LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là
công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu trình bày trong luận án
là chính xác, trung thực và có
nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Tác giả luận
án

Vũ Đình Đắc


MỤC LỤC
g

Tran

TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
MỞ ĐẦU
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG LỐI SỐNG
CÓ VĂN HÓA CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐÀO TẠO
SĨ QUAN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM

1.1.
1.2.


71

96

Chương 3 YÊU CẦU VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN XÂY DỰNG
LỐI SỐNG CÓ VĂN HÓA CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC
TRƯỜNG ĐÀO TẠO SĨ QUAN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN
VIỆT NAM HIỆN NAY
115

3.1.

Yêu cầu xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các
trường đào tạo sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay 115
3.2.
Một số giải pháp cơ bản xây dựng lối sống có văn hóa của
học viên ở các trường đào tạo sĩ quan Quân đội nhân dân
Việt Nam hiện nay
123
KẾT LUẬN
163
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÔNG BỐ KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
166
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
167
PHỤ LỤC
178


ĐCS
GD & ĐT
KTTT
KT - XH

9

Khoa học và công nghệ

KH & CN

10
11
12
13
14

Khoa học xã hội và nhân văn
Thanh niên Cộng sản
Quân đội nhân dân Việt Nam
Sĩ quan quân đội
Xã hội chủ nghĩa

KHXH & NV
TNCS
QĐNDVN
SQQĐ
XHCN




6
hòa bình” cũng làm tha hóa lối sống của không ít cán bộ, đảng viên và thế hệ
trẻ. Trong xã hội, nhiều biểu hiện của lối sống xa lạ với đạo lý, truyền thống tốt
đẹp của dân tộc xuất hiện. Trên thực tế, đồng tiền đã chi phối nhiều mối quan
hệ, trong đó có cả những quan hệ xưa nay luôn được đề cao và không thể mua
được bằng tiền. Không ít thanh niên hiện nay đang có biểu hiện sống buông
thả, thiếu hoài bão, mờ nhạt lý tưởng, thiếu trách nhiệm với cộng đồng, cá nhân
vị kỷ, không quan tâm tới các vấn đề chính trị, quay lưng với các giá trị truyền
thống tốt đẹp của cộng đồng. Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín BCH Trung
ương khóa XI của Đảng đã chỉ rõ: “So với những thành tựu trên lĩnh vực chính
trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thành tựu trong lĩnh vực văn hóa
chưa tương xứng; chưa đủ để tác động có hiệu quả xây dựng con người và môi
trường văn hóa lành mạnh. Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức,
lối sống trong Đảng và trong xã hội có chiều hướng gia tăng” [28, tr. 44]. Điều
đó đã đặt ra những yêu cầu khách quan trong việc xây dựng con người Việt
Nam về lối sống có văn hóa đang trở nên quan trọng và cấp bách.
Học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN là những người được
lựa chọn chặt chẽ qua thi tuyển sinh quân sự và đang được học tập, rèn luyện
trong môi trường nghiêm khắc, nhân văn, hiện đại. Việc xây dựng lối sống có
văn hóa sẽ giúp họ nhận thức sâu sắc các giá trị chính trị, văn hóa nhân văn, tiến
bộ trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và ĐCS Việt
Nam, làm cơ sở cho việc lựa chọn đúng đắn các giá trị sống, nâng cao chất
lượng các hoạt động học tập, rèn luyện, sinh hoạt, công tác và những hành vi
giao tiếp, ứng xử, không ngừng vươn lên hoàn thiện nhân cách; đồng thời đấu
tranh với những nhận thức, hành vi lệch lạc, tiêu cực trong xã hội hiện nay.
Nhận thức rõ vấn đề này, các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN đã coi
trọng và tiến hành có hiệu quả các hoạt động xây dựng lối sống có văn hóa
của học viên, góp phần nâng cao chất lượng toàn diện công tác GD & ĐT.
Tuy nhiên, nhận thức của một số cán bộ, giảng viên đối với việc xây dựng lối

trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN.


