KHO A MÔI TRƯỜNG & TÀI NGUYÊN THIÊN NH IÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌ C CẦN THƠ
BỘ MÔ N QUẢN LÝ MÔI TRƯỜ NG & TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
LUẬN VĂN TỐT NGH IỆP ĐẠI HỌ C
NGÀNH QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
KHẢO SÁT
CHẤT LƯỢNG NƯỚC MẶT RẠCH SANG TRẮNG
KHU CÔNG NGHIỆP TRÀ NÓC - THÀNH PHỐ CẦN THƠ
Sinh viên thực hiện
NGUYỄN THỊ MAI KHANH
3113801
Cán bộ hướng dẫn
PGS TS. NGUYỄN VĂN CÔNG
Cần Thơ, 5/2014
KHO A MÔI TRƯỜNG & TÀI NGUYÊN THIÊN NH IÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌ C CẦN THƠ
BỘ MÔ N QUẢN LÝ MÔI TRƯỜ NG & TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
LUẬN VĂN TỐT NGH IỆP ĐẠI HỌ C
NGÀNH QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
KHẢO SÁT
CHẤT LƯỢNG NƯỚC MẶT RẠCH SANG TRẮNG
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bài tỏ lòng biến ơn chân thành đến quý Thầy, Cô trường Đại Học Cần
Thơ đã hết lòng giảng dạy và truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm quý báu cho tôi
trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Đặc biệt em xin gửi lời
cảm ơn chân thành đến thầy Nguyễn Văn Công đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em
trong suốt quá trình thực hiện đề tài để em có thể hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp.
Xin chân thành cảm ơn quý thầy cô Khoa Môi Trường và Tài Nguyên Thiên
Nhiên, đặc biệt quý thầy cô Bộ môn Quản Lý Môi Trường và Tài Nguyên Thiên Nhiên
đã truyền đạt cho em những kiến thức cần thiết.
Cảm ơn anh Phạm Văn Tú cùng các anh chị tại Trung Tâm Kỹ Thuật và Ứng
Dụng Công Nghệ Cần Thơ đã tạo điều kiện, tận tình chỉ bảo, giúp đỡ em trong quá
trình phân tích mẫu.
Cảm ơn tất cả các bạn, đặc biệt là các thành viên lớp Quản Lý Tài Nguyên và
Môi Trường Khóa 37 đã động viên, hỗ trợ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập
và hoàn thành luận văn tốt nghiệp.
Cuối cùng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Cha, Mẹ, những người suốt đời tận tụy
vì con và động viên con trong suốt thời gian qua.
Cần Thơ, ngày ... tháng ... năm 2014
Sinh viên thực hiện
Nguyễn Thị Mai Khanh
i
TÓM LƯỢC
Đề tài “Khảo sát chất lượng nước mặt rạch Sang Trắng khu công nghiệp
Trà Nóc – Thành Phố Cần Thơ” được thực hiện nhằm xác định hiện trạng chất
2.6.4. Tổng chất rắn lơ lửng TSS............................................................................. 10
2.6.5. Nitơ tổng ......................................................................................................... 10
2.6.6. Photpho tổng .................................................................................................. 10
2.7. Tình hình ô nhiễm nước ở một số kênh rạch tại thành phố Cần Thơ. ........... 11
2.8. Khu công nghiệp Trà Nóc................................................................................. 13
2.8.1. Vị trí địa lý...................................................................................................... 13
2.8.2. Lịch sử hình thành ......................................................................................... 13
2.8.3. Quản lý nước thải ở KCN Trà Nóc ............................................................... 14
2.9. Những quy định về quản lý nước thải công nghiệp, sinh hoạt....................... 15
2.10. Giới thiệu về Rạch Sang Trắng. ..................................................................... 15
2.11. Những nghiên cứu liên quan đến chất lượng nước mặt. ............................... 16
2.12. Tình hình ô nhiễm nước mặt tại khu vực nghiên cứu. .................................. 17
CHƯƠNG 3. PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................. 19
3.1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu ..................................................................... 19
3.2 Phương tiện và phương pháp nghiên cứu......................................................... 19
3.3 Phương pháp thu và bảo quản mẫu.................................................................. 19
3.4 Phương pháp phân tích mẫu: ............................................................................ 21
3.5 Phương pháp xử lý số liệu ................................................................................. 21
3.6 Phương pháp đánh giá....................................................................................... 22
CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ THẢO LUẬN.................................................................. 23
4.1. Tình hình sử dụng nước của người dân quanh khu vực nghiên cứu.............. 23
4.2. Ý thức bảo vệ môi trường của người dân. ....................................................... 25
4.3. Đáng giá chất lượng nước mặt tại rạch Sang Trắng ....................................... 28
4.3.1 pH .................................................................................................................... 28
4.3.2 Tổng chất rắn lơ lửng (TSS). .......................................................................... 29
4.3.3. Nhu cầu oxy hóa học (COD) .......................................................................... 30
4.3.4. Nhu cầu oxy sinh hóa BOD5 .......................................................................... 31
4.3.5. Tổng nitơ. ....................................................................................................... 32
iii
Bảng 4.2 Thông số pH qua hai đợt thu mẫu. .............................................................. 40
Bảng 4.3 Thông số TSS qua hai đợt thu mẫu ............................................................. 40
Bảng 4.4 Thông số COD qua hai đợt thu mẫu............................................................ 41
Bảng 4.5 Thông số BOD5 qua hai đợt thu mẫu ........................................................... 41
Bảng 4.6 Thông số Ntổng qua hai đợt thu mẫu............................................................. 42
Bảng 4.7 Thông số Ptổng qua hai đợt thu mẫu. ............................................................ 42
v
DANH SÁCH HÌNH
Hình 2.1 Khu công nghiệp Trà Nóc 1 và Trà Nóc 2. ................................................. 13
Hình 3.1 Vị trí thu mẫu nước ở rạch Sang Trắng........................................................ 21
Hình 4.1 Tình hình sử dụng nước uống...................................................................... 23
Hình 4.2 Tình hình quản lý nước sinh hoạt. ............................................................... 24
Hình 4.3 Tình hình sử dụng nước sinh hoạt................................................................ 24
Hình 4.4 Tình hình quản lý rác thải sinh hoạt............................................................. 25
Hình 4.5 Hiện trạng rác thải....................................................................................... 26
Hình 4.6 Tình hình quản lý nước thải sinh hoạt.......................................................... 26
Hình 4.7 Hiện trạng thoát nước thải từ cống thải khu dân cư...................................... 26
Hình 4.8 Tình hình quản lý nhà vệ sinh...................................................................... 27
Hình 4.9 Nguyên nhân gây ô nhiễm........................................................................... 28
Hình 4.10 Diễn biến pH qua hai đợt thu mẫu.. ........................................................... 29
Hình 4.11 Diễn biến TSS qua hai đợt thu mẫu. .......................................................... 30
Hình 4.12 Diễn biến COD qua hai đợt thu mẫu.......................................................... 31
Hình 4.13 Diễn biến BOD qua hai đợt thu mẫu.......................................................... 32
Hình 4.14 Diễn biến Ntổng qua hai đợt thu mẫu........................................................... 33
Hình 4.15 Diễn biến P tổng qua hai đợt thu mẫu. .......................................................... 34
vi
Thành phố Hồ Chí Minh, Đông và Nam giáp biển Đông, Bắc giáp Campuchia, Tây giáp
biển Đông và vịnh Thái Lan; là một trong những đồng bằng lớn, phì nhiêu của vùng Đông
Nam Á và Thế Giới. Với vị trí chiến lược, tiềm năng phát triển dồi dào, ĐBSCL đã không
ngừng đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế, hoạt động sản xuất kinh doanh thương mại, đô
thị hóa nhằm nâng cao đời sống vật và chất tinh thần cho người dân trong khu vực. Những
năm gần đây, các hoạt động phát triển công nghiệp có bước phát triển đáng kể, với ngành
chủ đạo là chế biến nông phẩm và thủy sản. Theo báo cáo môi trường quốc gia (2012),
ĐBSCL có 61 khu công nghiệp tại 13 tỉnh, thành phố. Hầu hết các khu công nghiệp, cụm
công nghiệp đều nằm dọc theo tuyến sông Hậu và sông Tiền. Việc xả nước thải không qua
xử lý hoặc xử lý không đạt tiêu chuẩn là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi
trường nước tại các dòng sông.
