Luyện tập cảm thụ văn học
cho học sinh tiểu học
-------------------

Ngời thực hiện: Nguyễn Thị Nhâm
Đơn vị:
Trờng Tiểu học Hoằng Thái
Hoằng Hoá - Thanh Hoá

Năm học: 2004 - 2005

A- Đặt vấn đề:
1) Lý do chọn đề tài:
Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo
nhân lực, bồi dỡng nhân tài. Phơng hớng chung là phát triển nguồn nhân lực đáp
ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc.
Chính vì thế, mỗi giáo viên chúng ta cần phải coi trọng việc nâng cao chất
lợng đào tạo. Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và phát
triển những cơ sở ban đầu rất quan trọng của nhân cách con ngời Việt Nam.


Trong các môn học, môn Tập đọc là một trong những môn có vị trí quan trọng
hàng đầu, bởi vì thông qua môn Tập đọc các em sẽ đợc đọc hiểu và cảm nhận đợc những cái hay, cái đẹp, những bài học quý giá về cách sống, cách làm ngời.
Các em sẽ đợc khám phá biết bao điều bí ẩn của thế giới xung quanh chúng ta.
Từ đó giúp các em mở mang trí thức, phong phú về tâm hồn, có năng lực cảm
thụ văn học tốt, gây hứng thú khi viết văn, các em càng thêm yêu quý Tiếng Việt
và có ý thức giữ gìn sự trong sáng tiếng việt. Trau dồi cho các em năng lực cảm
thụ văn học theo mức độ yêu cầu của chơng trình tiểu học hiện hành. Đồng thời
thông qua môn Tập đọc các em sẽ thấy đợc cái giá trị nổi bật cả nội dung và
nghệ thuật, những sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trong từng tác
phẩm hay một bộ phận của tác phẩm, từ đó các em càng yêu thích môn Tiếng


gì đã đọc. Đọc có suy ngẫm tởng tợng và rung cảm thật sự sẽ giúp các em cảm
thụ văn học tốt.
Từ những kiến thức sơ đẳng trên giúp các em rèn luyện, trau dồi để từng bớc nâng cao trình độ cảm thụ văn học giúp cho việc học tập môn Tiếng Việt ngày
càng tốt hơn.
2) Luyện tập về cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học cần những yêu
cầu gì:
Chơng trình môn Tiếng Việt ở tiểu học luôn coi nhiệm vụ bồi dỡng năng lực
cảm thụ văn học cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Để có đợc năng lực cảm thụ văn học sâu sắc và tinh tế cần có sự say mê, hứng thú khi
tiếp xúc với thơ văn, chịu khó tích luỹ vốn hiểu biết và thực tế cuộc sống và văn
học, nắm vững kiến thức cơ bản về Tiếng Việt phục vụ cho cảm thụ văn học. Đối
với học sinh tiểu học, trong phân môn tập đọc đòi hỏi ngời giáo viên cần phải coi
nhiệm vụ bôi dỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh là nhiệm vụ quan
trọng và cần thiết.
- Giúp các em hiểu đợc tác dụng của cảm thụ văn học đối với việc học văn.
- Yêu cầu các em phải có tinh thần tự giác phấn đấu và rèn luyện về nhiều
mặt. Luôn có sự say mê hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn tự rèn luyện mình để
có nhận thức đúng, tình cảm đẹp, từ đó đến với văn học một cách tự giác, say
mê. Đây chính là một yếu tố quan trọng của cảm thụ văn học.
- Hớng dẫn các em tích luỹ vốn hiểu biết về thực tế cuộc sống và văn học
thông qua sự hoạt động và quan sát hàng ngày trong cuộc sống xung quanh các
em. Quan sát nhiều, quan sát kỹ, chẳng những giúp các em viết đợc bài văn hay
mà còn tạo điều kiện cho các em cảm nhận đợc vẻ đẹp của thơ văn một cách tinh
tế và sâu sắc. Các em cần tích luỹ cả vốn hiểu biết văn học thông qua việc đọc
sách , chăm đọc sách, đọc sách có phơng pháp tốt sẽ giúp các em tự học đợc
nhiều điều thú vị, từ đó mà lớn lên về cả trí tuệ lẫn tâm hồn, càng hiểu biết sâu
sắc về thực tế cuộc sống và văn học, trí tởng tợng và cảm xúc của mỗi ngơi càng
thêm phong phú, chân thực. Đây chính là điều kiện quan trọng để cảm thụ văn
học tốt.
- Các em cần nắm vững kiến cơ bản đã học trong chơng trình môn Tiếng

