BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
Nguyễn Thu Hiền
THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN LĨNH VỰC
PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC TRONG CHƯƠNG
TRÌNH GIÁO DỤC TRẺ 5-6 TUỔI Ở QUẬN
BÌNH TÂN TP. HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
Thành phố Hồ Chí Minh – 2013
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
Nguyễn Thu Hiền
THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN LĨNH VỰC
PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC TRONG CHƯƠNG
TRÌNH GIÁO DỤC TRẺ 5-6 TUỔI Ở QUẬN
BÌNH TÂN TP. HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: Giáo dục học (Mầm non)
Mã số: 60 14 01 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
khảo sát để hoàn thành luận văn.
Gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên và hỗ trợ tôi rất nhiều trong suốt quá
trình học tập, làm việc và thực hiện luận văn.
Cuối cùng, tôi xin trân trọng cảm ơn các Thầy Cô trong hội đồng bảo vệ đề cương và
hội đồng chấm luận văn đã cho tôi những đóng góp quý báu để hoàn thành tốt luận văn này.
Tác giả luận văn
Nguyễn Thu Hiền
2
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................ 1
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................. 2
MỤC LỤC .................................................................................................................... 3
MỞ ĐẦU....................................................................................................................... 6
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................................. 6
2. Mục đích nghiên cứu ...................................................................................................... 7
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................................... 7
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu .............................................................................. 7
5. Giả thuyết nghiên cứu .................................................................................................... 8
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu ................................................................................... 8
7. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................................... 8
8. Đóng góp của đề tài ......................................................................................................... 9
CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ VIỆC THỰC HIỆN LĨNH VỰC PHÁT TRIỂN
NHẬN THỨC TRONG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC TRẺ 5-6 TUỔI ........... 10
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ........................................................................................ 10
1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới............................................................................. 10
trẻ 5-6 tuổi ....................................................................................................................... 49
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THỰC HIỆN
LĨNH VỰC PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC TRONG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO
DỤC TRẺ 5-6 TUỔI Ở QUẬN BÌNH TÂN TP. HCM .......................................... 62
3.1. Cơ sở đề xuất các biện pháp ..................................................................................... 62
3.1.1. Cơ sở lý luận ......................................................................................................... 62
3.1.2. Cơ sở thực tiễn ...................................................................................................... 63
3.2. Một số biện pháp nâng cao chất lượng thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức
trong chương trình giáo dục trẻ 5-6 tuổi ở Quận Bình Tân ......................................... 63
3.2.1. Tập huấn giáo viên thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức trong chương trình
giáo dục trẻ 5-6 tuổi ........................................................................................................ 63
3.2.2. Hỗ trợ giáo viên về kỹ năng thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức trong chương
trình giáo dục trẻ 5-6 tuổi ................................................................................................ 65
3.2.3. Tôn trọng sự tự do trong ý tưởng, trong cách làm của mỗi GV; động viên, khuyến
khích, khen thưởng GV kịp thời...................................................................................... 65
3.3. Khảo sát tính khả thi của một số biện pháp nâng cao chất lượng thực hiện lĩnh
vực phát triển nhận thức trong chương trình giáo dục trẻ 5-6 tuổi ở Quận Bình Tân66
3.4. Thử nghiệm một số biện pháp nâng cao chất lượng thực hiện lĩnh vực phát triển
nhận thức trong chương trình giáo dục trẻ 5-6 tuổi ở Quận Bình Tân ....................... 69
3.4.1. Mục đích thử nghiệm ............................................................................................ 69
3.4.2. Thời gian, phạm vi, đối tượng thử nghiệm ........................................................... 69
3.4.3. Điều kiện tiến hành thử nghiệm ............................................................................ 70
3.4.4. Nội dung thử nghiệm............................................................................................. 70
3.4.5. Tiêu chí đánh giá thử nghiệm ................................................................................ 70
3.4.6. Tổ chức thử nghiệm .............................................................................................. 75
3.4.7. Phân tích kết quả thử nghiệm ................................................................................ 76
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ................................................................................... 81
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................ 85
việc thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức là một trong những nhiệm vụ quan trọng của
giáo viên khi thực hiện chương trình giáo dục cho trẻ 5 tuổi.
