ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ HUỆ

GIÁO DỤC TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1975,
LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
(Chương trình chuẩn)

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ HUỆ

GIÁO DỤC TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1975,
LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
(Chương trình chuẩn)

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN LỊCH SỬ)
Mã số: 60.14.10


: Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân

CNXH

: Chủ nghĩa xã hội

DCCH

: Dân chủ cộng hòa

ĐLDT

: Độc lập dân tộc

GV

: Giáo viên

GS

: Giáo sư

HS

: Học sinh

Nxb

: Nhà xuất bản

1.1.4. Vai trò và ý nghĩa của việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân
tộc trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông. ....................... 28
1.1.5. Những yêu cầu cơ bản khi giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc
trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông............................................................................ 32
1.2. Thực trạng việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc
trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT. ...................................... 33
1.2.1. Điều tra thực tế ............................................................................................................. 33
1.2.2. Một số ý kiến nhận xét, đánh giá ............................................................................... 37
CHƢƠNG 2: CÁC BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ
MINH VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT
NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1975 Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG (Chƣơng trình chuẩn). THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .............. 40
2.1. Vị trí, mục tiêu, của lịch sử Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975, lớp
12 trung học phổ thông (Chương trình chuẩn) .......................................... 40
2.1.1. Vị trí ............................................................................................................................... 40

iii


2.1.2. Mục tiêu......................................................................................................................... 41
2.2. Những nội dung cần khai thác để giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về
độc lập dân tộc cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1945
đến năm 1975, lớp 12 trung học phổ thông (Chương trình chuẩn) ........... 42
2.2.1. Ý chí bảo vệ độc lập dân tộc trong các văn kiện, lời kêu gọi của Đảng, Bác….42
2.2.2. Quyết tâm bảo vệ độc lập dân tộc qua các hành động chiến đấu dũng cảm, kiên
cường của quân dân ta............................................................................................................ 48
2.2.3. Kiên quyết đòi độc lập hoàn toàn qua các hiệp định ngoại giao............................ 51
2.2.4. Kiên quyết đấu tranh bảo vệ độc lập, thống nhất Tổ quốc và chủ quyền
toàn vẹn lãnh thổ. ................................................................................................................. 55
2. 2.5. Kháng chiến, kiến quốc, để bảo vệ độc lập dân tộc, mang lại ấm no,

thông chương trình chuẩn” .............................................................................. 36
Bảng 2.1. Đối tượng thực nghiệm của đề tài .................................................. 85
Bảng 2.2. Kết quả kiểm tra của học sinh lớp thực nghệm và đối chứng ........ 87
Bảng 2.3. Bảng điểm kiểm tra đã xử lí kết quả thực nghiệm của HS lớp 12 ... 88
Bảng 2.4. Tổng hợp kết quả kiểm tra của học sinh lớp thực nghệm và đối
chứng ............................................................................................................... 90

v


DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1. Biểu đồ tỉ trọng học sinh được tham gia giáo dục tư tưởng Hồ Chí
Minh ở trường THPT ...................................................................................... 35
Hình 2.1. Biểu đồ điểm kiểm tra của lớp thực nghiệm và đối chứng Trường
THPT Nguyễn Trãi ........................................................................................ 88
Hình 2.2. Biểu đồ điểm kiểm tra của lớp thực nghiệm và đối chứng Trường
THPT Vũ Tiên ................................................................................................. 89
Hình 2.3. Biểu đồ điểm kiểm tra của lớp thực nghiệm và đối chứng Trường
THPT Nguyễn Đức Cảnh ................................................................................ 89
Hình 2.4. Biểu đồ tổng hợp điểm kiểm tra của các lớp thực nghiệm và đối
chứng ............................................................................................................... 90

vi


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Lịch sử thuộc về quần chúng nhân dân, trong đó có những cá nhân ở thời
điểm nhất định đóng vai trò quan trọng quyết định sự phát triển của lịch sử. Lịch
sử Việt Nam hiện đại gắn liền với tên tuổi của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí

