BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HCM

Trần Thị Huyền Trang

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY
HỌC DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC
HÓA HỌC LỚP 10
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh 2012


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HCM

Trần Thị Huyền Trang

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC
LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Chuyên ngành : Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Hoá học
Mã số
: 62 14 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. PHAN THỊ HOÀNG OANH



MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cám ơn
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt
Danh mục các bảng
Danh mục các hình
MỞ ĐẦU…………………………………………………………………………….1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI.............................5
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu.........................................................................5
1.1.1. Sử dụng dạy học dự án ở các nước trên thế giới ..........................................5
1.1.2. Sử dụng dạy học dự án ở Việt Nam .............................................................5
1.2. Phương pháp dạy học ........................................................................................10
1.2.1. Tổng quan về phương pháp dạy học ..........................................................10
1.2.2. Ba cấp độ của phương pháp dạy học ..........................................................14
1.3. Dạy học dự án …………………………………………………………...…....15
1.3.1. Khái niệm dạy học dự án ………………………………………………...15
1.3.2. Mục tiêu và quan điểm của DHDA …………………………..…………..15
1.3.3. Đặc điểm và phương pháp của DHDA ………………………..…………16
1.3.4. Các loại dự án học tập ……………………………………………………20
1.3.5. Cấu trúc và cách tổ chức của quá trình DHDA ……………..……………21
1.3.6. Đánh giá kết quả học tập của học sinh trong DHDA …………………….26
1.3.7. Một số kĩ năng cần hình thành cho HS trong DHDA ……………………30
1.3.8. Lợi ích và hạn chế của DHDA …………………………………………...33
1.4. Thực trạng việc sử dụng PPDHDA trong dạy học hóa học ở trường THPT….35
1.4.1. Mục đích điều tra ………………………………………………….……..35
1.4.2. Phương pháp điều tra ………………………………………………….…36
1.4.3. Kết quả điều tra ……………………………………………………….….38

2.5.8. Dự án 8 - Hiệu ứng nhà kính, Hiện tượng nóng lên toàn cầu, Lỗ thủng
tầng ozon...................................................................................................99
2.5.9. Dự án 9 - Oxi,Ozon - Sức khỏe của con người.........................................103


Tóm tắt chương 2 ...................................................................................................105
CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ..........................................................107
3.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm ...............................................................107
3.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm .....................................................................107
3.3. Tiến hành thực nghiệm ....................................................................................108
3.3.1. Các bước thực hiện ..................................................................................108
3.3.2. Xử lý số liệu .............................................................................................111
3.4. Kết quả thực nghiệm .......................................................................................113
3.4.1. Kết quả về phiếu thăm dò học sinh ..........................................................113
3.4.2. Kết quả về hoạt động chia nhóm và chọn dự án ......................................120
3.4.3. Kết quả định tính về các sản phẩm dự án của học sinh ............................121
3.4.4. Kết quả hoạt động nhóm của học sinh .....................................................127
3.4.5. Kết quả quá trình học tập theo dự án của học sinh ..................................129
3.5. Đánh giá quá trình thực nghiệm ......................................................................139
3.5.1. Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực nghiệm sư phạm.......139
3.5.2. Những nhận xét rút ra từ quá trình thực nghiệm ......................................140
Tóm tắt chương 3 ...................................................................................................142
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...............................................................................143
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................147
PHỤ LỤC


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
CNTT


LHP

Lê Hồng Phong

LT

Long Trường

PPDH

phương pháp dạy học

THCS

trung học cơ sở

THPT

trung học phổ thông

TN

thực nghiệm

TP

thành phố

TT


Bảng 2.9. Tiêu chí đánh giá trang web ....................................................................70
Bảng 2.10. Tiêu chí đánh giá publisher ...................................................................71
Bảng 2.11. Bảng cho điểm publisher của học sinh ..................................................72
Bảng 2.12. Tiêu chí đánh giá sự hợp tác ..................................................................73
Bảng 3.1. Các lớp thực nghiệm và đối chứng ........................................................107
Bảng 3.2. Nội dung thực nghiệm ...........................................................................108


