SKKN: KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH
SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở
HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC
LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG
LƯỢNG Ở THỰC VẬT
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Luật Giáo Dục năm 2005 (Điều 27, mục 2, chương II) đã khẳng định:
“Giáo dục trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển
những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hòan thiện học vấn phổ thông,
có những hiểu biết thông thường về kĩ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện
lựa chọn hướng phát triển và phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học đại học,
cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao
động.”
Sinh học là môn khoa học tự nhiên nghiên cứu về sự sống. Trong trường
phổ thông, sinh học là môn học giúp học sinh có những hiểu biết khoa học về
thế giới sống.Tuy nhiên, đa số học sinh, nhất là những học sinh yếu không
thích học môn này vì theo các em, đây là môn phải học bài nhiều, kiến thức
trừu tượng, khó hiểu,…
Với một phần nhỏ kinh nghiệm trong giảng dạy môn sinh học, được sự giúp
đỡ của lãnh đạo nhà trường, đồng nghiệp,… tôi chọn đề tài “Khơi gợi hứng thú
học tập môn Sinh học ở học sinh yếu trong chương trình sinh học lớp 11 – phần
chuyển hóa vật chất và năng lượng ở thực vật.” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm,
nhằm nâng cao chất lượng học tập môn Sinh học ở những lớp yếu. Trong bài viết
không tránh khỏi những hạn chế, kính mong đồng nghiệp góp ý, tôi xin chân thành
cám ơn!

Trang 1

Khá
0

Trung bình
26,3%(10/38)

Yếu
71,1%(27/38)

Kém
2,6%(1/38)

Đồng thời, khi tiến hành khảo sát hứng thú học tập môn Sinh học của lớp 10A8,
tôi thu được kết quả:
Cảm nhận của học sinh

Kết quả
Trang 2


SKKN: KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH
SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

Rất thích học
Khá thích
Bình thường, không ấn tượng
Không có hứng thú

3%
10%

SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

2.1.a.Nội dung dạy học phải bám sát chuẩn kiến thức – kĩ năng và giảm tải, cô
đọng thật ngắn gọn đủ ý cho vừa sức của các em
VD 1: Bài 2: Vận chuyển các chất trong cây. GV có thể yêu cầu HS quan sát
hình, đọc thông tin trong SGK để phân biệt được dòng mạch gỗ và mạch rây theo
gợi ý trong tài liệu chuẩn kiến thức- kĩ năng Sinh học 11.Chú ý không mô tả sâu
cấu tạo của mạch gỗ và mạch rây, tập trung dạy đường đi của dịch mạch gỗ và dịch
mạch rây theo hướng dẫn giảm tải của Bộ giáo dục.
Tiêu chí
so sánh
Cấu tạo

Thành
phần
dịch

Động
lực

Dòng mạch gỗ

Dòng mạch rây

- Là những tế bào chết.(quản bào và
mạch ống)
- Nước, muối khoáng được hấp thụ ở
rễ
và
các

-Cốc đối chứng: chứa nước
Trang 4


SKKN: KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH
SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

-Cốc thí nghiệm: chứa NPK
Chú ý: số lượng cây mầm phải phù hợp với dịên tích cốc nhựa.Tránh trường hợp
trồng quá nhiều hay quá ít sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của cây.
Dùng 1 lớp bông gòn để dưới đáy cốc giúp hệ rễ có thể bám và giữ ẩm.
Không trồng bằng đất vì thành phần dinh dưỡng trong đất có thể ảnh hưởng
đến kết quả thí nghiệm.
Lượng phân bón NPK hòa vào nước tưới cây có thể dao động tùy theo thể
tích cốc, nhưng không được bỏ quá nhiều sẽ làm cây chết. Có thể dùng đầu cây
tăm chấm 1 lượng phân là đủ.
Bước 3: Đặt cốc trong phòng nơi có ánh sáng chiếu đồng đều đến mỗi chậu
(khỏang 8 giờ/ ngày). Chăm sóc, tưới nước cho cây mỗi ngày.
Chú ý: lượng nước tưới chỉ cần đủ ẩm lớp bông gòn, tránh tưới quá nhiều làm cây
chết úng
Lượng NPK khỏang 3 ngày tưới 1 lần đối với cốc thí nghiệm.
Bước 4: Quan sát, đo chiều cao của cây trong cốc thí nghiệm và cốc đối chứng,(2
ngày đo 1 lần) ghi kết quả quan sát theo gợi ý sau vào bản tường trình nộp cho GV:
Tên cây