Trong các môn học ở trường THPT, môn Lịch sử có ưu thế trong việc
giáo dục thế hệ trẻ về tư tưởng, đạo đức. Từ người thực, việc thực trong quá
khứ sẽ gợi dậy cho HS những tư tưởng, tình cảm đúng đắn, là hành trang cần
thiết cho thế hệ trẻ Việt Nam trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
trước xu thế mở cửa hội nhập với thế giới. Vì vậy việc giáo dục tư tưởng Hồ
Chí Minh nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về ĐLDT nói riêng trong dạy học
Lịch sử trở nên quan trọng và cần thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên qua thực tế
điều tra tình hình chất lượng giáo dục Lịch sử nói chung, giáo dục tư tưởng
Hồ Chí Minh ĐLDT nói riêng còn nhiều hạn chế do cả yếu tố chủ quan và
khách quan. Chính vì thế để đạt được những mục tiêu giáo dục nói trên, cần
thiết phải có những biện pháp đồng bộ, có sức thuyết phục, có tính cộng đồng,
có sức lan toả cao.
Xuất phát từ những lí do trên chúng tôi quyết định chọn vấn đề: "Giáo
dục tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt
Nam từ năm 1945 đến năm 1975, lớp 12 Trung học phổ thông (chương
trình chuẩn) làm đề tài luận văn thạc sĩ sư phạm lịch sử chuyên ngành Lý
luận và phương pháp dạy học lịch sử.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Bàn về vấn đề tư tưởng Hồ Chí Minh và cuộc đời của Người, về giáo
dục tư tưởng Hồ Chí Minh, về phương pháp dạy học Lịch sử có rất nhiều các
công trình khoa học, ở trong và ngoài nước nghiên cứu. Có thể tiếp cận những
công trình của các tác giả, các nhà khoa học theo hướng sau:
2.1. Tài liệu nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh
Trước hết, để trình bày tổng hợp tư tưởng Hồ Chí Minh đã có nhiều
công trình nghiên cứu và biên soạn:
- Cuốn "Hồ Chí Minh và con người Việt Nam trên con đường dân giầu
nước mạnh" của Phạm Văn Đồng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993

2


3


xã hội ở Việt Nam; tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc… Đồng thời
các tác phẩm này còn nêu rõ các yếu tố của điều kiện lịch sử - xã hội, nguồn
gốc và quá trình hình thành Tư tưởng Hồ Chí Minh Trong các tác phẩm cũng
nêu bật được những giá trị trường tồn của Tư tưởng Hồ Chí Minh trên các lĩnh
vực cũng như giá trị thực tiễn trong thời đại ngày nay.
- Cuốn "Đến với tư tưởng Hồ Chí Minh" của Trần Bạch Đằng, Nxb Trẻ,
2004. Tác giả đã khẳng định "tư tưởng Hồ Chí Minh được ấp ủ lâu dài trong cái
nôi chủ nghĩa yêu nước, tắm mình sâu sắc trong tâm hồn dân tộc, là kết tinh
truyền thống nhiều nghìn năm dựng nước và giữ nước của nhân dân Việt Nam"...
- Cuốn "Góp phần tìm hiểu cuộc đời và tư tưởng Hồ Chí Minh" của
GS, NGND Đinh Xuân Lâm, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005, đã tập
hợp nhiều bài nghiên cứu, trong đó có một số bài phục vụ cho đề tài như "Chủ
nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh - sự kết hợp biện chứng giữa truyền thống và
thời đại", "Về con đường cứu nước của Hồ Chí Minh"...
Bên cạnh đó còn có thể kể đến những tác phẩm và công trình khoa học
nghiên cứu, tổng hợp về các vấn đề liên quan mà đề tài đang nghiên cứu như:
Hồ Chí Minh, Vì độc lập-tự do, vì CNXH, Nxb sự thật Hà Nội,1970.
GS.Phan Ngọc Liên (chủ biên), Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh với thời đại,
Nxb Lao động, Hà Nội, 2001; Võ Nguyên Giáp, Một số vấn đề nghiên cứu tư
tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Công an nhân dân, 2005; bài viết của PGS.TS Trần
Bá Đệ về Vấn đề dân tộc thuộc địa trong Tư tưởng Hồ Chí Minh được in trong
Thông báo khoa học số 6/1994.
Trên đây là nguồn tài liệu quý giá để chúng tôi tham khảo khi tìm hiểu về
tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc mà đề tài nghiên cứu.
2.2. Tài liệu nghiên cứu về giáo dục học và giáo dục lịch sử
2.2.1. Tài liệu nghiên cứu nước ngoài
Jean Piaget, Tâm lí học và giáo dục học, Nxb Giáo dục,2001. Cuốn

cách khoa học và có hiệu quả. Đồng thời, tác giả chỉ rõ tiến hành giờ học
được tổ chức một cách khoa học và có hiệu quả. Muốn tiến hành giờ học Lịch
sử đạt hiệu quả cao thì cần phải chuẩn bị giáo án, vận dụng linh hoạt các
khâu, các phương pháp dạy học. Ông cũng đưa ra một sơ đồ, có thể được coi