Bảng 3.3. Kết quả chia nhóm và lựa chọn dự án của trường LHP..........................109
Bảng 3.4. Kết quả chia nhóm và lựa chọn dự án của trường LT............................109
Bảng 3.5. Kết quả chia nhóm và lựa chọn dự án của trường VT............................110
Bảng 3.6. Kết quả phiếu thăm dò học sinh.............................................................113
Bảng 3.7. Kết quả bài kiểm tra kiến thức đầu chương trường LHP........................115
Bảng 3.8. Tổng hợp kết quả bài kiểm tra kiến thức đầu chương trường LHP........115
Bảng 3.9. Kết quả bài kiểm tra kiến thức đầu chương trường LT..........................116
Bảng 3.10. Tổng hợp kết quả bài kiểm tra kiến thức đầu chương trường LT........116
Bảng 3.11. Kết quả bài kiểm tra kiến thức đầu chương trường VT........................117
Bảng 3.12. Tổng hợp kết quả bài kiểm tra kiến thức đầu chương trường VT........117
Bảng 3.13. Nhận xét bài kiểm tra kiến thức đầu chương........................................118
Bảng 3.14. Nhận xét kết quả khi giới thiệu về PPDHDA......................................118
Bảng 3.15. Nhận xét kết quả khi HS bắt đầu tiếp cận với một dự án.....................119
Bảng 3.16. Nhận xét sản phẩm dự án của lớp 10A6 trường LHP...........................122
Bảng 3.17. Nhận xét sản phẩm dự án của lớp 10A1 trường LHP...........................123
Bảng 3.18. Nhận xét sản phẩm dự án của lớp 10A3 trường LT.............................124
Bảng 3.19. Nhận xét sản phẩm dự án của lớp 10A5 trường VT.............................125
Bảng 3.20. Kết quả hoạt động nhóm của lớp 10A6 trường LHP…………………127
Bảng 3.21. Kết quả hoạt động nhóm của lớp 10A1 trường LHP…………………127
Bảng 3.22. Kết quả hoạt động nhóm của lớp 10CS trường LHP…………………127
Bảng 3.23. Kết quả hoạt động nhóm của lớp 10A3 trường LT…………………..128
Bảng 3.24. Kết quả hoạt động nhóm của lớp 10A5 trường VT…………………..128

Hình 3.9. Biểu đồ kết quả bài kiểm tra cuối chương của cặp TN3-ĐC3 ...............133
Hình 3.10. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra cuối chương cặp TN4-ĐC4 ..........134
Hình 3.11. Biểu đồ kết quả bài kiểm tra cuối chương của cặp TN4-ĐC4 .............135
Hình 3.12. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra cuối chương cặp TN5-ĐC5 ..........136
Hình 3.13. Biểu đồ kết quả bài kiểm tra cuối chương của cặp TN5-ĐC5 .............136


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nước ta đang trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tiến vào hội
nhập quốc tế. Yêu cầu của sự phát triển kinh tế, xã hội đòi hỏi nguồn nhân lực phải
được phát triển cả về số lượng và chất lượng. Mặt khác, khoa học công nghệ phát
triển nhanh, mạnh với tốc độ mang tính bùng nổ, thể hiện qua sự ra đời của nhiều lý
thuyết, thành tựu mới cũng như khả năng ứng dụng chúng vào thực tế cao, rộng và
nhanh. Bản thân đối tượng học tập cũng được tiếp nhận với nhiều nguồn thông tin
đa dạng phong phú; học sinh ngày nay linh hoạt, chủ động hơn, cho nên các em
cũng có những đòi hỏi cao hơn từ phía nhà trường. Giáo dục cần tập trung vào đào
tạo học sinh trở thành những con người năng động, sáng tạo, có khả năng thích nghi
với sự phát triển không ngừng của xã hội. Chính vì vậy mà nước ta đang thực hiện
cải cách toàn diện giáo dục phổ thông.
Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cải cách giáo
dục nói chung cũng như cải cách cấp trung học phổ thông nói riêng. Mục tiêu,
chương trình, nội dung dạy học mới đòi hỏi việc cải tiến PPDH và sử dụng những
PPDH mới. Trong một số năm gần đây, các trường THPT đã có những cố gắng
trong việc đổi mới PPDH và đã đạt được những tiến bộ trong việc phát huy tính tích
cực của HS. Tuy nhiên, các phương pháp dạy học truyền thống, đặc biệt là thuyết
trình vẫn chiếm một vị trí chủ đạo trong các PPDH ở các trường THPT nói chung,
hạn chế việc phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh.
Tiến trình dạy học cần được thực hiện dựa trên hoạt động tích cực, chủ động
của học sinh với sự tổ chức và định hướng đúng đắn của giáo viên nhằm phát triển

