TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
(Niên Khóa 2006 - 2010)
TÊN ĐỀ TÀI
TỘI GIẾT NGƯỜI TRONG TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
Giáo viên hướng dẫn:
Sinh viên thực hiện:
TS. PHẠM VĂN BEO
TRẦN VĂN QUỐC
BỘ MÔN TƯ PHÁP
MSSV: 5062279
Lớp: Tư pháp 1- K32
Cần Thơ, tháng 10- 2009
Tội giết người trong luật hình sự Việt Nam
LỜI NÓI ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Thực hiện đường lối đổi mới của Đảng từ 1986 đến nay, qua hơn 20 năm
thực hiện công cuộc đổi mới đất nước. Chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu to
SVTH: Trần Văn Quốc
Tội giết người trong luật hình sự Việt Nam
trạng thái tinh thần bị kích động mạnh nói riêng và tiến tới hạn chế đẩy lùi tội
phạm trong thời gian tới.
2. Nội dung và phạm vi nghiên cứu.
Trong các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của
con người thì tội xâm phạm tính mạng là hành vi nguy hiểm nhất trong xã hội
vì hành vi này đã cướp đi mạng sống của người khác – một quyền thiêng liêng
và cao quí nhất của con người. Tuy nhiên, trong nội dung nghiên cứu của đề tài
này chỉ xoay quanh vấn đề về tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích
động mạnh là trường hợp đặc biệt của tội giết người, để tìm ra những vấn đề
cốt lỗi, trọng tâm của tội phạm này để có biện pháp đấu tranh phòng ngừa tội
phạm có hiệu quả.
3. Mục đích nghiên cứu.
Làm rõ tình hình tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động
mạnh, tìm ra nguyên nhân và điều kiện, phân tích, đánh giá những yếu tố cấu
thành nên tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh để từ đó
đề ra những biện pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh
phòng, chống tội phạm.
4. Phương pháp nghiên cứu.
Luận văn được xây dựng trên cơ sở vận dụng những kiến thức chuyên
ngành, thu thập và tổng hợp tài liệu có liên quan đến tội giết người trong trạng
thái tinh thần bị kích động mạnh, kết hợp với việc xem xét các vụ án trên thực
tế để chứng minh và làm rõ vấn đề cần nghiên cứu. Mặt khác, người viết cũng
đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu như:
- Phương pháp thu thập tài liệu
kiện, quan tâm, giúp đỡ để em hoàn thành tốt luận văn. Mặc dù trong quá trình
nghiên cứu đã có sự cố gắng, nổ lực của bản thân cùng sự hướng dẫn nhiệt tình
của giáo viên nhưng do hạn chế nhất định về thời gian, nguồn tài liệu tham
khảo nên không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế. Rất mong nhận được ý
kiến đóng góp của quý thầy, cô để bài viết của em được tốt hơn.
Em xin chân thành cám ơn!.
GVHD: TS. Phạm Văn Beo
3
SVTH: Trần Văn Quốc
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
Trang
LỜI NÓI ĐẦU........................................................................................................ 1
CHƯƠNG I:VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI GIẾT NGƯỜI TRONG TRẠNG
THÁI TINH THẦN BỊ KÍCH ĐỘNG MẠNH
1.1 Một số khái niệm về tội giết người trong luật hình sự Việt Nam hiện hành. .... 4
1.1.1 Khái niệm theo từ điển Tiếng việt ............................................................. 4
1.1.2 Những khái niệm liên quan đến tội giết người .......................................... 4
1.2 Khái quát về tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh ..... .4
1.2.1. Khái niệm và đặc điểm về tội giết người trong trạng thái tinh
thần bị kích động mạnh. ................................................................. 4
1.2.1.1 Khái niệm .............................................................................. 4
1.2.1.2 Đặc điểm.. ............................................................................. 5
1.2.2. Nguyên nhân và điều kiện tạo nên tội giết người trong trạng thái
tinh thần bị kích động mạnh ........................................................... 8
1.2.3. Lịch sử hình thành tội giết người trong trạng thái tinh thần bị
kích động mạnh. ............................................................................... 12
1.2.3.1 Giai đoạn 1985 đến 1999 ....................................................... 12
1.2.3.2 Giai đoạn 1999 đến nay.......................................................... 13
1.2.4. Một số điểm mới về tội giết người trong trạng thái tinh thần bị
kích động mạnh trong Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999............ 15
1.2.5. Tính chất nghiêm trọng và ý nghĩa của việc nghiên cứu của tội
giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. ............... 16
1.2.5.1 Tính chất nghiêm trọng ........................................................... 17
1.2.5.2 Ý nghĩa .................................................................................... 20
CHƯƠNG II:TỘI GIẾT NGƯỜI TRONG TRẠNG THÁI TINH THẦN BỊ
KÍCH ĐỘNG MẠNH TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH
2.1 Cấu thành tội phạm và dấu hiệu pháp lí của tội giết người trong trạng thái
tinh thần bị kích động mạnh ..................................................................................... 22
2.1.1 Cấu thành tội phạm............................................................................... 22
2.1.2 Dấu hiệu pháp lí................................................................................... 22
TRONG TRẠNG THÁI TINH THẦN BỊ KÍCH ĐỘNG MẠNH
3.1. Thực tiễn về hành vi giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh
3.1.1 Thực tiễn trên cả nước....................................................................... 53
3.1.2. Thực tiễn ở Cần Thơ........................................................................... 59
3.2. Những bất cập và các giải pháp phòng chống tội giết người trong trạng thái
tinh thần bị kích động mạnh............................................................................ 60
3.2.1 Những bất cập ..................................................................................... 60
3.2.1.1 Trong việc xác định tội danh ...................................................... 61
3.2.1.1.1 Về vấn đề xác định trạng thái tinh thần của người phạm
tội............................................................................................... 61
3.2.1.1.2 Về vấn đề lỗi của người bị hại liên quan đến việc xác
định tội danh. ..................................................................................... 62
GVHD: TS. Phạm Văn Beo
SVTH: Trần Văn Quốc
Tội giết người trong luật hình sự Việt Nam.
3.2.1.2 Trong lĩnh vực pháp luật ........................................................... 68
3.2.1.2.1 Hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện.......................... 68
3.2.1.2.2 Vi phạm trong việc áp dụng pháp luật hình sự. ........ 69
3.2.1.2.3 Trình độ pháp luật, trình độ chuyên môn nghiệp vụ
của công tác bảo vệ pháp luật chưa ngang tầm nhiệm vụ ................. 73
3.2.2 Giải pháp. ....................................................................................... 73
3.2.2.1 Trong việc xác định tội danh. ..................................................... 73
3.2.2.1.1 Giải pháp để xác định trạng thái tinh thần của người
phạm tội .... ........................................................................................ 73
3.2.2.1.2 Giải pháp về xác định lỗi của người bị hại liên quan
đến việc xác định tội danh. ................................................................ 74
tinh thần bị kích động mạnh rất đa dạng, độ tuổi gây án dưới 18 tuổi chiếm
17,5 %, từ 18-30 tuổi chiếm 54,8 %, trên 30 tuổi chiếm 27,7 %19 .
Những năm gần đây, thực trạng tội giết người nói chung và tội giết
người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh nói riêng chẳng những
không giảm sút mà còn đang nguy cơ tăng lên. Hội thảo khoa học “Phòng
ngừa án mạng, gây thương tích do mâu thuẫn, thù tức” (Do Tổng cục Cảnh
sát và Báo thanh niên phối hợp tổ chức) đã diễn ra tại Tòa soạn Báo Thanh
Niên ngày 27/8/2004. Từ tham luận của nhiều chuyên gia đang công tác
trong ngành Tư pháp và các lĩnh vực có liên quan, hàng loạt các vấn đề
nóng bỏng đã được đặt ra xung quanh sự gia tăng rất nhanh của các vụ án
giết người, gây thương tích vì những nguyên nhân…vụn vặt. Tính trong
năm 2003, cả nước có 88,5 % tổng số vụ án giết người, cố ý gây thương
tích bắt nguồn từ những mâu thuẫn, thù tức; 6 tháng đầu năm 2004, ở các
tỉnh phía Nam từ Ninh Thuận trở vào xảy ra 217 vụ giết người, trong đó có
185 vụ bắt nguồn từ nguyên nhân mâu thuẫn, thù tức dẫn đến tinh thần bị
kích động mạnh20. Sự mâu thuẫn dẫn đến ẩu đả gây thương tích, gây án
mạng nhằm trả thù cá nhân đang có xu hướng tăng cả về số vụ, số người
chết và bị thương. Đây là thực trạng nhức nhối thông qua các số liệu thống
19
Xem Nguyễn Xuân Yêm – Tội phạm học hiện đại và phòng ngừa tội phạm – Nhà xuất bản công an
nhân dân.
