TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
======

MAI THÙY LINH

XÂY DỰNG CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ HỌC SINH
TRONG DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN XÃ HỘI
LỚP 3 THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

HÀ NỘI, 2015


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
======

MAI THÙY LINH

XÂY DỰNG CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ HỌC SINH
TRONG DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN XÃ HỘI
LỚP 3 THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học

ThS. NGUYỄN THỊ DUYÊN

Hà Nội, tháng 5 năm 2015
Sinh viên

MAI THÙY LINH


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Nội dung chữ viết tắt

TT

Chữ viết tắt

1

Học sinh

HS

2

Giáo viên

GV

3

Đánh giá

ĐG

NỘI DUNG
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CÔNG CỤ ĐÁNH
GIÁ TRONG DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3 THEO
TIẾP CẬN NĂNG LỰC ...................................................................................... 5
1.1. Một số vấn đề về đánh giá trong dạy học .......................................................... 5
1.1.1. Các khái niệm ....................................................................................................... 5
1.1.1.1. Khái niệm đánh giá ........................................................................................... 5
1.1.1.2. Khái niệm công cụ đánh giá ............................................................................. 6
1.1.2. Vai trò của đánh giá trong dạy học...................................................................... 7
1.1.3. Các loại hình đánh giá trong dạy học .................................................................. 8
1.1.3.1. Phân loại đánh giá trong dạy học .................................................................... 8
1.1.3.2. Đánh giá theo tiêu chí .....................................................................................11
1.2. Đánh giá theo tiếp cận năng lực ........................................................................21
1.2.1. Khái niệm đánh giá theo tiếp cận năng lực.......................................................21
1.2.1.1. Khái niệm năng lực .........................................................................................21
1.2.1.2. Khái niệm đánh giá theo tiếp cận năng lực....................................................22


1.2.2. Bản chất/đặc trưng của đánh giá theo tiếp cận năng lực ...........................22
1.3. Đánh giá trong dạy học môn Tự nhiên Xã hội lớp 3 theo tiếp cận năng lực
.................................................................................................................................25
1.3.1. Xu hướng đổi mới đánh giá trong dạy học theo tiếp cận năng lực ..........25
1.3.2. Nội dung đánh giá trong dạy học Tự nhiên Xã hội theo tiếp cận năng lực
.................................................................................................................................25
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG CỦA VIỆC XÂY DỰNG CÔNG CỤ ĐÁNH
GIÁ TRONG DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3 THEO
TIẾP CẬN NĂNG LỰC ..........................................................................................31
2.1. Thực trạng đánh giá trong dạy học Tự nhiên Xã hội lớp 3 theo tiếp cận
năng lực .................................................................................................................31
2.1.1. Mục đích khảo sát thực trạng......................................................................31