Tuy chương trình GDMN mới ra đời đã thay đổi tư duy của nhiều giáo viên mầm non,
nhưng trên thực tế, việc thực hiện chương trình này, đặc biệt là việc thực hiện lĩnh vực phát
triển nhận thức cho trẻ 5 tuổi, vẫn tồn tại nhiều khó khăn, bất cập. Mỗi giáo viên đều thực
hiện theo cách thức và quan điểm riêng của mình cho nên việc thực hiện chưa thật sự đi vào
chiều sâu và đúng hướng. Mặt khác, vẫn còn một số giáo viên MN chưa đầu tư suy nghĩ,
tìm tòi, còn ngại đổi mới nên hiệu quả thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức cho trẻ 5 tuổi
6
chưa cao. Kết quả điều tra khảo sát EDI* năm 2011-2012 trên trẻ 5 tuổi cho thấy rằng một
nửa số trẻ được khảo sát bị thiếu hụt ở ít nhất một lĩnh vực phát triển hoặc có nguy cơ bị
thiếu hụt, trong số đó tỉ lệ bị thiếu hụt cao nhất là giao tiếp và hiểu biết chung, tỉ lệ cao thứ
ba là ngôn ngữ và phát triển nhận thức [4].
Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Thực trạng việc thực hiện
lĩnh vực phát triển nhận thức trong chương trình giáo dục trẻ 5-6 tuổi ở Quận Bình Tân,
Thành phố Hồ Chí Minh” nhằm góp phần vào việc nâng cao chất lượng thực hiện việc giáo
dục phát triển nhận thức cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non quận Bình Tân, thành phố
Hồ Chí Minh.
2. Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu thực trạng việc thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức trong chương trình giáo
dục trẻ 5-6 tuổi tại một số trường mầm non ở Quận Bình Tân, trên cơ sở đó đề xuất một số
biện pháp nhằm nâng cao chất lượng thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức trong chương
trình giáo dục trẻ 5-6 tuổi ở Quận Bình Tân.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tổng hợp, hệ thống hóa các vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài.
- Khảo sát thực trạng việc thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức trong chương trình
• Chỉ nghiên cứu các tiết học có thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức.
• Việc áp dụng các biện pháp thực nghiệm chỉ dừng ở mức thử nghiệm bước đầu.
- Về địa bàn nghiên cứu:
• Nghiên cứu thực trạng ở 4 trường mầm non Hương Sen, trường mầm non 19/5,
trường mầm non Hoa Hồng và trường mầm non Sen Hồng – Quận Bình Tân.
• Chỉ tiến hành thử nghiệm ở trường mầm non Sen Hồng – Quận Bình Tân.
7. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Tập hợp, thu thập tài liệu, phân tích, tổng hợp lý luận về việc thực hiện lĩnh vực phát
triển nhận thức trong chương trình giáo dục trẻ 5-6 tuổi trong trường mầm non.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp quan sát
-
Đối tượng quan sát: Giáo viên, trẻ 5-6 tuổi
-
Nội dung quan sát: Các tiết học thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức.
7.2.2. Phương pháp điều tra bằng phiếu câu hỏi
-
Đối tượng điều tra: Giáo viên dạy lớp 5-6 tuổi ở một số trường mầm non tại Quận
Bình Tân.
-
7.3. Phương pháp thống kê toán học
Xử lý số liệu thu được bằng phần mềm SPSS for Windows 16.0.
8. Đóng góp của đề tài
-
Làm rõ thêm cơ sở lý luận về việc thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức trong
chương trình giáo dục trẻ 5-6 tuổi.
-
Phân tích, đánh giá thực trạng việc thực hiện lĩnh vực phát triển nhận thức trong
chương trình giáo dục trẻ 5-6 tuổi tại một số trường mầm non ở Quận Bình Tân, Tp.
Hồ Chí Minh.
-
Đề xuất và thử nghiệm một số biện pháp nâng cao chất lượng thực hiện lĩnh vực phát
triển nhận thức trong chương trình giáo dục trẻ 5-6 tuổi ở Quận Bình Tân.
9
CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ VIỆC THỰC HIỆN LĨNH VỰC PHÁT
TRIỂN NHẬN THỨC TRONG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC TRẺ
5-6 TUỔI
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nhận thức là hoạt động đặc trưng, là một trong ba mặt cơ bản của đời sống tâm lý
con người. Nhờ nhận thức mà con người làm chủ được tự nhiên, làm chủ được xã hội và
làm chủ được bản thân. Nhận thức bao gồm nhiều quá trình khác nhau thể hiện những mức
N. Lêonchiev, V.G. Ananhiev… [32] đưa ra luận điểm rằng quá trình tri giác gắn liền và
phát triển cùng với các dạng hoạt động. Các hoạt động này mang tính tích cực và trở thành
những hành động khảo sát – định hướng.