8
Đánh giá đúng những thành tựu, hạn chế, chỉ rõ nguyên nhân và khái
quát một số vấn đề đặt ra trong xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở
các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN.
Đề xuất yêu cầu và một số giải pháp cơ bản xây dựng lối sống có văn
hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN hiện nay.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ
quan QĐNDVN.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu việc xây dựng lối sống có văn hoá của học
viên thuộc đối tượng đào tạo sĩ quan cấp phân đội, trình độ đại học (hay còn
gọi là đối tượng đào tạo cơ bản, dài hạn cấp phân đội).
Đề tài nghiên cứu việc xây dựng lối sống có văn hoá của học viên ở các
trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN. Phạm vi điều tra, khảo sát của đề tài ở một
số trường đào tạo sĩ quan quân đội khu vực phía Bắc.
Các số liệu phục vụ việc nghiên cứu của đề tài được giới hạn từ năm
2008 cho đến nay.
5. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận, thực tiễn
Luận án được thực hiện trên cơ sở những quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của ĐCS Việt Nam về xây dựng con
người và lối sống; đồng thời dựa vào nghiên cứu các chỉ thị, nghị quyết của
Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về xây dựng lối sống trong QĐNDVN.
Luận án dựa vào thực tiễn việc xây dựng lối sống có văn hóa của học viên
ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN qua việc nghiên cứu các nghị quyết, báo
cáo tổng kết của một số nhà trường và kết quả điều tra, phỏng vấn, khảo sát của

công trình khoa học công bố kết quả nghiên cứu của đề tài luận án, danh mục tài
liệu tham khảo và phụ lục.


10
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài
* Các công trình nghiên cứu về văn hóa
Văn hóa là vấn đề rộng lớn, phức tạp và liên quan đến mọi lĩnh vực hoạt
động của con người. Một số công trình khi nghiên cứu về văn hóa đã đề cập đến
mối quan hệ giữa văn hóa với sự phát triển của con người và xã hội. Tiêu biểu có
các công trình của D.Ikeđa và A.Pécxây, “Tiếng chuông cảnh tỉnh cho thế kỷ
XXI” [67]; Kawada Junzo, “Trân trọng bản sắc văn hoá và tính sáng tạo của các
nền văn hoá địa phương” [69]; V.P.Tugarinốp, “Tự nhiên - văn minh - con
người” [77]. Các công trình trên đã lý giải mối quan hệ giữa phát triển kinh tế
với phát triển văn hoá; giữa con người với sản xuất và môi trường sinh thái để đi
đến khẳng định văn hoá chính là chìa khóa, tiêu chí quan trọng để đánh dấu trình
độ phát triển của con người và xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định.
Sự phát triển của văn hoá luôn gắn liền với sự phát triển của đời sống xã hội, là
điều kiện, cơ sở bảo đảm cho sự phát triển bền vững. Do vậy, một dân tộc không
thể có phát triển bền vững nếu không đồng thời giải quyết hài hoà quan hệ giữa
phát triển kinh tế với phát triển văn hoá, trong đó có lối sống của con người.
Trong tác phẩm “Trân trọng bản sắc văn hoá và tính sáng tạo của các
nền văn hoá địa phương”, Tác giả Kawada Junzo đã khẳng định: “Không có
một nền văn hoá nào được tạo lập nên bằng một nền văn hoá duy nhất; trái
lại, sự trao đổi của nền văn hoá đó với các nền văn hoá khác là rất quan trọng
để đi tới sự hình thành một truyền thống mới” [69, tr. 388]. Do vậy, các quốc
gia, dân tộc ngay từ bây giờ nếu không xác định được cho mình một chiến
lược văn hoá phù hợp thì tất yếu sẽ bị đào thải ra khỏi quá trình phát triển.

tảng KT - XH và chính trị của nếp sống Xô - Viết được dựa trên những thành
tựu của cuộc Cách mạng XHCN tháng Mười vĩ đại; sự bình đẳng xã hội của con
người, phúc lợi xã hội; ý thức đại gia đình thống nhất; giai cấp công nhân người đại biểu và sáng tạo ra nếp sống mới. Công trình còn phân tích những
nguyên tắc căn bản của nếp sống Xô - Viết được thể hiện ở lòng trung thành đối


