Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
**************

LÊ THỊ THƠI

SỰ VẬN DỤNG TƢ TƢỞNG VĂN HÓA HỒ
CHÍ MINH VÀO VIỆC XÂY DỰNG ĐỜI
SỐNG VĂN HÓA MỚI Ở VIỆT NAM
HIỆN NAY
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
GV. Nguyễn Công Tiến

HÀ NỘI – 2012

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khóa luận tốt nghiệp

Lê Thị Thơi


điều kiện phát triển. Văn hóa là một trong những mục tiêu, nhiệm vụ xây
dựng con ngƣời mới, xã hội mới, Hồ Chí Minh còn đặc biệt nhấn mạnh: “Gốc
của văn hóa mới là dân tộc”.

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Tuy nhiên, trong thời đại quốc tế hóa, toàn cầu hóa, bùng nổ thông tin,
và giao lƣu văn hóa một cách mạnh mẽ các nƣớc đang phát triển trong đó có
cả Việt Nam đang phải hứng chịu rất nhiều ảnh hƣởng của hội nhập. Cơ hội
nhiều song thách thức cũng không ít. Bên cạnh những cơ hội hợp tác đầu tƣ
phát triển kinh tế, giao lƣu chọn lọc, tiếp thu những tinh hoa văn hóa thế giới
thì Việt Nam đang phải đối mặt với những nguy cơ thách thức trong việc hội
nhập văn hóa. Nhiều vấn đề đang đặt ra cấp bách: làm thế nào để vừa hội
nhập vừa không đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc, làm thế nào để có thể ngăn
chặn tối đa sự du nhập của những luồng văn hóa phản giá trị, có nội dung
không lành mạnh vào đời sống nhân dân… Tất cả đang đặt ra cho Đảng, Nhà
nƣớc cũng nhƣ toàn bộ nhân dân trƣớc sự tìm kiếm những biện pháp, giải
pháp để có thể hạn chế đƣợc sự du nhập của văn hóa phản giá trị. Một trong
những biện pháp có ý nghĩa quan trọng và coi là có hiệu quả nhất là chúng ta
tìm về những giá trị của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về văn hóa. Đây đƣợc coi là
biện pháp tối ƣu có hiệu quả và tác động lớn đến hầu khắp quần chúng nhân
dân cả nƣớc. Và để làm rõ hơn về việc vận dụng tƣ tƣởng Hồ Chí Minh trên
lĩnh vực văn hóa, em đã chọn đề tài: “Sự vận dụng tư tưởng văn hóa Hồ Chí

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
* Mục đích:
Khóa luận tốt nghiệp góp phần tìm hiểu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về văn hóa,
về đời sống văn hóa và làm rõ việc vận dụng tƣ tƣởng của Ngƣời về văn hóa vào
việc xây dựng đời sống văn hóa mới ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
* Nhiệm vụ:
- Tìm hiểu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về văn hóa, về đời sống văn hóa.
- Vận dụng tƣ tƣởng văn hóa Hồ Chí Minh vào việc xây dựng đời sống
văn hóa mới hiện nay ở Việt Nam.
- Đề xuất các giải pháp để xây dựng đời sông văn hóa mới.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu
* Phương pháp nghiên cứu:
Khóa luận đƣợc nghiên cứu trên cơ sở phƣơng pháp luận của chủ nghĩa
Mác – Lênin( chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử).
- Phƣơng pháp lịch sử cụ thể
- Phƣơng pháp lôgic

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Phƣơng pháp phân tích, tổng hợp
- Phƣơng pháp so sánh đối chiếu
* Nguồn tài liệu tham khả:
Là hệ thống các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, của các đồng


