BӜ*,È2'Ө&9¬Ĉ¬27Ҥ2
ĈҤ,+Ӑ&+8ӂ
75ѬӠ1*ĈҤ,+Ӑ&.+2$+Ӑ& 3+$19Ă1ĈӬ&
NGHIÊN CӬ8 Ҧ1++ѬӢ1*&Ӫ$%,ӂ1ĈӘ,.+Ë+Ұ8
Ĉӂ1 SINH Kӂ9À SӬ&.+2Ҿ CӜ1*ĈӖ1* Ӣ;Ã +ѬѪ1*
PHONG, HUYӊ1+ѬѪ1*75¬, Tӌ1+7+Ӯ$7+,ÊN HUӂ
VÀ Ĉӄ;8Ҩ7&È&*,Ҧ,3+È37+Ë&+Ӭ1* CHUYÊN NGÀNH: KHOA HӐ&0Ð,75ѬӠ1*
MÃ SӔ60.85.02 LUҰ19Ă17+Ҥ&6Ӻ.+2$+Ӑ&
KHOA HӐ&0Ð,75ѬӠ1* & BҦ29ӊ0Ð,75ѬӠ1*

3+$19Ă1ĈӬ&
LӠ,&Ҧ0Ѫ1

Ĉ͋KRàn thành t͙W lu̵QYăQQày, Tôi vô cùng bi͇W˯Qÿ͇Q
- Th̯\ JLiR 3*676 /r 9ăQ 7KăQJ, ÿã r̭W W̵Q Wình
K˱ͣQJG̳QYjJL~Sÿͩ tôi trong quá trình th͹FKL͏QYà hoàn
thành lu̵QYăQ
- T̵SWK͋Cán b͡ và nhân viên D͹iQFLC09-04ÿã cho
tôi cùng ph͙LKͫSYà JL~Sÿͩ tôi r̭WQKL͉XWURQJTXiWUình thu
th̵SWK{QJWLQYà s͙OL͏XWK͹FW͇ÿ͋Oàm lu̵QYăQ
- UBND xã H˱˯QJ3KRQJ7U̩P<W͇[ã H˱˯QJ3KRQJ
và toàn th͋QJ˱ͥLGkQ[ã H˱˯QJ3KRQJÿã t̵QWình giúp ÿͩYà
cung c̭SV͙OL͏XFKRW{LWK͹FKL͏QOX̵QYăQ
- Vi͏Q7jLQJX\rQ0{LWU˱ͥQJYà Công ngh͏6LQKK͕F–
Ĉ̩LK͕F+X͇ÿã t̩RÿL͉XNL͏QWKX̵QOͫLYjJL~Sÿͩ tôi trong
quá trình tôi ÿ͇QWK͹Fhi͏QOX̵QYăQ

3+$19Ă1ĈͰ&

^]

1.2.4. 4XDQÿLӇPSKiWWULӇQEӅQYӳQJ ................................................................. 8
1.3. &È&3+ѬѪ1*3+È31*+,Ç1&Ӭ8 ............................................................ 8
1.3.1. 3KѭѫQJSKiS nghiên cӭXWѭOLӋX ............................................................... 8
1.3.2. 3KѭѫQJSKiSNKҧRViWWKӵFÿӏDYjÿLӅXWUD[ã hӝLKӑF ............................... 9
1.3.3. 3KѭѫQJSKiSWKӕQJNê và phân tích tәQJKӧS ............................................ 9
1.3.4. &iFSKѭѫQJSKiSQJKLrQFӭXFyVӵWKDPJLD35$FӫDQ{QJWK{Q .......... 9
1.3.5. 3KѭѫQJSKiS'36,5 ............................................................................... 10
1.3.6. 3KѭѫQJSKiSEҧQÿӗ ............................................................................... 11
1.4. TӘ1*48$19ӄ %Ĉ.+72¬1&Ҫ8 Ӣ9,ӊ71$09À Tӌ1+7+Ӯ$
THIÊN HUӂ ................................................................................................... 12
1.4.1. NhұQWKӭFFKXQJYӅNKtKұXYà lӏFKVӱGiӉQELӃQFӫDNKtKұXWRàn cҫX.... 12
1.4.1.1. Nh̵QWKͱFFKXQJY͉NKtK̵X ............................................................. 12
1.4.1.2. L͓FKV͵GL͍QEL͇QFͯDNKtK̵X toàn c̯X ............................................. 12
1.4.2. BiӃQÿәLNKtKұXKLӋQÿҥL%Ĉ.+ .......................................................... 14
1.4.2.1. Nguyên nhân và bi͋XKL͏Q ................................................................ 14
1.4.2.2. Di͍QEL͇Qvà các d͹EiRÿ͙LYͣL%Ĉ.+ ............................................ 16
1.4.2.3. NhͷQJWiFÿ͡QJFͯD%Ĉ.+WRàn c̯X................................................ 16
1.4.2.4. Các gi̫LSKiSͱQJSKyYͣL%Ĉ.+ .................................................... 17
1.4.3. BiӃQÿәLNKtKұXӣ9LӋW1DPYà tӍQK7KӯD7KLên HuӃ ............................ 18
1.4.3.1. Ĉ̿FÿL͋PFKXQJ .............................................................................. 18
1.4.3.2. Các k͓FKE̫Q%Ĉ.+YjQ˱ͣFEL͋QGkQJÿ͙LYͣL9L͏W1DP ................ 18
1.4.3.3. Các thách thͱFYà gi̫LSKiS ͱQJSKyYͣL%Ĉ.+ͧ9L͏W1DP ........... 19
1.4.3.4. %Ĉ.+ͧ7KͳD7KLên Hu͇ ................................................................. 20