12
với lý tưởng tuyệt đẹp, chủ nghĩa tập thể và sự tương trợ đồng chí, chủ nghĩa
nhân đạo XHCN, sự trong sạch về đạo đức, chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa
quốc tế; đồng thời khẳng định nếp sống Xô - Viết là tấm gương cho tất cả các
dân tộc.
2. Các công trình nghiên cứu ở trong nước có liên quan đến đề tài
* Các công trình nghiên cứu về văn hóa và xây dựng văn hóa ở nước ta.
Ở nước ta có rất nhiều công trình của các nhà khoa học đi sâu nghiên
cứu về văn hóa. Trong đó, một số công trình khoa học khi nghiên cứu về văn
hóa đã đề cập đến các khía cạnh lối sống của con người, tiêu biểu có công
trình: Phạm Văn Đồng, “Văn hoá và đổi mới” [48]; Lương Quỳnh Khuê,
“Văn hoá thẩm mỹ và nhân cách” [72]; Nguyễn Văn Huyên (chủ biên), “Văn
hoá thẩm mỹ và sự phát triển con người Việt Nam trong thế kỷ mới” [64]; Lê
Quang Thiêm (chủ biên), “Văn hoá với sự phát triển của xã hội Việt Nam
theo định hướng xã hội chủ nghĩa” [100]; Nguyễn Khoa Điềm (chủ biên),
“Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” [46];
Phạm Minh Hạc và Nguyễn Khoa Điềm (chủ biên), “Về phát triển văn hóa và
xây dựng con người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [56]; Giang Thị
Huyền (chủ biên), “Một số chuyên đề văn hóa và phát triển” [66].
Các công trình trên đã tiếp cận văn hoá với tính cách sự phát triển
“năng lực bản chất người”, từ đó khẳng định sự phát triển của văn hoá gắn
liền với sự hoàn thiện những giá trị cao cả, tốt đẹp của con người, xã hội theo
tiêu chí chân, thiện, mỹ. Văn hóa còn là động lực để xây dựng xã hội XHCN
theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Trong

Nguyễn Viết Chức, “Xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn
hóa ở thủ đô Hà Nội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nước” [8]. Các công trình trên đã nghiên cứu lối sống trong mối quan hệ
với các lĩnh vực văn hóa, đạo đức, môi trường; từ đó đưa ra các giải pháp và
kiến nghị trong xây dựng các vấn đề trên ở nước ta.
Trong công trình “Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã
hội”, tác giả Huỳnh Khái Vinh đã trình bày phạm vi nghiên cứu và một số cách


14
tiếp cận, nghiên cứu về lối sống; phân tích sự tác động của các nhân tố chính trị,
kinh tế, xã hội và xu hướng chuyển đổi lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội
trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và những nội
dung kế thừa và phát triển nếp sống, đạo đức và các giá trị truyền thống dân tộc
trong xây dựng lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội mới ở nước ta hiện nay.
Công trình của tác giả Chu Khắc Thuật và Nguyễn Văn Thủ đã chỉ ra đặc điểm
“con người chinh phục thiên nhiên” của lối sống phương Tây và “con người
hài hòa với tự nhiên” của lối sống phương Đông; từ đó phân tích những biểu
hiện và đặc điểm chủ yếu trong lối sống truyền thống của người Việt; đánh
giá thực trạng và đưa ra một số định hướng xây dựng lối sống có chất lượng
hài hòa với môi trường tự nhiên và xã hội ở nước ta. Trong công trình “Xây
dựng ý thức và lối sống theo pháp luật”, tác giả Đào Trí Úc trên cơ sở làm rõ
một số vấn đề lý luận thực tiễn về lối sống đã phân tích sự ảnh hưởng của
phương thức sản xuất, hệ tư tưởng, văn hoá, đạo đức và tập quán truyền thống;
điều kiện phát triển đất nước; cơ chế quản lý kinh tế, quản lý xã hội đến ý thức
và lối sống theo pháp luật của con người Việt Nam; từ đó đề xuất các giải pháp
xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật trong xã hội hiện nay.
Nghiên cứu lối sống ở phương diện lịch sử và tâm lý có công trình của
Thanh Lê, “Giáo dục lối sống - nếp sống mới” [75]; Đỗ Huy, “Lối sống dân tộc hiện đại mấy vấn đề lý luận và thực tiễn” [61]; Phạm Minh Hạc (chủ biên),
“Tâm lý người Việt Nam đi vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa - Những điều cần

của thanh niên Việt Nam trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế”, tác giả
Phạm Hồng Tung đã chỉ ra những đặc trưng cơ bản của thanh niên và lối sống
của thanh niên hiện nay; xu hướng biến đổi lối sống của thanh niên trong quá
trình đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế; những yếu tố tác động, có tính chất
định hướng trong quá trình biến đổi lối sống của thanh niên; từ đó đưa ra
những khuyến nghị và giải pháp xây dựng lối sống thanh niên hiện nay.
Một số công trình còn nghiên cứu về sự suy thoái về lối sống trong cán
bộ, đảng viên hiện nay, như: Kỷ yếu hội thảo Quốc gia của Ban tuyên giáo