Trường ĐHSP Hà Nội 2

NỘI DUNG
Chƣơng 1. TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY
DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
1.1. CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƢỞNG VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH
1.1.1. Cơ sở khách quan
1.1.1.1. Văn hóa dân tộc
Có tác giả nghiên cứu về tƣ tƣởng văn hóa Hồ Chí Minh đã nhận xét:
“ Ở Bác Hồ, văn hóa là sự kết tinh văn hóa hàng nghìn năm của đất
nƣớc Việt Nam trên cơ sở đổi mới, kết hợp hài hòa tinh hoa văn hóa của nhân
loại, tinh hoa của Secxpia, Victo Huygo, Lỗ Tấn… tƣ tƣởng của chủ nghĩa
Mác – Lênin. Ở đó văn hóa dân tộc đã trở thành cái cơ bản, cái cội rễ của tƣ
tƣởng và con ngƣời văn hóa Hồ Chí Minh” [ 5, tr.5 ].
Lịch sử hàng nghìn năm dựng nƣớc và giữ nƣớc đã hình thành cho các
dân tộc Việt Nam các giá trị truyền thống dân tộc phong phú, vững bền. Đó là
ý thức chủ quyền quốc gia dân tộc, ý chí tự lập tự cƣờng, yêu nƣớc, kiên
cƣờng bất khuất… tạo thành động lực mạnh mẽ của đất nƣớc, là tinh thần
tƣơng thân tƣơng ái, nhân nghĩa, cố kết cộng đồng dân tộc, khoan dung độ
lƣợng, là thông minh, sáng tạo, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để làm
phong phú văn hóa dân tộc…Trong nguồn giá trị tinh thần truyền thống đó,
chủ nghĩa yêu nƣớc là nòng cốt, là dòng chảy chính của tƣ tƣởng văn hóa
truyền thống Việt Nam, xuyên suốt thời kỳ lịch sử, là động lực mạnh mẽ cho
sự trƣờng tồn và phát triển của dân tộc.

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khổng Tử có nhiều điều không tích cực, song chúng ta phải học những điều
hay trong đó”[ 11, tr.46 ].

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Tiếp thu cái cao đẹp của Nho giáo: Hồ Chí Minh giáo dục cán bộ, đảng
viên ta phải lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của thiên hạ, giàu
sang không thể quyến rũ, nghèo hèn không thể lay chuyển, sức mạnh không
thể khuất phục.
Trong các yếu tố hợp thành nền văn hóa Việt Nam, có sự tham gia của nền
văn hóa Ấn Độ mà một trong những giá trị của nền văn hóa ấy là Phật giáo. Ngƣời
am hiểu tƣờng tận về đạo Phật, ở Ngƣời tràn đầy lòng từ bi, hỉ xả của đạo Phật.
Những ngày học tập và sống ở Huế, đạo Phật đã chiếm một chỗ trong lối sống của
Hồ Chí Minh. Ngƣời luôn có một tấm lòng kính mộ chân thành đối với Đức Phật
Thích Ca. Đến với Phật giáo, Ngƣời đã đến đƣợc với tƣ tƣởng vị tha, cứu khổ, cứu
nạn, mƣu cầu hạnh phúc cho loài ngƣời, trong đó có dân tộc Việt Nam. Tƣ tƣởng
Phật giáo đƣợc Ngƣời tiếp nhận có chọn lọc và nâng cao đã góp phần vào sự phát
triển văn hóa dân tộc, văn hóa nhân loại và sự tiến bộ của lịch sử. Nếu nhƣ đến với
Phật giáo, Hồ Chí Minh tìm thấy lòng từ bi, hỉ xả, thì đến với Kitô giáo, Hồ Chí
Minh đã tìm thấy ở tôn giáo của chúa Jêsu cái ƣu điểm là lòng nhân ái cao cả,
Ngƣời đã phát hiện ra cái thiện, cái đẹp, cái cốt lõi nhân văn của chúa Jêsu là biết hy
sinh để cứu loài ngƣời khỏi ách nô lệ và đƣa loài ngƣời về hạnh phúc, bình đẳng,
bác ái, tự do. Vì vậy, theo Hồ Chí Minh: Cũng nhƣ Khổng Tử, Mác, Tôn Dật Tiên,