20
Theo số liệu thống kê của Tổng cục cảnh sát.
GVHD: TS. Phạm Văn Beo
53
SVTH: Trần Văn Quốc
ngăn. Nguyễn Xuân Tài kéo Vũ Việt Cường và Nguyễn Đức Ngọc ra khỏi
quán để nhân viên quán đóng cửa lại.
Ở bên ngoài, Vũ Việt Cường và Nguyễn Đức Ngọc đã dùng chân đạp
vào cửa quán để xông vào bên trong. Cường còn đấm mạnh vào cửa kính
của quán làm kính vỡ. Do bị chảy máu đầu, Nguyễn Đức Ngọc đưa Vũ Việt
Cường tới một trung tâm y tế cấp cứu, còn Nguyễn Xuân Tài đi xe máy về
nhà. Băng bó vết thương xong, Vũ Việt Cường phát hiện bị mất điện thoại
di động nên mượn máy của Ngọc gọi điện cho anh ruột là Vũ Trường Giang
(SN 1972), trú tại phường Lê Đại Hành, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội, thông
GVHD: TS. Phạm Văn Beo
54
SVTH: Trần Văn Quốc
Tội giết người trong trong luật hình sự Việt Nam
báo cho Giang biết vừa bị đánh ở quán karaoke 60 Thợ Nhuộm. Sau đó,
Ngọc đèo Cường quay lại quán karaoke để tìm điện thoại.
Tương tự, Nguyễn Thanh Hải gọi điện cho em ruột là Nguyễn Quốc
Hùng nói là đang bị đánh ở 60 Thợ Nhuộm và gọi đến. Hải còn gọi Vũ
Đình Chiến, Đoàn Nhật Thăng và Nguyễn Đức Trung đến. Một lúc sau, hai
bên gặp nhau và lại xảy ra xô xát. Quá trình xô xát diễn ra khá nhanh và
phức tạp. Vũ Trường Giang thấy em mình là Vũ Quốc Việt bị đánh chảy
máu đầu liền rút dao đâm một nhát vào ngực phải Nguyễn Quốc Hùng và
một nhát vào giữa ngực Vũ Đình Chiến rồi bỏ chạy. Vũ Đình Chiến chạy
được một đoạn thì gục ngã, được mọi người đưa vào Bệnh viện Việt Đức
cấp cứu nhưng đã chết.
55
SVTH: Trần Văn Quốc
Tội giết người trong trong luật hình sự Việt Nam
chiếm 52 % trong đó phạm tội giết người có 616 em chiếm 1.3 % 22. Từ
2005, tình hình tội giết người nói chung và tội giết người trong trạng thái
tinh thần bị kích động mạnh nói riêng ở lứa tuổi vị thành niên đang có dấu
hiệu ngày càng cao hơn cả về mức độ lẫn sự nghiêm trọng của các vụ án.
Mặt khác, theo báo cáo tổng kết của Viện Kiểm sát nhân dân Thành
phố Hồ Chí Minh năm 2008, người phạm tội dưới 18 tuổi chiếm tỷ lệ 9,7%
trong tổng số tội phạm. Nhưng tỷ lệ này lại khá cao ở những hành vi
nghiêm trọng như: cướp giật tài sản (17,2%), giết người (19,3%), cướp tài
sản (30,2%), hiếp dâm trẻ em (51%). Tính chất phạm tội của các đối tượng
trẻ tuổi cũng táo bạo, liều lĩnh hơn. Báo cáo tổng kết tình hình an ninh trật
tự năm 2008 tại kỳ họp thứ 14, khóa VII, Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ
Chí Minh cũng cho thấy, tình hình phạm pháp hình sự ở Thành phố ngày
càng đáng lo ngại khi độ tuổi của các đối tượng gây án ngày càng trẻ. Trên
70% tội phạm trong độ tuổi từ 30 trở xuống. Bốn tháng đầu năm 2009, các
phương tiện truyền thông liên tục đưa tin các vụ án mà sát thủ mới chỉ ở độ
tuổi từ 12 đến 16 tuổi 23. Nguyên nhân gây án chỉ bắt đầu bởi một vài mâu
thuẫn vặt hay chút bất đồng... lãng nhách.
