BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
_______________

Tô Quốc Anh

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2011


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
_______________

Tô Quốc Anh

Chuyên ngành : Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
Mã số

: 60 14 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS. NGUYỄN PHÚ TUẤN

Thành phố Hồ Chí Minh - 2011




T
5

MỤC LỤC ................................................................................................................... 2
T
5

T
5

MỞ ĐẦU...................................................................................................................... 5
T
5

T
5

1. Lý do chọn đề tài .......................................................................................................... 5
T
5

T
5

2. Mục đích nghiên cứu.................................................................................................... 5
T
5

T

7. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................................ 7
T
5

T
5

8. Những đóng góp mới của đề tài nghiên cứu .............................................................. 7
T
5

T
5

CHƯƠNG 1:CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ......................... 9
T
5

T
5

1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ........................................................................................ 9
T
5

T
5

1.1.1. Các tài liệu hướng dẫn thực hành hóa học .......................................................... 9
T

T
5

1.2.3. Sự đổi mới hoạt động học tập của học sinh ....................................................... 17
T
5

T
5

1.2.4. Đổi mới các hình thức tổ chức dạy học và sử dụng phương tiện dạy học ........ 18
T
5

T
5

1.2.5. Sử dụng phối hợp một cách linh hoạt các phương pháp đặc thù của hóa học... 18
T
5

T
5

1.3. Thực hành thí nghiệm trong dạy học hóa học ...................................................... 19
T
5

T
5

1.4.1. Yêu cầu về đánh giá giờ dạy.............................................................................. 30
T
5

5T

1.4.2. Tiêu chuẩn về đánh giá xếp loại giờ dạy ........................................................... 31
T
5

T
5

1.4.3. Những điều cần chú ý trong đánh giá và xếp loại giờ dạy ................................ 32
T
5

T
5

1.4.4. Đánh giá và xếp loại giờ dạy thực hành ............................................................ 33
T
5

T
5

1.5. Bài thực hành trong chương trình hóa học THPT .............................................. 33
T
5

T
5

1.6.2. Đối tượng và phương pháp điều tra ................................................................... 37
T
5

T
5

1.6.3. Kết quả điều tra .................................................................................................. 37
T
5

T
5

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC
TIẾT THỰC HÀNH HÓA HỌC LỚP 11 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG ..................................................................................................................... 50
T
5

T
5

2.1. Cơ sở khoa học của việc đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng tiết thực
hành hoá học ở trường THPT ....................................................................................... 50
T
5


T
5

2.2.1. Tổ chức dạy học hiệu quả tiết thực hành hóa học ............................................. 62
T
5

T
5

2.2.2. Tăng cường an toàn, phòng độc khi làm thí nghiệm ......................................... 67
T
5

T
5

2.2.3. Sử dụng đúng và hiệu quả các dụng cụ, hóa chất thí nghiệm ........................... 75
T
5

T
5

2.2.4. Tìm kiếm, thay thế một số hóa chất đơn giản ................................................... 76
T
5

T

5

2.3.2. Giáo án Bài thực hành số 2 .............................................................................. 124
T
5

T
5

2.3.3. Giáo án Bài thực hành số 3 .............................................................................. 124
T
5

T
5

2.3.4. Giáo án Bài thực hành số 4 .............................................................................. 124
T
5

T
5

2.3.5. Giáo án Bài thực hành số 5

lưu trong CD ................................................ 124

T
5



3.2. Đối tượng thực nghiệm ......................................................................................... 126
T
5

T
5


3.3. Tiến hành thực nghiệm ......................................................................................... 127
T
5

T
5

3.3.1. Các bước thực nghiệm ..................................................................................... 127
T
5

T
5

3.3.2. Phương pháp kiểm tra ...................................................................................... 128
T
5

T
5


5

T
5

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ................................................................................ 141
T
5

T
5

1. Kết luận ..................................................................................................................... 141
T
5

T
5

2. Hướng phát triển của đề tài .................................................................................... 143
T
5

T
5

3. Kiến nghị ................................................................................................................... 143
T
5