A. Petrovxki trong cuốn “Tâm lý học đại cương” được xuất bản năm 1977 [31] đã
cho rằng tri giác là “hành động đặc biệt hướng tới việc khảo sát đối tượng và xây dựng bản
sao của đối tượng đó”.
A. V. Đaparôjét, V. P. Zinchencô [32] nghiên cứu tri giác và hành động theo quan
điểm di truyền học ở 2 khía cạnh: thứ nhất, các ông xác định sự phụ thuộc của tri giác vào
tính chất hoạt động của chủ thể; thứ hai, xem quá trình tri giác như là hành động định hướng
– khảo sát. Hành động này thực hiện chức năng khảo sát đối tượng và tạo nên hình ảnh của
đối tượng. Nhờ các hình ảnh này mà chủ thể thực hiện điều khiển hành vi của mình.
L. A. Vengher, M. I. Lixina, A. G. Ruxkaia… [32] và các công trình nghiên cứu của
các tác giả khác đã chứng minh rằng trẻ em được sinh ra cùng với một loạt những phản ứng
định hướng. Những phản ứng này được thể hiện ra bên ngoài qua các vận động của các cơ
quan nhận cảm và là tiền đề của các hành động định hướng sau này. Tuy nhiên việc chuyển
những phản ứng định hướng thành những hành động định hướng cần một quá trình lâu dài,
phức tạp và được thực hiện trong suốt thời thơ ấu của trẻ.
Như vậy, qua các nghiên cứu của mình các nhà tâm lý đã làm rõ khái niệm, đặc
điểm, vai trò và quá trình phát triển của tri giác.
Nghiên cứu về tư duy, J. Watson [34] từ kết quả các thực nghiệm của mình đã quy tư
duy về hành vi vận động ngầm ẩn, bao gồm phản ứng ngôn ngữ ẩn hoặc là các cử động.
Cùng với sự trưởng thành của trẻ, hành vi tư duy dần dần không được nghe thấy và nhìn
thấy vì người lớn không cho trẻ nói to với chính mình. Và ông kết luận tư duy là “kỹ xảo
của cổ họng”, họng chính là bộ máy của tư duy.
Các tác giả E. Claparét, V. Stécnơ, K. Buler [31] vì xem tư duy và ngôn ngữ là một
cho nên cho rằng tư duy chỉ phát triển khi đứa trẻ đã biết nói một cách mạch lạc. Điều này
có nghĩa là tư duy chỉ phát triển sau khi đứa trẻ được 7-8 tuổi; trẻ ở lứa tuổi vườn trẻ và mẫu
giáo được xem là tuổi phi logic và tiền tư duy. Cùng quan điểm với các nhà tâm lý trên, J.
11
Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết [14] qua các thực nghiệm về tính linh hoạt của tư duy đã
đi đến kết luận: hành động với đồ vật càng phong phú, đa dạng càng giúp trẻ tránh được sự
hình thành kiểu tư duy giáo điều, kinh nghiệm chủ nghĩa sau này. Đống thời tác giả cũng
12
nhận định độ tuổi mẫu giáo lớn là giai đoạn cuối cùng của trẻ em ở lứa tuổi “mầm non”. Ở
giai đoạn này, những cấu tạo tâm lý đặc trưng của con người đã được hình thành trước đây,
đặc biệt là trong độ tuổi mẫu giáo nhỡ vẫn tiếp tục phát triển mạnh. Với sự giáo dục của
người lớn, những chức năng tâm lý đó sẽ được hoàn thiện về mọi phương diện của hoạt
động tâm lý (nhận thức, tình cảm và ý chí) để hoàn thành việc xây dựng những cơ sở ban
đầu về nhân cách của con người.