&+ѬѪ1*1*+,Ç1&Ӭ8Ҧ1++ѬӢ1*&Ӫ$%,ӂ1ĈӘ,.+Ë+Ұ8
Ĉӂ16,1+.ӂ9À SӬ&.+2Ҿ&Ӝ1*ĈӖ1*Ӣ;Ã HѬѪ1*3+21* ...... 24


3.1.1. &ѫVӣÿӅ[XҩWJLҧLSKiSWURQJ phát triӇQVLQKNӃFӝQJÿӗQJ .................... 54
3.1.2. &ѫVӣÿӅ[XҩWJLҧLSKiSEҧRYӋYjWăQJFѭӡQJVӭFNKRҿFӝQJÿӗQJ ........ 55
3.2. CÁC GIҦ,3+È37521*3+È775,ӆ16,1+.ӂ ...................................... 56
3.2.1. ĈӕLYӟLVҧQ[XҩWQ{QJQJKLӋS ................................................................. 56
3.2.1.1. Các gi̫LSKiSY͉FKtQKViFKK͟ trͫ.................................................. 56
3.2.1.2. Các gi̫LSKiSY͉ FKX\rQP{QQkQJFDRQăQJO͹F ............................. 57
3.2.2. Nuôi trӗQJYjÿiQKEҳWWKXӹVҧQ.............................................................. 61
3.2.2.1. Các gi̫LSKiSY͉FKtQKViFKK͟ trͫ................................................... 61
3.2.2.2. Các gi̫LSKiSY͉ FKX\rQP{QQkQJFDRQăQJO͹F ............................. 62
3.2.3. Các ngành nghӅYà dӏFKYөNKiF ............................................................. 63
3.3. CÁC GIҦ,3+È3Ӭ1*3+Ï%Ҧ29ӊ9¬7Ă1*&ѬӠ1*6Ӭ&.+2Ҿ
CӪ$&Ӝ1*ĈӖ1* ....................................................................................... 64
3.3.1. Các giҧLSKiSWX\ên truyӅQKӛ trӧ .......................................................... 64
3.3.2. Các giҧLSKiSYӅFҧLWKLӋQYà nâng cao chҩWOѭӧQJP{LWUѭӡQJ ................ 64
3.3.3. Các giҧLSKiSYӅphát triӇQKҥWҫQJYà dӏFKYө ........................................ 65
3.3.4. GiҧLSKiSYӅQkQJFDRQKұn thӭFYjQăQJOӵFWӵӭQJSKy........................ 66

Kӂ7/8Ұ19À KIӂ11*+ӎ ............................................................................. 67
1. Kӂ7/8Ұ1................................................................................................. 67
2. KIӂ11*+ӎ ................................................................................................ 68

