BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

ĐÀM LÊ THUỲ DƯƠNG

KHẢO SÁT MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH
HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG BÁN LẺ
THUỐC TẠI CÁC NHÀ THUỐC CỘNG
ĐỒNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH
DƯƠNG NĂM 2015

LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I

HÀ NỘI 2015


BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

ĐÀM LÊ THUỲ DƯƠNG

KHẢO SÁT MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH
HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG BÁN LẺ
THUỐC TẠI CÁC NHÀ THUỐC CỘNG
ĐỒNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH
DƯƠNG NĂM 2015
LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I

CHUYÊN NGÀNH: TỔ CHỨC QUẢN LÝ DƯỢC
MÃ SỐ: CK. 60 72 04 12


Dƣợc sỹ Đại học

DSTH

Dƣợc tá trung học

GMP

Good Manufacturing Practices

Thực hàng tốt sản xuất thuốc

GPP

Good Pharmacy Practice

Thực hành tốt cung ứng thuốc

GDP

Good Distribution Practices

Thực hành tốt phân phối thuốc

GPP

Good Pharmacy Practices

Thực hành tốt nhà thuốc


TRANG
25


DANH MỤC CÁC BẢNG
SỐ THỨ
TỰ BẢNG

TÊN BẢNG

Bảng 3.1

Đặc điểm mẫu nghiên cứu

Bảng 3.2

Nội dung những câu hỏi khách hàng nhận đƣợc

Bảng 3.3

Nội dung những lời khuyên tƣ vấn khách hàng nhận đƣợc

Bảng 3.4

Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo

Bảng 3.5

Kiểm định Bartlett và hệ số KMO



Đánh giá thái độ phục vụ khách hàng của nhân viên nhà
thuốc

Bảng 3.14

Đánh giá ảnh hƣởng của danh tiếng nhà thuốc

Bảng 3.15

Đánh giá ảnh hƣởng giá cả nhà thuốc

Bảng 3.16

Mức độ hài lòng của khách hàng đối với chất lƣợng dịch
vụ dƣợc

Bảng 3.17

Các yếu tố khác ảnh hƣởng đến hoạt động bán lẻ thuốc

TRANG


MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ GIẢI THÍCH NGHĨA
DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ
DANH MỤC CÁC BẢNG

2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu ............................................................... 14
2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu ............................................................................. 14
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu: ......................................................................... 14
2.3.2. Cỡ mẫu nghiên cứu ........................................................................... 15
2.3.3. Phƣơng pháp xử lý số liệu ................................................................ 16
Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ........................................................... 17
3.1. Một số thông tin về đối tƣợng nghiên cứu: ................................................. 17
3.2. Đánh giá về hoạt động bán lẻ thuốc từ góc độ khách
hàng.............................................................................................................18
3.2.1. Những dịch vụ dƣợc khách hàng nhận đƣợc: ................................... 18
3.2.2. Những lời khuyên, tƣ vấn hƣớng dẫn sử dụng mà khách hàng nhận
đƣợc ............................................................................................................ 19
3.3. Xác định một số yếu tố tác động đến hoạt động bán lẻ thuốc tại nhà thuốc
trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng năm 2015 ............................................................ 21


3.3.1. Đánh giá thang đo bằng hệ số tin cậy Cronbach alpha .................... 21
3.3.2. Phân tích nhân tố khám phá EFA ..................................................... 23
3.4. Phân tích mức độ ảnh hƣởng của từng yếu tố tới hoạt động bán lẻ thuốc tại
nhà thuốc cộng đồng trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng .......................................... 29
3.4.1. Nhóm vị trí nhà thuốc ....................................................................... 31
3.4.2.Nhóm yếu tố cơ sở vật chất nhà thuốc .............................................. 31
3.4.3. Nhóm yếu tố kiến thức chuyên môn ................................................. 32
3.4.4 Nhóm yếu tố về kỹ năng bán hàng .................................................... 33
3.4.5. Nhóm yếu tố thái độ phục vụ khách hàng ........................................ 33
3.4.6 Nhóm yếu tố danh tiếng nhà thuốc .................................................... 34
3.4.7. Nhóm giá cả của thuốc ..................................................................... 34
3.4.8. Nhóm yếu tố về mức độ hài lòng của khách hàng đối với chất lƣợng
dịch vụ dƣợc................................................................................................ 35
3.4.9. Các yếu tố khác cũng tác động đến hoạt động bán lẻ thuốc giữa nhân