5


như kim chỉ nam cho người giáo viên lịch sử về cách sử dụng linh hoạt các tư
liệu để làm rõ kiến thức cơ bản trong SGK.
2.2.2. Tài liệu nghiên cứu trong nước:
* Tài liệu nghiên tâm lí, giáo dục học.
- Cuốn Giáo dục học hiện đại của Thái Duy Tuyên, Nxb ĐHQG Hà
Nội, 2001 đề cập đến vấn đề nhận thức đối tượng giáo dục học trong điều
kiện hiện nay, sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học, tích cực hóa các hoạt
động nhận thức của học sinh và một số yêu cầu, phương hướng hoàn thiện
giáo dục đạo đức, bồi dưỡng nhân tài trong nhà trường.
- Phan Trọng Ngọ, Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà
trường, Nxb ĐHSP, 2005 đã giới thiệu khái quát về các phương pháp dạy học
đang được dùng trong các nhà trường hiện nay như nhóm phương pháp dùng
lời, nhóm phương pháp trao đổi, nhóm phương pháp tổ chức hành động học
của học viên… Ngoài ra còn có cuốn sách của Đặng Thành Hƣng, Dạy học
hiện đại – Lí luận, biện pháp, kĩ thuật, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2002.
- Giáo trình Giáo dục học do PGS.TS. Phạm Viết Vƣợng biên soạn,
Nxb ĐHSP, 2008 đã cập nhật những thông tin khoa học mới về khoa học giáo
dục trong và ngoài nước, đáp ứng xu thế phát triển của xã hội và thời đại
trong đó có vấn đề giáo dục và sự phát triển nhân cách học sinh hay hệ thống
các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học trong trường phổ thông…
- Cuốn sách do Bùi Minh Hiền (chủ biên), Lịch sử giáo dục thế giới,
Nxb Đại học sư phạm, 2013. Đây là cuốn sách trình bày một cách khái quát

khác của các tác giả GS Nguyễn Thị Côi, Các con đường, biện pháp nâng
cao hiệu quả dạy hoc Lịch sử ở trường phổ thông, Nxb Đại học sư phạm, năm
2008. Đây là những bộ sách quý, cung cấp phần đáng kể kiến thức về phương
pháp dạy học bộ môn, các hình thức tổ chức dạy học theo hướng phát huy
tính tích cực của học sinh và lấy học sinh làm trung tâm.
Phan Ngọc Liên, Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong nhà trường,
Nxb từ điển bách khoa Hà Nội, 2009, tác giả đã nhấn mạnh về tầm quan trọng
và sự cần thiết của việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ, chủ
nhân tương lai của đất nước trong nhiều cấp học, môn học. Trong đó có đoạn
viết “những hiểu biết về tư tưởng Hồ Chí Minh được quán triệt trong tất cả

7


các môn học chủ yếu là các môn về khoa học xã hội và nhân văn như Văn
học, Địa lí, Lịch sử, Giáo dục công dân ở các trường phổ thông…” [31.tr 9].
Bài viết của PGS.TS Trần Bá Đệ, Một vài suy nghĩ về tấm gương
Bác Hồ thời trẻ đối với giáo dục thanh niên và Chủ tịch Hồ Chí Minh với
việc bồi dưỡng các thế hệ cách mạng thông qua giáo dục bằng gương người
thực, việc thực, được in trong thông báo khoa học số 2/1985; GS. Phan
Ngọc Liên, Về việc giảng dạy, học tập cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của
Bác Hồ trong trường phổ thông, Thông báo khoa học số 2, 1985; hay bài
viết cuả tác giả về: Đổi mới việc giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ theo tư
tưởng Hồ Chí Minh (Tạp chí NCGD, số 5-1996), đã nhấn mạnh đến việc cần
thiết của việc giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ, đặc biệt là học tập từ tấm
gương tiêu biểu của Hồ Chí Minh thông qua cơ sở lý luận và những bài học
thực tiễn cụ thể.
Bên cạnh đó còn có thể kể đến rất nhiều những tài liệu nghiên cứu khác đề
cập đến vấn đề liên quan như: GS Phan Ngọc Liên (chủ biên), Sử dụng tư liệu
Hồ Chí Minh trong nghiên cứu và giảng dạy Lịch sử, Đề tài nghiên cứu cấp bộ,

dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975, lớp 12 trung học phổ thông
(chương trình chuẩn)
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Trong phạm vi giới hạn của đề tài, chúng tôi không nghiên cứu tất cả
các vấn đề về Tư tưởng Hồ Chí Minh mà chỉ đi sâu tìm hiểu những nội dung
trong tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc phù hợp với khả năng giáo
dục của môn Lịch sử, và đề xuất một số biện pháp giáo dục trong dạy học
Lịch sử Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975, lớp 12 trung học phổ thông
(chương trình chuẩn) khi tiến hành bài học trên lớp.
Việc điều tra, thực nghiệm sư phạm được tiến hành ở một số trường THPT
trên địa bàn tỉnh Thái Bình.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc giáo dục tư tưởng Hồ
Chí Minh về độc lập dân tộc, đề tài xác định những nội dung trong tư tưởng
Hồ Chí Minh về vấn đề này và đề xuất biện pháp giáo dục học sinh trong dạy

9


học Lịch sử Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975, lớp 12 trung học phổ thông
(chương trình chuẩn).
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu đề tài cần thực hiện các nhiệm vụ cụ thể:
- Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc, lí luận tâm lí giáo
dục, giáo dục lịch sử về việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho HS.
- Nghiên cứu chương trình, SGK lịch sử lớp 12 phần lịch sử Việt Nam từ
năm 1945 đến năm 1975 và xác định những nội dung kiến thức Lịch sử có khả
năng giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc của trong quá trình dạy
học.

trong giờ học nội khóa ở trường THPT .
5.2.4. Sử dụng toán học thống kê để xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm.
6. Giả thuyết khoa học
Trong dạy học Lịch sử ở trường THPT, nếu vận dụng các biện pháp giáo
dục tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc theo những yêu cầu mà luận văn
đưa ra sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn nói chung và giáo dục
tư tưởng, đạo đức cho học sinh nói riêng.
7. Đóng góp của đề tài
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần:
- Khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh
nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về ĐLDT nói riêng trong dạy học Lịch sử
ở trường THPT.
- Phản ánh được thực trạng giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về ĐLDT ở
các trường THPT.
- Xác định được những nội dung tư tưởng ĐLDT của Hồ Chí Minh cần giáo
dục khi dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975 ở trường THPT.
- Đề xuất các biện pháp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân
tộc trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975, lớp 12
THPT (chương trình chuẩn) ở trên lớp
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
8.1. Ý nghĩa khoa học

11


Làm phong phú lý luận dạy học bộ môn về vấn đề giáo dục tư tưởng, tình
cảm, đạo đức cho HS nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc nói riêng.
8.2. Ý nghĩa thực tiễn
- Kết quả nghiên cứu của đề tài giúp bản thân và đồng nghiệp có thể vận
dụng vào công tác dạy học Lịch sử ở trường THPT để nâng cao chất lượng dạy

một dân tộc, được hình thành trên cơ sở thực tiễn nhất định và trở lại chỉ đạo
hoạt động thực tiễn, cải tạo hiện thực.” [41.tr 9 ]
- Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh.
Khi nói tới tư tưởng Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp khái quát:
“Tư tưởng Hồ Chí Minh là lý luận về con đường cách mạng Việt Nam... Đó là
tư tưởng cách mạng mà cốt lõi là giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội (giai
cấp), giải phóng con người. Nói tóm lại, tư tưởng Hồ Chí Minh là độc lập dân
tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội hay nói ngắn gọn hơn là độc lập, dân chủ và
chủ nghĩa xã hội” [13, tr.78]
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (2001) và Đại hội đại
biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng (2011) đã khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí
Minh là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của
cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ
nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các

13


giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân
loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta,
mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng
lợi” [43, tr88]
Trong định nghĩa này, Đảng ta đã làm rõ các vấn đề:
Một là, về bản chất cách mạng, khoa học và nội dung của tư tưởng Hồ Chí
Minh. Đó là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản
của cách mạng Việt Nam, phản ánh những vấn đề có tính quy luật của cách
mạng Việt Nam; tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với chủ nghĩa Mác Lênin là nền
tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và dân tộc Việt Nam.
Hai là, nguồn gốc tư tưởng, lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh là chủ
nghĩa Mác Lênin; giá trị văn hóa dân tộc; tinh hoa văn hóa nhân loại.