Trên tuyến sông Hậu năm 2012 có 22 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động, chủ yếu
là lĩnh vực chế biến thủy sản đông lạnh xuất khẩu. Với tổng diện tích gần 5.000 ha, nếu lấp
đầy diện tích đất sẽ phát sinh lượng nước thải vào khoảng 180.000 – 200.000 m3/ngày. Hầu
hết các khu công nghiệp, cụm công nghiệp đã đi vào hoạt động nhưng chưa có hệ thống xử
lý nước thải tập trung, chỉ có 7/22 khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải nhưng chỉ
xử lý sơ bộ rồi thải vào cống thoát nước thải của khu công nghiệp, cụm công nghiệp, sau đó
thải ra sông Hậu.
Khu công nghiệp (KCN) Trà Nóc nằm dọc theo tuyến sông Hậu sau nhiều năm hoạt
động vẫn chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Theo quy hoạch tổng thể năm 1997,
diện tích quy hoạch cho KCN Trà Nóc 1 là 116 ha và lưu lượng nước thải tính toán là 5.800
m3/ngày đêm. Quy hoạch cũng đề xuất một nhà máy xử lý nước thải tập trung với công suất
là 5.000 m3/ngày đêm cho KCN Trà Nóc 1 và một nhà máy xử lý nước thải tập trung riêng
với công suất 5.000 m3/ngày đêm cho KCN Trà Nóc 2. Quy hoạch chung còn đề xuất xây
dựng mạng lưới thoát nước mưa và nước thải riêng cho toàn KCN Trà Nóc. Nhưng đến nay
vẫn chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung, mỗi ngày có hơn 12.000 m3 nước thải chưa
được xử lý đạt tiêu chuẩn đổ ra kênh rạch bao quanh khu công nghiệp như rạch Sang Trắng,
rạch Cái Chôm và cuối cùng nước từ các con rạch này đổ ra sông Hậu (Trần Hoàng Tuấn,
2012). Do đó, đề tài “Khảo sát chất lượng nước mặt rạch Sang Trắng khu công nghiệp
Trà Nóc – thành phố Cần Thơ” được thực hiện nhằm đánh giá chất lượng nước mặt tại
dùng cho các nhà máy sản xuất năng lượng, 7% dùng cho sinh hoạt và 12 % dùng cho sản
xuất công nghiệp (Bùi Thị Nga, 2000).
Bảng 2.1 Nước trong sinh quyển.
Vùng phân bố
Đại dương
Thể tích (km3)
% tổng số
Thời gian đổi mới
1.370.000,0
97,61
3 – 100 năm
29.000,0
2,08
16.000 năm
4.000,0
0,29
300 năm
20 – 120 ngày
14,0
0,0009
9 ngày
(Lê Quang Khoa, 1995)
Băng ở cực và núi cao
Nước ngầm
Hơi nước trong thủy quyển
Nguồn nước tự nhiên dồi dào đảm bảo cho Trái Đất luôn được cân bằng về khí
hậu. Nước là dung moi lý tưởng để hòa tan, phân bố các hợp chất vô cơ và hữu cơ tạo
điều kiện thuận lợi cho phát triển thế giới thủy sinh, phát triển các loài thủy sản và các
loài động thực vật trên cạn. Nước cũng là môi trường thuận lơi cho giao thông thủy,
nghỉ ngơi, thể thao, giải trí (Nguyễn Võ Châu Ngân, 2004). Tuy nhiên, do tốc độ gia
tăng dân số và sự phát triển của các KCN, các chất thải được thải trực tiếp ra sông rạch
làm cho khả năng tự làm sạch của thủy vực bị giới hạn, người dân hàng ngày phải
sống chung với chất thải trên sông rạch, nước từ các thủy vực này bốc mùi hôi thối,
lượng chất thải sinh hoạt ngày càng tăng tỉ lệ thuận với tốc độ gia tăng dân số và phát
triển công nghiệp. Điều này đã đưa đến tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng trầm
trọng, nhất là trên sông rạch quanh đô thị (Bùi Thị Nga, 2006). Theo số liệu báo động
của Liên Hiệp Quốc, hiện nay có trên 50 quốc gia trên thế giới đang lâm vào cảnh
thiếu nước, đặc biệt nghiêm trọng ở các vùng Châu Phi, vùng Trung Đông, vùng
Trung Á, Châu Úc và cả các quốc gia phát triển như Mỹ, Pháp, Nhật, Đức, Singapore.