DANH MӨ&&Ð1*75ÌNH NGHIÊN CӬ8 .................................................... 70

TÀI LIӊ87+$0.+Ҧ2 ................................................................................... 71
PHӨ/Ө&
- WMO TәFKӭFNKtWѭӧQJWKӃJLӟL

ii
DANH MӨ& CÁC BҦ1* SӕKLӋX
bҧQJ
Tên bҧQJ Trang
2.1 HiӋQWUҥQJVӱGөQJÿҩW[ã HѭѫQJ3KRQJQăP 25
2.2 NhiӋWÿӝWKҩSQKҩW7PLQYà cao nhҩW7PD[WX\ӋWÿӕL
0
C) 26
2.3 /ѭӧQJPѭDWUXQJEình tháng năPPPӣNKXYӵFQJKLên cӭX 26
2.4. &ѫFҩXSKkQEӕGkQFѭӣ[ã HѭѫQJ3KRQJÿӃQÿҫXQăP 29
2.5 MӵFQѭӟFONJOӟQQKҩW+
max
,m) trong các trұQONJOӟQӣ77+XӃ 34
2.6 Danh mөFFiFWKành phҫQVLQKNӃYà nguӗQOӵFSKiWWULӇQ 35
2.7
XӃSORҥLѭXWLrQFiFVLQKNӃWUѭӟFWKiFKWKӭF%Ĉ.+YjQѭӟF
biӇQGkQJ
36
2.8
Thông tin vӅOӏFKVӱFiFVӵNLӋQWKӡL tiӃWWKLrQWDLYjWiFÿӝQJFӫD
FK~QJÿӃQKRҥWÿӝQJ6;11ӣ[ã HѭѫQJ3KRQJ
38

(A)- PhҫQWUăPFiFORҥLNKtFyWURQJ*+*V 15
(B)- PhҫQWUăP*+*VÿѭӧFVLQKUDWӯFiFQJXӗQQJX\ên nhân
khác nhau
15
2.1 6ѫÿӗYӏWUt[ã HѭѫQJPhong 24
2.2 HiӋQWUҥQJVӱGөQJÿҩW[ã HѭѫQJ3KRQJQăP 25
2.3
DӵEiRPӭFWәQWKѭѫQJGRQJұSOөWNKLQѭӟFGkQJÿӕLYӟL xã
+ѭѫQJ3KRQJ
34
2.4 Dӵbáo tәQWKѭѫQJNKLQѭӟFGkQJ- 0,5 m 40
2.5 DӵEiRWәQWKѭѫQJNKLQѭӟFGkQJ- 1 m 40
2.6 DӵEiRWәQWKѭѫQJNKLQѭӟFGkQJ- 1,5 m 41
2.7 DӵEiRWәQWKѭѫQJNKLQѭӟFGkQJ- 2 m 41
2.8 DӵEiRWәQWKѭѫQJNKLQѭӟFGkQJ- 2,5 m 42
2.9 DӵEiRtәQWKѭѫQJNKLQѭӟFGkQJ- 3 m 42
2.10
6ѫÿӗSKkQWtFKFKXӛL'36,5ÿӕLYӟLWiFÿӝQJWәQJKӧSFӫD
%Ĉ.+ OrQP{LWUѭӡQJVӕng và sӭFNKRҿFӫDFӝQJÿӗQJ
49
3.1 RuӝQJÿѭӧFJLHREҵQJPҥ 58
3.2 CҧLWLӃQUãnh thoát nѭӟF 58
3.3 Mô hình trӗQJKRDPàu kiӇXOên luӕQJ 59
3.4 Mô hình trӗQJUDXWUrQYѭӡQWUHR 59
3.5 HӋWKӕQJOѭӟLFKҳQTXDQKDR 62

1

FK~QJW{Lÿã chӑQÿӅWài: “Nghiên cͱX̫QKK˱ͧQJFͯD
bi͇Qÿ͝LNKtK̵Xÿ͇QVLQKN͇Yà sͱFNKR̓F͡QJÿ͛QJ ͧ[ã H˱˯QJ3KRQJ huy͏Q
+˱˯QJ 7Uj, t͑QK 7KͳD7KLên Hu͇Yjÿ͉[X̭WFiFJL̫LSháp thích ͱQJ´, nhҵP
phân tích YjÿѭDUDFiFNӃViFKWKtFKKӧSÿӇ góp phҫQ giҧPWKLӇXWӕLÿDWiFÿӝQJ
cӫD
%Ĉ.+
ÿӃQVLQKNӃ và sӭFNKRҿ cӫDQJѭӡLGkQӣÿk\

