TUYỂN CHỌN BỒI DƯỠNG VÀ PHÁT TRIỂN
HỌC SINH NĂNG KHIẾU TRONG TRƯỜNG THPT CHUYÊN
Nguyễn Hải Châu
Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Trung
học
Giám đốc Chương trình phát triển giáo dục
trung học
A. GIỚI THIỆU CHUNG
I. Mục tiêu
1. Đối với học sinh năng khiếu: Phát hiện những học sinh
có tư chất thông minh, đạt kết quả xuất sắc trong học tập và phát
triển năng khiếu của các em về một số môn học trên cơ sở đảm bảo
giáo dục phổ thông toàn diện; giáo dục các em thành người có lòng
yêu nước, tinh thần vượt khó, tự hào, tự tôn dân tộc; có khả năng
tự học, nghiên cứu khoa học và sáng tạo; có sức khỏe tốt để tiếp
tục đào tạo thành nhân tài đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.
2. Đối với hệ thống các trường THPT chuyên
Xây dựng và phát triển các trường trung học phổ thông
chuyên thành một hệ thống cơ sở giáo dục trung học có chất lượng
giáo dục cao, đạt chuẩn quốc gia, có trang thiết bị dạy học đồng
bộ, hiện đại đảm bảo thực hiện nhiệm vụ phát hiện những học sinh
có tư chất thông minh, đạt kết quả xuất sắc trong học tập để bồi
dưỡng thành những người có lòng yêu đất nước, tinh thần tự hào,
tự tôn dân tộc; có ý thức tự lực; có nền tảng kiến thức vững vàng;


có phương pháp tự học, tự nghiên cứu và sáng tạo; có sức khỏe tốt
để tạo nguồn tiếp tục đào tạo thành nhân tài, đáp ứng yêu cầu phát
triển đất nước trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội
nhập quốc tế.
Các trường trung học phổ thông chuyên là hình mẫu của các

trường trung học phổ thông chuyên theo hướng tiếp cận với trình
độ tiên tiến của thế giới. Đến năm 2015, có ít nhất 50% học sinh
được xếp loại học lực giỏi; 70% học sinh giỏi, khá về tin học; 30%
học sinh đạt bậc 3 về ngoại ngữ theo tiêu chí do Hiệp hội các tổ
chức khảo thí ngoại ngữ Châu Âu ban hành. Đến năm 2020, có ít
nhất 70% học sinh được xếp loại học lực giỏi; 90% học sinh giỏi,
khá về tin học; 50% học sinh đạt bậc 3 về ngoại ngữ theo tiêu chí
do Hiệp hội các tổ chức khảo thí ngoại ngữ Châu Âu ban hành;
5. Tạo sự liên thông giữa việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh
năng khiếu ở trường trung học phổ thông chuyên với việc đào tạo ở
đại học; lựa chọn những học sinh có năng khiếu nổi bật vào học tại
các lớp cử nhân tài năng, kỹ sư chất lượng cao của các trường đại
học chất lượng cao trong nước và các trường đại học có uy tín ở
nước ngoài để tiếp tục đào tạo, phát triển năng khiếu. Đến năm
2015, có khoảng 30% học sinh các lớp chuyên đã tốt nghiệp trung
học phổ thông được đào tạo tại các lớp cử nhân tài năng, kỹ sư


chất lượng cao của các trường đại học trong nước và tại các trường
đại học có uy tín ở nước ngoài và đạt 50% vào năm 2020.
6. Tăng cường khả năng hợp tác giữa các trường trung học
phổ thông chuyên với các cơ sở giáo dục có uy tín ở nước ngoài
nhằm trao đổi kinh nghiệm về tuyển chọn, bồi dưỡng và phát triển
năng khiếu học sinh; đồng thời thu hút nguồn lực vào phát triển hệ
thống các trường trung học phổ thông chuyên. Đến năm 2020, mỗi
trường trung học phổ thông chuyên hợp tác được với ít nhất một cơ
sở giáo dục có uy tín trong khu vực, quốc tế.
B. GIỚI THIỆU VỀ TUYỂN CHỌN, BỒI DƯỠNG VÀ
PHÁT