Đơn cử, ngày 28.3, tại trường Trung học cơ sở Công lập Tân Bình
(Thành phố Hồ Chí Minh), trong lúc giải lao, Lê Công Hoàng (13 tuổi) học
sinh lớp 8 có mâu thuẫn và cự cãi với Phạm Quốc Minh (15 tuổi, học lớp
9). Trong lúc cự cãi, Minh đã có hành vi thách thức và dùng lời xúc phạm
Hoàng, do bị xúc phạm nên Hoàng đã bị kích động và sau đó Hoàng rút con
dao thủ sẵn, đâm vào Minh làm Minh chết ngay tại lớp học. Thấy bạn bị
Thúy gắt lên: "Vậy mà chịu à? Sáng nay nó đánh mày thế nào giờ mày đánh
lại thế". Máu nữ anh hùng bốc lên, không thể để yên cho bạn mình bị đánh,
cả nhóm quyết đi lấy lại danh dự. Thấy sắp đến giờ tan trường buổi chiều,
Tâm và bạn bè kéo nhau đến trường. Dưới yên xe họ thủ sẵn một con dao
Thái Lan sắc nhọn. Cả nhóm ngồi uống nước ở phía đối diện cổng trường
đợi "kẻ thù" đi ra. Một lát sau, Hương cũng đến. Để tăng lực lượng, Hương
kéo thêm hai người bạn là Huyền và Sáng đến giúp một tay. Sáng đến,
mang theo một khúc cây dài hơn một mét. Ít phút sau khi tiếng chuông báo
giờ tan trường vang lên, cả nhóm thấy bóng của Tình, Yến, Hà và Toàn
bước ra. Tuy nhiên, ngay lập tức Tình phát hiện bị đón đường vội kéo bạn
bè vào trong trường. Đợi môt lúc, nhóm Tâm sốt ruột quá, xông luôn vào
trường, nhưng bị bảo vệ ngăn chặn và mời ra ngoài. Ở trong trường, Tình
trấn an bạn: "Để tao gọi anh tao tới, đừng sợ". Nhận được điện thoại của em
gái báo: "Anh đến đón em, có người phục đánh em", Nguyễn Đức Tú, anh
trai của Tình, không kịp mặc áo, vội đi ngay. Ra đến cổng, Tú ngẫm nghĩ
rồi quay vào nhà gọi Nguyễn Thị Thanh, vợ anh, đi theo cùng. Thanh gửi
hai con cho hàng xóm rồi đi theo chồng. "Chưa đủ, nếu chúng đông quá
mình sẽ thua", Tú bảo vợ gọi thêm em trai là Nguyễn Đức Tuyến đi cùng.
Cả ba đến và đứng ngay trước cổng trường, canh chừng. Trong lúc đó, hết
giờ, một thầy giáo vẫn thấy nhóm Tình không chịu về, liền đến hỏi thăm.
Sau khi nghe Tình trình bày vấn đề thầy đã ra khuyên bảo Tú chở em về, Tú
chờ Tình đi được một đoạn, chợt nhớ còn chiếc xe đạp, liền quay lại. Lúc
này, trời đổ mưa lớn. Nhóm của Tâm không có chỗ trú mưa, sốt ruột nên
chạy vào trường. Vừa lúc đó anh em Tú quay lại. Tú nhìn thấy Minh nhặt
khúc gỗ lên, tưởng đánh mình, nên quát: "Mày cầm lên tao đánh chết. Minh
sợ quá, bỏ cây gỗ xuống. Ngay lập tức Thanh xông vào nhóm của Tâm, túm
tóc Hương đánh. Tú xông đến nắm tóc Minh và giáng hai cú đấm liên tục
khiến cô bé loạng choạng. Chưa kịp định thần, Minh bị Tú đấm tiếp và đe
dọa: "Mày mà chạy là tao đưa lên công an". Thanh cũng xông đến chỗ
Minh, túm áo đánh liên tiếp. Minh sợ quá, bỏ chạy. Vợ chồng Tú tiếp tục
dạng, chỉ vì những mâu thuẫn nhỏ nhặt trong đời sống cũng dẫn đến chết
người một cách đáng tiết như vụ án sau: Tại phiên toà, Vượng khai, cách
đây hơn 4 tháng, vào 16h30 chiều 2/6, có việc nên Vượng đến quán bia của
gia đình anh Nguyễn Văn Tiến ở Đông Sơn (Chương Mỹ) để tìm gặp anh
Nguyễn Văn Luyện, 33 tuổi cùng trú ở Đông Sơn đang ngồi uống bia ở đây.