2
2. MөFÿtFKQJKLrQFӭX
7UrQFѫVӣNKiLTXiW YjÿӏQKWtQK nhӳQJ ҧQKKѭӣQJFӫD%Ĉ.+Oên Sinh kӃ
cNJQJQKѭ6ӭFNKRҿFӫDFӝQJÿӗQJӣ[ã HѭѫQJ3KRQJWӯÿyÿӅ[XҩWFiFJLҧLSKiS
cөWKӇYà phù hӧSQKҵPJL~SFӝQJÿӗQJWKtFKӭQJYӟL%Ĉ.+
3. ĈӕLWѭӧQJYà phҥPYLQJKLên cӭX
a) Ĉ͙LW˱ͫQJQJKLên cͱX: Các thành phҫQVLQKNӃYà sӭFkhoҿFӫDFӝQJÿӗQJ
ӣ[ã HѭѫQJ3KRQJGѭӟLҧQKKѭӣQJFӫD%Ĉ.+;
b) Ph̩PYLQJKLên cͱX: Xã HѭѫQJ3KRQJKX\ӋQ+ѭѫQJ7UjWӍQK77+XӃ
4. 3KѭѫQJSKiSQJKLrQFӭX
ĈӅWài sӱGөQJFiFSKѭѫQJSKiSNKiFQKDXQKѭ3KѭѫQJSKiSQJKLrQFӭXWѭ
liӋX3KѭѫQJSKiSNKҧRViWWKӵF ÿӏDYjÿLӅXWUD[ã hӝLKӑF3KѭѫQJSKiSWKӕQJNê
và phân tích tәQJKӧS3KѭѫQJSKiSQJKLrQFӭXFyVӵWKDPJLD35$FӫDQ{QJ
thôn (vӟLFiFF{QJFөÿѭӧFVӱGөQJOà: thҧROXұQQKyPWұSWUXQJGòng lӏFKVӱ[ӃS
loҥLѭXWLrQ)3KѭѫQJSKiS'36,5 Yj3KѭѫQJSKiS bҧQÿӗ
1JRjLUDÿ͉Wài còn s͵GͭQJFiFSK˱˯QJSKiSFKX\rQJLDQK̹PWăQJÿ͡WLQ
c̵\Yà tính khoa h͕FFͯDY̭Qÿ͉
(Xem chi ti͇WFiFSK˱˯QJSKiSͧPͭFWUDQJ
5.
Ý nghƭD khoa hӑFYà thӵFWLӉQ cӫDÿӅWài
a) Ý nghƭDNKRDK͕F:
+ Cung cҩS SKѭѫQg pháp luұQ cҫQ WKLӃW WURQJ nghiên cӭX ҧQK KѭӣQJ FӫD

4

&+ѬѪ1*7Ә1*48$11*+,ÊN CӬ8
1.1. NHӲ1*&Ѫ6Ӣ/é/8Ұ1&+81*
1.1.1. CӝQJÿӗQJSKiWWULӇQFӝQJÿӗQJ
1.1.1.1. C͡QJÿ͛QJ
CӝQJÿӗQJ (Community) ÿѭӧFKLӇXWKHRQKLӅXQJKƭDNKiFQKDX. CӝQJÿӗQJOà
mӝWWӯJKpSFӫDKDLWӯWKHRQJKƭDFӫDWӯ+iQ9LӋW“cӝQJ” có nghƭDOà chung và
“ÿӗQJ” OjFQJ1KѭYұ\NKiLQLӋPFӝQJÿӗQJFyWKӇKLӇXQ{PQDOà cùng chung
mӝWFiLJì ÿy, có thӇ Oà lãnh thә kinh tӃYăQ hoá hoһFPӝWNKtDFҥQKPӝWWKXӝF
tính nhҩWÿӏQKQjRÿҩ\FӫDFRQQJѭӡLQKѭWình cҧPKӑKàng... [14].
Theo Trung tâm nghiên cӭXYà TұSKXҩQ37&Ĉ: “CӝQJÿӗQJOà mӝWWұSWKӇFy
tәFKӭFEDRJӗPFiFFiQKkQ FRQQJѭӡLVӕQJFKXQJӣPӝWÿӏDEàn nhҩWÿӏQKFy
chung mӝWÿһFWtQK[ã hӝLKRһFVLQKKӑFQjRÿyYjFQJFKLDVҿ vӟLQKDXPӝWOӧL
ích vұWFKҩWKRһFWLQKWKҫQQjRÿҩ\´. CӝQJÿӗQJÿѭӧFFҩXWKành bӣL\ӃXWӕOà: con
QJѭӡLP{LWUѭӡQJYjFiFWѭѫQJWiF[11].
Theo ý nghƭD này cӝQJÿӗQJÿѭӧFSKkQthành 2 loҥL
+ CӝQJÿӗQJÿӏDOêEao gӗPQKӳQJQJѭӡLGkQFѭWU~WURQJFQJPӝWÿӏDEàn,
có thӇFyFKXQJFiFÿһFÿLӇPYăQKRi[ã hӝLYà có thӇFyPӕLTXDQKӋUàng buӝF
v
ӟLQKDXFùng có các chính sách chung.
+ CӝQJÿӗQJFKӭFQăQJEDRJӗPQKӳQJQJѭӡLFyWKӇFѭWU~JҫQQKau hoһF
không gҫQ QKaX QKѭQJ Fy OӧL tFK FKXQJ Kӑ OLên kӃW YӟL QKDX WUrQ Fѫ Vӣ QJKӅ
nghiӋSVӣWKtFKKӧSWiFKD\KLӋSKӝLFyWәFKӭF
1.1.1.2. Phát tri͋QF͡QJÿ͛QJ
Khái niӋP 37&Ĉ ÿѭӧFchính phӫ$QKsӱGөQJOҫQÿҫXWLên QăP³37&Ĉ
là mӝWFKLӃQOѭӧFSKiWWULӇQQKҵPYұQÿӝQJVӭc dân trong các cӝQJÿӗQJQ{QJWK{Q
cNJQJQKѭÿ{WKӏÿӇSKӕLKӧSFùng nhӳQJQӛ lӵFFӫDQKjQѭӟFÿӇFҧLWKLӋQKҥWҫQJ
FѫVӣYjWăQJNKҧQăQJWӵOӵFFӫDFӝQJÿӗQJ´ [11].