của một nhân viên y tế, tác động đến ngƣời dân giúp họ nâng cao nhận thức về
phòng ngừa bệnh tật.
Trong khi đó nhân viên nhà thuốc ở mọi quốc gia đƣợc xem là đóng vai trò
quan trọng trong việc cung ứng các loại thuốc một cách an toàn, hợp lý và hiệu
quả cho khách hàng. Thì thực tế ở Việt Nam, nhiều nhà thuốc đã hoạt động bán
lẻ thuốc, cung ứng dịch vụ đảm bảo chất lƣợng và thu hút đƣợc số lƣợng lớn
bệnh nhân. Tuy nhiên, vẫn còn không ít nhà thuốc hoạt động về chất lƣợng dịch
vụ vẫn chƣa đạt tiêu chuẩn. Điều này đặt ra một vấn đề cấp thiết là phải xác
định những yếu tố nào ảnh hƣởng đến hoạt động bán lẻ thuốc tại các nhà thuốc
và làm thế nào để cải thiện hoạt động bán lẻ tại nhà thuốc ngày một tốt hơn.
Do đó, với tính cấp thiết của vấn đề này tôi quyết định thực hiện đề tài:
“Khảo sát một số yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động bán lẻ thuốc tại các nhà
thuốc cộng đồng trên địa bàn tỉnh bình dƣơng năm 2015”

Mục tiêu chính của đề tài bao gồm:

1


1. Xác định một số yếu tố tác động đến hoạt động bán lẻ thuốc tại nhà
thuốc trên địa bàn tỉnh Bình Dương năm 2015.
2. Phân tích mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố tới hoạt động bán lẻ thuốc
tại nhà thuốc trên địa bàn tỉnh Bình Dương năm 2015.
Từ đó đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hoạt động bán lẻ thuốc tại nhà
thuốc trên địa bàn tỉnh Bình Dương năm 2015.

2


CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN

- Đƣợc phép bán lẻ thuốc theo danh mục thuốc thiết yếu.
 Tủ thuốc trạm y tế xã (sau đây gọi là tủ thuốc TYT):
- Đƣợc tổ chức tại địa bàn các xã của các huyện ngoại thành, ngoại thị
của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng.
- Do ngƣời có trình độ chuyên môn từ dƣợc tá trở lên đứng tên chủ cơ
sở; trƣờng hợp chƣa có ngƣời chuyên môn từ dƣợc tá trở lên thì phải có trình độ
chuyên môn từ y sĩ trở lên đứng tên.
- Đƣợc bán thuốc theo danh mục thuốc thiết yếu đƣợc sử dụng cho tuyến
y tế cấp xã [1][3].
1.1.3. Vị trí, chức năng của hoạt động bán lẻ thuốc
Hoạt động bán lẻ thuốc dựa trên việc “thực hành tốt nhà thuốc - GPP”,
mà GPP chính là công đoạn cuối cùng trong quy trình đảm bảo chất lƣợng
thuốc. Nếu chỉ tập trung quản lý các khâu ban đầu nhƣ sản xuất (GMP), kiểm
tra chất lƣợng (GLP), bảo quản thuốc (GSP), phân phối thuốc (GDP)… mà
không chú trọng đến khâu sau cùng là hệ thống bán lẻ thuốc, với các yêu cầu về
điều kiện bảo quản thuốc, trình độ chuyên môn và phƣơng thức quản lý của chủ
cơ sở, quy trình hƣớng dẫn, theo dõi sử dụng thuốc,…thì quy trình đảm bảo
chất lƣợng thuốc là vô nghĩa và lãng phí vì không đạt đƣợc tới mục tiêu là đảm
bảo thuốc chất lƣợng, hiệu quả, an toàn đến tay ngƣời bệnh.
Hệ thống bán lẻ thuốc hiện nay bao gồm cả nhà nƣớc và tƣ nhân [4], tuy
tên gọi khác nhau nhƣng đều có chức năng cơ bản là đơn vị cuối cùng của hệ
thống lƣu thông phân phối trực tiếp chuyển thuốc đến tay ngƣời bệnh.
Cụ thể là: Tiếp nhận thuốc từ các nguồn khác nhau với chất lƣợng đảm
bảo  bảo quản thuốc theo quy định tiến hành bán thuốc theo đúng quy chế
 hƣớng dẫn cách sử dụng thuốc cho ngƣời bệnh thực hiện ghi chép sổ sách
và báo cáo theo đúng quy định.