T
2

T
2

T
2

yếu tố, trong đó bao gồm điều kiện cơ sở vật chất, kỹ năng hướng dẫn của GV, thời gian của
tiết học, sự chuẩn bị của GV, HS … Tuy nhiên thực tế không phải trường nào cũng được
trang bị đầy đủ và đáng buồn hơn là được trang bị đầy đủ nhưng sử dụng chưa hiệu quả.
Bên cạnh đó, thời lượng của một tiết thực hành vẫn chỉ có 45 phút như những tiết học khác
T
2

T
2

nên nếu người GV và HS không chủ động chuẩn bị kĩ lưỡng và có những cách thức tổ chức
phù hợp thì giờ học sẽ không đạt được hiệu quả. Nhận thấy cách khắc phục và giải quyết
phù hợp hiện nay chính là tìm giải pháp sử dụng hiệu quả nhất những trang thiết bị hiện có
trong phòng thí nghiệm, tổ chức hoạt động dạy học thực hành một cách hợp lý và tăng
T
2

T
2

cường hiệu quả sử dụng thời gian cho tiết thực hành hoá học.

-

Tìm hiểu chương trình sách giáo khoa hóa học THPT.

-

Tìm hiểu các bài thực hành hóa học trong chương trình hóa học THPT.

-

Tìm hiểu thực trạng dạy học tiết thực hành hóa học ở một số trường THPT.

-

Nghiên cứu đề xuất một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học tiết thực hành

hóa học ở trường THPT:
+

Nghiên cứu một số hình thức tổ chức hoạt động dạy học tiết thực hành hóa học.

+

Nghiên cứu một số biện pháp tăng cường an toàn, phòng độc khi làm thí
nghiệm.

+

Nghiên cứu cách sử dụng đúng và hiệu quả các dụng cụ, hóa chất thí nghiệm.



hành hoá học ở trường THPT.
-

Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học hóa học ở trường THPT.

5. Phạm vi nghiên cứu
-

Nội dung: Các bài thực hành hóa học trong chương trình hoá học lớp 11 nâng cao

THPT.
-

Địa bàn: Các trường THPT trong tỉnh Đồng Nai và một số tỉnh lân cận.

-

Thời gian: Từ tháng 6/2010 đến tháng 5/2011.


6. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất được các biện pháp có tính hiệu quả, khả thi để nâng cao chất lượng dạy
học tiết thực hành hóa học ở trường THPT thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học
môn hóa học.

7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Các phương pháp nghiên cứu lí luận
-


Xử lí số liệu bằng phương pháp thống kê toán học.

-

Sử dụng các phần mềm tin học.

8. Những đóng góp mới của đề tài nghiên cứu
Đề xuất được những biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học tiết thực hành hóa
học ở trường THPT:
-

Đề xuất hình thức tổ chức tiết thực hành hóa học phù hợp với điều kiện thực tế ở

trường THPT.
-

Xây dựng bộ hình ảnh dụng cụ thí nghiệm đơn giản, dễ sử dụng giúp GV thuận tiện

trong việc hướng dẫn HS làm thực hành.
-

Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm, bài tập thực nghiệm kiểm tra kỹ năng, thao

tác thực hành hóa học của HS.


-

Xây dựng các giáo án, vở thực hành hoá học giúp GV thuận tiện hơn trong việc


(2007) [17].
Tài liệu này gồm 3 chương:


Chương 1: Hướng dẫn tiến hành thí nghiệm hóa học biểu diễn của GV và thí nghiệm
nghiên cứu của HS. (Chương này gồm có 76 T/N tương ứng với 24 nội dung bài học).
Chương 2: Hướng dẫn tiến hành thí nghiệm thực hành của HS.
Chương 3: Hướng dẫn tiến hành một số thí nghiệm hóa học vui.
Đây là những cuốn sách có tính khoa học cao được biên soạn tỉ mỉ và công phu, ở
một số T/N tài liệu còn giới thiệu những phương án thực hiện khác nhau để GV có thể tự
chọn cách thực hiện T/N cho phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu dạy học của từng
trường. Bên cạnh đó tài liệu còn nêu các chú ý ứng với các phương án thực hiện nhằm giúp
cho GV thực hiện T/N được thành công nhất.
3. “Thí nghiệm hóa học ở trường phổ thông” của nhóm tác giả Nguyễn Thị Sửu,
Hoàng Văn Côi, NXB Khoa Học và Kỹ Thuật (2008) [35].
Tài liệu gồm 3 phần với 274 thí nghiệm:
Phần I: Thí nghiệm về các nhóm nguyên tố - Hợp chất vô cơ và phân tích hóa học
phổ thông (có 202 T/N).
Phần II: Các thí nghiệm về hợp chất hữu cơ (có 59 T/N).
Phần III: Thí nghiệm hóa học vui (có 13 T/N).
Đây là một tài liệu được biên soạn khá công phu, với một số T/N tài liệu còn giới
thiệu những phương án thực hiện khác nhau để GV có thể tự chọn cách thực hiện T/N cho
phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu dạy học của từng trường. Bên cạnh đó ở cuối mỗi
T/N còn nêu một số câu hỏi để củng cố thêm phần kiến thức cho mỗi nội dung T/N. Tuy
nhiên tài liệu này biên soạn các bài T/N không bám sát chương trình sgk phổ thông.
4. “Thực hành thí nghiệm hóa học lớp 8” của nhóm tác giả Nguyễn Phú Tuấn, Vũ
T
1

Anh Tuấn, Nguyễn Hồng Thúy, NXB Giáo dục (2008) [38].

- Hướng dẫn sử dụng một số dụng cụ đơn giản trong PTN
T
1

Phần thứ hai: Thực hiện các bài thực hành trong sách giáo khoa hóa học lớp 8.
T
1

T
1

T
1

- Bài TH số 1: Tính chất nóng chảy của chất, tính chất từ hỗn hợp
T
1


- Bài TH số 2: Sự lan tỏa của chất
T
1

- Bài TH số 3: Dấu hiệu của hiện tượng và phản ứng
T
1

- Bài TH số 4: Điều chế, thu khí oxi và thử tính chất của oxi
T
1

T
1

T
1

T
1

Phần thứ hai: Thực hiện các bài thực hành trong sách giáo khoa hóa học lớp 9.
T
1

T
1

T
1

- Bài TH số 1: Tính chất hóa học của oxit và axit
T
1

- Bài TH số 2: Tính chất hóa học của bazơ và muối
T
1

- Bài TH số 3: Tính chất hóa học của nhôm và sắt
T
1

- Nội quy phòng thí nghiệm
T
1

- Các bài thực hành hóa học 9 (gồm 7 bài thực hành)
- Hướng dẫn sử dụng đĩa VCD thí nghiệm thực hành
T
1


8. “Vở thực hàng hóa học 12 nâng cao” của nhóm tác giả Đặng Thị Oanh, Hoàng
Văn Côi, NXB Đại học Sư phạm (2009) [30].
Nội dung của tài liệu gồm các phần:
- Nội quy phòng thí nghiệm
T
1

- Các bài thực hành hóa học 12:
T
1

Bài TH số 1: Điều chế Este và tính chất của một số cacbonhiđrat
T
1

Bài TH số 2: Một số tính chất của amin, aminoaxit và protein
T
1

Bài TH số 3: Dãy điện hóa của kim loại, điều chế kim loại

thực và hữu dụng cho việc dạy và học TH và khá gần gũi với hướng mà đề tài nghiên cứu.
9. “Thực hành hóa học 8” của tác giả Nguyễn Phú Tuấn, NXB Đại học Sư phạm
T
1

(2009) [40].
Nội dung của tài liệu gồm các phần:
T
1

Chương I. Một số điểm chung về thí nghiệm thực hành hoá học lớp 8.
T
1

Chương II. Thực hiện các thí nghiệm trong bài học mới.
T
1

Chương III. Thực hiện các bài thực hành trong sách Hóa học lớp 8.
T
1

Chương IV. Bài tập có nội dung gắn với đời sống, sản xuất và thực hành Hoá học.
T
1