2
của các yếu tố tự nhiên (Bùi Thị Nga, 2008).
Ô nhiễm do hoạt động của con người
Ô nhiễm do nước thải từ khu dân cư
Nước thải từ khu dân cư là nước thải từ các hộ gia đình, bệnh viện, khách sạn,
trường học,… Đặc điểm cơ bản của nước thải sinh hoạt là hàm lượng các chất hữu cơ
không bền vững cao, dễ bị phân hủy sinh học như cacbonhydrat, protein, chất dinh
dưỡng (photpho, nitơ), nước ô nhiễm có hàm lượng hữu cơ cao nên thường có màu
đen. Tuy nhiên, trong thực tế khối lượng trung bình của các tác nhân này do con người
là khác nhau. Hàm lượng các tác nhân ô nhiễm trong nước thải sinh hoạt còn phụ
thuộc vào nhiều yếu tố: chất lượng bữa ăn, lượng nước sử dụng và hệ thống tiếp nhận
nước thải. Khi nước thải chưa xử lý đưa vào kênh rạch sẽ gây ô nhiễm nguồn nước chủ
yếu có các biểu hiện chính là: gia tăng hàm lượng chất rắn lơ lửng, gây ra hiện tượng
phú dưỡng hóa dẫn tới ảnh hưởng tiêu cực với việc cấp nước cho các mục đích khác
nhau, gia tăng mùi hôi và nhiều vi trùng (Bùi Thị Nga, 2008).
3
Bảng 2.2 Ước lượng lưu lượng và lượng thải các chất ô nhiễm trong nước thải
sinh hoạt đô thị qua các năm.
Năm
Lưu lượng nước thải
sinh hoạt đô thị (m3/ngày)
2006
Tổng thải lượng các chất (kg/ngày)
TSS
BOD
2009
2.032.000
2.730.500 1.257.300 2.374.900
(Báo cáo môi trường quốc gia, 2010)
Nước thải sinh họat chứa nhiều chất hữu cơ dễ bị phân hủy sinh học, ngoài ra còn
có các thành phần vô cơ, vi sinh vật và vi trùng gây bệnh rất nguy hiểm. Chất hữu cơ
chứa trong nước thải sinh họat bao gồm các hợp chất như protein (40 – 50%); cacbon
hydrat (40 – 50%) gồm tinh bột, đường và xenlulo; và các chất béo (5 – 10%). Nồng
độ chất hữu cơ trong nước thải sinh họat dao động trong khoảng 150 – 450% mg/L
theo trọng lượng khô. Có khoảng 20 – 40% chất hữu cơ khó phân hủy sinh học. Ở
những khu dân cư đông đúc, điều kiện vệ sinh thấp kém, nước thải sinh hoạt không
được xử lý thích đáng là một trong những nguồn gây ô nhiễm môi trường nghiêm
trọng. Lượng nước thải sinh hoạt dao động trong phạm vi rất lớn, tùy thuộc vào mức
sống và thói quen của người dân, có thể ước tính bằng 80% lượng nước được cấp.
Bảng 2.3 Tải trọng chất thải trung bình một ngày tính trên đầu người.
Các chất
Tổng lượng chất thải
Các chất tan
Các chất không tan
Chất lắng
Chất lơ lững
Tổng chất thải
(g/người.ngày)
Chất thải hữu cơ
Bảng 2.4 Đặc điểm nước thải của một số ngành công nghiệp.
Ngành công nghiệp
Chế biến, đồ hộp, thủy
sản, rau quả, đông lạnh
Chế biến nước uống có
cồn, bia, rượu
Chất ô nhiễm chính
Chất ô nhiễm phụ
BOD, COD, pH, SS
Màu, tổng P, N
BOD, pH, SS, N, P
TDS, nàu, độ đục
Chế biến thịt
BOD, pH, SS, độ đục
NH4 +, P, màu
Sản xuất bộ ngọt
BOD, SS, pH, NH4+
NH4 +, NO3-, urê
pH hợp chất hữu cơ
Sản xuất chất hữu cơ,
vô cơ
pH, tổng chất rắn, SS, Cl-, SO42-, pH
COD, phenol, F, Silicat,
kim loại nặng
Sản xuất giấy
SS, BOD, COD, phenol, lignin,
pH, độ đục, độ màu
tanin
(Báo cáo môi trường quốc gia, 2009)
Tuy nhiên, trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước,
nhiều ngành công nghiệp được mở rộng quy mô sản xuất, cũng như phạm vi phân bố
đã làm gia tăng lượng nước thải và mức độ ô nhiễm môi trước nước ngày càng cao.