KK{QJÿѭӧFNKDLWKiFKRһFJk\EҩWOӧLFKRP{LWUѭӡQJKRһFFKRFiFVLQKNӃNKiFӣ

6
hiӋQWҥLYjWѭѫQJODL, thӵFWӃOjQyQrQWK~Fÿҭ\VӵKRà hӧSJLӳDFK~QJYà mang lҥL
nhӳQJÿLӅX WӕWÿҽS cho các thӃKӋWѭѫQJODL&KDPEHU DQG &RQZD\ Theo
nghƭDQày thì sinh kӃEӅQYӳQJSKҧLKӝLWөÿӫcác nguyên tҳFVDX lҩ\FRQQJѭӡLOàm
trung tâm, dӉ tiӃS cұQFyVӵWKDPJLDFӫDQJѭӡLGkQ[k\GӵQJGӵDWUên sӭFPҥQK
FRQQJѭӡLYjÿӕLSKyYӟLFiFNKҧQăQJGӉEӏWәQWKѭѫQJWәQJWKӇWKӵFKLӋQӣQKLӅX
cҩSWURQJPӕLTXDQKӋYӟLÿӕLWiFEӅQYӳQJYjQăQJÿӝQJ[17].
1.1.3. SӭFNKRҿYà các yӃXWӕҧQKKѭӣQJÿӃQVӭFNKRҿ
WHO (1975) ÿã ÿӏQKQJKƭD³6ӭFNKRҿOà trҥQJWKiLGӉFKӏXWRàn diӋQYӅWKӇ
chҩWWLQKWKҫQYà tâm lý xã hӝLQKҵPÿӇODRÿӝQJFyKLӋXTXҧ´6ӭFNKRҿOà mӝW
trong nhӳQJTX\ӅQOӧLFѫEҧQFӫDFRQQJѭӡL0ӑLQJѭӡLÿӅXFyQJKƭDYөSKҧLEҧR
vӋ Yà nâng cao sӭF NKoҿ Fi QKkQ Yà cӝQJÿӗQJ 6ӭFNKRҿcNJQJ Oà mӝW ORҥL Wài
QJX\rQFѫEҧQPà mӑLQJѭӡLFNJQJQKѭFӝQJÿӗQJÿӅXFyWUiFKQKLӋPEҧRYӋNKDL
thác và sӱGөQJKӧSOêKѫQEҩWFӭ loҥLWjLQJX\rQQjRNKiFĈһFELӋWYLӋFEҧRYӋ
sӭFNKRҿSKҧLQKҵPPөFWLêu quan trӑQJQKҩWOjODRÿӝQJFyKLӋXTXҧ[15].
- Các yӃXWӕҧQKKѭӣQJÿӃQVӭFNKRҿ: 3KѭѫQJWKӭFVӕQJYà thӭFăQFiF\ӃX
tӕNKtKұXYà các yӃXWӕP{LWUѭӡQJÿӏDKRi [15];
- &ѫVӣVLQKWKái hӑFFӫDVӭFNKRҿY
à bӋQKWұW: 1KѭFK~QJWDELӃWKӋVLQKWKiL
là mӝWTXҫQ[ã ÿӝQJvұWWKӵFYұWYà vi sinh vұWVӕQJWiFÿӝQJTXDOҥLYӟLQKDXYà
vӟLP{LWUѭӡQJ[XQJTXDQK+ӋVLQKWKiLEDRJӗPFҧWKành phҫQOêKӑFYà hoá hӑF
nhѭ ÿҩW QѭӟF Yà các chҩWGLQKGѭӥQJ FXQJFҩS FKRFiFVLQKYұWVӕQJWURQJQy
NhӳQJVLQKYұWQày có thӇOà nhӳQJ ÿӝQJYұWWKӵFYұWEұFFDRYӟLFҩXWU~FFѫWKӇ
phӭFWҥSQKѭng cNJQJFyWKӇOà các vi sinh vұWQKӓEp+ӋVLQKWKiLEDRJӗPQKӳQJ
mӕLWiFÿӝQJTXDOҥLJLӳDFiFVLQKYұWVӕQJWURQJPӝWVLQKFҧQKQKҩWÿӏQKYà con
ngѭӡLOà mӝWSKҫQFӫDKӋVLQKWKiL'RÿyVӭc khoҿYà sӵSKӗQWKӏQKFӫD[ã hӝL
loài ngѭӡLSKөWKXӝFYào nhӳQJOӧLtFKPà hӋVLQKWKiLPDQJOҥL [4].
1.1.4. SӭFNKRҿFӝQJÿӗQJYà giáo dөFVӭFNKRҿFӝQJÿӗQJ