Khi đến quán thì Vượng thấy anh Luyện đang ngồi nhậu cùng với Nguyễn
Gia Giáp, 24 tuổi, Nguyễn Duy Mạnh, 24 tuổi, đều ở Đông Phương Yên
(Chương Mỹ) và Đỗ Quang Ba, 25 tuổi, trú ở Phú Nghĩa (Chương Mỹ)
trong quán. Trong số này, có Giáp là em vợ của anh Luyện. Nhìn thấy
Vượng, anh Luyện mời vào bàn cùng ngồi nhậu cho vui. Nhậu được chừng
30 phút, bất ngờ Ba đưa ra đề nghị “mời”… Vượng uống rượu với anh ta
bằng chiếc cốc đại, loại cốc uống bia. Vốn “tửu lượng” kém nên Vượng từ
chối. Tuy nhiên Ba cùng với Giáp và Mạnh vừa mời vừa cố ép Vượng…
“thi uống” rượu với Ba nhưng Vượng vẫn kiên quyết không uống. Vậy là
giữa 2 bên phát sinh mâu thuẫn. Trong khi Vượng gọi chủ quán đưa ra đĩa
24
25
Báo pháp luật ngày 27/06/2008
Báo cáo tổng kết công tác năm 2008 của Tòa án nhân dân tối cao
GVHD: TS. Phạm Văn Beo
58
SVTH: Trần Văn Quốc
Tội giết người trong trong luật hình sự Việt Nam
3.1.2. Thực trạng tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích
động mạnh ở thành phố Cần Thơ.
Cần thơ là một trong những thành phố trọng điểm về kinh tế, văn hóa,
xã hội… của đồng bằng Sông Cửu Long nói riêng, của Việt Nam nói
26
Báo công an nhân dân ngày 28/10/2008
GVHD: TS. Phạm Văn Beo
59
SVTH: Trần Văn Quốc
Tội giết người trong trong luật hình sự Việt Nam
chung. Vì vậy, an ninh cũng là một trong những vấn đề quan tâm hàng đầu
của thành phố. Những năm gần đây, bên cạnh những thành tựu đạt được
vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định. Tình hình tội phạm trên địa bàn
thành phố có xu hướng gia tăng, tội giết người (trong đó có tội giết người
trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh) cũng không nằm trong ngoại
lệ đó. Theo số liệu thống kê, giai đoạn từ năm 1985 đến năm 2000, trung
bình mỗi năm Cần Thơ xảy ra 20 – 30 vụ giết người bao gồm tội giết người
trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Theo số liệu thống kê của Tòa
án nhân dân thành phố Cần Thơ thì án giết người (trong đó có tội giết người
trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh) từ ngày 1 tháng 10 năm 2008
có số vụ án phải giải quyết là 26 vụ, với 34 bị cáo; số vụ án đã xét xử là 26
vụ với 33 bị cáo với tỷ lệ xét xử 96,29 %. Trong khi đó, cũng theo số liệu
Tội giết người trong trong luật hình sự Việt Nam
3.2.1.1. Trong việc xác định tội danh
3.2.1.1.1. Về vấn đề xác định trạng thái tinh thần của người
phạm tội
Hành vi giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh là
hành vi nguy hiểm cho xã hội. Tuy nhiên, đây là trường hợp giết người có
tình tiết giảm nhẹ đặc biệt vì người phạm tội thực hiện hành vi trong lúc
tinh thần đang bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng
của nạn nhân đối với người phạm tội hoặc đối với người thân thích của
người đó.
Vậy thế nào là bị kích động mạnh về tinh thần? Câu trả lời đó là:
Người bị kích động mạnh về tinh thần là người không nhận thức đầy đủ về
hành vi của mình như lúc bình thường, nhưng chưa mất hẳn khả năng nhận
thức. Lúc đó, họ mất khả năng tự chủ và không thấy hết được tính chất và
mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi của mình, trạng thái tinh thần của
họ gần như người điên (người mất trí). Trạng thái này chỉ xảy ra trong chốc
lát, sau đó, tinh thần của họ trở lại bình thường như trước.
Ví dụ: Khoảng 1h ngày 21/10, anh Ngô Văn Hiếu và Đoàn Thuấn
cùng là lái xe ôtô đến công ty Toàn Năng đi uống nước. Tại đây, họ đã gặp
Nguyễn Văn Quang, nhân viên bảo vệ.