10. “Thực hành hóa học 9” của tác giả Nguyễn Phú Tuấn, NXB Đại học Sư phạm
T
1



Quốc Đắc, Trần Trung Ninh, NXB Giáo dục (2010).
Đây là những tư liệu quý, có giá trị về thực tiễn đối với việc dạy và học T/N hóa học,
từ đó có thể rút ra nhiều điều bổ ích và những gợi ý quan trọng. Chúng tôi đã vận dụng một
số ý tưởng của các tài liệu trên để phục vụ cho đề tài.
1.1.2. Các luận án, luận văn nghiên cứu về thí nghiệm hóa học
1. Luận án PTS Khoa học Sư phạm – Tâm lý “Hoàn thiện hệ thống thí nghiệm hóa
học để nâng cao chất lượng dạy học ở trường THCS Việt Nam” của tác giả Trần Quốc Đắc
(1992) [13].
Luận án có 3 chương:
Chương I. Những cơ sở lý luận và thực tiễn của việc nghiên cứu hoàn thiện hệ thống
thí nghiệm trong dạy học hoá học ở trường phổ thông.
Chương II. Nghiên cứu cải tiến hệ thống thí nghiệm trong dạy học hoá học ở trường
THCS Việt Nam.
Chương III. Thực nghiệm sư phạm.
Trong công trình nghiên cứu này tác giả đã:
- Xác định hệ thống thí nghiệm hoá học ở trường THCS gồm 105 T/N biểu diễn và
27 T/N thực hành.
- Đề xuất 13 dụng cụ T/N cải tiến và cách sử dụng chúng.
- Đề xuất 13 T/N cải tiến và phương pháp tiến hành có kết quả các T/N đó.
Những kết quả thu được từ công trình rất bổ ích và thiết thực, có thể vận dụng một
phần nào đó những kết quả nghiên cứu ở chương trình THCS sang chương trình THPT của
đề tài.
2. Luận án TS Khoa học giáo dục “Hoàn thiện kĩ thuật, phương pháp sử dụng thí
nghiệm hóa học và thiết bị dạy học để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn hóa học ở các
trường phổ thông miền núi” của tác giả Nguyễn Phú Tuấn (2000) [37].
Luận án có 3 chương:


Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện kĩ thuật, phương pháp sử

lớn. Những kết quả thu được từ công trình rất bổ ích và thiết thực, không chỉ phù hợp với


các trường phổ thông miền núi mà còn rất nhiều khả năng mở rộng hướng nghiên cứu ra
một số điều kiện trường lớp khác.
Ngoài các tài liệu trên còn có một số tài liệu khác đã nghiên cứu T/N ở trường THPT:
• Luận văn thạc sĩ giáo dục học “Hoàn thiện kĩ thuật và phương pháp tiến hành thí
nghiệm thực hành bộ môn phương pháp giảng dạy hóa học ở trường ĐHSP và CĐSP Quy
T
1

T
1

Nhơn ” của tác giả Nguyễn Thị Kim Chi (2001).
• Luận văn thạc sĩ giáo dục “Sử dụng thí nghiệm và phương tiện kĩ thuật dạy học để
nâng cao tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập hóa học lớp 10, lớp 11 trường
THPT ở Hà Nội” của tác giả Nguyễn Thị Hoa (2003).
• Luận văn thạc sĩ giáo dục học “Nghiên cứu sử dụng thí nghiệm hóa học theo
hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong dạy học hóa vô cơ ở trường THPT
” của tác giả Cao Ngọc Sằng (2004), trường Đại học Sư phạm Huế.
• Luận văn thạc sĩ giáo dục học “ Nghiên cứu sử dụng thí nghiệm hóa học của học
sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong quá trình giảng dạy hóa vô cơ lớp 10, 11, 12 ở
trung tâm giáo dục thường xuyên ” của tác giả Nguyễn Văn Lưu (2005), trường Đại học Sư phạm
Huế.
• Luận văn thạc sĩ giáo dục học “Hình thành và phát triển khái niệm các loại phản
ứng hóa học thông qua sử dụng thí nghiệm và bài tập hóa học trong chương trình hóa học
lớp 10 THPT” của tác giả Thái Hạ Quyên (2007), trường Đại học Sư phạm Huế.
• Luận văn thạc sĩ giáo dục học “Lựa chọn sử dụng khai thác thí nghiệm hóa học
để khắc sâu kiến thức hóa học phần phi kim trong chương trình THPT ” của tác giả Nguyễn

chức dạy học tiết TH hóa học – một tiết học đặc trưng và quan trọng của môn hóa học – lại
chưa nhiều và chưa chuyên sâu. Chính vì vậy, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài này với
mong muốn góp một phần công sức của mình vào việc nâng cao chất lượng dạy học môn
hóa học ở trường phổ thông.