giải phóng của dân tộc mình, và để lại cho nhân loại giá trị văn hóa đặc biệt
mà những ngƣời khác không có đƣợc.
1.1.1.3. Chủ nghĩa Mác – Lênin với sự hình thàn tư tưởng Hồ Chí Minh về
văn hóa
Trong các bộ phận cấu thành tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về văn hóa, chủ
nghĩa Mác – Lênin giữ một vai trò quan trọng nhất. Khác với các học thuyết,
chủ nghĩa Mác – Lênin không chỉ dừng lại ở việc mƣu cầu hạnh phúc cho loài
ngƣời mà còn trang bị phƣơng pháp luận biện chứng duy vật với tƣ cách là
công cụ nhận thức khoa học để hành động cách mạng. Hồ Chí Minh tiếp thu
chủ nghĩa Mác – Lênin là tiếp thu một hệ tƣ tƣởng trƣớc đó. Tính mới mẻ và
sự khác nhau căn bản chính là ở chỗ tƣ tƣởng Mác – Lênin là nguồn sáng
hƣớng dân tộc Việt Nam tới độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Từ rất sớm
Nguyễn Ái Quốc đã tìm thấy và học tập ở Lênin: “Không phải chỉ ở thiên tài
của Ngƣời, mà chính là sự coi khinh xa hoa, tinh thần yêu lao động, đời tƣ
trong sáng, nếp sống giản dị, tóm lại là đạo đức vĩ đại cao đẹp của Ngƣời đã

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

ảnh hƣởng lớn lao tới các dân tộc châu Á và đã khiến cho trái tim của họ
hƣớng về Ngƣời không gì ngăn nổi”. [ 7, tr.232].
Nhờ có sự tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại mà ngay từ
những tháng năm hoạt động cách mạng ở phƣơng Tây, Nguyễn Ái Quốc đã
nhanh chóng tạo đƣợc sự hài hòa trong lối sống giữa phƣơng Đông và phƣơng


nhân loại. Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh là tinh hoa trí tuệ của loài ngƣời, là sản
phẩm văn hóa của nhân loại đƣợc chắt lọc qua nhiều thế hệ.
Nhƣ vậy, nói đến văn hóa dân tộc và để văn hóa dân tộc có điều kiện
phát triển, Hồ Chí Minh cho rằng: “Văn hóa Việt Nam ảnh hƣởng lẫn nhau
của văn hóa Đông phƣơng và Tây phƣơng chung đúc lại(…). Tây phƣơng hay
Đông phƣơng có cái gì tốt ra phải học lấy để tạo ra một nền văn hóa Việt
Nam. Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốt của văn hóa xƣa và nay, trau dồi cho văn
hóa Việt Nam thật có tinh thần thuần túy Việt Nam để hợp với tinh thần dân
chủ” [13, tr.350].
1.1.2. Cơ sở chủ quan – phẩm chất cá nhân Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh thủa nhỏ tên là Nguyễn Sinh Cung, sinh ngày 19 tháng 5
năm 1890 tại thôn Kim Liên, xã Nam Liên, huện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.
Ngƣời sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học tại vùng đất xứ
Nghệ đầy ắp truyền thống văn hóa. Ngay từ hồi nhỏ, Hồ Chí Minh đã đƣợc
nuôi dƣỡng, bao bọc trong cái nôi ấm áp tình yêu thƣơng, hạnh phúc của gia
đình, tình cảm nồng hậu của làng xóm vốn là những nét đẹp của truyền thống
văn hóa Việt Nam.
Đƣợc sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống hiếu học,
giàu đức hy sinh, giàu lòng yêu nƣớc của ông ngoại Hoàng Xuân Đƣờng, của
cha Nguyễn Sinh Sắc, của mẹ Hoàng Thị Loan, ngƣời chị Nguyễn Thị Thanh(
Bạch Liên). Nhiều bạn bè thân giao đều là những nhà Nho học rộng tài cao và
thiết tha yêu nƣớc nhƣ Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc
Kháng… Những con ngƣời giàu lòng yêu nƣớc, mang đậm tính dân tộc.
Ở tuổi 21( 1911), từ bến cảng Nhà Rồng, với cái tên Văn Ba ra đi tìm
đƣờng cứu nƣớc, hành trang mang theo là vốn văn hóa đậm đà bản sắc dân
tộc. Ngƣời đã dùng chính vũ khí dân tộc cao đẹp để chống lại thứ văn hóa của
chủ nghĩa thực dân xâm lƣợc, với mục tiêu không chỉ bảo vệ nền văn hóa của