Thuấn và Quang tranh luận với nhau về tuổi tác. Tiếng vào lời ra, anh
Thuấn tát vào mặt Quang nhưng anh này tránh được. Ngay sau đó, Thuấn
chạy vào cửa phòng bảo vệ lấy tuýp nước định đánh Quang nhưng anh Hiếu
can ngăn kịp thời. Vẫn còn ấm ức, khoảng 30 phút sau, Thuấn chạy về nhà
lấy một cây kiếm dài khoảng 60cm tìm Quang “nói chuyện”. Bị đe dọa và
chửi bới Quang không giữ nổi bình tĩnh chạy vào lấy khẩu súng săn hai
nòng của giám đốc và nạp đạn bắn một phát vào anh Thuấn. Rất may, nạn
nhân không bị thiệt mạng. Việc cầm kiếm đe dọa, trèo vào định chém người
hợp xem xét hoàn cảnh thực tế lúc bị cáo phạm tội, mối quan hệ giữa bị cáo
với nạn nhân và hành vi trái pháp luật của nạn nhân,…..
Ngược lại, có ý kiến cho rằng, làm sao có thể dùng biện pháp y học để
kết luận một người bình thường khi nào thì tinh thần bị kích động mạnh, vì
lúc đó họ phạm tội và lúc giám định pháp y thì trạng thái tinh thần của họ
hoàn toàn khác nhau. Đây không phải là trường hợp một người bị bệnh tâm
thần khi phạm tội thì bệnh đang phát triển, nhưng sau đó lại bình thường.
Do đó, khi xem xét bị cáo giết người có trong tình trạng tinh thần bị kích
động mạnh hay không thì phải xem xét một người bình thường ở vào hoàn
cảnh phạm tội của bị cáo thì có thể xử sự ra sao.
Xung quanh vấn đề xác định trạng thái tinh thần bị kích động mạnh
của bị cáo có rất nhiều ý kiến khác nhau, mỗi cách xác định đều có những ý
kiến phù hợp, bên cạnh đó cũng có những ý kiến chưa được thuyết phục.
Do đó, cho thấy rằng vấn đề xác định tinh thần của người phạm tội trong
lúc tinh thần đang bị kích động mạnh không phải là một vấn đề đơn giản mà
phải tùy từng trường hợp cụ thể mà có cách xác định cho phù hợp.
3.2.1.1.2. Về vấn đề lỗi của người bị hại liên quan đến việc xác
định tội danh
Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 đối với các tội xâm phạm tính
mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự con người, so với Bộ luật hình sự
năm 1985, đã chi tiết, đầy đủ hơn, hoặc thêm tội mới, hoặc một số tội được
tách ra thành nhiều điều luật như tội giết người (Điều 101 Bộ luật hình sự
1985) tách thành 3 tội: Tội giết người (Điều 93); Tội giết con mới đẻ (Điều
94); Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (Điều 95),
GVHD: TS. Phạm Văn Beo
62
SVTH: Trần Văn Quốc
Để so sánh, cân nhắc, lựa chọn hành vi phạm tội thuộc tình tiết nào,
cần phải xem xét toàn diện: Thời gian, không gian, địa điểm, hoàn cảnh cụ
thể, các nguyên nhân, quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội; đối sánh
lực lượng, trình độ văn hóa, chính trị, cá tính mỗi bên, các mối quan hệ
nhân quả giữa hành vi đơn lẻ, trong bối cảnh chung của sự việc… để phân
biệt, hãy lưu ý từ “mạnh”. Nghĩa là, nếu thấy kích động ở mức độ, mà tính
chất mạnh mẽ, đột xuất, từ lỗi của người bị hại, làm ảnh hưởng nặng nề đến
ý chí, đến sự phản ứng, trong hành vi của người phạm tội; hoặc xúc phạm
tương đối nặng nề, được lặp đi, lặp lại, âm ỉ, lâu dài, tác động đáng kể đến
GVHD: TS. Phạm Văn Beo
63
SVTH: Trần Văn Quốc
Tội giết người trong trong luật hình sự Việt Nam
người phạm tội, thì được coi là “Tinh thần bị kích động mạnh” – Một yếu tố
định tội. Còn nếu chưa đến mức ấy, thì được xem là bị kích động về tinh
thần trước khi phạm tội – Một tình tiết giảm nhẹ thông thường. Chẳng hạn:
Giết người, hay cố ý gây thương tích, do phía bị hại có quan hệ ngoại tình
nhiều lần với vợ hoặc chồng người phạm tội, đến lúc bị phát hiện, vẫn tiếp
tục; hoặc từ xô xát nhỏ mà bị hại ném phân lên bàn thờ gia tiên người phạm
tội… thì nên coi, trước khi phạm tội, bị cáo trong trạng thái tinh thần bị
kích động mạnh.