16
Trung ương, “Nghiên cứu về sự suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống
trong đội ngũ cán bộ, đảng viên và công cuộc phòng chống” [3]; Vũ Văn Phúc
và Ngô Văn Thạo (chủ biên), “Những giải pháp và điều kiện thực hiện phòng,
chống suy thoái tư tưởng, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên” [92];
Ban Tổ chức Trung ương, Tạp chí Cộng sản, Thành ủy thành phố Hồ Chí
Minh, “Bàn về giải pháp ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái tư tưởng chính trị, đạo
đức, lối sống hiện nay” [2]. Các công trình đã phân tích thực trạng suy thoái và
việc phòng chống sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong
cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay; trên cơ sở đó đề xuất mục tiêu, quan
điểm, giải pháp và những điều kiện thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ phòng,
chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên,
nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng và củng cố niềm tin
của đảng viên và nhân dân đối với Đảng hiện nay.
* Các công trình nghiên cứu về xây dựng lối sống có văn hóa ở nước ta
Công trình của Thanh Lê, “Văn hóa và lối sống” [76]; Lê Như Hoa,
“Bản sắc dân tộc trong lối sống hiện đại” [59]; Võ Văn Thắng, “Xây dựng lối
sống ở Việt Nam hiện nay (từ góc độ văn hoá truyền thống dân tộc)” [99];
Đặng Quang Thành, “Xây dựng lối sống có văn hóa của thanh niên Thành
phố Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới theo định hướng XHCN” [97].

bản sắc dân tộc. Trên cơ sở đó, tác giả đã đưa ra quan niệm về lối sống có văn
hoá, chỉ rõ tầm quan trọng của nó đối với việc hình thành nhân cách của thanh
niên thành phố Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới ở nước ta; phân tích những
yếu tố tác động và thực trạng xây dựng lối sống có văn hoá của thanh niên
thành phố Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới đất nước; từ đó đề xuất phương
hướng, quan điểm và các giải pháp xây dựng lối sống có văn hoá của thanh
niên thành phố Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay.
* Các công trình nghiên cứu về xây dựng lối sống có văn hóa trong QĐNDVN.


18
Nghiên cứu về lối sống của con người trong môi trường quân sự là vấn đề
khó và phức tạp. Bởi hoạt động của con người bên cạnh tác động của những quy
luật chung còn bị chi phối bởi các quy luật đặc thù của tổ chức quân sự. Một số
công trình đã nghiên cứu việc xây dựng lối sống của sĩ quan trẻ quân đội và
những ảnh hưởng của chủ nghĩa cá nhân, thực dụng đến nhân cách người cán bộ
quân đội ta. Tiêu biểu là công trình của tác giả: Vũ Công Toàn, “Ảnh hưởng của
chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ ở các doanh nghiệp Quân đội nhân dân
Việt Nam hiện nay - thực trạng và giải pháp ngăn chặn, khắc phục” [106];
Nguyễn Ngọc Ba, “Ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dụng đến nhân cách
người cán bộ hậu cần Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [1]. Các công
trình đã phân tích các vấn đề lý luận, thực tiễn về chủ nghĩa cá nhân và thực
dụng; từ đó đưa ra những giải pháp cơ bản để khắc phục ảnh hưởng của chủ
nghĩa cá nhân, thực dụng đến nhân cách người cán bộ quân đội hiện nay.
Đặc biệt, công trình của Viện Khoa học xã hội nhân văn quân sự - Bộ Quốc
phòng do Phạm Xuân Hảo (chủ biên), “Bồi dưỡng lối sống xã hội chủ nghĩa
cho sĩ quan trẻ hiện nay” [136] đã đề cập đến một số vấn đề về tính giai cấp,
tính dân tộc, tính lịch sử, cụ thể và phát triển của lối sống; phân tích những
vấn đề cơ bản về bồi dưỡng lối sống XHCN cho sĩ quan trẻ; từ đó đề xuất
yêu cầu và những giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng bồi dưỡng lối sống

Lục quân ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 thời gian tới. Các công trình trên đã
nghiệm thu và được đánh giá cao nên có giá trị tham khảo thiết thực đối với
tác giả khi nghiên cứu và triển khai đề tài luận án.
3. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã
công bố và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết
* Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố.
Một là, các công trình khoa học đã đưa ra và làm rõ các khái niệm lối
sống, lối sống xã hội chủ nghĩa.