Công

thức

nghiệm

trồng. Theo em có nên không?
HS sẽ có ý kiến trái chiều: nên và không.GV yêu cầu HS giải thích. Sau đó GV có
thể giúp các em xử lý tình huống trên : không nên dùng nước tiểu tưới trực tiếp mà
cần pha lõang với nước thì cây mới có khả năng hấp thu được.
2.1.c.Nội dung dạy học cần liên hệ thực tiễn địa phương để gây hứng thú, gần
gũi với học sinh.
Ví dụ 1:Bài 3: Thóat hơi nước. Mục IV Cân bằng nước và tưới tiêu hợp lí
cho cây trồng. Giáo viên có thể đặt câu hỏi cho học sinh:
+Khi trồng lúa, ở giai đọan nào cây cần nhiều nước, giai đọan nào cây cần ít
nước?
HS trả lời được ở giai đọan làm đòng cây cần nhiều nước nhưng giai đọan lúa chín
thì cần ít nước hơn
+Vì sao khi bứng cây rồi trồng lại hay khi tiến hành ghép cây thì bà con
nông dân minh thường ngắt bớt lá?
HS trả lời được là tránh mất nước do hệ rễ chưa kịp phát triển thực hiện việc hút
nước
VD 2: Bài Vận chuyển các chất trong cây. GV có thể hỏi HS: Vì sao bà
con nông dân muốn cây mau ra trái thường hay dùng mảnh sảnh để cứa vào thân
cây?
HS: dòng mạch rây bị ngắt quãng, dinh dưỡng dồn vào trái.

2.2.Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực:

Trang 6


SKKN: KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH
SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

2.2.a.Giáo viên kết hợp nhiều phương pháp như: dạy học theo nhóm, dạy học

2.3.Đổi mới đánh giá kết quả dạy học:
Trang 7


SKKN: KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH
SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

2.3.a. Giáo viên có thể cho học sinh tự đánh giá qua phiếu học tập sau bài học,
hoặc GV có thể đánh giá HS bằng 1 số câu hỏi củng cố.Vì đối với học sinh
yếu, về nhà học bài các em rất lười.
VD: Bài 2. Vận chuyển các chất trong cây.Sau bài này, GV yêu cầu HS dành
4 phút ôn bài, sau đó gấp sách vở, trả lời các câu hỏi để lấy điểm kiểm tra miệng
các câu hỏi:
+Phân biệt cấu tạo mạch gỗ và mạch rây?
+Động lực nào giúp dòng nước và các ion khóang di chuyển được từ rễ lên lá
ở những cây gỗ cao lớn hàng chục mét?
+Động lực nào đẩy dòng mạch rây đi từ lá đến rễ và các cơ quan khác?
+Thành phần dịch của mạch gỗ và mạch rây có gì khác nhau?
2.2.b. Đối với bài kiểm tra, giáo viên nên kết hợp cả trắc nghiêm và tự luận để có
thể kiểm tra tránh hiện tượng các em làm bài may rủi

2.4Thường xuyên thu vở của học sinh để kiểm tra bài ghi, bài sọan hoặc bài
tập về nhà để xem:
-Học sinh chuẩn bị bài mới chưa?
-Phương pháp soạn và nghiên cứu bài như thế nào?
-Cách học và làm bài tập theo phương pháp tích cực chưa?
Sau đó GV có thể hướng dẫn lại cho những em làm chưa tốt
VD: Để chuẩn bị cho tiết học mới, Bài 9: Quang hợp ở các nhóm thực vật
C3, C4 và CAM. GV cho HS về chuẩn bị nội dung sau vào vở.
Điểm so sánh

- HS trình bày được vai trò của nước ở thực vật
- HS hiểu dược 2 con đường hấp thụ nước ở rễ: con đường qua thành tế bào & con
đường qua chất nguyên sinh
+Trên chuẩn:
- HS phân biệt được cơ chế hấp thụ nước và muối khóang ở rễ
-Giải thích được ô nhiễm môi trường đất và nước , gây tổn thương lông hút ở rễ,
ảnh hưởng sự hút nước và khóang của thực vật
2. Kỹ năng:
- Rèn kỹ năng phân tích hình vẽ, so sánh, khái quát hóa. Kỹ năng vận dụng
kiến thức đã học vào thực tiễn.
- Kĩ năng họat động nhóm,thể hiện sự tự tin khi trình bày ý kiến trước
nhóm, tổ, lớp
- Kĩ năng sống
3. Thái độ:
- Học sinh giải thích một số hiện tượng thực tế liên quan đến quá trình hút
nước.
-Học sinh biết tham gia bảo vệ môi trường đất và nước
-Học sinh biết chăm sóc, tưới nước, bón phân hợp lí cho cây trồng
II.PHƯƠNG PHÁP:
- Vấn đáp, đàm thoại
- Hoạt động nhóm
- Thảo luận căp đôi
Trang 9


SKKN: KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH
SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