Lê Thị Thơi

Theo gốc từ Latinh, văn hóa xuất phát từ chữ Colo (tôi trồng, tôi quý,
tôi yêu) sau này phát triển thành: Culture, Cultura (nghĩa là vun trồng, bồi
đắp, nuôi dƣỡng). Nghĩa là tất cả những gì do con ngƣời làm ra để phục vụ
bản thân cuộc sống con ngƣời đƣợc gọi là văn hóa.
Nhà văn hóa vĩ đại của Ấn Độ - Nêru, trong bài “Văn hóa là gì” (1958)
đã cho rằng: Văn hóa phải chăng là sự phát triển nội tại của một con ngƣời,

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

một dân tộc, văn hóa là làm cho dân tộc đó phải hiểu đƣợc dân tộc đó nhƣ thế
nào và ngƣợc lại.
Tuy mỗi ngƣời có một cách đƣa ra định nghĩa riêng, nhƣng theo cách
hiểu chung nhất: Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con
ngƣời sáng tạo ra trong quá trình lịch sử.
Năm 1982, UNESCO phê chuẩn định nghĩa về văn hóa nhƣ sau:
“Trong ý nghĩa riêng nhất, văn hóa hôm nay có thể coi là tổng thể
những nét riêng biệt, tinh thần và vật chất, trí tuệ và cảm xúc quyết định tính
cách của một nhóm ngƣời trong xã hội. Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn
chƣơng, những lối sống, những quyền cơ bản của con ngƣời, những hệ thống
các giá trị, những tập tục và những tín ngƣỡng. Văn hóa đem lại cho con
ngƣời khả năng suy xét về bản thân. Chính văn hóa đã làm cho chúng ta trở
thành những sinh vật đặc biệt nhân bản, có lý tính, có óc phê phán và dấn thân
một cách đạo lý. Chính nhờ văn hóa mà con ngƣời tự thể hiện, tự ý thức đƣợc

giản dị trong lối sống… Bản sắc văn hóa dân tộc còn đậm nét cả trong các
hình thức biểu hiện mang tính dân tộc độc đáo [ 2, tr. 56].
1.2.2. Khái niệm, định nghĩa tƣ tƣởng văn hóa Hồ Chí Minh
Tƣ tƣởng văn hóa Hồ Chí Minh là sự tổng hợp các giá trị văn hóa Đông
– Tây, trên nền tảng chủ nghĩa xã hội nhân văn Việt Nam đƣợc hình thành
trong các phong trào lớn của thé kỷ XX, phong trào độc lập dân tộc, dân chủ
và CNXH.
Nói đến văn hóa dân tộc và để văn hóa dân tộc có điều kiện phát triển,
Hồ Chí Minh cho rằng: “Văn hóa Việt Nam ảnh hƣởng lẫn nhau của văn hóa
Đông phƣơng và Tây phƣơng chung đúc lại(…). Tây phƣơng hay Đông
phƣơng có cái gì tốt ra phải học lấy để tạo ra một nền văn hóa Việt Nam.
Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốt của văn hóa xƣa và nay, trau dồi cho văn hóa
Việt Nam thật có tinh thần thuần túy Việt Nam để hợp với tinh thần dân chủ”
[13, tr.350].
Tƣ tƣởng văn hóa Hồ Chí Minh chính là khát vọng của dân tộc Việt
Nam về cái đúng, cái tốt, cái đẹp trong các quan hệ của con ngƣời và chúng
tiêu biểu cho con ngƣời và các giá trị Việt Nam gia nhập vào các giá trị chung
của khu vực và lòa ngƣời tiến bộ. Trong tâm khảm nhân loại hiện đại, Hồ Chí
Minh luôn là anh hùng giải phóng dân tộc, và là một danh nhân văn hóa. Các