- Thiết kế các dự án nhằm nâng cao kết quả học tập, phát huy tính sáng tạo,
tự lực, tích cực học tập, đồng thời phát triển các kỹ năng sống (phân tích, tổng hợp,
kỹ năng hợp tác, trình bày vấn đề…) cho học sinh.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm các dự án đã thiết kế tại một số trường
THPT trong và ngoại thành TP HCM để đánh giá hiệu quả và tính khả thi của đề tài.
Từ đó, chỉnh sửa, bổ sung, rút kinh nghiệm để có thể vận dụng linh hoạt mô hình
này vào thực tiễn.


4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
-

Khách thể nghiên cứu : quá trình dạy học hóa học lớp 10 THPT.

-

Đối tượng nghiên cứu : việc tổ chức dạy học dự án trong dạy học bộ
môn Hóa học lớp 10 nâng cao.

5. Phạm vi nghiên cứu
-

Nội dung : tổ chức dạy học dự án các kiến thức trong chương trình
Hóa học lớp 10 ban nâng cao.

-

Thời gian nghiên cứu : từ tháng 07/2011 đến tháng 06/2012.

-

- Cung cấp những đề cương dự án được thiết kế dựa trên cơ sở kết quả thăm
dò ý kiến giáo viên.
- Đề tài đề xuất hướng khắc phục khó khăn của việc vận dụng dạy học dự án
vào thực tiễn giáo dục Việt Nam (mâu thuẫn giữa đòi hỏi quỹ thời gian nhiều cho
việc triển khai dự án với quy định về thời lượng hạn chế dành cho việc học tập kiến
thức môn hóa học).
- Các kết quả nghiên cứu của đề tài có thể là tài liệu tham khảo để giáo viên
hóa học triển khai nội dung dạy học dự án.


CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Sử dụng dạy học dự án ở các nước trên thế giới
Trên thế giới, khái niệm “dự án” trong dạy học đã được sử dụng từ thế kỉ
XVI ở các trường dạy nghề kiến trúc tại Ý sau đó lan rộng sang các nước châu Âu
khác và Mĩ từ thế kỉ XVIII. Cuối thế kỉ XIX và đầu thế kỉ XX, DHDA đã được sử
dụng trong dạy học phổ thông tại Mĩ.
Người đóng vai trò quan trọng đối với việc hình thành cơ sở lí thuyết cho
PPDH dự án là các nhà sư phạm Mĩ J.Dewey và Charles Peirce. Họ đã đưa ra những
cơ sở cho DHDA và khẳng định rằng, tất cả mọi người dù già hay trẻ đều học bằng
hoạt động thông qua mối quan hệ với môi trường thực tế. Tuy nhiện, thời điểm đó,
DHDA vẫn còn nhiều hạn chế do thiếu tư liệu và ảnh hưởng của chiến tranh thế giới
thứ II.
Có thể chia quá trình lịch sử nổi bật của phương pháp DHDA thành các giai
đoạn như sau:
- Từ 1590 – 1765: Sinh viên được làm việc theo dự án tại các học viện kiến trúc
ở Roma và Paris. Các dự án học tập thường là những bài tập tình huống giả định trong
đó sinh viên được giao nhiệm vụ thiết kế và gia công một sản phẩm hoàn thiện một
cách tự lực.
- Từ 1765 – 1880: Dự án đã trở thành phương pháp dạy học phổ biến. Tư tưởng

sinh. Cho đến nay, đã có 33.251 giáo viên và giáo sinh từ 21 tỉnh/thành phố tham
dự các chương trình dạy học của Intel. Chương trình này đã tạo ra những sự thay
đổi tích cực trong thực tiễn dạy học và cả trong quản lý dạy học ở các trường phổ
thông tại Việt Nam.
Bên cạnh chương trình của Intel, dạy học dự án cũng xuất hiện trong chương
trình “Partner in learning” của Microsoft. Chương trình này không chỉ đào tạo, bồi
dưỡng phương pháp dạy học dự án kết hợp sử dụng công nghệ thông tin mà còn tổ
chức cuộc thi “Giáo viên sáng tạo” thu hút sự tham gia của khá nhiều giáo viên trên
cả nước với nhiều bài học vận dụng dạy học dự án rất hiệu quả ở hầu hết các bộ
môn.
Hòa cùng với việc tích cực vận dụng công nghệ trong dạy học, dạy học dự án
đã được nhiều sinh viên, giáo viên, nhà nghiên cứu giáo dục tìm hiểu để vận dụng


linh hoạt, hiệu quả vào thực tế nước ta. Những công trình nghiên cứu liên quan tới
DHDA ở Việt Nam của các tác giả thời gian gần đây như:


Khoá luận tốt nghiệp

“Xây dựng tư liệu dạy học và áp dụng phương pháp dạy học dự án cho dạy
học nội dung ứng dụng các phi kim và hợp chất của chúng trong chương trình hoá
học THPT – nâng cao” của Đào Thị Như (2008), Trường ĐHSP Hà Nội.
Mặc dù là khoá luận tốt nghiệp nhưng tác giả đã trình bày tương đối đầy đủ
CSLL của PPDHDA; sưu tầm được nhiều tư liệu bổ ích trong dạy học phần ứng
dụng các phi kim, mang tính thực tiễn cao có thể vận dụng trong DHDA.


Luận văn thạc sĩ


học với những vấn đề liên quan đến thực tiễn đời sống, đưa các dự án đó vào trực
tiếp dạy học trong chương trình hóa học THPT và đánh giá hiệu quả của việc sử
dụng PPDHDA. Tiếp theo, tác giả đã khảo sát và đánh giá năng lực được phát triển
ở học sinh thông qua quá trình học tập theo dự án.
• Luận văn thạc sĩ giáo dục học: “Dạy học hoá học vô cơ 10 – nâng cao tích
hợp dạy học dự án, dạy học dựa trên câu hỏi và công nghệ thông tin” của Nguyễn
Thị Hoàng Anh (2010), ĐHSP Hà Nội.
Trong đề tài này, tác giả đã nghiên cứu và tổng hợp các quan điểm và lí
thuyết dạy học tích cực, tổng quan CSLL và thực tiễn của việc tổ chức DHDA, dạy
học dựa trên câu hỏi và áp dụng công nghệ thông tin trong các bài hóa học và trong
thiết kế khung chương trình giảng dạy phần vô cơ lớp 10 THPT chương trình nâng
cao. Tác giả cũng đã tiến hành thực nghiệm sư phạm để xác định hiệu quả và tính
khả thi của đề tài. Từ đó rút ra những biện pháp thực tiễn nhằm giúp cho GV hóa
học ở trường THPT tiếp cận với phương pháp mới, góp phần đổi mới PPDH hóa
học.
• Luận văn thạc sĩ giáo dục học: “Áp dụng dạy học theo dự án trong dạy học
Hoá học ở trường Trung học phổ thông”của Nguyễn Thị Thanh Mai (2011, ĐHSP
TPHCM.


Trong luận văn, tác giả đã tổng hợp và trình bày tương đối đầy đủ về CSLL
của PPDHDA. Sau đó, tác giả đã thiết kế được một số dự án và tiểu dự án trong
chương trình hoá học THPT và áp dụng trong dạy học hoá học, tiến hành thực
nghiệm và khảo sát hiệu quả của DHDA trong dạy học.
• Luận văn thạc sĩ giáo dục học: “Vận dụng dạy học theo dự án trong dạy học
hóa học lớp 11 trường THPT” của Nguyễn Thị Lan Phương (2012, ĐHSP
TPHCM).
Trong luận văn tác giả đã tìm hiểu các xu hướng đổi mới PPDH và sự thay
đổi của PPDH với sự hỗ trợ của CNTT, từ đó đưa ra được cơ sở lý luận và thực tiễn
của PPDHDA. Bên cạnh đó tác giả tiến hành nghiên cứu cơ sở khoa học của việc