tӕWYDL WUò cӫDPӛL KӋ WKӕQJ Pj QyÿyQJYDL[13]. ViӋFWiӃS FұQKӋ WKӕQJ trong
nghiên cӭXOXұQYăQ không KRjQWRjQÿӗQJQJKƭDYӟLSKѭѫQJ pháp phân tích hӋ
thӕQJYì ngoài phҫQSKѭѫQJSKiSWLӃSFұQKӋWKӕQJFòn ÿӅFұSÿӃQYҩQÿӅYӅOê
thuyӃWKӋWKӕQJFNJQJQKѭnhӳQJ ӭQJGөQJOêWKX\ӃWQày ÿӇQJKLên cӭX.

8
1.2.2. 4XDQÿLӇPWәQJKӧS
4XDQÿLӇPWәQJKӧSQyLOên tính hoàn chӍQKWURQJQJKLên cӭX &KR Gù tác
ÿӝQJFӫDFRQQJѭӡLPDQJWtQKFKӫTXDQWKHRWѭGX\FӫDWUtWXӋQKѭQJGRFRQQJѭӡL
cNJQJOà mӝWVLQKYұWWӗQWҥLYà phát triӇQWKHRTX\OXұWWҥRKRiFӫDWӵQKLên – xã hӝL
nên cuӕLFQJFRQQJѭӡLEXӝFSKҧLQKұQUDUҵQJPình chӍFyWKӇKRà nhұSYào thiên
nKLrQWKHRÿ~QJTX\OXұWSKiWWULӇQNKiFKTXDQFӫDFKtQKYQJWKLrQQKLrQÿyWӭF
là phҧLFKҩSQKұQ³7KӡLFӫDWKLên”, “LӧLFӫDÿӏD´ÿӇFyWKӇ³1KkQKRà” [26].
1.2.3. 4XDQÿLӇPOӏFKVӱ
Nói lên nhӳQJNLQKQJKLӋP nhӳQJVӵYLӋFÿã xҧ\ ra trong quá khӭQKѭWình
trҥQJ mӭFÿӝ FiFNKyNKăQYjWKXұQOӧL các thiӋWKҥLFiFKӭQJSKyBên cҥQKÿy
nӃXFy cách tiӃSFұQYà suy luұQO{-gic, có thӇ tìm ra ÿѭӧFQKӳQJTX\OXұWWiFÿӝQJ
chung cӫD các hiӋQWѭӧQJ tӵQKLên và xã hӝL ÿӃQÿӡL sӕQJ TURQJWUѭӡQJKӧSQày là
nhӳQJKLӋQWѭӧQJkhí hұX và thӡLWLӃW ҧQKKѭӣQJÿӃQ ÿӡLVӕQJFӫDFӝQJÿӗQJ
1.2.4. 4XDQÿLӇPSKiWWULӇQEӅQYӳQJ
Tuy có nhi
ӅXFiFKKLӇXNKiFQKDXQKѭQJKҫXKӃWÿӅXF{QJQKұQ37%9Oà sӵ
phát triӇQKài hoà giӳDFiFPөFWLrXWăQJWUѭӣQJ kinh tӃYӟLFiFPөFWLêu xã hӝLYà
bҧRYӋP{LWUѭӡQJ. Bên cҥQKÿy37%9Fòn bao hàm cҧNKtDFҥQKSKiWWULӇQWURQJ
sӵTXҧQOêWӕWFiF[XQJÿӝWP{LWUѭӡQJ[16]. VӟL ý ÿy, trong hoàn cҧQK%Ĉ.+KLӋQ
nay mӑL hoҥWÿӝQJSKiWWULӇQYà nghiên cӭXÿLӅXSKҧL[HP[pW ÿӃQNKtDFҥQK37%9
1.3. &È&3+ѬѪ1*3+È31*+,Ç1&Ӭ8
1.3.1. 3KѭѫQJSKiSQJKLrQFӭXWѭOLӋX
NhҵPWKXWKұS và sàng lӑF các thông tin cҫQWKLӃW ÿѭӧFJKLFKpSWURQJFiFWѭ
liӋX, tài liӋXNKiFnhau ÿӇFKӭQJPLQKWKêm cho các vҩQÿӅQJKLên cӭX hoһFOjPFѫ