5
Bảng 2.5 Tổng lượng nước thải và tải lượng các chất ô nhiễm trong nước thải từ
các khu công nghiệp.
Vùng
Hà Nội
Hải Phòng
Quản Ninh
Hải Dương
36.577
14.026
8.05
23.806
8.047
3.086
1.771
5.237
5.011
1.922
1.103
3.261
11.668
4.474
2.568
7.594
2.122
814
467
1.381
2.717
4.686
8.568
5.234
1.692
2.918
5.336
3.26
3.94
6.795
12.424
7.59
716
1.235
2.259
1.38
988
1.704
3.116
1.903
4.2
924
57.122
755
229
803
3.347
10.386
1.042
3.16
1.107
4.616
14.325
93.55
20.581
12.816
29.842
5.426
7.484
45.9
11.7
100
25.384
766
139
192
(Báo cáo môi trường quốc gia, 2012)
Ô nhiễm do nước thải từ hoạt động nông nghiệp
Do nhu cầu lương thực ngày càng tăng, hoạt động nông nghiệp ngày càng phong
phú, đa dạng để đáp ứng và thỏa mãn đòi hỏi của cộng đồng. Chính vì vậy, hoạt động
nông nghiệp đã đưa vào môi trường ngày càng nhiều chất thải độc hại, làm cho môi
trường ngày càng ô nhiễm hơn. Dư lượng thuốc trừ sâu và nhiều tạp chất của phân bón
đã làm cho hàm lượng kim loại nặng gia tăng theo thời gian. Ở ĐBSCL những năm
gần đây do đẩy mạnh thâm canh tăng vụ, người nông dân tìm mọi cách để khai thác
mảnh đất làm cho năng suất ngày càng cao và ý thức kém nên họ sử dụng nhiều hóa
chất và nông dược độc hại, gây ảnh hưởng không nhỏ đến người dân quanh vùng, hay
gây độc đối với các loài thủy sinh (Bùi Thị Nga, 2000).
2.3. Các dấu hiệu để nhận biết một nguồn nước bị ô nhiễm
Nguồn nước bị nhiễm bẩn có các dấu hiệu đặc trưng sau:
Có xuất hiện chất nổi lên bề mặt nước và cặn lắng chìm xuống đáy nguồn;
Thay đổi tính chất lý học (độ trong, màu, mùi, nhiệt độ,…);
6
Thay đổi thành phần hóa học (pH, hàm lượng của các chất hữu cơ và vô cơ,
xuất hiện chất độc hại,…);
Lượng oxy hòa tan (DO) trong nước giảm do quá trình oxy hóa các chất
bẩn hữu cơ vừa mới thải vào;
Các vi sinh vật thay đổi về loài và số lượng (có thể sử dụng vi sinh vật chỉ
thị [bioindicatos] để xác định mức độ ô nhiễm). Có xuất hiện các vi trùng
gây bệnh.
2.4. Ảnh hưởng đến sức khỏe con người
40,21
33,25
22,77
21,10
16,56
15,54
12,64
1124,96
1095,61
1178,93
1144,69
1106,72
9,78
9,55
10,78
10,51
10,67
(Báo cáo môi trường quốc gia, 2010)
2.5. Quá trình tự làm sạch của nước mặt
Quá trình pha loãng: được thực hiện khi nồng độ chất ô nhiễm của nước trong
thủy vực thấp hơn nhiều so với nguồn ô nhiễm, hoặc khi trong thủy vực ô nhiễm nhận
được lượng nước mới chất lượng sạch hơn. Tỷ lệ giữa tổng lượng chất ô nhiễm với
lượng nước sạch dùng để pha loãng càng nhỏ, khả năng pha loãng càng cao. Xáo trộn
càng mạnh, pha loãng càng dễ thực hiện và xảy ra trên diện rộng. Pha loãng không
trực tiếp làm giảm lượng chất ô nhiễm có trong khối nước, nhưng nó làm giảm nồng
độ chất ô nhiễm, tạo điều kiện thuận lợi cho các quá trình tự làm sạch khác, đồng thời
tạo cảm quan môi trường tốt hơn, cải thiện các đặc trưng lý học của nước (Nguyễn Thị
Phương Loan, 2005).