Gần đây có một số tác giả nghiên cứu những vấn đề về hứng thú nhận thức, tính tích
cực nhận thức của trẻ điển hình như tác giả Phạm Thị Ánh Hoa trong đề tài “Thực trạng tính
tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi trong trò chơi học tập ở một số trường mầm
non tại Tp Hồ Chí Minh (2012)” đã nghiên cứu thực trạng tính tích cực nhận thức của trẻ
MG 4-5 tuổi ở một số trường mầm non tại tp Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó đề xuất một số ý
kiến về tổ chức trò chơi học tập nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ; tác giả
Nguyễn Trần Mỹ Lệ trong đề tài “Hứng thú nhận thức của trẻ MG 5-6 tuổi trong hoạt động
khám phá khoa học (2010)” đã chỉ ra được thực trạng hứng thú nhận thức của trẻ mẫu giáo
5-6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học ở trường mầm non, trên cơ sở đó đề xuất và
thử nghiệm một số biện pháp tác động nhằm nâng cao hứng thú nhận thức cho trẻ 5-6 tuổi
trong hoạt động khám phá khoa học; tác giả Nguyễn Thị Phú Quý trong đề tài “Khảo sát sự
phát triển nhận thức của trẻ 3-4 tuổi ở một số trường mầm non tại thành phố Hồ Chí Minh”
đã nghiên cứu sâu về mức độ nhận thức của trẻ 3-4 tuổi ở một số trường mầm non, trên cơ
sở đó, tác giả cũng đã đưa ra được một số biện pháp giúp phát triển nhận thức cho trẻ ở độ
tuổi này; tác giả ĐàoViệt Cường qua đề tài “Tìm hiểu tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu
giáo 5 – 6 tuổi trong trò chơi học tập ở một số trường trong TP.HCM (2008)” đã xây dựng
và thử nghiệm các biện pháp nhằm nâng cao tính tích cực nhận thức trong trò chơi học tập
của trẻ.
Giáo dục và phát triển nhận thức cho trẻ là một quá trình tác động sư phạm có mục
đích, có định hướng, có kế hoạch của nhà GD đến trẻ nhằm hình thành cho trẻ một số biểu
tượng đơn giản về thế giới xung quanh và phương thức hoạt động nhận thức sơ đẳng góp
phần phát triển những năng lực và nhu cầu hoạt động nhận thức ở trẻ em [22,71].
1.2.1.2. Khái niệm chương trình giáo dục mầm non
Có nhiều cách hiểu khác nhau về chương trình giáo dục mầm non như chương trình
là bản kế hoạch cho phép trẻ được đạt tới những kết quả mong muốn; chương trình là nội
14
dung giảng dạy của giáo viên; là những gì trẻ cùng giáo viên tạo ra, là những cái mà trẻ học
được; chương trình là tất cả những gì diễn ra ở trên lớp trong suốt quá trình sinh hoạt của cô
và trẻ; chương trình là thời gian biểu; chương trình là mục đích, mục tiêu giáo dục…Có thể
hiểu chương trình giáo dục mầm non bao gồm mục tiêu giáo dục; nội dung phương pháp
và hình thức giáo dục trẻ, điều kiện thực hiện quá trình giáo dục trẻ và đánh giá quá
trình giáo dục đó [21, tr.35].
Chương trình giáo dục mầm non phản ánh quá trình xã hội hóa đứa trẻ, phản ánh sự
tích lũy kinh nghiệm sống thông qua chế độ sinh hoạt hàng ngày và các hoạt động của trẻ
theo kế hoạch đã vạch ra hoặc phát sinh. Trong chương trình giáo dục trẻ, các hoạt động chủ
đạo của trẻ giữ vai trò trung tâm [21].
Ngày nay, quan niệm về chương trình dạy học và giáo dục đang dần được thay thế
bằng quan niệm về chương trình đầy đủ. Chương trình đầy đủ bao gồm: những mục đích
cuối cùng, các nội dung, những mục tiêu và năng lực cần phát triển ở trẻ em, các phương
pháp sư phạm và cách thức đánh giá. Nó trở thành một công cụ chỉ đạo hoạt động sư phạm
của người giáo viên [21, tr.36].
* Quan điểm xây dựng chương trình giáo dục mầm non [13]
- Chương trình hướng đến sự phát triển toàn diện của trẻ
- Chương trình tạo điều kiện cho trẻ phát triển liên tục
- Chương trình đảm bảo đáp ứng sự đa dạng của các vùng miền và các đối tượng trẻ.
