MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY
VÀ QUẢN LÝ ĐỐI VỚI HỆ ĐÀO TẠO TỪ XA
Giáo dục từ xa, theo TS Penn, Giám đốc Trung tâm giáo dục từ xa Hoa Kỳ là
“quá trình được kế hoạch hóa, người học tách với người dạy về không gian, cần phải
có thủ pháp đặc biệt trong việc thiết kế chương trình, hướng dẫn học tập, phương
pháp và công nghệ chuyển tải thông tin cũng như sự tổ chức và quản lý”. Do vậy,
giáo dục từ xa đòi hỏi rất nhiều yếu tố để đảm bảo chất lượng sản phẩm – các học
viên hệ đào tạo từ xa - như nội dung môn học, nội dung tài liệu, phương pháp truyền
thụ kiến thức của giáo viên, phương pháp tổ chức đánh giá chất lượng và kết quả học
tập của học viên …
Sau một thời gian triển khai ở Việt Nam, đào tạo từ xa đã thể hiện rõ các ưu
thế nổi bật của mình. Đó là:


Tiết kiệm chi phí cho cả học viên và cơ sở đào tạo. Học viên giảm được chi phí

đi lại còn cơ sở đào tạo giảm được chi phí tổ chức địa điểm và chuẩn bị cơ sở vật chất
phục vụ cho đào tạo.


Tiết kiệm thời gian nhờ giảm thời gian đi lại và giảm sự phân tán. Học viên

chủ yếu tự nghiên cứu tài liệu ở nhà, nên có thể vừa tham gia học tập vừa tham gia
công tác; giảng viên chỉ giải đáp thắc mắc và điểm lại các nội dung chính.


Tính linh hoạt cao: Học viên tự nghiên cứu tài liệu nên có thể tự sắp xếp thời

gian học tập phù hợp với sức khỏe, công việc và quỹ thời gian riêng.



Nội dung môn học phải tuân thủ mục đích đào tạo, giảm phần lý thuyết và tăng
cường thời lượng cho phần thực hành, thực tập thực tế cho học viên theo phương
châm “cơ bản, hiện đại và thiết thực”. Học viên sau khi tốt nghiệp phải có kiến thức
chuyên ngành cần thiết, kỹ năng thực hành cơ bản và được trang bị đạo đức nghề
nghiệp. Ngoài ra, do đối tượng học viên hệ từ xa rất đa dạng về lứa tuổi, trình độ, kỹ
năng, kinh nghiệm sống nên nội dung môn học phải được lựa chọn phù hợp, cung cấp
các kiến thức, tri thức căn bản phù hợp với trình độ của học viên, bên cạnh những
phần chuyên sâu, nâng cao dành cho các đối tượng học viên có trình độ và kỹ năng
cao hơn. Đặc biệt, nội dung môn học cần phát huy được tính chủ động, sáng tạo, tìm
tòi của học viên bằng cách đưa ra các nội dung cụ thể, các câu hỏi tình huống lấy từ
trong thực tiễn đời sống và sản xuất.
Cần có sự trao đổi, bàn bạc thống nhất giữa các cơ sở được phép tổ chức hình thức
đào tạo từ xa nhằm tạo ra một chương trình giáo dục từ xa thống nhất, tạo ra sự đồng
bộ trong quản lý, giảng dạy và nội dung chương trình nhằm nâng cao vị thế và chất
lượng của đào tạo từ xa.
Rõ ràng việc lựa chọn nội dung môn học đóng vai trò rất quan trọng trong việc
kích thích sự ham học của học viên và tính chủ động, tìm tòi của giảng viên trên cơ sở
cung cấp kiến thức nền tảng, cơ bản và tạo điều kiện để học viên phát huy tính tự chủ
trong quá trình học tập.
2. Xây dựng bộ học liệu mang tính chuẩn mực và hiện đại
Đối với loại hình đào tạo từ xa, tài liệu học tập giữ vai trò vô cùng quan trọng, là
người thày trực tiếp truyền thụ kiến thức và tri thức cho học viên. Do đó việc xây
dựng một bộ học liệu chuẩn mực là vô cùng cần thiết và cấp bách.