- Đặt vấn đề
III.TRỌNG TÂM: Cơ chế hấp thụ nước và ion khóang ở rễ

2. Kiểm tra bài cũ:(bỏ qua)
3. Bài mới:
*Mở bài: GV đặt vấn đề: Vì sao trong trồng trọt cần bón phân,tưới nước cho cây?
Nước và các chất từ phân bón được hấp thụ vào rễ theo con đường nào?Cơ chế ra
sao?
HỌAT ĐỘNG CỦA GV VÀ HỌC SINH
NỘI DUNG
Hoạt động 1: Tìm hiểu rễ là cơ quan hấp thụ I. Rễ là cơ quan hấp thụ nước
nước:
và ion khóang:
GV yêu cầu HS nêu vai trò của nước đối với tế (HS về nhà tìm hiểu)
bào, cơ thể?
Nếu HS không trả lời được, GV tiếp tục gợi
ý:Nếu không có nước, cây có lấy được muối
khoáng hay không? Tại sao khi khô hạn, tốc độ
lớn của cây lại chậm?....
Trang 10


SKKN: KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH
SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

HS nêu được vai trò của nước: Làm dung môi,
đảm bảo sự bền vững của hệ thống keo nguyên
sinh, đảm bảo hình dạng của tế bào, tham gia vào
các quá trình sinh lí của cây (thoát hơi nước làm
giảm nhiệt độ của cây, giúp quá trình trao đổi
chất diễn ra bình thường…), ảnh hưởng đến sự
phân bố của thực vật.
GV:Cây hấp thụ nước qua cơ quan nào?

điểm từng con đường?

II. Cơ chế hấp thụ nước và
ion khoáng ở rễ cây.
1. Hấp thụ nước và các ion
khoáng từ đất vào tế bào lông
hút.
Nội dung đáp án PHT

Trang 11


SKKN: KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH
SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

HS nêu được: Con đường qua thành tế bào - gian
bào: Nhanh, không được chọn lọc.
* Con đường qua chất nguyên sinh - không bào:
Chậm, được chọn lọc
GV có thể đặt 2 vấn đề cho HS:
1. Khi qua lớp nội bì, dòng nước và ion khóang
có đi qua khỏang gian bào được không?Vì sao?
Điều này có ý nghĩa gì?
HS trả lời: Không.Vì giữa các tế bào có vùng
chất hóa bần – đai caspari => không thấm
nước.Ý nghĩa: kiểm tra, điều tiết lượng nước và
ion khóang theo nhu cầu.
2.Vì sao nước từ lông hút vào mạch gỗ của rễ
theo một chiều?
HS: Sự chênh lệch áp suất thẩm thấu của tế bào

- Đọc trước bài 2, chuẩn bị nội dung PHT
Trang 12


SKKN: KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH
SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

Điểm so sánh
Cấu tạo mạch
Thành phần của dịch
Động lực

Dòng mạch gỗ

Dòng mạch rây

Trang 13


SKKN: KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH
SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

III. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Sau một thời gian quan tâm tới tâm lý của các em, thay đổi phương pháp
dạy học,kiểm tra, đánh giá,… tôi nhận thấy các em bắt đầu có sự yêu thích, hứng
thú học tập môn Sinh học.Kết quả khảo sát hứng thú học tập môn Sinh học của
lớp 11A8, thu được kết quả:
Cảm nhận của học sinh
Kết quả
Rất thích học

17,6%(6/34) 61,9%(21/34)
17,6%(6/34)
2,9%(1/34)
Qua kết quả trên, tôi nhận thấy bắt đầu xuất hiện một số học sinh khá, tỉ lệ
học sinh trung bình tăng và học sinh yếu đã giảm.
IV. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

Trang 14


SKKN: KHƠI GỢI HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở HỌC SINH YẾU TRONG CHƯƠNG TRÌNH
SINH HỌC LỚP 11 – PHẦN CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

Việc nâng cao chất lượng học tập của học sinh yếu hiện nay là một vấn đề
của tòan xã hội.Vì vậy điều quan trọng nhất là người giáo viên cần phải có tâm
huyết với nghề, yêu quý các em học sinh. Đồng thời phải biết lắng nghe ý kiến của
các em,phân tích cái đúng cái sai cho các em thấy lợi ích của việc học tập nói
chung và môn Sinh học nói riêng để các em yêu thích học tập hơn, có sự tiến bộ
trong học tập.
Bên cạnh đó, người giáo viên cũng cần trau dồi, tìm ra phương pháp dạy học
cho phù hợp với các em, khuyến khích các em chủ động lĩnh hội kiến thức, thường
xuyên khen ngợi, tuyên dương học sinh tích cực để các em thêm phấn chấn học
tập. Trong giờ học, cần tạo không khí học tập vui vẻ, cởi mở, thân thiện để các em
có tinh thần học tập hăng hái, yêu thích môn học.
Do thời gian có hạn, bản thân tôi chỉ nghiên cứu đề tài trên quy mô hẹp và
bài viết này còn mang tính chủ quan nên không tránh khỏi những hạn chế. Vì
vậy, kính mong nhận được sự quan tâm, góp ý của Chi bộ, BGH nhà trường, của
các đồng chí đồng nghiệp.
Tôi xin trân trọng cám ơn!
Nhơn Trạch, ngày 15 tháng 5 năm 2013


Trang 17