BỘ TÀI CHÍNH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH-MARKETING
-----o0o-----

CAO PHƯỚC SƠN
NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
XUẤT KHẨU GẠO TỈNH KIÊN GIANG
Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã số:
60340201
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

TP. Hồ Chí Minh - Năm 2015


BỘ TÀI CHÍNH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH-MARKETING
-----o0o-----

CAO PHƯỚC SƠN
NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
XUẤT KHẨU GẠO TỈNH KIÊN GIANG
Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã số:
60340201
Người hướng dẫn khoa học: TS. HUỲNH THỊ THU SƯƠNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

TP. Hồ Chí Minh - Năm 2015




tháng 5 năm 2015

Tác giả luận văn

CAO PHƯỚC SƠN

i


LỜI CẢM ƠN
Trong thời gian học tập, nghiên cứu và viết luận văn thạc sĩ, tôi đã nhận được sự
giúp đỡ nhiệt tình của nhiều cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến quý thầy, cô giáo Khoa Sau đại học –
Trường Đại học Tài Chính - Marketing, đặc biệt là các thầy cô giáo trong bộ môn Tài
chính - Ngân hàng đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện
luận văn.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Cô giáo – Tiến sĩ. Huỳnh Thị Thu
Sương đã dành nhiều thời gian tận tình hướng dẫn chỉ bảo cho tôi hoàn thành luận văn
này.
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã động viên, chia sẻ và tạo điều
kiện giúp tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu

Kiên Giang, ngày

tháng 5 năm 2014

Tác giả luận văn

CAO PHƯỚC SƠN



2.1.1. Khái niệm về xuất khẩu........................................................................................05
2.1.2. Các hình thức xuất khẩu .......................................................................................05
2.1.3. Vai trò của xuất khẩu ...........................................................................................07
2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu ...................................................................08
2.1.4.1. Các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp ..................................................................08
2.1.4.2. Các yếu tố bên trong doanh nghiệp ...................................................................09
2.2. Tổng quan về tình hình xuất khẩu gạo ……………………………………… ..11
2.2.1. Đặc điểm của thị trường xuất khẩu gạo ...............................................................12
2.2.2. Xu hướng thị trường gạo xuất khẩu thế giới ........................................................13
2.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu gạo ............................................................14
2.2.3.1. Sự biến động của thị trường ..............................................................................14
2.2.3.2. Thị hiếu người tiêu dùng ...................................................................................15
2.2.3.3. Chất lượng gạo xuất khẩu .................................................................................15
2.2.3.4. Cơ sở vật chất kỹ thuật, công nghệ sản xuất và tiêu thụ sản phẩm...................16
2.2.3.5. Chính sách đối với xuất khẩu ............................................................................16
2.3. Tổng luận các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài ...............................17
2.3.1. Một số công trình nghiên cứu trên thế giới ..........................................................17
2.3.2. Một số công trình nghiên cứu trong nước ............................................................19
Tóm tắt chương 2
CHƯƠNG 3. THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU GẠO TỈNH KIÊN GIANG GIAI
ĐOẠN 2007 - 2014 ........................................................................................................23
3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội ........................................................................23
3.1.1. Đặc điểm tự nhiên ................................................................................................23
3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội .....................................................................................25
3.2. Tình hình xuất khẩu gạo tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2007-2014 .......................26
3.2.1. Sản lượng và kim ngạch .......................................................................................26
3.2.2. Thị trường xuất khẩu ............................................................................................28