ngành nghề hiện nay ngày càng được chú trọng đổi mới để phù hợp với yêu
cầu phát triển của xã hội. Trong đó sự đổi mới thiết yếu nhất không thể bỏ
qua là đổi mới trong giáo dục.
Giáo dục bậc Tiểu học giữ vai trò nền tảng cho sự phát triển toàn diện
của con người. Chất lượng GDTH góp phần quan trọng đảm bảo chất lượng
giáo dục của mỗi quốc gia. Vì thế đổi mới nhằm nâng cao giáo dục nói chung
và GDTH nói riêng hiện đang là mối quan tâm đặc biệt của toàn xã hội và của
mỗi người dân. Đổi mới giáo dục bậc TH cần phải đổi mới một cách toàn diện
và đồng bộ, không chỉ đổi mới về phương pháp, cách thức tổ chức dạy học
mà còn phải đổi mới về cách kiểm tra - đánh giá học sinh để từ đó giúp học
sinh pháp triển một cách tốt nhất.
Kiểm tra đánh giá trong giáo dục có vai trò quan trọng không chỉ đối với
người dạy mà còn liên quan trực tiếp tới người học. Đây là khâu quan trong
tác động mạnh mẽ tới quá trình nâng cao chất lượng đào tạo. Việc kiểm tra
đánh giá khách quan, nghiêm túc, đúng cách, đúng hướng sẽ là động lực
mạnh mẽ khích lệ sự vươn lên trong học tập của người học, thúc đẩy sự tìm
tòi sự tìm tòi sáng tạo không ngừng của người học. Đối với chương trình giáo
dục của nước ta hiện nay, mục tiêu đánh giá được chia thành 3 lĩnh vực: kiến
thức, kĩ năng và thái độ. Bên cạnh mục tiêu được chia như trên, đổi mới hiện
nay đang hướng tới mục tiêu đánh giá theo cách tiếp cận năng lực.
Tuy nhiên, thực trạng của việc đánh giá học sinh hiện nay chỉ chú trọng
vào các đợt kiểm tra, thi giữa kì, cuối kì mà chưa thực sự quan tâm đến quá
trình học tập của các em trên lớp. Chính vì thế, Bộ giáo dục và đào tạo nước
ta đã ban hành Quy định đánh giá học sinh TH (thông tư 30). Qua đó, giáo
viên không chỉ đánh giá học sinh ở cuối kì học mà còn đánh giá học sinh ở cả

1


quá trình học trên lớp. Dù đã có sự giúp đỡ của các cấp chuyên ngành nhưng


3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về quy trình xây dựng công cụ
đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Tự nhiên xã hội lớp
3 theo tiếp cận năng lực.
- Xây dựng công cụ đánh giá học sinh trong dạy học môn Tự nhiên xã hội
lớp 3 theo tiếp cận năng lực.
4. Đối tƣợng nghiên cứu
- Quy trình xây dựng công cụ đánh giá học sinh TH theo tiếp cận năng lực.
5. Khách thể nghiên cứu
- Quá trình đánh giá trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 3.
6. Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung nghiên cứu:
+ Nghiên cứu quy trình xây dựng công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn
đề và năng lực nhận thức khoa học trong dạy học môn TNXH lớp 3.
+ Xây dựng công cụ đánh giá theo tiêu chí sử dụng trong dạy học môn
TNXH lớp 3 theo tiếp cận năng lực.
- Phạm vi điều tra: Trường tiểu học Xuân Hòa (Phúc Yên), Tiểu học Đồng
Xuân (Phúc Yên), Tiểu học Phù Lỗ A (Sóc Sơn), Tiểu học Minh Trí (Sóc
Sơn)
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
+ Phương pháp điều tra
+ Phương pháp phỏng vấn
- Phương pháp thống kê toán học
8. Giả thuyết khoa học
- Nếu đề xuất quy trình xây dựng công cụ đánh giá và xây dựng một số
công cụ đánh giá học sinh trong dạy học môn TNXH lớp 3 theo tiếp cận năng


một sự kiện, nó bao hàm việc thu thập thông tin sử dụng trong việc định giá
của một chương trình, một sản phẩm, một tiến trình, mục tiêu hay tiềm năng
ứng dụng của một cách thức đưa ra, nhằm đạt mục đích nhất định”.[tr21,13]
Trần Tuyết Oanh [tr7,17] đánh giá là hoạt động của con người nhằm
phán xét về một hay nhiều đặc điểm của sự vật, hiện tượng, con người theo
những quan niệm và chuẩn mực nhất định mà người đánh giá cần tuân theo.
Theo Nguyễn Công Khanh [tr20,13] đánh giá trong lớp học là một thuật
ngữ chung bao gồm tất cả các cách thức giáo viên thu thập và sử dụng thông