1.2. Một số vấn đề về sự đổi mới quá trình dạy học hóa học [54]
Sự đổi mới quá trình dạy học hóa học được thực hiện với sự đổi mới đồng bộ mục
tiêu; nội dung giáo dục; PPDH và hình thức tổ chức dạy học (trong đó chú ý đến hoạt động
của GV và HS); phương tiện, điều kiện dạy học; đánh giá kết quả dạy học.
1.2.1. Sự đổi mới mục tiêu
Từ yêu cầu của xã hội hiện đại, mục tiêu giáo dục cũng cần được thay đổi để đào tạo
những con người thích ứng với xã hội phát triển, với bản thân người học.
Trong mục tiêu giáo dục của các cấp học, bậc học đã có điểm mới là tập trung hơn
nữa vào việc hình thành năng lực cho HS đó là: năng lực nhận thức, năng lực hành động
(năng lực giải quyết vấn đề), năng lực thích ứng với điều kiện xã hội.
Trong mục tiêu của môn hóa học đã xác định rõ: “Ngoài những kiến thức, kĩ năng
hóa học cơ bản HS phải đạt được, cần chú ý nhiều hơn tới việc hình thành các kĩ năng vận
dụng kiến thức, kĩ năng tiến hành nghiên cứu khoa học hóa học như: quan sát, phân loại,
thu thập thông tin, dự đoán khoa học, đề ra giả thuyết, giải quyết vấn đề, tiến hành T/N từ
đơn giản đến phức tạp…để HS có thể tự phát hiện và giải quyết một cách chủ động, sáng tạo
các vấn đề thực tế có liên quan tới hóa học”.


1.2.2. Sự đổi mới hoạt động của giáo viên hóa học
Với yêu cầu đổi mới PPDH theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của HS thì
hoạt động của GV hóa học cũng phải có sự đổi mới. Người GV hóa học với vai trò người
thiết kế, tổ chức, điều khiển các hoạt động của HS để đạt mục tiêu dạy học. Người GV hóa
học cần thực hiện các hoạt động cụ thể như:
- Thiết kế giáo án giờ học bao gồm các hoạt động của HS theo các mục tiêu cụ thể
của mỗi bài học hóa học mà HS cần đạt được.

- Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã biết để giải thích, tìm hiểu một số hiện tượng hóa
học xảy ra trong thực tế đời sống.
- Đánh giá việc nắm vững kiến thức, kĩ năng hóa học của bản thân và các bạn trong
lớp (Tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau).
Như vậy, việc đổi mới PPDH hóa học là phải tác động vào HS để HS được hoạt động
nhiều hơn, suy nghĩ nhiều hơn; tích cực, chủ động trong các hoạt động chiếm lĩnh kiến thức,
kĩ năng hóa học, có ý thức và biết cách vận dụng kiến thức hóa học vào thực tế đời sống.
Thông qua các hoạt động học tập tích cực thì HS không chỉ nắm vững các kiến thức, kĩ năng
hóa học mà còn nắm được phương pháp học tập, kĩ năng hoạt động tìm tòi, phát hiện và giải
quyết vấn đề học tập một cách linh hoạt và sáng tạo.
1.2.4. Đổi mới các hình thức tổ chức dạy học và sử dụng phương tiện dạy học
Hình thức tổ chức dạy học lớp-bài được thay đổi đa dạng, phong phú hơn để phù hợp
với hoạt động học tập tìm tòi cá nhân, hoạt động theo nhóm và cả lớp học.
Địa điểm học của HS không chỉ diễn ra trên lớp mà còn được thực hiện ở phòng bộ
môn, phòng học đa phương tiện, ở ngoài trường học…HS không chỉ thu nhận thông tin
trong sgk mà còn qua sách tham khảo, các phương tiện thông tin, phương tiện kĩ thuật
(băng, đĩa, mạng internet) và tham gia các hoạt động chia sẻ thông tin thu được.
Các phương tiện dạy học được đa dạng hóa, không chỉ là phấn, bảng, sách vở…mà
còn dùng dụng cụ T/N, hóa chất, mô hình, mẫu vật, biểu bảng, hình ảnh, băng hình, bản
trong, máy chiếu, máy vi tính, phần mềm dạy học hóa học.
Các thí nghiệm hóa học, phương tiện dạy học được sử dụng chủ yếu như là nguồn
kiến thức để HS tìm tòi, phát hiện, thu nhận kiến thức và cả phương pháp nhận thức. Việc
sử dụng phương tiện dạy học chứng minh cho lời giảng được hạn chế dần.
1.2.5. Sử dụng phối hợp một cách linh hoạt các phương pháp đặc thù của hóa học
Trong quá trình đổi mới PPDH hóa học, GV hóa học cần chú trọng đến việc khai thác
các yếu tố tích cực trong từng PPDH được sử dụng và cáp PPDH đặc thù của hóa học để
thực hiện yêu cầu tạo điều kiện cho HS được hoạt động nhiều hơn, tích cực hơn, chủ động


