Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

Lời cảm ơn
Nghiên cứu khoa học vừa là niềm say mê, vừa là nhiệm vụ của người sinh viên
đang ngồi trên ghế nhà trường. Đặc biệt đối với sinh viên cuối khóa thì đây là một cơ
hội tốt để vận dụng những kiến thức và kĩ năng đã lĩnh hội trong quá trình học tập vào
thực tế nghiên cứu, nhằm mở rộng kiến thức của bản thân.
Nhận thấy tầm quan trọng đó, người viết đã tiến hành nghiên cứu với đề tài:
Phong cách truyện ngắn Nguyễn Minh Châu qua nhóm tác phẩm có nhân vật trung tâm
là nhân vật số phận Để hoàn thành khóa luận này, người thực hiện đã nhận được sự
giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô giáo trong tổ bộ môn Lí luận văn học cũng như các
thầy cô trong khoa Ngữ văn. Đặc biệt là sự dẫn dắt, chỉ bảo tận tình của PGS. TS Phùng
Minh Hiến - giáo viên hướng dẫn. Em xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với
các thầy cô - những người đã tạo điều kiện tốt nhất để em hoàn thành khóa luận này.
Hà Nội, ngày 10 tháng 05 năm 2007
Người viết khóa luận

Nguyễn Thị Nguyên

1


Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

Lời cAM đoan

Khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của PGS. TS Phùng Minh

1.2.1. ở nước ngoài............................................................................................ 14
1.2.2. ở trong nước ........................................................................................... 19
Chương 2: Những yếu tố biểu hiện phong cách truyện ngắn Nguyễn Minh Châu qua
nhóm tác phẩm có nhân vật trung tâm là nhân vật số phận. .......................................... 22
2.1. Phong cách, một kiểu máy phát năng lượng nghệ thuật riêng .............. 22
2.1.1. Phong cách xen cài yếu tố "tâm linh" trong thể hiện tâm lý nhân vật ... 23
2.1.2. Thủ pháp sử dụng yếu tố "dị biệt" làm nổi bật tính cách, phẩm chất nhân
vật .................................................................................................................... 24
2.1.3. Thủ pháp dùng những hình ảnh "biểu tượng" đặc sắc ............................ 25
2.1.4. Thủ pháp dựng truyện theo môtíp "chạy trốn"........................................ 26
2.15. Thủ pháp xen cài màu sắc "Cảnh thiên nhiên" để làm nổi bật tâm trạng.27
2.1.6. Thủ pháp dựng truyện theo môtíp" thiên tinh nữ" .................................. 28
2.1.7. Tổng hợp các biện pháp nghệ thuật thể hiện như là thủ pháp thuyết phục
và thu hút độc giả.............................................................................................. 29
2.2. Phong cách - tính cấu trúc của một kiểu sinh thể nghệ thuật ............... 35
2.2.1. Cấp độ hành động ................................................................................... 36
2.2.2. Cấp độ nhân vật ..................................................................................... 37

3


Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

2.2.3. Cấp độ tác phẩm .................................................................................... 39
2.2.4. Cấp độ nhóm tác phẩm .......................................................................... 40
2.3. Hệ thống giọng điệu - kết quả của sự biểu hiện nghệ thuật đặc trưng . 42
2.3.1. Giọng điệu .............................................................................................. 42
2.3.2. Sắc điệu ................................................................................................... 43

Khoá luận tốt nghiệp

nhân vật số phận với nhóm tác phẩm có nhân vật trung tâm là nhân vật sử
thi. ..................................................................................................................... 73
3.2.1. Về việc sử dụng các thủ pháp nghệ thuật đặc trưng trong phong cách
truyện ngắn Nguyễn Minh Châu. ..................................................................... 73
3.2.2. Về sự hình thành "cấu trúc bên trong" đặc trưng của truyện ngắn Nguyễn
Minh Châu. ....................................................................................................... 76
3.2.3. Về sự hình thành hệ thống giọng điệu đặc trưng của truyện ngắn Nguyễn
Minh Châu ........................................................................................................ 78
3.2.4. Về sự hình thành cấu trúc không gian - thời gian mang màu sắc riêng..79
3.2.5. Về sự hình thành hệ thống ngôn ngữ nghệ thuật đặc trưng của truyện
ngắn Nguyễn Minh Châu. ................................................................................. 80
3.2.6. Về sự hình thành cái nhìn nghệ thuật mới mẻ của Nguyễn Minh Châu . 80
3.2.7. Về những đóng góp mới mẻ của Nguyễn Minh Châu cho thể truyện ngắn
sau 1975 ............................................................................................................ 81
Phần kết luận .............................................................................................................. 83
Thư mục tham khảo.................................................................................................. 86