5


tin trong lớp của mình, bao gồm các loại thông tin định tính, thông tin định
lượng thu thập được trong quá trình giảng dạy trên lớp học nhằm đưa ra
những phán xét, nhận định quyết định. Các thông tin này giúp giáo viên hiểu
học trò hơn, lên kế hoạch giảng dạy và theo dõi điều chỉnh việc giảng dạy của
mình… phân loại, xếp hạng và thiết lập một môi trường tương tác văn hóa xã
hội để giúp học sinh học tập tiến bộ.
Vũ Thị Phương Anh-Hoàng Thị Tuyết [tr12,1] cho rằng: đánh giá là
thuật ngữ chỉ quá trình hình thành những nhận định, rút ra những kết luận
hoặc phán đoán về trình độ, phẩm chất của người học hoặc đưa ra những
quyết định về dạy học dựa trên cơ sở những thông tin đã thu thập được một
cách hệ thông trong quá trình kiểm tra.
Dựa vào những khái niệm trên, chúng tôi cho rằng: Đánh giá là một quá
trình đưa ra nhận xét, kết luận về một đối tượng nào đó dựa trên việc sử dụng
các phương pháp, kĩ thuật, công cụ để thu thập thông tin về đối tượng. Từ
những nhận xét đó giúp giáo viên điều chỉnh cách dạy-học sao cho phù hợp
1.1.1.2. Khái niệm công cụ đánh giá
Theo Nguyễn Công Khanh, ông cụ có thể hiểu là các phương pháp,
phương tiện và kĩ thuật được sử dụng trong suốt quá trình nhằm đạt được mục

kết quả đánh giá có tác động đến tất cả các khâu khác trong quá trình dạy học.
Đồng thời kết quả đánh giá cũng tác động đến các lực lượng khác nhau tham
gia vào quá trình dạy học, trong đó có: giáo viên, học sinh, và các nhà quản lí
giáo dục.
Đối với giáo viên: đánh giá cung cấp những thông tin để giáo viên đưa ra
những quyết định phù hợp liên quan tới hoạt động giảng dạy; đánh giá hiệu
quả giảng dạy của chính mình; là cơ sở để GV điều chỉnh, hoàn thiện hoạt
động học của HS và hướng dẫn HS tự điều chỉnh, tự hoàn thiện hoạt động học
của mình.
Đối với HS, đánh giá có vai trò: hình thành ở HS nhu cầu, thói quen tự
kiểm tra đánh giá; cung cấp cho HS những thông tin ngược để điều chỉnh hoạt

7


động học tập của mình; khuyến khích HS có ý thức rèn luyện, bồi dưỡng tinh
thần trách nhiệm và hình thành thói quen tốt trong học tập.
Đối với những nhà quản lí, đánh giá giúp cung cấp thông tin để chỉ đạo
và điều chỉnh kịp thời hoạt động của các đơn vị giáo dục, đảm bảo hoạt động
có hiệu quả; là cơ cở để đưa ra các quyết định về nguồn lực, nhà trường,
chương trình, đội ngũ cán bộ quản lí, GV, HS…; cung cấp cơ sở để đưa ra các
quyết định với người học: quyết định để học tiếp lên hay cần phải học lại,
phân loại, sắp xếp…; giúp các nhà quản lí đưa ra các quyết định để cải tiến và
hoàn thiện nội dung hay chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học.
Như vậy, chúng ta có thể thấy, đánh giá có vai trò quan trọng trong dạy
học. Đánh giá có thể thúc đẩy, nâng cao chất lượng hoạt động dạy-học của
giáo viên và học sinh hoặc cũng có thể làm kìm hãm hoạt động dạy – học. Do
vậy, việc thu thập thông tin và đưa ra được những kết luận đánh giá khách
quan, chính xác giúp cho hoạt động dạy của giáo viên, và hoạt động học của
học sinh có những điều chỉnh kịp thời nhằm nâng cao chất lượng dạy và học.