Quá trình thay đổi hóa học: được thực hiện nhờ phản ứng hóa học biến đổi
oxy hòa tan tăng dần. Ở đây amoniac được các vi sinh vật nitrat hóa. Các
loài giáp xác và các loài cá có khả năng chịu đựng.v.v… tái xuất hiện và
tảo phát triển mạnh do hàm lượng các chất dinh dưỡng vô cơ từ quá trình
phân hủy các chất hữu cơ tăng lên.
Vùng nước sạch: nồng độ oxy hòa tan được phục hồi trở lại bằng mức ban
đầu, còn chất hữu cơ hầu như đã bị phân hủy hết. Môi trường nước ở đây
đảm bảo cho sự sống bình thường của các loài thực vật và động vật.
(Trần Văn Nhân, Ngô Thị Nga, 2002)
2.6. Các thông số đánh giá chất lượng môi trường nước
2.6.1. pH
pH là đại lượng biểu thị nồng độ hoạt tính ion H+ trong nước (pH=-log[H+]). Chỉ
tiêu này được sử dụng để đánh giá tính axit hay tính kiềm của dung dịch nước, bùn. pH
phụ thuộc vào quá trình quang hợp của thực vật thủy sinh, quá trình phân hủy của các
hợp chất hữu cơ, tính chất của đất và các tác động của con người (Trương Quốc
Phú ,2006). pH là một trong các yếu tố môi trường có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống
của thực vật thủy sinh. Nếu pH trong môi trường quá thấp hay quá cao đều không có
lợi cho đời sống của thủy sinh vật, pH nước thấp vi sinh vật sẽ hoạt động yếu và làm
cho các quá trình chuyển hóa các hợp chất hữu cơ thành vô cơ hay các chất ít độc hơn
bị cản trở.
Nước tự nhiên thông thường có độ pH khoảng 4 – 9. Xác định độ pH của nước
một mặt có ý nghĩa đánh giá về độ acid của nước, mặt khác qua độ pH có thể nhận xét
sự có mặt của các dạng muối tan, mức độ ô nhiễm của nước và mức độ xử lý nước (Sổ
tay phân tích Đất, Nước, Phân bón, Cây trồng, 1998)
Tính chất của nước được xác định theo các giá trị khác nhau của pH. Khi pH = 7,
nước có tính trung tính; khi pH > 7, nước có tính kiềm; khi pH < 7, nước có tính acid.
8
pH được chia thành 14 mức từ 0 – 14. Sự biến động pH theo ngày – đêm là kết quả
của sự thay đổi giữa quang hợp và hô hấp của thực vật phù du và các loài thực vật
nước càng nhiễm bẩn thì hàm lượng chất hữu cơ càng cao. Nước bị nhiễm bẩn bởi các
chất hữu cơ do chất thải sinh hoạt và công nghiệp, sản suất nông nghiệp, tạo điều kiện
dễ dàng cho các loại vi sinh vật phát triển. Thông số COD có ý nghĩa quan trọng để
khảo sát, đánh giá hiện trạng ô nhiễm và xác định hiệu quả của các công trình xử lý
nước (Lâm Minh Triết và ctv, 2007).
COD chỉ tiêu này dùng phản ánh tổng lượng carbon hữu cơ trừ một số chất hữu
cơ có nhân như benzen (không bị oxy hóa trong các phản ứng của phép thử). Trong
phép thử này người ta dùng các chất oxy hóa mạnh như potassium dichromate trong
dung dịch acid để oxy hóa các chất hữu cơ. Phép thử này lợi thế chỉ mất 2 giờ so với 5
ngày cho phép thử BOD5. Tuy nhiên nó không cho ta biết được tốc độ phân hủy sinh
học của các chất hữu cơ trong nước thải. Đối với nước thải sinh hoạt BODn gần bằng
COD và BOD5 gần bằng 0,6 COD. Tuy nhiên, hệ số 0,6 này không dùng cho nước thải
9
công nghiệp được, vì nước thải công nghệp có thể chứa nhiều chất hữu cơ không thể
phân hủy sinh học được (Lê Hoàng Việt, 2000).