5


Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

Phần: Mở đầu

1. Tầm quan trọng của đề tài
1.1. Sinh thời M.Gorki đã từng khẳng định Nghệ sĩ là người biết khai thác những

triển chung của cả nền văn học. Bởi vì, một nền văn học càng có nhiều phong cách cá
nhân thì càng có nhiều khả năng trở thành một nền văn học lớn.
Phong cách được xem như là chất lượng nghệ thuật đặc trưng cá nhân của các tác
giả lớn. Những tác giả tiêu biểu này cùng với các tác phẩm nổi tiếng của họ luôn có vị
trí quan trọng trong cả sách giáo khoa phổ thông và giáo trình đại học. Việc tiếp cận
phong cách nghệ thuật của những tác giả ấy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng
Những hiểu biết về phong cách nghệ thuật nhà văn sẽ giúp cho người giáo viên
dạy văn chọn giảng tác phẩm của họ chính xác hơn. Mặt khác, khi nắm vững được nét
độc đáo của nghệ sĩ này so với nghệ sĩ kia, tác phẩm này với tác phẩm kia chúng ta sẽ
có hướng dạy chuẩn mực và sáng tạo, tránh được sự đơn điệu nhàm chán trong bài giảng
của mình.
Trong số những nhà văn trăn trở tìm tòi đổi mới tư duy nghệ thuật, Nguyễn Minh
Châu là một ngòi bút gây nhiều hứng thú. Từ truyện ngắn đầu tay Sau một buổi tập
in trên tạp chí Văn nghệ quân đội (1960) đến tuyệt bút Phiên chợ Giát những
trang cuối cùng của sự nghiệp viết văn, Nguyễn Minh Châu đã đi trọn đời văn phát huy
được những thế mạnh của mình để dần dần hình thành nên phong cách nghệ thuật,
chiếm một vị trí không thể thay thế trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Truyện ngắn
của Nguyễn Minh Châu đã được đưa vào giảng dạy trong nhà trường THCS, THPT và
bậc đại học. Cho đến hôm nay, truyện ngắn Nguyễn Minh Châu vẫn là đề tài trao đổi
khá thú vị giữa các nhà văn, giữa các nhà phê bình, giữa các độc giả yêu quý ông.
Đã có không ít ý kiến khác nhau xung quanh việc tìm hiểu phong cách nghệ
thuật Nguyễn Minh Châu.Với việc nghiên cứu đề tài Phong cách truyện ngắn
Nguyễn Minh Châu qua nhóm tác phẩm có nhân vật trung tâm là nhân vật số
phận, người viết khóa luận hy vọng rằng nó sẽ góp phần hữu ích giúp người giáo viên
văn học dẫn dắt học sinh khám phá vẻ đẹp kỳ diệu của hạt ngọc ẩn dấu ngay trong sáng
tác Nguyễn Minh Châu.
Lựa chọn đề tài : Phong cách truyện ngắn Nguyễn Minh Châu qua nhóm
tác phẩm có nhân vật trung tâm là nhân vật số phận cho khoá luận của mình,

7

năm 1945 [8] của tác giả Nguyễn Tri Nguyên cũng là một trong những công trình
đáng chú ý. Tác giả khẳng định rằng: Trong sáng tác của Nguyễn minh Châu, đặc biệt
là trong truyện ngắn, thường xuất hiện những ẩn dụ, biểu tượng đa nghĩa dường như thủ