- Bài kiểm tra viết (dưới 20 phút);
- Bài thực hành vận dụng kiến thức, kĩ năng.
Đánh giá định kì: ĐG định kì là quá trình ĐG được tiến hành sau từng
giai đoạn học tập (sau khi học xong một phần chương trình, giữa kì hay cuối
một học kì) nhằm xác định kết quả học tập của HS theo từng thời điểm.
Đánh giá định kì có vai trò:
- Giúp GV và HS nhìn nhận kết quả dạy và học sau một thời gian nhất
định: HS học được gì sau một thời gian hay đơn vị học tập; từ đó kịp thời
củng cố, điều chỉnh nội cung học tập và định hướng cho quá trình học tập ở
những thời điểm tiếp theo;
- Cung cấp thông tin cho các cấp quản lí để quản lí, chỉ đạo quá trình học
tập của HS và giảng dạy của GV.
Phương pháp và công cụ sử dụng trong kiểm tra đánh giá định kì:

9


- Môn học đánh giá bằng nhận xét: Quan sát hoạt động học tập của HS,
bài tập thực hành và căn cứ vào các nhận xét trong quá trình học tập (không
có bài kiểm tra định kì).
- Môn học đánh giá bằng điểm số (kết hợp nhận xét): bài kiểm tra miệng,
kiểm tra viết tự luận hoặc trắc nghiệm khách quan.
Theo mục đích đánh giá, có thể chia đánh giá thành: đánh giá quá trình
và đánh giá tổng kết.
Đánh giá quá trình: ĐG quá trình là loại ĐG được tiến hành không theo
những thời điểm ấn định trước trong suốt quá trình học tập nhằm xác định
những hành vi học tập điển hình của HS (những điều HS đạt được trong điều
kiện học tập bình thường, không có sự chuẩn bị hay nỗ lực tối đa). Hình thức
ĐG này có thể xem là ĐG thường xuyên vì chúng cùng thực hiện một chức
năng.

mức độ thực hiện của một cá nhân nào đó so với các tiêu chí xác định cho
trước.
- Trong đánh giá theo tiêu chí, bài kiểm tra được sử dụng để xác định
việc thực thi của một người theo một số chuẩn mực nhất định.
Có rất nhiều cách phân loại khác nhau trong đánh giá, tùy thuộc vào điều
kiện mà có thể lựa chọn cách thức đánh giá cho phù hợp. Trong phạm vi khóa
luận này, chúng tôi đi sâu tìm hiểu đánh giá theo tiêu chí và xây dựng công cụ
đánh giá theo tiêu chí.
1.1.3.2. Đánh giá theo tiêu chí
1.1.3.2.1. Khái niệm
Đánh giá theo tiêu chí là cách thức giáo viên sử dụng những công cụ để
thu thập thông tin về đối tượng nào đó, từ kết quả thu thập được qua xử lí để
đưa ra nhận xét, kết luận về đối tượng theo những tiêu chí đã đặt ra.
1.1.3.2.2. Đặc điểm của đánh giá theo tiêu chí
Đánh giá theo tiêu chí là loại đánh giá dựa trên các tiêu chí đã được xác
định rõ ràng về thành tích đạt được so với chuẩn đầu ra hay mục tiêu đã đề ra,
thay vì được xếp hạng trên cơ sở kết quả thu được của những học sinh thuộc

11


mẫu khảo sát. Khi đánh giá theo tiêu chí, chất lượng thành tích không phụ
thuộc vào mức độ cao thấp về năng lực của người khác, mà phụ thuộc vào
mức độ cao thấp của chính người được đánh giá so với các tiêu chí cụ thể.
Trong đánh giá theo tiêu chí, hoạt động học tập của học sinh được so
sánh với mục tiêu học tập cố định, ở đó xác định rõ ràng những gì học sinh
cần biết, cần hiểu và có thể làm. Các tiêu chí (dựa theo mục tiêu hoặc chuẩn)
là cơ sở đánh giá thành công và tiến bộ trong học tập của học sinh. Các tiêu
chí xác định rõ các yêu cầu cơ bản hay sản phẩm cần đạt được trong quá trình
học tập.