4




báo năm 2015, giá trị tổng thị trƣờng dƣợc phẩm của Việt Nam sẽ đạt xấp xỉ 2,9
tỷ USD và tốc độ phát triển sẽ đƣợc duy trì ở mức 15- 17% ở các năm tiếp theo.
1.2.2. Tại Việt Nam trong những năm gần đây
Thị trƣờng Việt Nam đƣợc đánh giá là đầy triển vọng, có sức thu hút lớn đối
với các doanh nghiệp nhà đầu tƣ trong và ngoài nƣớc. Trên thị trƣờng có
khoảng 20.000 số đăng ký thuốc còn hiệu lực với hơn mƣời ngàn số đăng ký
nƣớc ngoài (khoảng 1.000 hoạt chất) và khoảng mƣời ngàn số đang ký trong
nƣớc (khoảng 500 hoạt chất).
- Tuy nhiên, công cuộc cải cách kinh tế đã làm cho sự phân hóa giàu
nghèo giữa các tầng lớp dân cƣ trong xã hội tăng lên. Mặc dù hệ thống phân
phối dƣợc phẩm quốc doanh vẫn còn tồn tại và phát triển nhƣng nền kinh tế thị
trƣờng đã làm cho việc cung ứng thuốc cho nhân dân sống ở các vùng xa, vùng
sâu, vùng núi cao gặp nhiều khó khăn. Lớp ngƣời có nguy cơ mắc bệnh cao, có
nhu cầu cao về thuốc chữa bệnh lại phải chịu thiệt thòi trong chăm sóc sức khỏe
và cung ứng thuốc.
- Nhằm đảm bảo sự công bằng trong cung ứng thuốc, Nhà nƣớc đã có
nhiều quy định và những quy định này luôn luôn đƣợc củng cố và ngày càng
hoàn thiện nhƣ:
 Nhà nƣớc đảm bảo bằng chính sách thuốc quốc gia việc cung ứng
thuốc cho nhân dân.
 Nhà nƣớc cấp kinh phí mua thuốc cho công tác phòng chống dịch,
sốt rét, các bệnh xã hội, sinh đẻ có kế hoạch và cấp cứu chấn thƣơng.
 Nhà nƣớc cấp kinh phí mua thuốc phòng chống sốt rét cho nhân
dân, trợ phí tiêm dầu lipiodol cho phòng chống bƣớu cổ.
 Nhà nƣớc trợ cấp tiền thuốc chữa bệnh cho nhân dân vùng cao,
miền núi, vùng sâu.
 Nhà nƣớc trợ cấp trực tiếp cho các đối tƣợng đƣợc hƣởng chính
sách xã hội thay cho việc trợ cấp qua giá, thực hiện cơ chế một giá thuốc
6