đề độc lập dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm nhận thức được xu hướng
phát triển của thời đại, từ một người chiến sĩ yêu nước, Người đã bắt gặp chủ
nghĩa Mác – Lênin và trở thành người cộng sản. Từ đó, Người rút ra kết luận:
Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con
đường cách mạng vô sản. Đó là con đường cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới
do Đảng tiên phong của giai cấp công nhân lãnh đạo nhằm đánh đổ đế quốc và
phong kiến tay sai, giành độc lập dân tộc, thực hiện người cày có ruộng, sau đó
tiến lên làm cách mạng XHCN, thực hiện CNXH và chủ nghĩa cộng sản ở Việt
Nam. Đó là đường lối giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và CNXH, kết hợp
chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân, kết hợp sức
mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại nhằm đi tới mục tiêu cao cả là giải phóng
dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con người.
Từ việc tìm hiểu khái niệm, nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh
chúng ta có thể khẳng định tư tưởng “Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH là
nét nổi bật và xuyên suốt tư tưởng Hồ Chí Minh. “Muốn cứu nước giải phóng
dân tộc không có con đường nào khác ngoài con đường cách mạng vô sản đó
là độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, giải phóng dân tộc gắn liền với giải
phóng giai cấp.” [38. Tr9]
Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc được xem như là
chìa khóa để mở cửa đi vào kho tàng tư tưởng Hồ Chí Minh và cũng là niềm

15


khát khao cháy bỏng, là mục tiêu quan trọng nhất của cách mạng Việt Nam và
là quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm của cả dân tộc.
1.1.2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc
1.1.2.1. Quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh
Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành dưới tác động, ảnh hưởng của
những điều kiện lịch sử - xã hội cụ thể của dân tộc và thời đại mà Người đã

Đặng Dung, các lãnh tụ yêu nước cận đại như Phan Đình Phùng, Phan Bội
Châu... Tất cả những điều đó đã hun đúc trong Người tinh thần yêu nước, ý
chí đấu tranh để bảo vệ nền độc lập của dân tộc và quyết tâm ra đi tìm đường
cứu nước. Xuất phát từ lòng yêu nước và trên cơ sở rút kinh nghiệm của các
thế hệ cách mạng tiền bối ngày 5-6-1911 Nguyễn Tất Thành đã bắt đầu
cuộc hành trình vạn dặm đi tìm đường cứu nước. Người bước lên vũ đài
chính trị vào lúc mà Chủ nghĩa tư bản đã từ giai đoạn tự do cạnh tranh
chuyển sang giai đoạn Chủ nghĩa đế quốc, chúng vừa tranh giành xâu xé
thuộc địa vừa vào hùa với nhau để nô dịch các dân tộc nhỏ yếu trong vòng
kìm kẹp thuộc địa của chúng.
Ngày 7/11/1917, cuộc Cách mạng tháng Mười Nga thắng lợi đã lật đổ
sự thống trị của giai cấp tư sản, mang lại quyền lợi cho giai cấp vô sản. Thắng
lợi của cách mạng tháng Mười Nga đã tác động mạnh mẽ đến phong trào cách
mạng thế giới nói chung đặc biệt là đấu tranh giải phóng dân tộc ngày càng
phát triển mạnh mẽ theo con đường cách mạng vô sản. Cách mạng tháng
Mười Nga thắng lợi đã tác động sâu sắc đến nhận thức của Nguyễn Ái Quốc.
Người thanh niên yêu nước Nguyễn Ái Quốc đã đại diện cho nhân dân An Nam
gửi tới Hội nghị Véc xây (6/1919) bản yêu sách 8 điều đòi các quyền tự do dân
chủ tối thiểu cho dân tộc mình. Những yêu sách đó đã không được chấp nhận,
Nguyễn ái Quốc rút ra bài học: Muốn được giải phóng, các dân tộc chỉ có thể
trông cậy vào bản thân mình.
Vượt lên những hạn chế của các nhà yêu nước đương thời, sau bao nhiêu
năm bôn ba tìm đường cứu nước, năm 1920, Nguyễn Ái Quốc (Hồ Chí Minh)
đến với chủ nghĩa MácLênin - tư tưởng tiên tiến nhất của thời đại, tìm thấy con
đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc. “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc
không có con đường nào khác ngoài con đường cách mạng vô sản”; “Độc lập

17