hơn trong giờ học. GV cần tăng cường sử dụng các PPDH: nêu và giải quyết vấn đề, đàm



Như vậy, thí nghiệm là một phần của hiện thực khách quan được thực hiện hay tái
hiện lại trong các điều kiện đặc biệt, trong đó con người có thể chủ động điều khiển các yếu
tố tác động vào quá trình xảy ra để phục vụ cho những mục đích nhất định. Thí nghiệm giúp
con người loại bỏ những cái phụ, không bản chất để tìm ra bản chất của sự vật hiện tượng.
Thí nghiệm giúp con người phát hiện ra những quy luật còn ẩn náu trong tự nhiên hoặc
kiểm chứng, làm sáng tỏ những giả thuyết khoa học.
Trong đề tài nghiên cứu này, khái niệm thí nghiệm được giới hạn trong một phạm vi
hẹp hơn là “thực hiện các phản ứng, quá trình hóa học phục vụ cho việc dạy học hóa học”.
1.3.1.2. Vai trò của thí nghiệm trong dạy học hoá học [42]
a) Thí nghiệm là phương tiện trực quan
Thí nghiệm là phương tiện trực quan chính yếu, được dùng phổ biến và giữ vai trò
quyết định trong quá trình dạy học hóa học. T/N giúp HS chuyển từ tư duy cụ thể sang tư
duy trừu tượng và ngược lại thông qua việc trực tiếp làm quen với các tính chất lý hóa của
các chất hóa học, từ đó hiểu rõ các quá trình hóa học, nắm bắt các khái niệm, định luật, học
thuyết hóa học.
b) Thí nghiệm là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn
Nhiều T/N rất gần gũi với đời sống, với các quy trình công nghệ. Chính vì vậy, T/N
giúp HS vận dụng các điều đã học vào thực tế cuộc sống. Khi quan sát T/N (tự mình hoặc
GV làm) HS ghi nhớ các T/N, nếu HS gặp lại hiện tượng trong tự nhiên, HS sẽ hình dung
lại kiến thức và giải thích được hiện tượng một cách dễ dàng. Từ đó HS phát huy được tính
tích cực, sáng tạo và ứng dụng kiến thức nhạy bén trong những trường hợp khác nhau. Như
vậy, việc dạy học hóa học đã thực hiện đúng mục tiêu chung của giáo dục, đó là đào tạo
những con người toàn diện về mọi mặt, hình thành những kĩ năng cần thiết, khả năng thích
ứng trong mọi tình huống.
c) Rèn luyện kĩ năng thực hành
Trong tất cả các T/N khoa học, đặc biệt là T/N về hóa học, nếu không cẩn thận sẽ gây
ra nguy hiểm có khi dẫn đến tử vong. Khi thực hành T/N, HS phải làm đúng các thao tác
cần thiết, sử dụng lượng hóa chất thích hợp nên HS vừa tăng cường khéo léo và kĩ năng