2


Trong điều kiện thực tế của Việt Nam hiện nay, sách và đĩa CD kèm theo thường
là học liệu phổ biến và không thể thay thế đối với học viên. Tuy nhiên, để tăng cường
khả năng truyền thụ và đáp ứng nhu cầu của nhiều học viên, căn cứ vào tình hình thực


dung phù hợp, đĩa CD kèm theo sách rất dễ hiểu, hướng dẫn cụ thể, phù hợp với trình
độ của đa số học viên và được học viên khen ngợi.
Việc cung cấp học liệu sớm cũng là một yếu tố quan trọng để học viên có thời
gian nghiên cứu, tìm hiểu trước khi tập trung nghe giảng viên ôn tập, giải đáp thắc
mắc. Tất cả các học liệu nên được cung cấp ít nhất là từ 2 đến 3 tháng cho học viên để
họ có thời gian nghiên cứu, tìm hiểu.
3. Đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên
Phương pháp giảng dạy là một trong những điều kiện tiên quyết quyết định mức
độ tiếp thu kiến thức và tạo hứng thú học tập cho học viên đồng thời giúp giảng viên
truyền tải kiến thức đến học viên một cách hệ thống và hiệu quả.
Thực tế cho thấy, đa số giảng viên vẫn thực hiện hình thức thuyết giảng truyền
thống do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan. Nên chăng, giáo viên gửi trước
đề cương ôn tập, câu hỏi hoặc tình huống thảo luận để học viên chuẩn bị trước theo
nhóm trước khi đến giờ ôn tập ít nhất là một đến hai tháng. Đến giờ ôn tập, giải đáp
thắc mắc, giảng viên chỉ giải đáp phần nội dung và câu hỏi khó, dễ gây tranh cãi hoặc
hiểu lầm. Phương pháp này vừa tăng tính chủ động của học viên, vừa là hình thức
buộc học viên phải tìm hiểu học liệu để theo kịp tiến độ chương trình đồng thời giúp
giáo viên giảm thiểu việc đọc – chép thông thường.
Ngoài thời gian ôn tập, giải đáp thắc mắc theo quy định của cơ sở đào tạo, giảng
viên nên dành riêng một khoảng thời gian nhất định cho học viên từng lớp để hỗ trợ
học viên ôn tập. Có thể thực hiện việc hỗ trợ này qua các diễn đàn hoặc hình thức thư
điện tử.
Hướng dẫn học viên kỹ năng và phương pháp làm bài kiểm tra, thi hết học phần,
viết tiểu luận (nếu có) cũng là một trách nhiệm quan trọng của giảng viên. Giảng viên
cần hỗ trợ học viên cách khai thác, nắm bắt câu hỏi, phương pháp suy luận, trình bày
câu trả lời và kết cấu câu trả lời hoặc bài tiểu luận (nếu có) theo đúng đặc thù của bộ
môn, tránh tình trạng như hiện nay là khá nhiều học viên, không biết cách trình bày
bài làm, không biết nêu bật các vấn đề trọng tâm, trả lời lan man theo kiểu “thừa hơn
bỏ sót” gây khó khăn cho cán bộ chấm thi. Nếu môn học có câu hỏi tình huống, bài

nhau của mình.
Với các môn có tính thực tế cao nên đưa ra các câu hỏi tình huống hoặc dưới dạng
viết thu hoạch để học viên chủ động nhiều hơn trong việc tìm tòi, suy luận, tham khảo
học liệu và theo dõi diễn biến thực tế của đời sống kinh tế xã hội. Ví dụ như trong kỳ
thi hết môn Kinh tế Vi mô vừa qua của ngành Kế toán và Quản trị Kinh doanh, đề thi

5


đã chú trọng cả phần lý thuyết và thực tế khi phân chia một nửa câu hỏi về lý thuyết
và một nửa câu hỏi là bài tập tình huống.
Với một số môn như ngoại ngữ, có thể thay hình thức thi viết bằng thi vấn đáp vì
thực tế cho thấy, kỹ năng nói và nghe của học viên còn yếu, không phục vụ được cho
nhu cầu công việc của họ trong lúc học hoặc sau khi tốt nghiệp.
Việc một số môn học của Viện Đại học Mở đã thành lập được ngân hàng câu hỏi
cũng là một phương pháp tốt, một dấu hiệu đáng mừng. Cần có kế hoạch rà soát lại hệ
thống câu hỏi này dựa trên ý kiến tham khảo từ giảng viên, chuyên gia giáo dục và
học viên nhằm đảm bảo tính cơ bản, thiết thực, cập nhật và trọng tâm của các câu hỏi
này.
Lâu nay Viện Đại học Mở Hà Nội vẫn đánh giá kết quả học tập của học viên đối
với từng môn qua bài thi hết môn, hết học phần. Để đảm bảo tính hệ thống và chuẩn
xác hơn nữa trong đánh giá, nên chăng cần có các bài kiểm tra giữa kỳ. Tùy theo thời
lượng và yêu cầu thực tế của từng môn học, giảng viên có thể yêu cầu học viên viết
bài thu hoạch, liên hệ thực tế hay trình bày ý kiến về một vấn đề ngay trong quá trình
ôn tập trên lớp. Thời gian cho mỗi bài kiểm tra giữa kỳ có thể từ 1 đến 2 tiếng, với
nhiều chủ đề, câu hỏi khác nhau, tránh việc học viên sao chép ý tưởng của nhau và
buộc học viên phải nghiên cứu học liệu và dành thời gian để suy ngẫm về vấn đề đó.
Bài kiểm tra giữa kỳ chỉ có thể được thực hiện nếu giảng viên gửi đề cương chi tiết,
tóm tắt nội dung ôn tập từ trước cho học viên. Với một số môn như tin học, tiếng
Anh, nếu cơ sở đào tạo có điều kiện, có thể yêu cầu học viên làm bài tập trực tuyến