* Quan điểm trong thực hiện chương trình giáo dục mầm non [13]
nhận cảm của trẻ tiếp tục được hoàn thiện, độ nhạy cảm của các giác quan được nâng cao,
việc phân tích các thuộc tính của sự vật hiện tượng xung quanh hiệu quả hơn trước. Hệ
thống tín hiệu thứ hai tham gia tích cực hơn vào quá trình phân tích làm cho cảm giác trở
nên chính xác, cụ thể hơn và đồng thời làm cho cảm giác có tính “tự giác”. Cùng với cảm
giác, tri giác của trẻ cũng phát triển mạnh. Chính độ nhạy cảm cao của các giác quan, cũng
như sự phối hợp hoạt động hài hòa, linh hoạt , mềm dẻo của chúng giúp cho các quá trình
nhận thức của trẻ diễn ra nhanh chóng và hiệu quả. Trẻ MG 5-6 tuổi rất ham học hỏi, tìm
tòi, thích quan sát, tìm hiểu thế giới xung quanh và đặc biệt hứng thú với việc khám phá
những điều mới lạ. Khi phạm vi tiếp xúc với thế giới xung quanh ngày càng được mở rộng
thì vốn hiểu biết của trẻ càng được phong phú và sâu sắc hơn dẫn tới nhu cầu nhận thức
ngày càng cao hơn. Trẻ MG 5-6 tuổi không thỏa mãn với những hiểu biết về bên ngoài của
các sự vật hiện tượng xung quanh mà chúng bắt đầu muốn khám phá, muốn tìm kiếm những
dấu hiệu, bản chất bên trong và mối liên hệ của các sự vật hiện tượng. Đây là một điều kiện
thuận lợi để các nhà giáo dục thực hiện nhiệm vụ giáo dục nhận thức cho trẻ.
16
1.2.2.2. Chú ý
Ở lứa tuổi MG, chú ý không chủ định vẫn chiếm ưu thế và đặc điểm này còn kéo dài
tới tuổi MG lớn. Trẻ thường chú ý tới những đối tượng khi đối tượng đó gây ra một kích
thích mạnh, hoặc một sự ngạc nhiên, nhất là tạo cho trẻ một sự hứng thú.
Tuy nhiên, đến giữa tuổi MG, cùng với sự phát triển của tính chủ định và ý thức thì
khả năng chú ý của trẻ đã có sự thay đổi cơ bản: trẻ bắt đầu điều khiển chú ý của mình vào
những đối tượng nhất định, tức chú ý có chủ định dần hình thành và phát triển mạnh.
Theo A.V.Đaparôjet: “Khả năng chú ý ở trẻ 5-6 tuổi có thể kéo dài từ 35-50 phút
nếu đối tượng đó hấp dẫn, có nhiều thay đổi, kích thích được sự tò mò, ham hiểu biết của
trẻ” [12, tr.74].
Chú ý có chủ định được phát triển trong quá trình giáo dục. Nó được hình thành và
phát triển mạnh với những loại kích thích mới, một trong số đó là kích thích bởi ngôn ngữ
cụ trực quan, cho trẻ hành động với đồ vật, tổ chức quá trình ghi nhớ cho trẻ khoa học hơn.
Những công trình nghiên cứu của các nhà Tâm lý – giáo dục học cho thấy rằng, nếu nội
dung ghi nhớ phù hợp với yêu cầu và hứng thú của trẻ, sử dụng đồ chơi, đồ dùng dạy học
đẹp mắt, đúng chỗ, đúng lúc, kết hợp với lời nói có diễn cảm, tổ chức cho trẻ được tiếp xúc
trực tiếp với đồ chơi, đồ vật, với các sự vật hiện tượng thì sẽ tạo cho trẻ những cảm xúc
mạnh mẽ, ấn tượng sâu sắc, làm cho trẻ nhớ lâu hơn, đầy đủ và chi tiết hơn.
Ngoài ra cuối tuổi MG bắt đầu hình thành trí nhớ logic. Trẻ ghi nhớ cái gì đó có ý
nghĩa tốt hơn những cái không có ý nghĩa và vì thế trẻ MG lớn không phải chỉ có ghi nhớ
máy móc mà còn có khả năng ghi nhớ ý nghĩa. Đến giai đoạn này thì trí nhớ có chủ định
được phát triển trên nền tảng vững chắc hơn. Từ chỗ trẻ chưa biết đặt một nhiệm vụ ghi nhớ
nào cả, dần chuyển sang ghi nhớ có chủ định, có mục đích.
1.2.2.4. Tư duy
Cùng với sự mở rộng phạm vi hiểu biết của mình, trong hoạt động trí tuệ của trẻ MG
lớn có sự thay đổi, tư duy trực quan hình tượng của trẻ phát triển mạnh và chiếm ưu thế.