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

tƣ tƣởng văn hóa nghệ thuật của Hồ Chí Minh vừa kết tinh truyền thống văn

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

hóa là động lực giúp con ngƣời sinh tồn, văn hóa là mục đích cuộc sống loài
ngƣời, xây dựng văn hóa phải toàn diện, đặt xây dựng “ tinh thần độc lập tự
cƣờng”, lên hàng đầu. Nhƣ vậy, có thể nói trong quan điểm xây dựng văn
hóa, Hồ Chí Minh cho thấy mối quan hệ giữa văn hóa, chính trị, xã hội, kinh
tế. Đây là một cách nhìn toàn diện, hiện đại và khoa học.
1.2.3. Khái niệm đời sống văn hóa của Hồ Chí Minh
Sau cách mạng Tháng Tám – 1945, Nhà nƣớc Việt Nam dân chủ cộng
hòa mới đƣợc hơn một tuổi, đời sống nhân dân ta gặp nhiều khó khăn, chính
phủ của Nhà nƣớc Việt Nam mới gặp không ít trở ngại, nhƣng Chủ tịch Hồ
Chí Minh đã nghĩ đến ngay việc vận động toàn dân, toàn quân, các cơ quan,
trƣờng học và đội ngũ cán bộ công chức Nhà nƣớc xây dựng đời sống mới và
xem đó là biện pháp hữu hiệu nhằm xóa bỏ những tàn dƣ lạc hậu. Đồng thời,
cũng là biện pháp để từng bƣớc giáo dục các tầng lớp nhân dân nhận thức
đƣợc tính ƣu việt của chế độ mới và trách nhệm của mình đối với xã hội, nhận
thức đƣợc quyền làm chủ của nhân dân cách mạng đem lại. Chỉ đạo và động
viên phong trào, đầu năm Đinh Hợi 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tác
phẩm Đời sống mới với bút danh là Tân Sinh. Ngày nay, tác phẩm Đời sống
mới của Bác vẫn còn nguyên giá trị và tính thời sự nóng hổi của nó, thể hiện
tầm nhìn xa trông rộng của Bác.
Thông qua tác phẩm Đời sống mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi mỗi
ngƣời dân Việt Nam thực hiện đạo đức mới, đó là đạo đức cách mạng. Theo

Với tác phong thiết thực, cụ thể, Bác còn chỉ rõ một cách tỉ mỉ việc xây
dựng đời sống mới ở trong một nhà, một làng, một trƣờng học, trong bộ đội,
trong công sở, trong nhà máy. Thực hiện đời dống mới phải giữ đúng nguyên
cần, kiệm, liêm, chính, nếu không làm đƣợc nhƣ vậy thì “ dễ trở nên hủ bại,
biến thành sâu mọt của dân” [ 14, tr. 162 ].
Để mọi ngƣời dễ hiểu và làm theo đúng tinh thần của bốn chữ cần,
kiệm, liêm, chính, Bác Hồ đã diễn giải một cách ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ về
nghĩa của từng chữ:
Cần, kiệm, liêm, chính là những khái niệm đạo đức cũ đƣợc Hồ Chí Minh
tiếp thu, chọn lọc, đƣa vào yêu cầu và nội dung mới. Cần, kiệm, liêm, chính là một
biểu hiện sinh động của phẩm chất “trung với nƣớc hiếu với dân”.

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Cần tức là lao động cần cù, siêng năng, lao động có kế hoạch, sáng tạo,
có năng suất cao, lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lƣời biếng,
không dựa dẫm. Phải thấy rõ: lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn
sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta.
Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời giờ, tiết kiệm tiền của
dân của nƣớc của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiều
cái nhỏ cộng lại thành cái to, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi,
không phô trƣơng hình thức, không liên hoan, chè chén lu bù.
Liêm tức là “luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân”, không