lҫQÿҫXWLên xuҩWKLӋQYào
cuӕLQKӳQJQăPFӫDWKӃNӹ XX ӣҨQĈӝYà mӝWVӕQѭӟF&KkX3KLNKiF1yÿã
nhanh chóng chӭQJWӓÿѭӧFVӭFPҥQKӣNKҧQăQJO{LFXӕQFӝQJÿӗQJYào viӋFÿӅUD
kӃKRҥFKSKát triӇQFKRFKtQKEҧQWKkQKӑ
PRA lҫn ÿҫX WLrQÿѭӧFJLӟLWKLӋXӣ9LӋW1DPQăPWURQJFKѭѫQJWUình
lâm nghiӋSKӧSWiF9LӋW1DP– ThuӷĈLӇn, tӯÿyWUӣÿLQKLӅXFKѭѫQJWUình/dӵiQ
hӧS WiF QuӕF WӃÿã xem PRA QKѭ PӝW F{QJ Fө SKѭѫQJ SKiS hӳX KLӋX WURQJ

10
nghiên cӭX phát triӇQQ{QJWK{Q PRA thӵFFKҩWOà mӝWtұSKӧS gӗP nhiӅX công cө
khác nhau ÿӇKӛ trӧlàm viӋF vӟLFӝQJÿӗQJ thuұn tiӋQYà thân thiӋQ [17],[35]. Tuy
có nhiӅX công cөNKiFQKDXQKѭQJWURQJÿӅWài chӍiSGөQJPӝWVӕF{QJFөVDX
- Th̫ROX̵QQKyP t̵SWUXQJ: là thҧROXұQWKHRPӝWQKyPÿѭӧFOӵDFKӑQYӟLVӕ
OѭӧQJWӯÿӃQWKành viên cӫDFӝQJÿӗQJ (chӑQQKӳQJQJѭӡLPà tri thӭFYà lai
lӏFKFӫDKӑSKù hӧSYӟLQKӳQJPөFWLêu cӫD QJKLên cӭXWK{QJTXDPӝWEӝFiF
KѭӟQJGүQFKLWLӃWÿѭӧFVRҥQUDÿӇWKҧROXұQYӅPӝWWұSKӧSFiFFKӫÿӅFөWKӇ MөF
tiêu cӫDWKҧROXұQQKyPWұSWUXQJOà tҥRUDYà thu nhұQFiFWK{QJWLQVӵQKҩWWUtOàm
rõ thông tin cNJQJQKѭWұSKӧSFiFWK{QJWLQFҫQWKLӃW [27].
- Dòng l͓FKV͵ nhҵPFyÿѭӧFPӝWFiLQKìn tәQJTXiWYӅOӏFKVӱWiFÿӝQJFӫD
các hiӋQWѭӧQJWKӡLWLӃWNKtKұXFӵFÿRDQÿӃQFӝQJÿӗQJWK{QJTXDFiFFkXFKX\ӋQ
kӇYӅOӏFKVӱFӫDQKӳQJQJѭӡLFDRWXәLYjFѭGkQOkXQăP
Ӣÿk\FK~QJW{Lÿã sӱGөQJ phӕLKӧSKDL SKѭѫQJSKiSQj\ ÿӇtiӃQK
ành thҧR
luұQYӟLWUѭӣQJWK{QYà mӝWVӕFiQEӝxã. VӟLFiF thông tin (câu hӓL ÿѭӧFÿһWUD
là các sӵNLӋQWKӡLWLӃWNKtKұXÿã diӉQUD WUrQÿӏDEàn trong lӏFKVӱcùng vӟL nhӳQJ
WiFÿӝQJFӫDFK~QJOên sinh kӃYà sӭFNKRҿFӫDQJѭӡLGkQӣÿk\
- X͇SOR̩L˱XWLrQ: là mӝWF{QJFөJL~SFӝQJÿӗQJ lұSѭXWLrQmӝWVӕFiFOӵD
chӑQÿã có ÿѭӧc theo mӝWWұSKӧSFiFWLêu chuҭQÿã ÿѭӧF[iFOұSKRһFFiFѭXWLrQ
cá biӋW9LӋF xӃSORҥLѭXWLrQWKѭӡQJÿѭӧFVӱGөQJVDXNKL[iFÿӏQKmӝWOƭQKYӵF
ÿiQJTXDQWkPKRһFmӝWWұSKӧSFiFOӵDFKӑQWK{QJTXDPӝWYài quá trình khác, ví