Giết người hay cố ý gây thương tích do người bị hại trêu trọc, đùa cợt,
do va chạm, xô xát nhỏ, do tranh chấp dân sự… chỉ nên coi bị cáo phạm tội
trong trường hợp “bị kích động về tinh thần”.
Sau đây xin nêu ba vụ án đều do Tòa án nhân dân tỉnh Nam Định xét
Tội giết người trong trong luật hình sự Việt Nam
đuổi đánh liên tiếp Vũ Văn Vịnh trong đêm tối; đến mức đánh họ bị thương
rồi, vẫn đuổi theo đánh tiếp, tạo một hoàn cảnh bức bách, gây trạng thái
tinh thần bị kích động mạnh, thiếu tự chủ cho Vịnh nên bị Vịnh đâm gây tử
vong. Vì thế, có thể xử lý Vịnh về tội: “Giết người trong trạng thái tinh thần
bị kích động mạnh” (theo Điều 95 Bộ luật hình sự), hoặc có thể xử lý Vịnh
về tội: “Giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng” (theo Điều
96 Bộ luật hình sự, mới phù hợp).
Vụ án thứ hai.
Tại bản án HS/ST số 84 ngày 11/6/2002 đã phạt bị cáo Vũ Hữu Tiến
24 tháng tù về tội: “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động
mạnh” theo khoản 1 Điều 95 Bộ luật hình sự, với nội dung như sau:
Tối ngày 4/9/2001, Vũ Hữu Tiến ra sân kho hợp tác xã Vĩnh Hào, Vũ
Bản xem biểu diễn ca nhạc. Khi đi, Tiến dắt một con lê tự tạo (lưỡi 9 x 15,
hàn chuôi là nắp bơm xe đạp). Do chưa đến giờ diễn, Tiến leo lên xe đạp
anh Nguyễn Văn Hào cùng ngồi chờ. Lúc đó, có Nguyễn Quý Minh, quê xã
Liên Minh, Vũ Bản, nhưng hiện ở với gia đình ở thành phố Nam Định,
cũng về đây xem ca nhạc, đã gặp một số bạn bè, anh em là: Phước, Tuân,
Đạt, Điệp và Thuận, cùng đứng chờ ngoài cổng sân.
Phước và Đạt vào trong, gần chỗ Tiến đang ngồi xe đạp với anh Hào,
đứng nói chuyện. Lúc đó, do hai cháu nhỏ dắt xe đạp, vướng vào Phước và
Đạt…thì Tiến nói: Sao các anh đứng ngang thế? Rồi hai bên va chạm, chửi
nhau. Phước và Đạt ra ngoài nói với các bạn: Trong kia có hai thằng chửi
tao. Cả bọn cùng vào sân; Điệp túm áo Tiến, thúc gối vào bụng, còn Minh
và Tuân đấm vào mặt làm Tiến sưng môi. Được mọi người can ngăn, trong
đó có anh Vũ Tiến Lực – Công an viên làm công tác trật tự, hai bên giải tán.
Minh, Điệp, Phước đã ra cột điện cách đó 30 đến 40 mét, chờ vào xem.
Một lát sau, Vũ Hữu Tiến lại đến chỗ Minh và Điệp gọi hỏi, đôi co,
tuyên phạt đối tượng 30 tháng tù giam. Điều này đang khiến nhiều người
đặt câu hỏi, bản án trên có bỏ sót tội chăng? Theo bản cáo trạng của Viện
Kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Nam: Năm 1991, Đinh Công Thành (sinh
năm 1956, trú thôn Châu Sơn 2, xã Quế An, huyện Quế Sơn, Quảng Nam)
cùng Nguyễn Thị Đinh (sinh năm 1957, trú cùng địa phương) sống chung
với nhau như vợ chồng. Trước đó, bà Đinh đã có 1 con riêng là Nguyễn Thị
Vi (sinh năm 1987). Năm 1994, ông Thành và bà Đinh có thêm một đứa
con trai là Đinh Công Trung, rồi hai người dẫn Vi và Trung vào xã Đoàn
Kết, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước sinh sống.
Năm 2001, lợi dụng lúc không có bà Đinh ở nhà, ông Thành đã 2 lần
hiếp dâm Vi. Vi đã nói lại cho mẹ biết nhưng bà Đinh không dám tố cáo vì
sợ ông Thành phải đi tù, còn Vi thì mang tiếng. Sau đó, bà Đinh cho Vi
nghỉ học lên Thành phố Hồ Chí Minh làm công nhân may. Tháng 8/2005,
ông Thành và bà Đinh bán đất tại xã Đoàn Kết rồi dẫn Trung và Vi về lại
thôn Châu Sơn 2, xã Quế An, huyện Quế Sơn, Quảng Nam sinh sống.