hết chúng ta cần phải tiếp thêm lửa cho công cuộc xây dựng đời sống mới. Và
trƣớc mắt, việc nêu cao và thực hành cần, kiệm, liêm, chính vẫn luôn là nội dung
cơ bản trong mỗi cuộc sinh hoạt chi bộ, là việc làm thiết yếu hàng ngày trong đời
sống mỗi đảng viên. Đảng viên tốt, cán bộ tốt mới làm gƣơng cho nhân dân noi
theo, học hỏi, nhƣ thế mới góp phần tạo ra một xã hội tốt đẹp.
1.3. MỘT SỐ NỘI DUNG TƢ TƢỞNG CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỜI
SỐNG VĂN HÓA
Năm 1923, trong bài “ Thăm một chiến sĩ quốc tế cộng sản – Nguyễn
Ái Quốc” đƣợc đăng trên Tạp chí Ngọn lửa nhỏ - Liên Xô, nhà báo Liên Xô
Ôxip Man –denxtan đã nhận xét rằng: “ Từ Nguyễn Ái Quốc đã tỏa ra một
nền văn hóa, không phải văn hoa Châu Âu, mà có lẽ là một nền văn hóa tƣơng
lai… Dân tộc Việt Nam là một dân tộc giản dị và lịch sự. Qua cử chỉ cao
thƣợng và tiếng nói trầm lắng của Nguyễn Ái Quốc, tôi nhƣ thấy đƣợc ngày
mai, nhƣ thấy đƣợc viễn cảnh trời yên bể lặng của tình hữu ái toàn thế giới
bao la nhƣ đại dƣơng”
[6, tr. 478].
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh của chúng ta mặc dù bận trăm công
nghìn việc chuẩn bị cho cách mạng dân tộc nhƣng Ngƣời vẫn thƣờng xuyên
lo nghĩ và giành tâm trí xây dựng một nền văn hóa mới, đời sống mới. Xây
dựng đời sống văn hóa mới đƣợc Hồ Chí Minh chỉ ra ngay sau khi mới giành
đƣợc chính quyền, rồi nhanh chóng trở thành một phong trào quần chúng sôi
nổi, tạo động lực mạnh mẽ cho sự nghiệp kháng chiến kiến quốc.
Văn hóa đời sống thực chất là đời sống mới với ba nội dung: đạo đức
mới, lối sống mới, nếp sống mới. Ba nội dung ấy có quan hệ mật thiết với

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD




Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Cần, kiệm, liêm, chính là những khái niệm đạo đức cũ đƣợc Hồ Chí Minh
tiếp thu, chọn lọc, đƣa vào yêu cầu và nội dung mới. Cần, kiệm, liêm, chính là một
biểu hiện sinh động của phẩm chất “trung với nƣớc hiếu với dân”.
Cần tức là lao động cần cù, siêng năng, lao động có kế hoạch, sáng tạo,
có năng suất cao, lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lƣời biếng,
không dựa dẫm. Phải thấy rõ: lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn
sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta.
Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời giờ, tiết kiệm tiền của
dân của nƣớc của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiều
cái nhỏ cộng lại thành cái to, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi,
không phô trƣơng hình thức, không liên hoan, chè chén lu bù.
Liêm tức là “luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân”, không
xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của Nhà nƣớc, của dân. Phải trong sạch,
không tham lam. Không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung
sƣớng, không tham ngƣời tâng bốc mình. Vì vậy mà quang minh chính đại,
không bao giờ hủ hóa.
Chính, “nghĩa là không tà, thẳng thắn, đứng đắn”. Đối với mình không
tự cao tự đại, luôn chịu khó học tập cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm để phát
triển điều hay, sửa đổi điều dở của bản thân mình.
Đối với ngƣời: không nịnh hót ngƣời trên, không xem khinh ngƣời