8


Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

pháp nghệ thuật này ổn định trong phong cách truyện ngắn Nguyễn Minh Châu trước và
sau năm 1975. Nó tạo nên lời ngầm trong truyện của ông [8.220]. Nhà nghiên cứu Lê
Thành Nghị tiếp tục có những khám phá sâu về phong cách truyện ngắn Nguyễn Minh
Châu: Trong những thiên truyện ngắn gần đây của nhà văn Nguyễn Minh Châu, một
phong cách, tưởng đã được định hình đang tự biến đổi. Tác giả thay đổi chất giọng,
thay đổi góc nhìn phần lớn để truy tìm tận cùng những biểu hiện tâm lý phức tạp đối
tượng mới làm văn phong Nguyễn Minh Châu như hoạt hẳn lên... [186]. Song nghệ
thuật sử dụng hình ảnh biểu tượng, chất giọng, góc nhìn dường như chỉ là một thủ pháp
nhằm thuyết phục và thu hút độc giả. Nó chưa đem lại một cái nhìn tổng quát về phong
cách nghệ thuật Nguyễn Minh Châu.
2.1.4 Đặc biệt, nhà nghiên cứu Tôn Phương Lan một người tâm huyết với văn
nghiệp Nguyễn Minh châu trong cuốn Phong cách nghệ thuật Nguyễn Minh Châu
[12] đã kết luận: Nguyễn Minh Châu là một trong số nhà văn tiêu biểu của nền văn
học đương đại Việt Nam [12.13]. Và khi nhắc đến thể loại truyện ngắn sở trường và
điểm mạnh của ông Tôn Phương Lan có nhận xét: Nguyễn Minh Châu đã kết hợp
nhuần nhuyễn sức khái quát với phong cách trữ tình không thể lẫn, nên những vấn đề
của đời thường qua cảm quan văn học của ông vừa đầy ắp chất thơ mà vẫn giữ được tính
sâu sắc của một trí tuệ mẫn cảm. Đồng thời nhà nghiên cứu còn có những đánh giá,
tổng kết hết sức quan trọng về phong cách Nguyễn Minh Châu Trên lộ trình văn học

3. Giới hạn của đề tài
3.1 Về nội dung:
Với đề tài đã chọn Phong cách truyện ngắn Nguyễn Minh Châu qua nhóm
tác phẩm có hình tượng nhân vật trung tâm là nhân vật số phận, tác giả khóa luận
sẽ tiến hành nghiên cứu trong sự so sánh với nhóm tác phẩm tương ứng của Nguyễn
Khải. Mặt khác, để làm nổi bật phong cách nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Minh Châu
sau chiến tranh, chúng tôi cũng đồng thời thực hiện thao tác so sánh với nhóm tác phẩm
thể hiện hình tượng nhân vật sử thi trước năm 1975 của chính tác giả này. Tuy nhiên do
khả năng hạn chế của người bước đầu tập nghiên cứu, người viết chỉ dừng ở phạm vi hẹp
trong một số truyện ngắn được dẫn sau đây:
3.2 Về tư liệu:
3.2.1. Nhóm tác phẩm thể hiện hình tượng nhân vật số phận của Nguyễn Minh
Châu gồm:
1. Cỏ lau
2. Chiếc thuyền ngoài xa

10


Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

3. Phiên chợ Giát
4. Mùa trái cóc ở miền nam
3.2.2 Nhóm tác phẩm thể hiện hình tượng nhân vật sử thi trước chiến tranh
1. Mảnh trăng cuối rừng
2. Nguồn suối
3. Người mẹ xóm nhà thờ
4. Bên đường chiến trăng

Nắm vững được quan niệm của Nguyễn Minh Châu
áp dụng lý thuyết phong cách trên vào việc phân tích và gọi tên những dấu hiệu
biểu hiện phong cách nghệ thuật của nhà văn
áp dụng lý thuyết phong cách trên vào việc phân tích, và gọi tên những dấu hiệu
biểu hiện phong cách truyện ngắn Nguyễn Minh Châu qua nhóm tác phẩm có hình
tượng nhân vật trung tâm là nhân vật số phận.
Tìm ra được đặc sắc phong cách nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Minh Châu qua
nhóm tác phẩm đã dẫn.
6. Đóng góp của khóa luận:
6.1 Về lí luận:
Nắm vững lí luận khái niệm phong cách và xác định đúng những yếu tố biểu hiện
phong cách
Khẳng định quan niệm phong cách của viện sĩ M.B. khrapchencô là quan niệm
tiến bộ
6.2 Về thực tiễn.
Vận dụng những yếu tố biểu hiện để phân tích và tìm ra nét phong cách truyện
ngắn Nguyễn Minh Châu qua nhóm tác phẩm đã đề cập
Tìm ra đặc sắc phong cách nghệ thuật Nguyễn Minh Châu trong sự so sánh với
nhóm tác phẩm tương ứng của Nguyễn Khải
Từ đó khẳng định những đóng góp quan trọng của Nguyễn Minh Châu vào sự
phát triển của nền văn học nước nhà