Khoảng 16h ngày 19/2/2006, ông Thành uống rượu say về nhà chửi mắng
và đuổi đánh 3 mẹ con bà Đinh, không cho nấu cơm bằng nồi cơm điện nên
3 mẹ con bà Đinh phải sang nhà hàng xóm đối diện nấu nhờ cơm rồi ăn
cơm tại đây. Khoảng 20h, 3 mẹ con bà Đinh về nhà nhìn thấy ông Thành
đang ngồi ở nền nhà, tựa lưng vào bờ tường xung quanh rất dơ bẩn do ông
Thành say rượu nôn ra. Bà Đinh đỡ ông Thành dậy dẫn vào phòng tắm rửa
và thay quần áo cho ông Thành rồi đưa ông ta vào buồng ngủ. Sau khi dọn
dẹp, bà Đinh vào nằm cùng ông Thành. Bà Đinh khai, bà có khuyên ông
Thành uống rượu say thì nằm ngủ đừng la mắng, đánh đập vợ con và đừng
GVHD: TS. Phạm Văn Beo
66
SVTH: Trần Văn Quốc
quan chức năng bỏ sót người lọt tội phạm chăng?
Ba vụ án trên đã có hiệu lực pháp luật, nhưng ở mỗi vụ, hoặc so sánh
với nhau, vẫn còn những băn khoăn về nhận thức và áp dụng pháp luật.
Mong sao qua ba vụ án trên sẽ nhận được những hướng dẫn của các cơ
quan có thẩm quyền về vấn đề này để định hướng về nguyên tắc đánh giá
trong những hành vi tương tự.
3.2.1.2. Trong lĩnh vực pháp luật hình sự
3.2.1.2.1 Hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện
Pháp luật là tiêu chí đánh giá hành vi là vi phạm pháp luật hay không
vi phạm pháp luật. Song, chính pháp luật chưa hoàn thiện đã làm cho việc
thực hiện pháp luật, áp dụng pháp luật gặp nhiều khó khăn. Có những hành
vi ở ranh giới giữa có tội và không có tội thì việc áp dụng pháp luật để xử lý
hoàn toàn không đơn giản, mà đôi khi cách áp dụng cụ thể được chấp nhận
ở địa phương này, cấp này nhưng lại có thể bị phản đối ở địa phương khác,
cấp khác. Dẫu biết rằng nguyên tắc pháp chế là thống nhất, song, không
phải mọi người, mọi nơi, mọi cấp đều nhận thức giống nhau. Nói pháp luật
phức tạp và bất cập, không chỉ riêng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng
hình sự điều chỉnh hoạt động giải quyết các vụ án hình sự; mà kể cả pháp
luật về quản lí xã hội nói chung cũng có ảnh hưởng nhất định đến hoạt động
giải quyết các vụ án hình sự. Để xác định các hành vi cố ý làm trái, các
hành vi vi phạm các quy định ở những ngành, những lĩnh vực nhất định thì
phải vận dụng các quy tắc chuyên ngành. Quá trình giải quyết vụ án hình sự
sẽ càng khó khăn và dễ xảy ra vi phạm pháp luật hơn khi các quy định của
các ngành luật liên quan chưa rõ ràng và còn nhiều lỗ hỏng.
GVHD: TS. Phạm Văn Beo
68
SVTH: Trần Văn Quốc
hình sự dù đúng người mà không đúng tội thì cũng sẽ không đem lại hiệu quả,
tác dụng không cao. Tội phạm biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau
trong cuộc sống nên thực tế bản án có sự sai phạm về áp dụng pháp luật hình
sự cũng nhiều hơn và cũng phức tạp hơn so với vi phạm pháp luật về thủ tục
tố tụng.
Việc áp dụng pháp luật hình sự không đúng có thể là định tội sai, định
khung hình phạt không chính xác hoặc áp dụng các tình tiết tăng nặng, giảm
nhẹ không phù hợp, quyết định hình phạt hoặc các biện pháp xử lí khác
không theo quy định của pháp luật.
GVHD: TS. Phạm Văn Beo
69
SVTH: Trần Văn Quốc
Copyright: Tài liệu đại học ©