với mỗi ngƣời, cũng nhƣ đối với tập thể, cộng đồng.
Cách ăn, mặc, ở không phụ thuộc vào những thứ dùng để ăn, măc, ở
nhiều hay ít, sang trọng hay đơn giản, mà lại phụ thuộc vào lối sống có hay có
văn hóa của mỗi con ngƣời. Con ngƣời văn hóa trong lối sống là phải có một
phong cách sống khiêm tốn, giản dị, chừng mực, điều độ, ngăn nắp, vệ sinh,
yêu lao động, quý thời gian, ít lòng ham muốn về vật chất, về chức – quyền –
danh – lợi. Trong quan hệ với nhân dân, bạn bè, đồng chí, anh em thì cởi mở,
chân tình ân cần, tế nhị; giàu lòng yêu thƣơng quý mến con ngƣời; đối với
mình thì phải chặt chẽ, đối với ngƣời khác thì phải khoan dung độ lƣợng.
Ngƣời cho rằng: cách ăn mặc phải sạch sẽ, giản đơn, chát phác, chớ lƣợt
thƣợt, xa xỉ, lòe loẹt.
Tục ngữ có câu “đói cho sạch rách cho thơm”, tức là mình dù đói,
nghèo nhƣng vẫn phải giữ cho đƣợc sạch sẽ. Sạch sẽ là một phần của đời sống

Lê Thị Thơi

Lớp: K34A - GDCD


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

mới. Sạch sẽ thì ít đau ốm, làm việc thì có ăn, “tay làm hàm nhai, tay quai
miệng trễ”. Xem đó thì biết rằng ai cũng nên làm đời sống mới.
Nói nhƣ vậy không phải Ngƣời phủ nhận nhu cầu chính đáng của mỗi
ngƣời trong việc cải thiện và nâng cao điều kiện sinh hoạt của mình ngày
càng tốt hơn, ai mà chẳng muốn ăn ngon, mặc đẹp, nhƣng muốn phải đúng
thời đúng hoàn cảnh. Trong lúc nhân dân ta còn thiếu thốn mà một ngƣời nào
đó muốn riêng hƣởng ăn ngon, mặc đẹp, nhƣ vậy là không có đạo đức, chỉ

1.3.3. Nếp sống mới.
Xây dựng nếp sống mới( nếp sống văn minh). Theo Ngƣời, quá trình
xây dựng lối sống mới là quá trình làm cho lối sống mới dần dần trở thành
thói quen của mỗi ngƣời, thành phong tục tập quán của cả một cộng đồng
trong phạm vi một địa phƣơng hay mở rộng ra cả nƣớc và gọi là nếp sống mới
hay nếp sống văn minh.
Nếp sống mới mà chúng ta xây dựng phải kế thừa những truyền thống
tinh thần tốt đẹp, những thuần phong mỹ tục lâu đời của dân tộc ta.
Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy chúng ta rằng chẳng những phải biết kế thừa
mà còn phải biết phát triển cải tạo những phong tục tập quán hủ tục lạc hậu,
bổ sung những cái mới, cái tiến bộ mà trƣớc đó chƣa có:
“Đời sống mới không phải cái gì cũ cũng bỏ hết, không phải cái gì
cũng làm mới.
Cái gì cũ mà xấu thì phải bỏ, ví dụ: Ta phải bỏ hết tính tham lam, lƣời biếng.
Cái gì cũ mà không xấu, nhƣng phiền phức thì ta phải sửa đổi lại cho
hợp lý, ví dụ: Đơm cúng, cƣới hỏi quá xa xỉ, ta cũng phải giảm bớt đi.
Cái gì cũ mà tốt, thì phải phát triển thêm, ví dụ: Ta phải tƣơng thân,
tƣơng ái, tận trung với nƣớc, tận hiếu với dân hơn trƣớc.
Cái gì mới mà hay thì ta phải làm, ví dụ: Ăn ở cho hợp vệ sinh, làm
việc cho ngăn nắp.
Làm thế nào cho đời sống của nhân dân ta, vật chất đƣợc đầy đủ hơn, tinh
thần đƣợc vui mạnh hơn. Đó là mục đích của đời sống mới” [10, tr.94- 95].
Thực hành nếp sống mới rất khó khăn, phức tạp vì:
Việc dễ mấy nếu không quyết chí bền gan thì cũng không bao giờ làm
đƣợc. Một cành cây khô, ta không chịu khó bẻ, thì không bao giờ bẻ gãy.
Hơn nữa, thói quen rất khó sửa đổi, nó có sức ỳ cản trở ta. Thực tế cho
thấy, cái tốt mà lạ, ngƣời ta có thể cho là xấu. Và cái xấu mà quen, ngƣời ta

Lê Thị Thơi