12


Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

phần nội dung

Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

hiểu khác nhau, song, trong khi tìm hiểu nghiên cứu cần phân biệt rõ ba phạm trù phong
cách: phong cách trong sinh hoạt hàng ngày, phong cách ngôn ngữ, phong cách nghệ thuật.
1.2 Một số quan niệm về phong cách và cấu trúc phong cách nghệ thuật của nhà
văn trong nghiên cứu lí luận văn học
Hiện nay đang tồn tại một số lượng rất lớn những quan niệm thuật ngữ, định
nghĩa khác nhau về phong cách văn học : Những định nghĩa này xòe ra như cái quạt
giữa sự thừa nhận phong cách là một phạm trù lịch sử thẩm mĩ rộng nhất, bao quát và
sự thừa nhận nó như những đặc điểm của những tác phẩm văn học riêng lẻ [ 10. 258]
Do thời gian và phạm vi khóa luận, chúng tôi chưa có đầy đủ tư liệu để trình bày
tất cả những quan niệm định nghĩa về phong cách nghệ thuật nhà văn, chỉ có thể dẫn
một vài quan niệm tiêu biểu, từ đó làm nền tảng để khai thác tìm hiểu một quan niệm
đúng đắn hơn cả về phong cách nghệ thuật
1.2.1 ở nước ngoài
1.2.1.1 Viện sĩ M.B.Kheapchencô đã tập hợp và phân tích khá cụ thể những
định nghĩa khác nhau về phong cách, có thể chia làm bốn nhóm chính như sau:
1.2.1.1.1 Phong cách xét theo nghĩa rộng nhất trong mối quan hệ với phương
pháp, thế giới quan có tính sáng tạo của nghệ sĩ, có những quan niệm như sau:
Theo Đ.Likhachev : Phong cách nghệ thuật kết hợp trong bản thân nó sự thụ
cảm chung về hiện thực vốn có ở nhà văn và phương pháp nghệ thuật được quy định bởi
những nhiệm vụ mà nhà văn đặt ra cho mình. Với ý nghĩa đó, khái niệm phong cách có
thể được áp dụng vào những loại nghệ thuật khác nhau và giữa chúng có thể có những
sự tương ứng đồng loại [10. 258] .Với cách hiểu tương tự như vậy A.grôrian cho rằng:
phong cách không thể vô can với phương pháp, với thế giới quan với bút pháp với cá
nhân nhà nghệ sĩ, với cách hiểu nghệ sĩ về thời đại với vẻ đặc thù dân tộc trong sáng tác
của anh ta phong cách là sự thống nhất cao nhất của tất cả những phạm trù đó [10. 258]
Hai quan niệm trên đều hiểu phong cách theo nghĩa rộng bao hàm cả phương

của sự thể hiện nghệ thuật, về mối liên hệ của nó với những cái tạo ra nội dung và ý
nghĩa của sáng tạo nghệ thuật; không cho phép khám phá ra vị trí thực tế và vai trò của
những hiện tượng phong cách trong sự vận động chung của văn học.
1.2.1.1.3 Nghiên cứu phong cách trong sự thống nhất chỉnh thể nghệ thuật của
nhà văn
V. Kôvalev khẳng định: Phong cách đó là một sự thống nhất chỉnh thể của nhà