2.6.4. Tổ ng chấ t rắn lơ lửng TSS
Hàm lượng chất rắn trong nước gồm các chất rắn vô cơ (các muối hòa tan chất
rắn không tan như huyền phù, đất, cát,...), chất rắn hữu cơ (các vi sinh vật, vi khuẩn,
động vật nguyên sinh, tảo,...), và các chất hữu cơ tổng hợp như phân bón, chất thải
công nghiệp (Nguyễn Thị Thu Thủy, 1999).
Chất rắn lơ lửng trong nước sinh ra do các chất rửa trôi không hòa tan từ đất hay
những mãnh vụn của quá trình phân hủy chất hữu cơ. Trong nước thải sinh hoạt và
công nghiệp, đôi khi cũng có hàm lượng chất rắn lơ lửng đáng kể. Chất rắn lơ lửng
không ảnh hưởng đến sức khỏe trừ cặn sinh học, nó là nguyên nhân gây nên độ đục
trong nước, vì thế nó ảnh hưởng đến các quá trình xử lý nước. Xác định hàm lượng
chất rắn lơ lửng để phục vụ tính toán, thiết kế công trình xử lý nước thiên nhiên và
nước thải, đồng thời kết hợp các chỉ tiêu phân tích hóa học khác để lựa chọn nguồn
nước thích hợp cho những mục đích sử dụng hợp lý (Lâm Minh Triết và ctv, 2007).
2.7. Tình hình ô nhiễm nước ở một số kênh rạch tại thành phố Cần Thơ
Theo kết quả quan trắc môi trường thành phố Cần Thơ năm 2013, thành phố có 7
kênh rạch có chất lượng nước mặt ô nhiễm cao bao gồm: Tham Tướng, Cái Khế, Ba
Láng, Sáng Trắng, Ô môn, Cờ Đỏ, Thốt Nốt. Kết quả quan trắc một số chỉ tiêu chất
lượng nước tại một số kên rạch trên địa bàn thành phố Cần Thơ được tổng hợp trong
bảng 2.7.
11
Bảng 2.7 Các kênh rạch ô nhiễm ở Cần Thơ năm 2013.
Tên kênh rạch
Ph
BOD
(mg/L)
COD
(mg/L)
DO
(mg/L)
TSS
(mg/L)
NH3-N
R.Cái Khế
6.9
8.46
13.2
5.21
30.15
0.97
0.72
0.02
4414
R.Ba Láng
7.08
6.87
11.13
5.3
R. Cái Chôm
7.09
7.54
11.7
5.13
23.19
0.36
0.78
0.04
8089
K. Xáng Ô Môn
6.91
9.45
14.39
4.86
R. Xảo Xèo
7.01
8.7
13.86
5.02
28.95
0.79
0.95
0.03
5854
Kênh Đứng
6.8
7.56
11.13
5.41
K. 4 Tổng
6.93
9.34
14.03
4.98
29.2
0.16
0.76
0.02
5292
QCVN 08:2008
6-8,5
4
10
6
(Báo cáo hiện trạng môi trường, 2013)
12
2.8. Khu công nghiệp Trà Nóc
2.8.1. Vị trí địa lý
- Phía Nam là một phần Quốc lộ 91A từ ngã ba Trà Nóc tới rạch Sang Trắng
nhỏ, sau đó chạy tiếp tới rạch Sang Trắng lớn và được cắt ngang rạch Cái Chôm.
- Phía Tây được giới hạn bởi rạch Cái Chôm.
- Phía Bắc là Sông Hậu.
- Phía Đông giáp rạch Sang Trắng.
Hình 2.1 Khu công nghiệp Trà Nóc 1 và Trà Nóc 2.