các em liên kết các ý để viết thành đoạn văn cảm thụ. Khi hoàn thành tôi yêu cầu
các em đọc diễn cảm khổ thơ sau đó đọc bài làm của mình.
Trong quá trình giảng dạy tôi luôn giúp các em biết tích luỹ vốn hiểu biết
về thực tế cuộc sống và văn học. Những cảnh, vật, con ngời, sự việc diễn ra
quanh ta tởng chừng nh rất quen thuộc những nếu ta không chú ý quan sát, nhận
xét để có cảm xúc và ghi nhớ thì các em không thể làm giàu thêm vốn hiểu biết
về cuộc sống của ta.
Ví dụ: Đọc bài thơ Hạt gạo làng ta (Tiếng Việt 5 - tập 2) nhà thơ Trần
Đăng Khoa có đoạn viết.
Hạt gạo làng ta
Có bão tháng bảy
Có ma tháng ba
Giọt mồ hôi sa
Những tra tháng sáu
Nớc nh ai nấu
Chết cả cá cờ
Cua ngồi lên bờ
Mẹ em xuống cấy.
Đoạn thơ giúp em hiểu đợc ý nghĩa gì của hạt gạo ?
Để giúp các em hiểu biết đợc ý nghĩa, giá trị nghệ thuật của đoạn thơ khi
dạy bài này tôi chú ý rèn dọc diễn cảm nhấn giọng ở các từ ngữ gợi tả, nằm đợc
cách dùng từ gợi tả ở từng dòng thơ. Khơi dậy những hiểu biết về cuộc sống làng


quê Việt Nam. Những gì mà hàng ngày bố mẹ, anh em và bản thân các em đã
tham gia để làm ra đợc hạt gạo. Thông qua đó giúp các em hiểu đợc ý nghĩa của
hạt gạo. Để có đợc hạt gạo thì phải trải qua những khó khăn, gian khổ ra sao.
Để trau dồi năng lực cảm thụ văn học ở tiểu học tôi luôn yêu cầu các em
nắm vững những kiến thức cơ bản đã học trong chơng trình tiểu học. Có hiểu biết
về ngữ âm và chữ viết Tiếng Việt ta mới cảm nhận đợc vẻ đẹp của câu thơ tả

Sau khi các em đã xác định và nắm chắc đợc yêu cầu đề bài tôi hớng dẫn
các em bám vào các chi tiết, hình anh, nghệ thuật đã đợc phân tích để viết thành