15


Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

văn đó là liên hệ qua lại giữa những yếu tố trong hệ thống nghệ thuật của nhà văn, là
sự quy định lẫn nhau của những yếu tố đó [10.260]
quan niệm trên đã khẳng định, phong cách là sự độc đáo trong cả nội dung và
hình thức tác phẩm. Song hạn chế là ở chỗ, nó đã đồng nhất phong cách với đặc điểm về
nội dung và hình thức của tác phẩm, đồng thời, chưa nói được công lao sáng tạo của
người nghệ sĩ trong việc sáng tạo những thủ pháp thu hút và thuyết phục độc giả. Điều
đó khiến người ta dễ nhầm lẫn, dẫn đến việc đánh đồng giữa phong cách có tiềm năng
sáng tạo lớn với phong cách có tiềm năng sáng tạo nhỏ.
1.2.1.1.4. Quan niệm của V Đneprôv và Ya.Elxberg về phong cách
Khác với các quan niệm trên, một số nhà nghiên cứu cho rằng, phong cách là sự
tổng hợp, là hệ thống các phương tiện miêu tả và biểu đạt, phong cách được coi như
hình thức toàn vẹn có tính chất nội dung.
V Đneprôv nhận xét: Phong cách là có mối liên hệ của những hình thức mối
liên hệ đó bộc lộ thống nhất của nội dung nghệ thuật [ 10.261 ]
Trên cơ sở ý kiến đó, Ya.Elx.berg đã phát triển những ý kiến về phong cách với tư
cách hình thức có tính nội dung: phong cách biểu hiện sự toàn vẹn của hình thức có tính

nghĩa như phương thức biểu hiện cách chiếm lĩnh hình tượng đối với cuộc sống như
phương thức thuyết phục và thu hút độc giả [10. 279]
Vậy phong cách theo quan niệm của M.B.Khrapchencô được nhìn nhận đánh
giá trên những phương diện nào? Đó là các phương diện sau:
1. Những yếu tố tạo thành hình thức tác phẩm
2. Những nhân tố qui định phong cách
3. Những yếu tố biểu hiện phong cách.
Trước hết, những yếu tố tạo thành hình thức tác phẩm , bản thân chúng không
phải là phong cách. Chúng ta cần phải hiểu rằng, hình thức ở đây là hình thức của một
tác phẩm, nó bao gồm: kết cấu- cốt truyện - các biện pháp nghệ thuật
Thể hiện hình tượng là lời nói nghệ thuật. Hình thức thể hiện hoàn thiện phải là
hình thức thể hiện rõ, trọn vẹn nội dung biến tác phẩm thành chỉnh thể thống nhất sinh
động, còn phong cách là hiện tượng rộng hơn bao trùm cả nhóm tác phẩm.
ở phương diện những nhân tố qui định phong cách, không ít người nhầm lẫn đó
chính là phong cách nghệ thuật nhà văn. Song thực tế chúng chỉ được xem như là nhân
tố phát sinh dẫn đến sự hình thành phong cách. Trong công trình nghiên cứu của mình
.M.B.Khrapchen cô đã chỉ ra năm nhân tố quy định phong cách .
1. Cá tính sáng tạo của nhà văn

17


Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

2. Sự phát triển về mặt sáng tác của người nghệ sĩ
3. Thế giới quan của người nghệ sĩ, tính chất của bản thân đối tượng sáng
tác, vẻ đặc thù của những xung đột
4. Sự định hướng bên trong của nhà văn nhằm vào nhóm độc giả