v


5.3.1. Kiểm định tính thích hợp của EFA và tương quan các biến quan sát ..................53
5.3.2. Kiểm định mức độ giải thích của các biến quan sát đối với các yếu tố ...............54
5.4. Kết quả mô hình EFA ...........................................................................................56
5.5. Phân tích hồi quy và kiểm định sự phù hợp của mô hình .................................57
5.5.1. Kiểm định tương quan từng phần của các hệ số hồi quy .....................................57
5.5.2. Kiểm định mức độ phù hợp của mô hình .............................................................58
5.5.2.1. Kiểm định mức độ giải thích của mô hình ........................................................58
5.5.2.2. Kiểm định mức độ phù hợp của mô hình ..........................................................59
5.5.3. Kiểm định của phần dư thay đổi ..........................................................................59
5.6. Thảo luận kết quả mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu
gạo tỉnh Kiên Giang .....................................................................................................62
Tóm tắt chương 5
CHƯƠNG 6. KẾT LUẬN VÀ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT ..................................................69
6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu .................................................................................69
6.2. Đề xuất một số hàm ý trong vấn đề quản trị ......................................................69
6.2.1. Cơ hội và thách thức đối với hoạt động xuất khẩu gạo tỉnh Kiên Giang .............69
6.2.2. Cơ sở đề xuất một số hàm ý trong vấn đề quản trị...............................................71
6.2.2.1. Căn cứ vào kết quả mô hình kinh tế lượng ở chương 4 ....................................71
6.2.2.2. Căn cứ vào thực trạng hoạt động xuất khẩu gạo trên địa bàn tỉnh Kiên Giang 71
6.2.3. Đề xuất một số hàm ý trong vấn đề quản trị ........................................................72
6.2.3.1. Chất lượng gạo xuất khẩu .................................................................................72
6.2.3.2. Cung về gạo xuất khẩu ......................................................................................76
6.2.3.3. Cầu về thị trường gạo xuất khẩu .......................................................................77
6.2.3.4. Năng lực của doanh nghiệp xuất khẩu gạo .......................................................77
6.2.3.5. Chính sách về xuất khẩu gạo.............................................................................78
6.3. Kết luận chương 5, hạn chế nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo .........79


Document against

Nhờ thu trả chậm

Acceptance
ĐBSCL

MeKong Delta

Đồng bằng sông Cửu Long

D/P

Document against Payment

Nhờ thu trả ngay

Food and Agriculture
Organization

Tổ chức lương thực và nông
nghiệp Liên Hiệp Quốc

Free On Board

Giao lên tàu

Gross Domestic Product


L/C

Letter of Credit

Thư tín dụng

RA

Regression Analysis

Phân tích hồi quy
Bộ nông nghiệp, chăn nuôi, phát
triển nông thủy sản và thực phẩm

SAGARPA

Mexico
Tổng cục quản lý vệ sinh an toàn
SENASICA

và chất lượng sản phẩm

viii


Phân tích điểm mạnh (Strengths),
điểm yếu (Weaknesses), cơ hội
SWOT

(Opportunities) và nguy cơ

USDA

VietGAP
WTO

of Agriculture

Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ

Vietnamese Good

Thực hành sản xuất nông nghiệp

Agricultural Practics

tốt ở Việt Nam

World Trade Organization

Tổ chức thương mại thế giới

ix


DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Tóm lược các công trình nghiên cứu .............................................................20
Bảng 3.1. Sản lượng xuất khẩu gạo tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2007-2014 ..................26
Bảng 3.2. Kim ngạch xuất khẩu gạo tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2007-2014 .................28
Bảng 3.3. Phân loại chất lượng gạo xuất khẩu tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2007-2014.. 30

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
TP.Hồ Chí Minh, ngày

tháng 5 năm 2015

Giảng viên hướng dẫn

TS. HUỲNH THỊ THU SƯƠNG

xii


xiii


CHƯƠNG 1
GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
1.1. Tính cấp thiết của đề tài