20
Trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, các nhà khoa học Liên
Xô (cũ) đã tiếp tục nghiên cứu và phân tích sâu sắc khái niệm về lối sống.
Trong cuốn “Lối sống xã hội chủ nghĩa” của tập thể tác giả ở Liên Xô (cũ) đã
cho rằng: “Lối sống là một tổng thể, một hệ thống những những đặc điểm chủ
yếu nói lên hoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội, các cá
nhân trong những điều kiện của một hình thái KT - XH nhất định” [51, tr. 45].
Khi phân tích khái niệm lối sống, các công trình nghiên cứu đã làm rõ các
“hoạt động” sống cơ bản của con người trong mối quan hệ với các điều kiện
của một hình thái KT - XH nhất định; làm rõ mối quan hệ giữa “lối sống” với
“mức sống”, “nếp sống” và một số khái niệm khác. Trên cơ sở đó, các công
trình đã đưa ra khái niệm lối sống XHCN, chỉ rõ cơ sở và những đặc trưng cơ
bản của lối sống XHCN; đồng thời phân tích sự hình thành, phát triển của lối
sống XHCN ở Liên Xô và vận dụng vào các nước trên thế giới.
Kế thừa, phát triển quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và kết quả
nghiên cứu của các nhà khoa học Liên Xô, các công trình nghiên cứu ở nước
ta đã tiếp cận lối sống theo nhiều phương diện khác nhau. Trong công trình
“Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội”, tác giả Huỳnh
Khái Vinh đã đưa ra khái niệm: “Lối sống là tổng hòa những dạng hoạt động
sống ổn định của con người được vận hành theo một bảng giá trị xã hội nào

người mà trong đó bao hàm những đặc điểm của một hình thái KT - XH nhất
định - cốt lõi là phương thức sản xuất. Mặt chủ quan là ý thức của con người
trong việc tự lựa chọn cho mình một lối sống. Vì vậy, lối sống có sự kết hợp
biện chứng giữa yếu tố vật chất và yếu tố tinh thần, gắn với phương thức sản
xuất của xã hội, với chế độ chính trị - xã hội, với một hình thái KT - XH.
Về bản chất của lối sống, các tác giả đều cho rằng trong xã hội có giai
cấp, lối sống của con người mang bản chất giai cấp. Lối sống còn phản ánh
đặc điểm văn hóa của dân tộc và nhân loại trong những giai đoạn lịch sử. Tác
giả Đỗ Huy chỉ rõ: “lối sống là tổng hòa những dạng hoạt động sống điển
hình của con người trong sự thống nhất với các điều kiện tự nhiên, xã hội lịch
sử cụ thể, là sự tổng hòa những đặc điểm cơ bản nhất của mối quan hệ giữa


22
vật chất và tinh thần, cá nhân và xã hội, truyền thống và hiện đại, dân tộc và
quốc tế trên cơ sở một phương thức sản xuất nhất định thì lối sống có liên
quan toàn bộ đến hoạt động vật chất và tinh thần của con người” [61, tr. 33].
Như vậy, đã có nhiều công trình khoa học ở nước ta và nước ngoài đã
đưa ra và làm rõ khái niệm lối sống. Các khái niệm luận án đưa ra tuy chưa đủ
đại diện cho các xu hướng tiếp cận, nghiên cứu về lối sống nhưng phần nào đã
phản ánh được tính chất phức tạp của nó. Mỗi khái niệm lối sống thường chỉ ra
được một hoặc một số đặc tính quan trọng của cái cần định nghĩa, hoặc khi nhà
khoa học này nhấn mạnh phương diện cá nhân thì người khác lại đề cao
phương diện cộng đồng của lối sống. Vì vậy cho đến nay vẫn chưa có khái
niệm nào về lối sống được chấp nhận chung cho các trường phái nghiên cứu.
Hai là, các công trình đã phân tích mối quan hệ giữa lối sống với văn
hóa và một số vấn đề về xây dựng lối sống có văn hóa ở nước ta.
Đề cập đến mối quan hệ giữa “lối sống” với “văn hóa”, trong cuốn
“Thanh niên và lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá trình đổi mới và
hội nhập quốc tế”, tác giả Phạm Hồng Tung đã chỉ rõ: “Lối sống của con người