Đây là loại tư duy, trong đó nhiệm vụ nhận thức được thực hiện bằng các thao tác tư duy với
các hình ảnh, biểu tượng ở trong đầu. Nhờ kiểu tư duy này, trẻ có thể lĩnh hội được những
khái niệm đơn giản, những thao tác logic đơn giản bằng hình ảnh. Nhưng trong thực tế,
những thuộc tính bản chất của sự vật hiện tượng mà trẻ cần tìm hiểu lại bị che dấu không
thể hình dung được bằng hình ảnh. Loại tư duy này không đáp ứng được nhu cầu nhận thức
đang phát triển mạnh mẽ ở trẻ. Cho nên, cuối tuổi MG lớn xuất hiện kiểu tư duy trực quan
sơ đồ. Đây chính là một dạng của tư duy trực quan – hình tượng nhưng ở mức độ cao hơn.
Ở đây, hình tượng không còn là hình ảnh thực của sự vật mà đã được giảm bớt những chi
tiết mang tính cụ thể (trừu tượng hóa), chỉ giữ lại những nét chủ yếu mang tính khái quát.
Kiểu tư duy này giúp trẻ phản ánh mối liên hệ giữa hình ảnh sự vật và sự tồn tại khách quan
của sự vật trong không gian, tạo cho trẻ khả năng phản ánh mối liên hệ tồn tại khách quan,
18
không bị phụ thuộc vào hành động hay ý muốn chủ quan của trẻ. Chính sự phản ánh những
mối liên hệ khách quan này là điều kiện cần thiết để trẻ lĩnh hội tri thức vượt ra ngoài khuôn
việc nảy sinh các yếu tố của tư duy logic và nhờ đó sẽ thúc đẩy toàn bộ sự phát triển của trẻ
5-6 tuổi lên một trình độ mới cao hơn.
Bước sang tuổi mẫu giáo lớn, tự ý thức được xác định rõ ràng cho phép trẻ thực hiện
các hành động một cách chủ định hơn, nhờ đó trẻ MG lớn trở thành những chủ thể có năng
lực, có những sáng kiến, có khả năng tư duy và giao tiếp với mọi người theo một cách riêng.
1.2.3. Mục tiêu giáo dục phát triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5-6
-
Ham hiểu biết, thích khám phá, tìm tòi các sự vật, hiện tượng xung quanh.
Có khả năng quan sát, so sánh, phân loại, phán đoán, chú ý, ghi nhớ có chủ định.
Có khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề đơn giản theo những cách khác nhau.
Có khả năng diễn đạt sự hiểu biết bằng các cách khác nhau (bằng hành động, hình ảnh,
lời nói...) với ngôn ngữ nói là chủ yếu.
Có một số hiểu biết ban đầu về con người, sự vật, hiện tượng xung quanh và một số
khái niệm sơ đẳng về toán.
1.2.4. Những kỹ năng cơ bản cần phát triển cho trẻ trong lĩnh vực PTNT
Trong chương trình GDMN, kỹ năng tư duy (quan sát, so sánh, phân loại, dự đoán),
kỹ năng chú ý và ghi nhớ là những kỹ năng quan trọng đối với trẻ mẫu giáo. Chúng ta cần
giúp trẻ chú ý đến những kỹ năng quan trọng như: chăm chú lắng nghe, trả lời các câu hỏi
và làm theo yêu cầu và nhận ra những điều đúng (hoặc sai). Điều này có nghĩa, trẻ em cần
có kỹ năng tập trung chú ý, bỏ qua những tác động ở xung quanh. Ngoài ra, kỹ năng ghi nhớ
cũng rất quan trọng và chúng ta cần phải giúp trẻ có kỹ năng lưu giữ, nhớ lại và sử dụng
thông tin một cách thích hợp [4].
Cùng với tính tò mò, khả năng sáng tạo, trí tưởng tượng và sự quyết tâm, những kỹ
năng này cho phép trẻ xác định và giải quyết vấn đề.
Khi trẻ tư duy trừu tượng và logic, trẻ có thể xác định các cách giải quyết khác nhau
cho một vấn đề.