7


quả [11].
1.3.2. Vai trò của người dược sỹ trong hoạt động bán lẻ thuốc tại nhà
thuốc GPP
Vai trò của dƣợc sỹ đang ngày càng phát triển nhanh để đáp ứng nhu cầu
của hệ thống chăm sóc y tế. Đảm bảo việc cấp phát thuốc chính xác và đƣa lời
khuyên có trách nhiệm đối với tự điều trị của bệnh nhân là một phần quan trọng
của dịch vụ đƣợc cung cấp bởi dƣợc sỹ. Trong những năm gần đây, thực hành nhà
thuốc tốt có xu hƣớng chuyển từ cung cấp cấp thuốc sang tập trung và chăm sóc
sức khỏa bệnh nhân. Vai trò của ngƣời dƣợc sỹ đã phát triển từ ngƣời pha chế
cung cấp các sản phẩm về dƣợc thành ngƣời cung cấp thông tin và cung cấp dịch
vụ chăm sóc bệnh nhân. Nhiệm vụ mới của ngƣời dƣợc sỹ là đảm bảo để bệnh
nhân sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, tiện lợi hiệu quả nhất. Từ đó, dƣợc sỹ có thể
đóng góp một phần không nhỏ đến kết quả điều trị và tới chất chất lƣợc cuộc sống
của bệnh nhân [10].
Vai trò của dƣợc sỹ trong nhà thuốc đƣợc thể hiện thông qua hình ảnh
dƣợc sỹ cộng đồng. Dƣợc sỹ cộng đồng là những cán bộ y tế làm công việc tiếp
xúc với cộng đồng. để đảm bảo cung cấp thuốc tốt, hoạt động chuyên môn của họ
bao gồm việc tƣ vấn cho ngƣời bệnh khi bán thuốc theo đơn hoặc khi không cần
đơn thuốc, cung cấp thông tin cho cán bô y tế, cho bệnh nhân, cộng đồng, tham
gia chƣơng trình chăm sóc sức khỏe. Các dƣợc sỹ khi làm việc tại nhà thuốc cần
chú ý hơn về vai trò của mình vào các hoạt động sau đây:
 Xem xét đơn thuốc:
Dƣợc sỹ cần xem xét, kiểm tra lại danh sách thuốc dùng đều trị cho bệnh
nhân trƣớc khi bán thuốc theo đơn, đảm bảo số lƣợng chính xác những thuốc
đƣợc bán, những quyết định liệu thuốc đó có nên bán cho bệnh nhân hay không.
 Dƣợc lâm sàng:
Dƣợc sỹ tìm kiếm, thu thập và phối hợp các thông tin về việc sử dụng

hiện hai mục tiêu cơ bản của chính sách quốc gia về thuốc đó là:
- Cung ứng thƣờng xuyên và đủ thuốc có chất lƣợng đến mọi ngƣời dân;
9


- Đảm bảo việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả.
1.4.2. Nguyên tắc
- Đặt lợi ích của ngƣời bệnh và sức khoẻ của cộng đồng lên trên hết.
- Cung cấp thuốc đảm bảo chất lƣợng kèm theo thông tin về thuốc, tƣ
vấn thích hợp cho ngƣời sử dụng và theo dõi việc sử dụng thuốc của họ.
- Cung cấp thuốc đảm bảo chất lƣợng kèm theo thông tin về thuốc, tƣ vấn
thích hợp cho ngƣời sử dụng và theo dõi việc sử dụng thuốc của họ.
- Tham gia vào hoạt động tự điều trị, bao gồm cung cấp thuốc và tƣ vấn
dùng thuốc, tự điều trị triệu chứng của các bệnh đơn giản.
- Góp phần đẩy mạnh việc kê đơn phù hợp, kinh tế và việc sử dụng thuốc
an toàn, hợp lý, có hiệu quả.
1.5. Một số yếu tố dùng để đánh giá sự ảnh hƣởng tới hoạt động bán lẻ
thuốc
1.5.1. Kết quả nghiên cứu về thực trạng hoạt động bán lẻ thuốc tại nước
ta trong những năm gần đây
Năm 2014, tác giả Nguyễn Duy Thực tìm ra các yếu tố ảnh hƣởng tới hoạt
động cung ứng thuốc không kê đơn trên địa bàn Hà Nội và mức độ ảnh hƣởng
của các yếu tố đó nhƣ thế nào. Tác giả cũng đã chỉ ra rằng có 3 yếu tố ảnh
hƣởng tại nhà thuốc đó là: Nhân viên nhà thuốc, Cơ sở vật chất, Giá thuốc và uy
tín nhà thuốc; trong đó, yếu tố nhân viên nhà thuốc có ảnh hƣởng nhiều nhất
[8]. Tuy nhiên, nghiên cứu của tác mới chỉ nghiên cứu ở 12 nhà thuốc thuộc 5
quận nội thành Hà Nội nên hạn chế tính tổng quát.
Việc thực hiện đề tài nghiên cứu để tìm ra các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt
động bán lẻ tại nhà thuốc sẽ giúp cho nhà thuốc tìm ra biên pháp cải thiện và
nâng cao hoạt động bán lẻ nhằm hƣớng tới một mục tiêu phục vụ khách hàng