Ba là, một số công trình nghiên cứu đã đề cập đến việc xây dựng lối
sống XHCN ở sĩ quan trẻ và việc khắc phục ảnh hưởng của chủ nghĩa cá
nhân, lối sống thực dụng đến nhân cách người cán bộ quân đội.
Trong quân đội, hoạt động của con người luôn chịu tác động, chi
phối mạnh mẽ bởi các quy luật đấu tranh vũ trang, tính chất và đặc điểm
của môi trường quân sự. Công trình nghiên cứu của PGS, TS Phạm Xuân
Hảo đã chỉ rõ những biểu hiện đặc thù trong lối sống XHCN của sĩ quan trẻ
quân đội là: Sống có lý tưởng, có hoài bão, ước mơ; biểu hiện cụ thể ở tinh
thần sẵn sằng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì CNXH;
sống mực thước, tuân theo những giá trị, chuẩn mực của con người mới
XHCN, người quân nhân cách mạng, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”; sống tự
giác, trách nhiệm, trung thực, tích cực, sáng tạo và kiên trung; tính cộng
đồng, ý thức tập thể, đoàn kết và lạc quan cách mạng; đề cao trách nhiệm


24
công dân, tư cách người SQQĐ trong mọi hoạt động, mọi lúc, mọi nơi,
trong mọi quan hệ xã hội; tính dân tộc và ý thức nghĩa vụ, trách nhiệm
quốc tế; tinh thần khắc phục khó khăn, hoàn thành chức trách, nhiệm vụ.
Ở góc độ nghiên cứu khác, tác giả Nguyễn Ngọc Ba đã lý giải sâu sắc
về chủ nghĩa thực dụng; chỉ ra sự ảnh hưởng tiêu cực của nó đến nhân cách
người cán bộ quân đội, làm cho những chuẩn mực đạo đức, lối sống, lẽ sống
bị suy giảm, tinh thần sẵn sàng nhận và hoàn thành nhiệm vụ của họ giảm sút.
Tác giả Vũ Công Toàn cũng đã chỉ rõ chủ nghĩa cá nhân là một trong những
nguyên nhân chủ yếu gây nên sự thoái hóa, biến chất về tư tưởng, đạo đức, lối
sống, đào sâu sự đối lập giữa cá nhân với cộng đồng và do đó nó làm nảy sinh
những biến đổi phức tạp về tâm lý, tư tưởng, hành vi trong thực hiện nhiệm
vụ của đội ngũ cán bộ trong các doanh nghiệp quân đội ta.
Bốn là, một số công trình đã làm rõ các vấn đề về lối sống văn hóa của
học viên ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam.

QĐNDVN nhằm đem lại một cách nhìn và cách tiếp cận về vấn đề này.
Việc xây dựng lối sống có văn hóa của học viên được tiến hành trong
những điều kiện cụ thể nên luôn chịu sự tác động, chi phối bởi những yếu tố
khách quan và chủ quan khác nhau. Một số công trình nghiên cứu đã đề cập
đến những nhân tố tác động và đặc điểm xây dựng, phát triển lối sống có văn
hóa của thanh niên, học viên ở một số nhà trường quân đội. Do vậy, vấn đề
đặt ra là phải nghiên cứu dưới góc độ triết học, chính trị - xã hội những yếu tố
quy định việc xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo
sĩ quan QĐNDVN. Đây cũng là vấn đề mà luận án cần tập trung giải quyết.
Hai là, nghiên cứu thực trạng xây dựng lối sống có văn hóa của học
viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN. Sự phát triển mạnh mẽ của
cuộc cách mạng KH & CN hiện đại và những thay đổi của đời sống kinh tế,
chính trị, văn hóa - xã hội trên thế giới và ở nước ta hiện nay đã có tác động,
ảnh hưởng không nhỏ đến lối sống của con người trong xã hội, nhất là thế hệ
trẻ. Khi nghiên cứu về việc xây dựng, phát triển lối sống có văn hóa của học


26
viên, thanh niên, một số công trình khoa học đã chỉ rõ những thành tựu, hạn
chế của các lực lượng trong thực hiện vấn đề này và đưa ra những số liệu cụ
thể để chứng minh. Tuy nhiên, việc xem xét đó mới chỉ được tiến hành đối
với các đối tượng thanh niên, sinh viên bên ngoài quân đội, hoặc học viên ở
một trường đào tạo sĩ quan cụ thể nên chưa phản ánh được những vấn đề
chung của hoạt động này ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN. Do vậy,
vấn đề đặt ra là phải đánh giá đúng những thành tựu, chỉ rõ nguyên nhân và
khái quát được một số vấn đề đặt ra cần phải giải quyết trong xây dựng lối
sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN. Đây
cũng là vấn đề mà luận án sẽ tập trung nghiên cứu và giải quyết.
Ba là, nghiên cứu, đề xuất yêu cầu và một số giải pháp cơ bản xây dựng
lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN hiện