2.8.2. Lịch sử hình thành
Khu công nghiệp Trà Nóc 1, diện tích 135 ha
Năm 2013, KCN Trà Nóc 1 đã thu hút thêm 04 dự án mới, hiện tại đã lấp đầy
100% diện tích đất công nghiệp, đất cho thuê 106,4ha, có 122 dự án, vốn đăng ký
383,509 triệu USD, vốn thực hiện 330,033 triệu USD, đạt tỷ lệ 86,06% vốn đăng ký.
Trong đó, dự án đầu tư trong nước có 111 dự án (106 dự án đang hoạt động, 04 dự án
đang xây dựng, 01 dự án chưa triển khai), với tổng vốn đầu tư đăng ký là 305,609 triệu
USD, vốn đầu tư thực hiện là 252,134 triệu USD, chiếm 82,05% vốn đăng ký; Dự án
FDI có 11 dự án (11 dự án đang hoạt động), với tổng vốn đầu tư đăng ký là 77,899
triệu USD, vốn đầu tư thực hiện là 77,899 triệu USD, chiếm 100% vốn đăng ký (Kết
quả hoạt động năm 2013, UBND Thành phố Cần Thơ).
13
- Sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến gỗ: 5 doanh nghiệp;
- Sách, bao bì, găng tay: 3 doanh nghiệp;
- Sản xuất sữa nước uống: 2 doanh nghiệp;
- Hóa chất phân bón 1 doanh nghiệp và các loại hàng hóa khác 2 doanh nghiệp.
(Cảnh sát môi trường Thành phố Cần Thơ, 2009)
2.8.3. Quả n lý nước thải ở KCN Trà Nóc
Thành phố Cần Thơ hiện tại có 04 khu công nghiệp đang hoạt động (trong tương
lai có tổng cộng là 08 KCN). Trong đó, KCN Trà Nóc 1 (quận Bình Thủy) và KCN
Trà Nóc 2 (quận Ô Môn) là hai KCN lớn nhất tại thành phố Cần Thơ nằm dọc theo
sông Hậu. Tháng 3 năm 2012 Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố quyết định xây
dựng hệ thống thoát nước thải công nghiệp Trà Nóc với công suất thiết kế là 12.000
m3/ngày.đêm. Nhưng thực tế, hệ thống xử lý nước thải công nghiệp tập trung vẫn chưa
tồn tại, cho nên tất cả các loại nước thải đều xả vào hệ thống thoát nước mưa sau đó
thải ra sông, kênh rạch xung quanh, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước và ảnh
hưởng trực tiếp đến cuộc sống của người dân (Báo cáo hiện trạng môi trường Thành
Phố Cần Thơ, 2012).
KCN Trà Nóc đã đi vào hoạt động cách đây khoảng 20 năm, nhưng vẫn chưa xây
dựng hệ thống xử lý nước thải công nghiệp tập trung đa phần các doanh nghiệp đều có
công trình xử lý nước thải cục bộ. Đến nay mới chỉ có 7 doanh nghiệp xử lý nước thải
14
đạt tiêu chuẩn loại A, còn lại xử lý qua loa hoặc không xử lý. Các hệ thống thoát nước
thải riêng của KCN Trà Nóc vẫn chưa được xây dựng, nước mưa, nước thải sản xuất,
nước thải sinh hoạt được dẫn chung một tuyến cống thoát nước xả ra sông Hậu (phía
Đông), rạch Cái Chôm (phía Bắc), kênh ngang qua Quốc lộ 91A (phía Nam) và rạch
Sang Trắng nằm giữa KCN. Tất cả các thủy vực tiếp nhận nước thải từ KCN đều bị
ảnh hưởng nặng nề. Rõ nhất là rạch Sang Trắng, giờ đã trở thành màu đen kịt, hôi thối
nồng nặc. Đa phần các doanh nghiệp thường xuyên xả nước thải chưa qua xử lý trực
tiếp ra môi trường, chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực chế biến thủy sản, chế biến thức
uống;
QVN 02: 2009/BYT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sinh
hoạt.
2.10. Giới thiệu về rạch Sang Trắng
Rạch Sang Trắng là một trong những con rạch chính của thành phố Cần Thơ;
thuộc địa bàn phường Phước Thới, quận Ô Môn (cách bến phà Cần Thơ cũ khoảng 15
km về hướng thượng lưu sông Hậu), nằm giữa Khu công nghiệp Trà Nóc 1 và Khu
15
Copyright: Tài liệu đại học ©