phát triển, mặc dù kinh tế thế giới đang phục hồi sau khủng hoảng nhưng đây không phải
là điều kiện chắc chắn đảm bảo cho xuất khẩu nếu như chúng ta không có những hướng đi
đúng đắn. Để có những biện pháp khả thi, chúng ta cần xác định rõ các yếu tố ảnh hưởng
đến xuất khẩu đặc biệt là những ảnh hưởng khác nhau của chúng đối với mặt hàng gạo;
trên cơ sở đó chúng ta tìm ra những giải pháp đúng đắn, kịp thời nắm bắt những cơ hội,
tận dụng mọi nguồn lực để thúc đẩy xuất khẩu. Vì vậy để khai thác có hiệu quả hơn tiềm
năng của tỉnh về mặt hàng gạo cũng như góp phần thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu tăng
trưởng cao, bền vững; trong thời gian tới rất cần có những nghiên cứu khá đầy đủ và
tương đối toàn diện về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu đối với mặt hàng này. Chính
vì vậy, việc chọn đề tài“Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu gạo tỉnh Kiên
Giang” theo tôi có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận lẫn thực tiễn nhằm tạo ra các cơ chế,
chính sách hỗ trợ đầu tư và đề xuất các giải pháp triển khai thực hiện, đây chính là cơ sở
cho việc hoạch định các quy hoạch, chính sách phát triển xuất khẩu phù hợp với tình hình
thực tế của địa phương.
1.2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu là một trong những đề tài đã được
nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu. Tuy nhiên, đối với mỗi quốc gia, mỗi địa
phương, mỗi ngành hàng thì các yếu tố và mức độ ảnh hưởng cũng khác nhau. Luận văn
là công trình đầu tiên nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu gạo tỉnh Kiên
Giang trên dựa vào điều kiện thực tế về hoạt động xuất khẩu gạo tại tỉnh thời gian qua và
kết quả các công trình nghiên cứu về hoạt động xuất khẩu nói chung và xuất khẩu gạo nói
riêng trên thế giới và Việt Nam như: Tomasz Iwanow và Colin Kirkpatrick (2007), mô
hình hấp dẫn thương mại (1962), Leonidas C.Leonidou (2004), Dự án VIE/61/94 (2005),
Nguyễn Văn Thọ (2001), Lương thị Trúc Phương (2008).
1.3. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
- Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu gạo tỉnh Kiên Giang.
- Xem xét mức độ tác động của các yếu tố đến hoạt động xuất khẩu gạo tại địa bàn
2





Hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản về xuất khẩu và các yếu tố ảnh hưởng đến
xuất khẩu; qua đó sẽ đóng góp nhất định vào việc hoàn thiện đến khung pháp lý về xuất
khẩu nói chung và xuất khẩu gạo nói riêng. Xác lập mô hình, nội dung và các tiêu chí
đánh giá về hệ thống thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu.
1.6.2. Về phương diện thực tiễn
Giúp cho các nhà nghiên cứu và nhà quản lý có cách nhìn toàn diện hơn về các yếu
tố ảnh hưởng đến xuất khẩu từ đó ứng dụng cụ thể vào mặt hàng xuất khẩu gạo. Thông
qua vận dụng các phương pháp và mô hình nghiên cứu phù hợp, phân tích có hệ thống,
đánh giá khách quan, đưa ra các kết luận về thực trạng và các giải pháp phát triển hoạt
động xuất khẩu gạo trên địa bàn tỉnh Kiên Giang trong bối cảnh hiện nay.
1.7. Bố cục nghiên cứu
Ngoài phần mục lục; danh mục các chữ viết tắt; danh mục các bảng biểu; danh
mục các hình, sơ đồ, luận văn được bố cục theo 5 chương như sau:
Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở khoa học về xuất khẩu và các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu
Chương 3: Thực trạng xuất khẩu gạo tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2007-2014
Chương 4: Thiết kế nghiên cứu
Chương 5: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Chương 6: Kết luận và ý kiến đề xuất
Tóm tắt chương 1
Từ những cơ sở trên, trong phạm vi luận văn này tác giả sẽ đưa ra một số lý luận
cơ bản về hoạt động xuất khẩu nói chung và xuất khẩu gạo nói riêng, đồng thời tập trung
phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động xuất khẩu gạo tỉnh Kiên Giang thông qua mô
hình phân tích nhân tố khám phá và hồi quy từ đó đề xuất một số hàm ý về vấn đề quản trị
nhằm đưa hoạt động xuất khẩu gạo tỉnh nhà phát triển bền vững và hiệu quả hơn trong
thời gian tới.