1 đoạn văn về cảm thụ bằng vốn hiểu biết của các em. Nhắc nhở các em viết câu
ngắn gọn giàu hình ảnh, liên kết ý chặt chẽ sát với yêu cầu đề bài.
Tôi động viên khuyến khích các em viết theo cảm hứng, sự hiểu biết của
bản thân để phát huy trí sáng tạo trong văn cho từng em.
Khi dạy bài Tiếng hát mùa gặt (Tiếng việt 5 - tập 2) nhà thơ Nguyễn Duy
có viết:
Gió nâng tiếng hát chói chang
Long lanh lỡi hái liếm ngang chân trời
Nếu ta chỉ đọc lên để nghe thì cảm thấy hai câu thơ trên rất bình thờng,
không có gì sâu sắc. Song khi đọc kỹ đi vào tìm hiểu về nghệ thuật và nội dung
thì mới thấy hết đợc cái hay, cái đẹp của nó. Dạy bài này, tôi yêu cầu các em tìm
xem tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì nổi bật ở hai câu thơ trên. Nhờ
biện pháp nghệ thuật đó, em cảm nhận đợc nội dung, ý nghĩa gì đẹp đẽ ?
Bằng sự hiểu biết qua lời gợi mở của cô phần đông các em đã nêu đợc biện
pháp nghệ thuật nổi bật ở 2 câu thơ đó là biện pháp nhân hoá thể hiện rõ ở các từ
thờng chỉ đặc điểm của ngời: nâng, liếm . Các em đã cảm nhận đợc nội dung,
ý nghĩa đẹp đẽ của hai câu thơ tả về cảnh mùa gặt ở nông thôn Việt Nam thật vui
tơi, náo nức (Gió nâng tiếng hát chói chang), cánh đồng lúa tốt mênh mông hứa
hẹn cuộc sống ấm no (Long lanh lỡi hái liếm ngang chân trời). Những cảnh đó
gợi cho ta thấy không khí đầm ấm, thanh bình nơi thôn quê khi mùa gặt đến. Với
biện pháp đảo ngữ Long lanh lới hái và với biện pháp nhân hoá làm cho câu
thơ trở nên hay hơn, sống động hơn.
Tóm lại: Để các em học tốt đợc môn văn đòi hỏi giáo viên khi dạy môn
Tiếng Việt đặc biệt là phân môn tập học cần phải giúp các em không chỉ đọc trôi
chảy, lu loát mà còn phải đọc diễn cảm để cảm nhận đợc nội dung và giá trị nghệ
thuật của từng bài một cách sâu sắc. Có nh vậy mới giúp các em học tốt đợc các

nhiệt tình, say mê với công việc. Biết tìm tòi, nghiên cứu những phơng pháp
giang dạy mới để góp phần đa chất lợng giáo dục ngày càng nâng cao.
- Giáo viên phải luôn tìm hiểu, nghiên cứu kỹ sách giáo khoa, sách hớng
dẫn, sách nghiên cứu tham khảo để đa ra hệ thống câu hỏi phù hợp với từng bài,
từng đối tợng học sinh để giờ học có hiệu quả cao.
- Biết tổ chức lớp học một cách hợp lý, có khoa học, quan tâm đến từng đối
tợng học sinh. Bổ sung kịp thời những phần các em cha hiểu còn lúng túng.
Tránh tình trạng dạy học suông, đọc để nghe chứ không đọc để hiểu để cảm
nhận giá trị nghệ thuật và nội dung.
- Lựa chọn và sử dụng phơng pháp tối u cho từng dạng bài cụ thể. Thờng
xuyên tạo ra những tiết học sinh động để thu hút học sinh say mê yêu thích
Tiếng việt và các môn học khác.
* Về phía học sinh:
- Để làm bài tốt yêu cầu các em cần phải đọc kỹ để xác định yêu cầu trọng
tâm, nắm đợc nội dung của bài.
- Có ý thức trong học tập, luôn tìm tòi, suy nghĩ, tích luỹ vốn từ ngữ, vốn
hiểu biết trong cuộc sống, trong bài giảng để vận dụng làm bài đợc tốt.
Có nh vậy mới giúp các em có kỹ năng viết văn tốt, tích luỹ đợc vốn sống,
vốn từ ngữ thông qua các môn học.
2) Kết luận:
Dạy tiếng việt là dạy vốn sống, vốn hiểu biết, mở mang tầm nhìn cho các
em, là cơ sở để giúp các em học tốt tất cả các môn học. Chính vì thế mỗi giáo
viên chúng ta cần phải luôn không ngừng học tập, tích luỹ nâng cao vốn hiểu
biết. Tìm tòi, vận dụng việc đổi mới phơng pháp dạy trong từng bài giảng để các
em tiếp cận đợc kiến thức một cách dễ dàng, lấy học sinh làm nhân vật trung


tâm, giáo viên là ngời dẫn dắt gợi mở để các em tự tìm ra kiến thức mới. Đặc biệt
đối với phân môn tập đọc, giáo viên cần phải đầu t suy nghĩ, có vốn từ ngữ
phong phú để không chỉ dạy học, dạy viết mà thông qua môn tập đọc giúp các