Phiếu hướng dẫn đánh giá theo tiêu chí gồm các mức độ của năng lực
thực hiện và các thông tin mô tả ứng với mỗi mức độ. Các mức độ có thể là:
Người mới bắt đầu/ Người đang thử việc/ Người thực hiện/ Chuyên gia, hoặc
Bắt đầu/ Đang phát triển/Hoàn thiện/mẫu mực.
Các loại phiếu hướng dẫn đánh giá theo tiêu chí: gồm phiếu hướng dẫn
đánh giá theo tiêu chí phân tích và phiếu hướng dẫn đánh giá theo tiêu chí
tổng thể.
Phiếu đánh giá theo tiêu chí phân tích (analytical rubrick) hay còn gọi là
thang điểm phân tích được chia thành các phạm trù tách biệt biểu trưng cho
các khía cạnh hoặc lĩnh vực năng lực. Từng khía cạnh sẽ được chấm điểm
riêng biệt, sau đó điểm của các khía cạnh sẽ được cộng lại để cho ra điểm
tổng.
Mẫu phiếu hướng dẫn đánh giá theo tiêu chí phân tích:
PHIẾU HƢỚNG DẪN ĐÁNH GIÁ THEO TIÊU CHÍ PHÂN TÍCH

Tiêu chí

Rất tốt
4

Tốt
3

Mức độ
Bình thường
2

Tiêu chí 1
Tiêu chí 2
…………

Biểu hiện

Rất tốt
4 điểm
Tốt
3 điểm
Bình thường
2 điểm
Không tốt
1 điểm

14


Một phiếu hướng dẫn đánh giá theo tiêu chí được coi là chất lượng khi:
- Trên phiếu đánh gía theo tiêu chí phải thể hiện được các mức độ đánh
giá năng lực của học sinh và giá trị bằng điểm số cho các mức độ đó.
- Các thông tin đánh giá cần phải rõ ràng, cụ thể; sắp xếp theo logic.
- Ngôn ngữ sử dụng trong phiếu đánh giá cần rõ ràng, dễ hiểu.
- Cần có phần hướng dẫn cách sử dụng phiếu đánh giá đó.
- Phiếu đánh giá cần phù hợp với nội dung được đánh giá.
Theo Nguyễn Công Khanh: Quy trình xây dựng và sử dụng một phiếu
hướng dẫn đánh giá theo tiêu chí [tr35-13]:
- Yêu cầu người học xem xét các mô hình, sản phẩm “tốt” và “chưa tốt”.
Giáo viên có thể cung cấp các bài làm mẫu với các mức chất lượng khác
nhau để người học tham khảo.
- Liệt kê các tiêu chí được sử dụng trong phiếu hướng dẫn đánh giá theo
tiêu chí và thảo luận về vấn đề như: thế nào là một sản phẩm có chất lượng.
Trong quá trình xây dựng danh sách tiêu chí, giáo viên cũng có thể đánh giá
được khả năng viết của người học.

16


RUBRICK ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC HỢP TÁC THEO TIÊU CHÍ PHÂN TÍCH
Mức độ
Tiêu chí
Rất tốt

Tốt

Cần nỗ lực hơn

Cần nỗ lực rất nhiều

1. Nhận

- Sẵn sàng, chủ động, nhận

- Sẵn sàng nhận

- Chỉ nhận nhiệm vụ

Không nhận nhiệm

nhiệm vụ

nhiệm vụ, kể cả những

nhiệm vụ.


tham gia xây dựng kế

xây dựng kế hoạch

biểu ý kiến, ít đưa ra ý

kiến.

hoạch hoạt động của nhóm.

hoạt động của

kiến, quan điểm để xây

- Không lắng nghe ý

- Lắng nghe, tôn trọng, góp

nhóm.

dựng kế hoạch hoạt

kiến của người khác.

ý, xem xét ý kiến, quan

- Lắng nghe, tôn

động của nhóm.