4

5


điện tín) để bàn bạc thỏa thuận về hàng hóa, giá cả và các điều kiện giao dịch khác.
- Xuất khẩu qua trung gian: là hình thức mua bán quốc tế được thực hiện nhờ sự
giúp đỡ của trung gian thứ ba và người thứ ba này sẽ được hưởng một khoản tiền nhất
định. Người trung gian phổ biến trong các giao dịch quốc tế là đại lý và môi giới.
- Xuất khẩu tại chỗ: là hình thức xuất khẩu ngay tại đất nước mình. Đó là việc bán
hàng và thực hiện các dịch vụ cho người nước ngoài. Hàng xuất khẩu tại chỗ có thể dùng
ngay tại chỗ hoặc được người mua đem ra nước ngoài.
- Hình thức tái xuất khẩu: là hình thức thực hiện xuất khẩu trở lại sang các nước
mua khác những hàng hóa đã mua ở nước ngoài nhưng chưa qua chế biến ở nước tái xuất.
Mục đích của thực hiện giao dịch tái xuất khẩu là mua hàng hóa ở nước này rồi bán hàng
hóa với giá cao hơn ở nước khác và thu về số vốn lớn hơn số vốn bỏ ra ban đầu. Hoạt
động tái xuất khẩu có thể chia làm hai hình thức: hình thức tạm nhập - tái xuất và hình
thức chuyển khẩu, trong đó:
(i) Hình thức tạm nhập - tái xuất được hiểu là việc mua hàng của một nước để bán
cho nước khác trên cơ sở hợp đồng mua bán ngoại thương, làm thủ tục nhập khẩu hàng
hóa vào, rồi sau đó làm thủ tục xuất khẩu mà không qua gia công chế biến. Theo Khoản
01 Điều 29 Luật Thương mại thì: tạm nhập, tái xuất hàng hóa là việc hàng hoá được đưa
từ nước ngoài hoặc từ các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu
vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật vào Việt Nam, có làm thủ tục nhập khẩu
vào Việt Nam và làm thủ tục xuất khẩu chính hàng hoá đó ra khỏi Việt Nam.
(ii) Chuyển khẩu hàng hóa là việc mua hàng từ một nước, vùng lãnh thổ để bán
sang một nước, vùng lãnh thổ ngoài lãnh thổ Việt Nam mà không làm thủ tục nhập khẩu
vào Việt Nam và không làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam. Chuyển khẩu hàng hóa
được thực hiện theo các hình thức sau đây: hàng hóa được vận chuyển thẳng từ nước xuất
khẩu đến nước nhập khẩu không qua cửa khẩu Việt Nam; hàng hóa được vận chuyển từ
nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu có qua cửa khẩu Việt Nam nhưng không làm thủ tục
nhập khẩu vào Việt Nam và không làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam; hàng hóa

môn hóa quốc tế, là thước đo đánh giá kết quả của quá trình hội nhập mà còn góp phần
cải tiến cơ chế quản lý, chính sách kinh tế của nhà nước cho phù hợp với luật pháp và
thông lệ quốc tế.
7


(iv) Thông qua xuất khẩu các doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận nhiều đối tác trên
thế giới, luôn đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức; vì vậy muốn tồn tại tự bản thân
doanh nghiệp luôn đổi mới, hoàn thiện công tác quản trị đáp ứng nhu cầu ngày càng cao
của thị trường.
2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu
2.1.4.1. Các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp

Hình 2.1. Mô hình PEST
Nguồn: Giáo trình Quản trị chiến lược – Đại học Help, Malaysia