Phong cách thuyết phục bằng cách thể hiện những đặc tính sự vật của những
quá trình hiện thực, của những tính cách con người [10.279]
Nghĩa là:
1. Người nghệ sĩ có phong cách là người khai thác và thể hiện thành công và
thuyết phục các đặc tính thẩm mĩ của sự vật ( cái đẹp, cái hùng, cái bi, cái hài, cái xấu)
2. Phản ánh một cách chân thực những diễn biến, biến đổi tính cách của nhân vật
trước cuộc sống tinh vi phức tạp.
Để hiểu được những vấn đề đó, chúng ta phải phát hiện và nhận diện được những
thủ pháp nghệ thuật mà nhà văn sử dụng
Như vậy, một người nghệ sĩ có phong cách thực sự thì không thể không đem lại
một cái gì mới mẻ riêng biệt cho thể văn. Anh ta có thể thay đổi toàn bộ thể văn, có thể
là kế thừa và phát triển lên một tầm cao mới, nhưng điều quan trọng là phải có cá tính
riêng, được độc giả chấp nhận và có sức thu hút mạnh mẽ, đó chính là thước đo của tính
nghệ thuật chân chính trong tác phẩm văn học.
Có thể hiểu, phong cách tổng hợp hữu cơ những thủ pháp mang màu sắc riêng
của mỗi nhà văn, nhằm tạo ra hiệu quả khai thác khám phá những quá trình hiện thực,
phát hiện những đặc tính của sự vật
Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy định nghĩa của M.B.Khrapchencô về phong
cách là hoàn toàn xác đáng.
1.2.2 Những quan niệm về phong cách ở trong nước
Phong cách từ khá lâu đã được giới nghiên cứu và phê bình văn học Việt Nam
chú ý. Ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX Hoài Thanh Hoài Chân trong cuốn
Thi nhân Việt Nam khi khảo sát phong cách nghệ thuật của 46 nhà thơ mới đã đồng
nhất phong cách với sự độc đáo về nội dung sáng tác: Hồn thơ rộng mở như Thế Lữ,
mơ màng như Lưu Trọng Lư ảo não như Huy Cận, quê mùa như Nguyễn
Bínhthiết tha rạo rực, băn khoăn như Xuân Diệu [ 24. 34]. Và Hoài Thanh Hoài
Chân đã đưa ra kết luận Từ người này sang người khác cách biệt rõ ràng [24. 34].
Tuy Hoài Thanh cũng nhắc tới hình thức nghệ thuật, nhưng chỉ là yếu tố riêng lẻ như


2.2.3 tiến bộ hơn những nhà nghiên cứu đi trước, GS. Nguyễn Đăng
Mạnh đã khẳng định quan niệm của mình về phong cách trong cuốn Nhà văn Việt
Nam hiện đại chân dung và phong cách[16]: phong cách là một chỉnh thể nghệ
thuật. Mỗi nhà văn có phong cách tạo ra cho mình một thế giới nghệ thuật riêng. Thế

20


Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

giới nghệ thuật ấy dù phong phú đa dạng thế nào, vẫn có tính thống nhất Phong cách
bao gồm những đặc điểm độc đáo của các tác phẩm của một nhà văn từ nội dung đến
hình thức Trong quá trình sáng tác của một nhà văn, phong cách nghệ thuật của ông
ta luôn luôn chuyển từ tác phẩm này đến tác phẩm khác. Nhưng dù đổi mới thế nào,
phong cách vẫn vận động trên cơ sở thống nhất phong cách một khi đã định hình thì
thường có tính bền vững [16.8]
Đồng thời, GS. Nguyễn Đăng Mạnh đã chỉ ra các nhân tố quy định phong cách
như: Truyền thống gia đình hoàn cảnh sống môi trường thiên nhiên , môi trường văn hóa,
thói quen suy nghĩ, cảm xúc có ảnh hưởng to lớn tới sự hình thành phong cách của một
nhà văn thường lại là những ấn tượng của ông ta về môi trường sống của mình từ tuổi ấu thơ
[16.9]. Như vậy, sự tiến bộ của nhà nghiên cứu là đã khẳng định: phong cách là sự độc đáo
từ nội dung đến hình thức qua hàng loạt các tác phẩm của một tác giả nhất định. Tuy nhiên,
ông vẫn chưa xác định cụ thể các yếu tố biểu hiện phong cách- tiêu chí quan trọng để nhận
biết phong cách nghệ thuật của một nhà văn.
Qua việc tìm hiểu khái quát, chúng ta có thể thấy, các công trình trên mặc dù đã
tiếp cận tới khái niệm phong cách, nhưng chưa đưa ra được định nghĩa thống nhất, sự
phân chia cấu trúc của nó một cách khoa học.Trên cơ sở hệ thống lý luận đã trình bày,
chúng tôi thấy, quan niệm của M.B Khrapchen cô là quan niệm thỏa đáng và hợp lý

và nghệ thuật của nhà văn đó. Trong nhóm tác phẩm có hình tượng nhân vật trung tâm
là nhân vật số phận, năng lượng nghệ thuật riêng của phong cách Nguyễn Minh Châu
chứa đựng trong những thủ pháp nghệ thuật sau:
1. Thủ pháp xen cài yếu tố tâm linh thể hiện tâm lí nhân vật
2. Thủ pháp thể hiện yếu tố dị biệt
3. Thủ pháp dùng những hình ảnh biểu tượng đặc sắc
4. Thủ pháp xây dựng môtip chạy trốn