1.2.6.1. Các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục nhận thức trong chương trình
giáo dục trẻ 5-6 tuổi
Hình thức tổ chức là loại hình hoạt động giáo viên sử dụng để giúp trẻ lĩnh hội kiến
thức, đạt được mục tiêu giáo dục. Chương trình GDMN hướng dẫn GVMN tổ chức hoạt
động giáo dục phát triển nhận thức cho trẻ dưới hình thức:
Hoạt động học
Hoạt động chơi
Hoạt động theo ý thích của trẻ
Hoạt động ngoài trời, tham quan...
Ngoài ra, các hoạt động phát triển nhận thức được tiến hành trong các chủ đề thích
hợp đối với từng độ tuổi. Nội dung GD phát triển nhận thức cho trẻ được tích hợp trong các
hoạt động GD phát triển thể chất, ngôn ngữ, tình cảm - xã hội, thẩm mĩ một cách thích hợp.
21
Hình thức dạy học ở trường mầm non rất phong phú, bao gồm dạy học trên tiết học,
học thông qua chơi, tham quan, học thông qua hình thức lao động, học trong cuộc sống sinh
hoạt hàng ngày, học ở mọi lúc mọi nơi. Các hình thức này có mối quan hệ tương hỗ lẫn
nhau, góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học. Giáo viên có thể lựa chọn hình thức dạy học
phù hợp với mục đích và nội dung dạy học, phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ ở từng
giai đoạn lứa tuổi.
Trong giới hạn của đề tài, chúng tôi xin được phép đi sâu nghiên cứu về hoạt động
PTNT dưới hình thức tiết học.
Tiết học là hình thức tổ chức dạy học diễn ra vào thời điểm nhất định (vào buổi sáng
sau giờ điểm danh, trò chuyện đầu ngày) trong chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ. Tiết học
được tổ chức với một nhóm trẻ cùng giai đoạn lứa tuổi, có chung một mức độ phát triển tâm
– sinh lý [38, tr.90].
Trong các hình thức dạy học mầm non, tiết học là hình thức dạy học cơ bản nhất, có
vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục đích, nhiệm vụ dạy học.
Tiết học được tổ chức hàng ngày vào thời gian nhất định. Mỗi ngày tiến hành một
các cách khác nhau, nhưng nhìn chung tiết học được tiến hành theo quy trình ba bước:
- Ổn định trẻ, tạo tình huống gây hứng thú nhận thức cho trẻ: Bước này diễn ra trong
khoảng thời gian ngắn (1-2 phút), cô giáo lựa chọn nội dung hoạt động hấp dẫn để ổn định
trẻ (có thể sử dụng trò chơi ngắn, vui nhộn; hoặc sử dụng câu đố hay sử dụng các tình huống
khác tùy vào tâm lý lứa tuổi trẻ ở từng giai đoạn). Sau khi ổn định trẻ, cô giáo sử dụng các
thủ thuật sư phạm khác nhau để dẫn dắt trẻ đến với nội dung dạy học.
- Tổ chức các hoạt động nhận thức trên tiết học: Tùy vào nội dung dạy học, vào đặc
điểm nhận thức và vốn kinh nghiệm của trẻ ở các giai đoạn lứa tuổi, giáo viên thiết kế các
hoạt động trải nghiệm cho trẻ tham gia nhằm lĩnh hội tri thức và kỹ năng mới, củng cố, rèn
luyện, hệ thống hóa tri thức, hình thành kỹ năng sống cho trẻ. Đây là phần trọng tâm, cơ bản
nhất trong tiết học, có vai trò quan trọng đối với việc thực hiện mục đích, nội dung dạy học.
Bước này chiếm phần lớn thời gian của tiết học. Đây là thời điểm thể hiện rõ sự phối hợp
hoạt động giữa cô giáo với trẻ, trong đó cần chú trọng việc phát huy tính tích cực hoạt động
nhận thức của trẻ.
- Kết thúc tiết học: Bước này diễn ra trong thời gian ngắn, cô giáo trò chuyện với trẻ
về nội dung diễn ra trên tiết học nhằm hệ thống hóa tri thức, kỹ năng đã học, đồng thời tạo
cảm xúc tích cực cho trẻ và giáo dục trẻ có thái độ đúng đắn.
Giới thiệu cấu trúc giáo án (còn gọi là kế hoạch) tổ chức tiết học.
Nội dung tiết học:……
Đối tượng trẻ:……
Số lượng trẻ:……
Thời gian thực hiện:……
23
Copyright: Tài liệu đại học ©