Trong khi mô hình 05 áp lực của Michael E. Porter đi sâu vào việc phân tích các
yếu tố trong môi trường ngành kinh doanh thì phương pháp phân tích PEST lại nghiên
cứu các tác động của các yếu tố trong môi trường vĩ mô. Các yếu tố đó bao gồm: Political
Factors (yếu tố thể chế - luật pháp), Economics Factors (yếu tố kinh tế), Social Factors
(yếu tố văn hóa – xã hội), Technological Factors (yếu tố công nghệ). Đây là bốn yếu tố
bên ngoài có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp;
dựa trên các tác động đó các doanh nghiệp sẽ đưa ra chiến lược kinh doanh phù hợp với
điều kiện thực tế nhằm đạt hiệu quả cao nhất với chi phí thấp nhất.
(i) Thể chế - luật pháp: đây là yếu tố có tầm ảnh hưởng tới tất cả các ngành kinh
T
2
4

T


hóa và các yếu tố xã hội đặc trưng và những yếu tố này là đặc điểm của người tiêu dùng
tại các khu vực đó. Tuy nhiên khi xã hội càng phát triển hiện tượng giao thoa văn hóa sẽ
xảy ra; sự giao thoa này sẽ thay đổi tâm lý tiêu dùng, lối sống, và tạo ra nhiều cơ hội cho
các doanh nghiệp nếu nắm bắt được nhu cầu này. Bên cạnh văn hóa, khi nghiên cứu thị
trường các đặc điểm về xã hội là vấn đề các doanh nghiệp cần quan tâm, những yếu tố xã
hội sẽ chia cộng đồng thành các nhóm khách hàng, mỗi nhóm có những đặc điểm, tâm lý,
thu nhập khác nhau, bao gồm: tuổi thọ trung bình, tình trạng sức khỏe, chế độ dinh
dưỡng, ăn uống; thu nhập trung bình, phân phối thu nhập; điều kiện sống, học thức, các
quan điểm về thẩm mỹ, tâm lý sống.
(iv) Yếu tố công nghệ: cả thế giới vẫn đang đồng hành cùng cuộc cách mạng công
T
2
4

T
2
4

nghệ, hàng loạt các công nghệ mới được ra đời và được tích hợp vào các sản phẩm, dịch
vụ; đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ thông tin, công nghệ truyền thông hiện đại đã giúp
nối liền các khoảng cách về địa lý, phương tiện truyền tải. Yếu tố này có thể được phân
tích dựa trên các yếu tố đầu tư của Chính phủ; tốc độ, chu kỳ của công nghệ; ảnh hưởng
của công nghệ thông tin, Internet đến hoạt động kinh doanh, giảm chi phí liên lạc và tăng
tỷ lệ làm việc từ xa.
Ngoài các yếu tố cơ bản trên, hiện nay khi nghiên cứu thị trường yếu tố toàn cầu
hóa trở thành một yếu tố vĩ mô tác động đến ngành. Không ai phủ nhận toàn cầu hóa đang
là xu thế, và xu thế này vừa là cơ hội vừa là thách thức cho các doanh nghiệp, các quốc
gia trong việc phát triển sản xuất, kinh doanh.
2.1.4.2. Các yếu tố bên trong doanh nghiệp

viên), Style (Phong cách), Shared Values (Giá trị được chia sẻ). Mỗi một doanh nghiệp
đều có đầy đủ 7 yếu tố trên, chúng tồn tại ở các dạng khác nhau; vì vậy, sẽ gặt hái được
thành công nếu kết hợp 7 yếu tố trên một cách hợp lý và hài hoà.
* Nhóm yếu tố cứng quyết định sự thành công của mỗi doanh nghiệp là cơ cấu,
chiến lược và hệ thống. (i) Cơ cấu tổ chức là cơ sở cho việc chuyên môn hóa, điều phối và
hợp tác giữa các bộ phận doanh nghiệp; cơ cấu phụ thuộc vào chiến lược, quy mô và số
lượng sản phẩm mà doanh nghiệp tạo ra. (ii) Chiến lược là hoạt động có định huớng của
doanh nghiệp theo một kế hoạch nhất định, chiến lược đúng sẽ mang lại sự thành công
cho doanh nghiệp và ngược lại. (iii) Hệ thống là các quy trình đều đặn, cũng như các dòng
10