điều kiện và một bài thi môn chuyên.
II. Chương trình dạy học và tài liệu
Các trường trung học phổ thông chuyên đều thực hiện đúng
chương trình, kế hoạch giáo dục chung cho các trường trung học
phổ thông và dạy học môn chuyên theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục
và Đào tạo.
Tài liệu giảng dạy thường là các sách tham khảo dùng cho
học sinh chuyên; tài liệu được cung cấp qua các đợt tập huấn cho
giáo viên dạy chuyên; khai thác qua mạng internet; trao đổi hợp
tác với các cơ sở giáo dục trong và ngoài nước.
III. Đánh giá học sinh trong các trường THPT chuyên
1. Mục đích, yêu cầu đánh giá học sinh THPT chuyên
Đánh giá chất lượng giáo dục đối với học sinh là nhằm khẳng
định đúng kết quả học tập và năng lực của học sinh ở từng thời kỳ,
mỗi học kỳ và từng năm học. Song đối với học sinh chuyên, còn
phải tập trung theo dõi phát hiện, đánh giá năng lực học tập môn
chuyên, môn gần với môn chuyên (năng khiếu bẩm sinh và năng
khiếu bộc lộ trong quá trình học tập).
Yêu cầu đánh giá phải là một quá trình, từ đánh giá thường
xuyên, định kỳ theo yêu cầu đạt chuẩn kiến thức, kỹ năng đến việc
đánh giá được mức độ, khả năng của học sinh đặc biệt đối với môn
chuyên.
2. Đánh giá thường xuyên và định kỳ


Việc đánh giá thường xuyên và định kỳ theo các quy định
của Bộ, về cơ bản, chỉ đánh giá như học sinh THPT không chuyên.
Đánh giá học sinh THPT chuyên khác với việc đánh giá học sinh
THPT về số lần kiểm tra đối với môn chuyên: Ngoài số lần kiểm
tra được quy định cho học sinh trung học thì hiệu trưởng trường

Yếu

%

%

%

%

%

%

%

%

%

50,1

45,7

4,7

96,6

3,6


Năm học

Giỏi

Khá

(%)

(%)

Trung bình Đỗ ĐH Số thủ Số trường
(%)

%

khoa

trong top
200

2009-

15,7

35,5

47,3

86,6



học sinh THPT chuyên thực sự được trải nghiệm, cọ sát, bộc lộ
năng lực, năng khiếu.
5. Đánh giá qua kỳ thi học sinh giỏi quốc gia
Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia do Bộ Giáo dục và Đòa tạo tổ
chức nhằm đánh giá năng lực xuất sắc của học sinh, với quy mô
toàn quốc và chất lượng cao.
Kết qủa kỳ thi học sinh giỏi quốc gia
Năm học

Số HS đoạt giải
Nhất

Nhì

Ba

Tỷ lệ đoạt giải
Khuyến
khích

2009-

76

400

827

598

(Toán được đánh giá xếp thứ 3 trong 93 quốc gia và các vùng
lãnh thổ; Vật lý thứ 5 trong các quốc gia và các vùng lãnh thổ)
Năm 2014 Việt Nam tiếp tục đăng cai tổ chức Kỳ thi
Olympic Hóa học và năm 2016 đăng cai tổ chức Kỳ thi Olympic
Sinh học.
Kết quả thi Olympic quốc tế năm 2012
STT
1

Huy chương
Huy chương

Toán

Tin

Vật lí Hóa học Sinh học Cộng

1

0

2

1

0

4


4/4

4/4

23/23

Vàng
2

Huy chương
Bạc

3

Huy chương
Đồng

4

Tổng số giải

7. Đánh giá học sinh qua các hình thức khác
7.1. Đánh giá năng khiếu học sinh qua thi môn chuyên
Nhìn chung các trường THPT chuyên đều tổ chức thi môn
chuyên hàng tháng để xếp loại năng khiếu học sinh chuyên. Nội
dung là chương trình nâng cao, các chuyên đề chuyên sâu có chú ý
năng khiếu sáng tạo. Đây là cách đánh giá được khả năng học tập
môn chuyên giúp giáo viên nắm được năng lực thực sự của học
sinh và khả năng sáng tạo, tạo động lực cho học sinh phát triển