22


Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

5. Thủ pháp xen cài màu sắc cảnh thiên nhiên để làm nổi bật tâm trạng
6. Thủ pháp xây dựng truyện theo mô típ thiên tính nữ
7. tổng hợp các biện pháp nghệ thuật thể hiện như là thủ pháp thuyết
phục và thu hút độc giả
2.1.1 Thủ pháp xen cài yếu tố tâm linh để thể hiện tâm lí nhân vật
Tâm linh là những gì cao quý linh thiêng mà con người tôn thờ. Việc khám
phá phương diện đời sống tâm linh của con người trong văn học là một phát hiện một
năng lực nhân tính thiêng liêng, phù hợp với cái thiện, cái đẹp nó đem lại sự phong phú
trong cấu trúc nhân cách và góp phần xây dựng một quan niệm toàn diện về con người.
Tiếng nói tâm linh bao giờ cũng là tiếng nói hướng thiện, nhiều khi nhờ vào tâm linh
con người ta lấy lại niềm tin để sống.
trong Cỏ lau, tâm linh hiển hiện như một nhân vật hữu hình mang bóng dáng
người chồng đầu tiên chi phối đời sống Thai: Lạ thật,lúc nào em cũng cứ tưởng như
anh hãy còn sống suốt bao nhiêu năm rồi như vậy. Em vẫn sống với anh.
Với Phiên chợ giát, ánh sáng tâm linh lại cho ta thấy, sự trăn trở day dứt dằn

Hình ảnh lão Khúng hiện lên trong giấc mơ là một lão già thân hình cao vóng
lại lủng củng những xương cùng xẩu, mái tóc cắt ngắn như rễ tre sợi đen sợi trắng
loang lổ, mắt mũi thì ghồ ghề, những con mắt thì nhìn gườm gườm với những mảng tiết
bò còn ướt hoặc đã khô dính bết trên các bắp thịt nổi cuộn ở bả vai và bắp tay. Soi rọi
tiềm thức sâu kín đó, Nguyễn Minh Châu đã chỉ ra cả bản tính thiện và cái hoang dã u
tối đầy bản năng của người nông dân
Người đàn bà trong Chiếc thuyền ngoài xa thì cao lớn với những đường nét
thô kệch, tấm lưng áo bạc phếch có miếng vá nửa thân dưới ướt sũng, khuôn mặt rỗ nhợt
trắng vì kéo lưới suốt đêm. Đó là người đàn bà dị biệt cả về hình thể và tính cách:
Đàn bà ở thuỳên chúng tôi phải sống cho con chứ không thể sống cho mình, vì thế bà
sẵn sàng chấp nhận những trận đòn vũ phu của chồng chứ kiên quyết không chịu bỏ
người đàn ông bạc ác đó
* Tiểu kết:

Như vậy, khi đưa các yếu tố dị biệt vào trong tác phẩm của mình, Nguyễn Minh
Châu đã khéo léo biến cái dị biệt, khác thường ấy trở thành phương tiện độc đáo để
khám phá vẻ đẹp trong chiều sâu tâm hồn con người, từ đó đưa đến một cái nhìn vừa rất
khái quát, đồng thời cũng không kém phần sâu sắc về số phận con người. Nét độc đáo
trong phong cách Nguyễn Minh Châu có lẽ được hình thành từ một phần của những yếu
tố dị biệt khác thường ấy
2.1.3 Thủ pháp dùng những hình ảnh biểu tượng đặc sắc

24


Nguyễn Thị Nguyên

Khoá luận tốt nghiệp

Theo Phạm Duy Nghĩa[18] Biểu tượng trong văn học là một phương tiện tạo