Là những T/N do GV trực tiếp thực hiện, trình bày trước HS. Đây là hình thức T/N
quan trọng nhất trong dạy học hóa học ở trường phổ thông.
Thí nghiệm của GV có những ưu điểm sau:
- Nhanh, tiết kiệm hóa chất, ít tốn thời gian thực hiện.
- Thao tác mẫu mực, cho kết quả chuẩn xác.
- Dụng cụ được chuẩn bị chu đáo, có chọn lọc và đơn giản.
- Có thể thực hiện được các T/N phức tạp, nguy hiểm, độc hại


* Thí nghiệm của học sinh
Là những T/N do HS trực tiếp thực hiện trong quá trình học tập, được áp dụng trong
một số trường hợp sau:
- Khi học bài mới: HS có thể thực hiện một số T/N nghiên cứu tính chất của các chất.
- Khi ôn tập, luyện tập: HS thể thực hiện một số T/N để khắc sâu kiến thức hay áp
dụng lý thuyết để giải quyết một số bài toán thực tiễn.
- Khi kiểm tra: Để chuẩn bị kiến thức cho bài mới, HS cũng có thể được yêu cầu thực
hiện T/N nhằm gợi nhớ, tái hiện kiến thức cũ, tạo bước đệm cho việc lĩnh hội kiến thức mới.
- Khi thực hành: trong sgk hiện hành, tỷ lệ các bài TH đã tăng lên đáng kể (khoảng
9%). Các T/N do HS thực hiện trong các bài TH thường là những T/N đơn giản, dễ làm,
dụng cụ đơn giản, hóa chất ít độc hại nguy hiểm.
Về cách thức tiến hành, T/N của HS có thể được tiến hành theo một số cách:
- Thí nghiệm đồng loạt: đây là hình thức tổ chức cho một nội dung TH tốt nhất, trong
đó từng HS được thực hiện T/N một cách độc lập.
- Thí nghiệm theo nhóm HS: là hình thức trong đó một số HS thay nhau làm T/N, số
còn lại quan sát, theo dõi, thảo luận.
* Thí nghiệm ngoại khóa
Thí nghiệm ngoại khóa thường được tổ chức trong các buổi ngoại khóa, trong các
ngày hội hóa học vui. Loại T/N tiến hành theo hình thức này giúp lôi cuốn, làm HS có hứng
thú tìm tòi, học tập môn hóa học.
Thí nghiệm ngoại khóa cũng bao gồm những T/N mà HS làm ngoài nhà trường.


T/N TẠI NHÀ

Hình 1.1. Phân loại các T/N hóa học ở trường phổ thông
1.3.2. Bài thực hành hóa học [26]
1.3.2.1. Khái niệm
Thí nghiệm thực hành là hình thức T/N do HS tự làm khi hoàn thiện kiến thức nhằm
minh hoạ, ôn tập, củng cố, vận dụng kiến thức đã học và rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo hoá học.
1.3.2.2. Ý nghĩa của các bài thực hành hoá học
Đây là phương pháp học tập đặc thù của hóa học có tác dụng giáo dục, rèn luyện
HS một cách toàn diện và có ý nghĩa to lớn trong việc thực hiện nhiệm vụ trí dục, đức dục,
phát triển HS vì các lý do sau:
1. Giúp HS nắm vững kiến thức và thiết lập được lòng tin vào khoa học, hình thành
và nâng cao hứng thú học tập bộ môn.
2. Phát triển tốt hơn hoạt động của các giác quan, hoạt động tư duy và tư duy sáng
tạo.
3. Rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảo hoá học cho HS nhất là các kĩ năng, thao tác sử
dụng hoá chất, dụng cụ T/N, kĩ năng quan sát mô tả hiện tượng T/N và kĩ năng vận dụng
kiến thức hoá học.
4. Giúp HS hình thành phương pháp nghiên cứu hoá học như phát hiện, đề xuất vấn
đề nghiên cứu, dự đoán lý thuyết, lựa chọn dụng cụ hoá chất và xây dựng phương án tiến
hành T/N, quan sát màu sắc các chất tham gia pư, tiến hành các thao tác T/N và quan sát mô