cấp đầy đủ các loại thuốc, họ không phải lo là vào mua không có thuốc đúng
nhãn hiệu. Nếu vào nhà thuốc và đƣợc nhân viên bán thuốc đề nghị đổi sang
nhãn hiệu khác thì khách hàng sẽ cảm thấy không an tâm và nghi ngờ vào việc
11


kinh doanh của nhà thuốc từ đó làm giảm độ tin cậy cũng nhƣ thói quen đến
mua thuốc tại nhà thuốc đó và có xu hƣớng chuyển sang nhà thuốc mới mà lúc
nào cũng đầy đủ thuốc [7].
- Điều kiện cơ sở vật chất của nhà thuốc: để khách hàng đến mua
thuốc có cảm giác an toàn, tin tƣởng và thoải mái thì: cần phải có chỗ để xe,
nhân viên giúp coi chừng xe; diện tích nhà thuốc cần phải tạo cảm giác thoáng
mát và thoải mái; ánh sáng cần đầy đủ; việc trƣng bày thuốc ngăn nắp, bắt mắt
và chuyên nghiệp; cần một số vật dụng nhƣ chỗ để ngồi chờ, cân sức khỏe,
những tờ rơi để đọc trong lúc chờ…
- Quy trình bán thuốc: thƣờng ngƣời tiêu dùng không để ý là mất bao
lâu để hoàn tất việc mua thuốc, tuy nhiên thao tác nhanh nhẹn, chuyên nghiệp
của nhân viên bán thuốc kết hợp với quy trình bán thuốc hợp lý sẽ tăng sự tin
tƣởng. Nếu ngƣời tiêu dùng thƣờng xuyên phải đợi sẽ tạo tâm lý ngại đến mua
khi có nhu cầu gấp hoặc những lúc mệt mỏi, điều này sẽ làm ảnh hƣởng đến
lòng trung thành của khách hàng.
Ngoài ra, còn một số yếu tố khác cũng ảnh hƣởng đến quyết định mua
thuốc nhƣ: uy tín thƣơng hiệu, giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, thu nhập …
Trong các yếu tố kể trên thì thái độ của nhân viên bán thuốc; trình độ
chuyên môn/kỹ năng phối hợp thuốc; địa điểm thuận tiện và giá cả cạnh tranh là
những yếu tố hàng đầu mà khách hàng thƣờng sử dụng để đánh giá giữa các nhà
thuốc, các yếu tố còn lại mang tính bổ sung nâng cao mức độ gắn bó với nhà
thuốc.
1.6. Hệ thống bán lẻ thuốc hiện nay trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng
1.6.1. Giới thiệu địa bàn tỉnh Bình Dương

2.1. Đối tƣợng nghiên cứu
 Nhân viên bán hàng tại nhà thuốc.
 Khách hàng đến mua thuốc tại nhà thuốc.
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
 Địa điểm nghiên cứu: thành phố Thủ Dầu Một và thị xã Thuận An.
 Thời gian nghiên cứu: đƣợc tiến hành từ tháng 01/2015 đến 31/03/2015
2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu:

14


Khảo sát một số yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động bán lẻ thuốc
tại các nhà thuốc trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng năm 2015

Xác định một số yếu tố tác
động đến hoạt động bán lẻ
thuốc tại nhà thuốc trên địa
bàn tỉnh Bình Dƣơng năm
2015.

Phân tích mức độ ảnh hƣởng
của từng yếu tố tới hoạt động
bán lẻ thuốc tại nhà thuốc
trên đại bàn tỉnh Bình Dƣơng
năm 2015.

- Phƣơng pháp nghiên cứu: Mô tả cắt ngang.
- Phƣơng pháp chọn mẫu: Ngẫu nhiên phân tầng (trích
phụ lục 2); Phiếu thu nhập từ bộ câu hỏi phỏng vấn.