- Câu lạc bộ Kĩ Năng
- Các Câu lạc bộ - Đội - Nhóm
c) Trường THPT chuyên Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ
Phong trào sáng tạo Robocon chuyên Hùng Vương ra đời từ
rất sớm. Cuộc thi lần đầu tiên được tổ chức vào năm 2003. Hiện
tại, là trường THPT duy nhất trong cả nước tổ chức thành công
cuộc thi sáng tạo Robot dành cho học sinh phổ thông.
Trường tham gia thi Olympic Hoá học khu vực do Hoàng gia
Úc tổ chức.
7.4. Chương trình đánh giá quốc gia và quốc tế
a). Đánh giá học sinh lớp 11 năm 2011
b) Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) 2012.
7.5. Một số hoạt động đánh giá khác
a) Các hoạt động văn nghệ , trò chơi dân gian và các hội thi
năng khiếu văn nghệ, thể dục – thể thao, tin học, ngoại ngữ...; các
cuộc thi Giải toán trên máy tính cầm tay, Giải toán trên Internet,
Olympic Tiếng Anh trên Internet, “Ngày hội đọc”... theo hướng
phát huy sự chủ động và sáng tạo của các đơn vị; tăng cường tính
giao lưu, hợp tác nhằm thúc đẩy học sinh hứng thú học tập, rèn
luyện kỹ năng sống, bổ sung hiểu biết về các giá trị văn hóa truyền
thống và tinh hoa văn hóa thế giới;
b) Qua Hội thi Tin học trẻ hàng năm do Đoàn thanh niên
phối hợp với ngành giáo dục tổ chức giúp học sinh chuyên Tin có
cơ hội rèn luyện thử sức để tự đánh giá khả năng của bản thân.
c) Qua Hội thi học sinh phổ thông nghiên cứu khoa học .


Hoạt động này thực hiện qua các bài viết chuyên đề, các bài
tập nghiên cứu khoa học, gúp cho học sinh làm quen với phương
pháp tự học, tự nghiên cứu, độc lập sáng tạo và biết ứng dụng kiến

THPT, giúp học sinh năng khiếu tự tin trong học tập, lao động
sáng tạo ngay từ khi còn là học sinh THPT, để giúp các em ngày
càng phát triển năng khiếu và sự thông minh vốn có.
IV. Bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên và học sinh
1. Bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên
a) Các trường THPT chuyên trung phát triển đội ngũ CBQL,
GV của trường. CBQL, GV các trường chuyên đều đạt chuẩn theo
quy định.
b) Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên
c) Bồi dưỡng nâng trình độ Tiếng Anh cho GV
Việc chú trọng bồi dưỡng nâng cao trình độ Tiếng Anh cho
GV HS đã được nhiều trường chuyên chú trọng.
- Một số trường tổ chức cho GV học thêm về ngoại ngữ
- Trường chuyên KHTN-ĐHQG Hà Nội hàng tuần GV tham gia
học lớp tiếng Anh vào sáng thứ 5 để nâng cao trình độ tiếng Anh,
nhiều buổi seminar của các bộ môn được các báo cáo viên trình
bày bằng tiếng Anh.
- Một số tỉnh đã cử giáo viên tiếng Anh đi tập huấn tại nước
ngoài như trường chuyên các tỉnh: Hải Dương, Điện Biên, Bắc


Ninh, Hải Phòng, Ninh Bình, Lào Cai, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Phú
Yên, Ninh Thuận, Long An, Tiền Giang.
- Việc thí điểm dạy một số môn khoa học bằng Tiếng Anh đã
được các trường chuyên tích cực chuẩn bị về đội ngũ giáo viên.
2. Bồi dưỡng và phát triển năng khiếu học sinh
a) Có chương trình bồi dưỡng và phát triển học sinh tham gia
các kỳ thi quốc gia, khu vực và quốc tế; học sinh tham gia nghiên
cứu khoa học.
b) Tạo sự liên thông giữa việc phát hiện, bồi dưỡng HS năng

học có uy tín ở nước ngoài;
- Xây dựng cơ chế chính sách khuyến khích, tạo điều kiện
thuận lợi về hợp tác quốc tế giữa các trường trung học phổ thông
chuyên với các cơ sở giáo dục nước ngoài;
- Khuyến khích các địa phương có chính sách ưu đãi, tôn
vinh đối với giáo viên, cán bộ quản lý có thành tích xuất sắc trong
công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh năng khiếu;
- Khuyến kích, tạo điều kiện để các cá nhân, doanh nghiệp,
tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp đầu tư phát triển trường
trung học phổ thông chuyên.
b) Ngoài chính sách của Nhà nước, các địa phương đã có
chính sách riêng đối với cán bộ giáo viên trường trung học phổ
thông chuyên, có mức thưởng cao cho giáo viên trực tiếp giảng


dạy, bồi dưỡng học sinh giỏi, có học sinh đoạt giải quốc gia, quốc
tế. Các địa phương có chế độ học bổng cho học sinh đạt kết quả
cao trong quá trình học tập và khen thưởng đối với học sinh có
thành tích trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế.
------------------------------------------------------