bài Khái niệm về tecpen chương trình Hóa học lớp 11 nâng cao”, Tạp chí Khoa học
số 34 năm 2012, ĐH Sư phạm TPHCM.
Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay, chưa có ngôi trường nào, kể cả trường đại
học, cao đẳng hay THPT áp dụng đại trà phương pháp này cho toàn bộ học sinh ở
bất kì môn học nào. Đó không phải là do giáo viên, học sinh không thấy được ưu
điểm, thế mạnh của phương pháp này mà là do các nguyên nhân như: điều kiện lớp
học không cho phép, các môn học còn khá độc lập tương đối đối với nhau; giữa các
bộ môn, nhất là các bộ môn vốn có sự liên hệ với nhau như Lý – Hóa, Sinh – Lý,
Hóa – Sinh,… chưa có sự phối hợp qua lại, tương tác, hỗ trợ lẫn nhau; do thời gian,
nội dung chương trình cũng như cách kiểm tra đánh giá chưa có sự thống nhất đồng
bộ,…
Nói như vậy không có nghĩa phương pháp dạy học dự án không có khả năng
vận dụng vào thực tiễn môi trường giáo dục nước ta. Một cách đơn lẻ, các giáo viên
đã dần áp dụng phương pháp này trong dạy học theo các mức độ khác nhau từ đơn
giản là yêu cầu học sinh thực hiện một sản phẩm, một bài báo cáo về nội dung nào
đó trong bài học cho đến phức tạp hơn là thực hiện dạy toàn bộ một chương theo
đúng các bước của phương pháp này.

1.2. Phương pháp dạy học
1.2.1. Tổng quan về phương pháp dạy học [4], [9], [31, tr 7]
1.2.1.1. Khái niệm
PPDH là những hình thức và cách thức hành động, thông qua đó và bằng
cách đó giáo viên và học sinh lĩnh hội những hiện thực tự nhiên và xã hội xung
quanh trong những điều kiện học tập cụ thể (B. Meier).
Khái niệm phương pháp dạy học (PPDH) ở đây được hiểu với nghĩa hẹp, là
những hình thức, cách thức hành động của giáo viên và học sinh nhằm thực hiện


những mục tiêu dạy học xác định, phù hợp với những nội dung và những điều kiện
dạy học cụ thể.

- Hoạt động sáng tạo của người thầy về mặt nội dung là có giới hạn, vì
không được đi quá xa chương trình. Nhưng sự sáng tạo về phương pháp là vô hạn.
Phương pháp dạy học thể hiện trình độ nghiệp vụ sư phạm của giáo viên. Phương
pháp dạy học là một nghệ thuật.
- PPDH có tính đa cấp
Ở cấp độ vĩ mô (khái quát)
+ Phương pháp dạy học đại cương.
+ Phương pháp dạy học ứng với các bậc học, cấp học.
+ Phương pháp dạy học ứng với các loại hình trường.
+ Phương pháp dạy học ứng với từng môn học.
Ở cấp độ vi mô (cụ thể): phương pháp dạy học ứng với từng bài học, từng
nội dung cụ thể.
-

PPDH luôn có tính khái quát, ổn định tương đối và luôn biến đổi. Tính

độc lập, ổn định tương đối chủ yếu ở cấp độ vĩ mô; tính phụ thuộc, luôn biến đổi
chủ yếu ở cấp độ vi mô.
1.2.1.3. Phân loại các phương pháp dạy học [2]
Có nhiều cách phân loại phương pháp dạy học khác nhau tùy theo cơ sở
dùng để phân loại.
 Dựa vào mục đích dạy học
- Phương pháp dạy học khi nghiên cứu tài liệu mới.
- Phương pháp dạy học khi hoàn thiện kiến thức.


- Phương pháp dạy học khi kiểm tra kiến thức kỹ năng kỹ xảo.
 Dựa vào tính chất của hoạt động nhận thức
- Phương pháp minh họa.
- Phương pháp nghiên cứu.

Bình diện trung gian

Mô hình lý thuyết của PPDH

PP cụ thể

Bình diện vi mô

PP vi mô

Hình 1.3: Ba cấp độ của phương pháp dạy học
- Bình diện vĩ mô - Quan điểm dạy học: là những định hướng tổng thể cho
các hành động phương pháp, trong đó có sự kết hợp những nguyên tắc dạy học làm
nền tảng, những cơ sở lý thuyết của lý luận dạy học, những điều kiện dạy học cũng
như những định hướng về vai trò của người dạy và người học trong quá trình dạy
học. Quan điểm dạy học là những định hướng mang tính chiến lược, cương lĩnh, là
mô hình lý thuyết của PPDH.