cho cán bộ quản lý tại các cơ sở liên kết ở địa phương. Với sự hỗ trợ của internet như
ngày nay, Viện có thể lập một góc riêng dành cho cán bộ quản lý và nhân viên, cung
cấp tất cả các tài liệu, biểu mẫu, công văn, quy định liên quan đến các chương trình
đào tạo của Viện và phổ biến kinh nghiệm, cách làm hay của các cơ sở địa phương
trong việc quản lý. Hoặc có thể lập google group để thông báo các vấn đề mới, những
thay đổi cho tất cả các thành viên trong nhóm. Phiên bản website mới của Viện đã
bước đầu cung cấp một số thông tin cần thiết để cán bộ và nhân viên tại cơ sở địa
phương tham khảo.


Thực hiện đúng cam kết về thời gian trong việc giải quyết các thủ tục và công

việc hành chính như thời gian thông báo kết quả xét tuyển học viên, thông báo danh
sách học viên được miễn học miễn thi các môn, thông báo điểm thi các môn, gửi học
liệu cho cơ sở liên kết …. Thực tế cho thấy, việc công bố điểm thi và danh sách học
viên được miễn học miễn thi, giải đáp thắc mắc miễn học miễn thi của Viện còn chưa
được thực hiện đúng thời gian quy định, gây khó khăn cho học viên và cán bộ quản lý
tại cơ sở địa phương.


Các cơ sở đào tạo và cơ sở liên kết ở địa phương phối hợp chặt chẽ trong việc

quán xuyến lớp và kiểm tra ý thức của học viên như thực hiện việc điểm danh vào các
thời gian khác nhau, nghiêm túc thực hiện quy định viết bài thu hoạch đối với học

7


viên, giữ gìn trật tự trong giờ học, thường xuyên trao đổi với ban cán sự lớp để nắm
bắt tình hình học tập, tâm tư nguyện vọng của học viên … Cử cán bộ quản lý hoặc



Viện nên có chính sách miễn giảm học phí cho một số học viên hệ từ xa thuộc

diện gia đình chính sách hay có hoàn cảnh khó khăn và khen thưởng với các học viên
đạt thành tích cao trong học tập hay tích cực tham gia các hoạt động đoàn thể. Cách
làm này vừa động viên, khuyến khích học viên tham gia học tập vừa có tác dụng tạo
ra sự công bằng giữa các hệ đào tạo khác nhau.
Chúng ta đều nhận rõ tầm quan trọng của giáo dục từ xa như là một hình thức góp
phần thúc đẩy phát triển “một xã hội học tập”, phục vụ nhu cầu “học tập suốt đời, học
mọi chỗ, mọi lúc” của đông đảo tầng lớp nhân dân và công cuộc “xã hội hóa giáo

8


dục”. Trong giai đoạn công nghiệp hóa - hiện đại hóa và thời đại của công nghệ như
hiện nay, giáo dục từ xa cũng nên có những điều chỉnh phù hợp, sao cho người học
giữ vai trò trung tâm, giảng viên đóng vai trò định hướng cùng với sự hỗ trợ của các
phương tiện cung cấp thông tin khác nhau từ sách, tài liệu in ấn đến tài liệu điện tử và
thư viện số để giáo dục từ xa thật sự theo sát mục tiêu của nó, đáp ứng nhu cầu của
người học và toàn xã hội về một nền giáo dục tiên tiến, hiện đại.
Xin chân thành cảm ơn.

9