phҫQ mӅPFKX\ên xӱOêEҧQÿӗ, ta có thӇVӱGөQJFiFEҧQÿӗ FKX\rQÿӅcùng vӟL
các lӟS thông tin cҫQWKLӃW ÿӇP{SKӓQJ dӵEiR và trӵFTXDQhoá các thông tin lên
bҧQ ÿӗ Vì thӃOuұQYăQ ÿã sӱGөQJÿӇP{SKӓQJKLӋQWUҥQJYà dӵEiR nhӳQJ tәQ
WKѭѫQJGRWiFÿӝQJFӫD%Ĉ.+Oên các thành phҫQVLQKNӃ và P{LWUѭӡQJVӕQJ cӫD
cӝQJÿӗQJ. Ví dөQKѭ: bҧQÿӗsӱGөQJÿҩWWài nguyên, dӵEiRQJұSlөW v.v..
DRIVERS
ĈӝQJOӵF
RESPONSES
ӬQJSKy
IMPACTS
7iFÿӝQJ
PRESSURES
Áp lӵF
STATES
HiӋQWUҥQJ
ChiӅXWKXұQ
ChiӅXSKҧQKӗL

12
* Ngoài raQJRjLFiFSK˱˯QJSKiSÿ˱ͫFnêu ͧWUên, lu̵QYăQ còn s͵GͭQJ
FiFSK˱˯QJSKiSFKX\rQJLD nh̹PWăQJÿ͡WLQF̵\Yà tính khoa h͕FFͯDY̭Qÿ͉
1.4. TӘ1*48$19ӄ%Ĉ.+72ÀN CҪ8Ӣ9,ӊ71$09À Tӌ1+7+Ӯ$
THIÊN HUӂ
1.4.1. NhұQWKӭFFKXQJYӅNKt hұXYà lӏFKVӱGLӉQELӃQFӫDNKtKұXWRàn cҫX
1.4.1.1. Nh̵QWKͱFFKXQJY͉NKtK̵X
- Khí h̵X: WKѭӡQJÿѭӧFÿӏQKQJKƭDOà trung bình theo thӡLJLDQFӫDWKӡLWLӃW
WKѭӡQJ QăP:02[2]. Là tұSKӧS nhӳQJÿLӅXNLӋQNKtTX\ӇQÿһFWUѭQJFKR
mӛLÿӏDSKѭѫQJYjSKөWKXӝFvào hoàn cҧQKÿӏDOêFӫDÿӏDSKѭѫQJCó ÿһFWtQKGDR
ÿӝQJOkQFұQJLiWUӏWUXQJEình nhiӅXQăP TӭF khí hұXFy tính әQÿӏQK [18].
- S͹Kình thành: Khí hұX7UiLĈҩW ÿѭӧFKình thành trên cѫVӣFӫD3 chu trình

lӟQJLӳDFiFWKӡLÿҥLÿӏDFKҩWGRYұ\NKtKұXÿã biӃQÿәL
+ Gi̫LWKX\͇Wÿ͓DFK̭W biӃQÿәLOөFÿӏDYӅKình dҥQJYà tӹOӋSKân bӕKҧLOөF
trong các thӡLÿҥL ÿӏDFKҩWÿã gây ra BĈ.+*LҧWKX\ӃWQày cho rҵQJFiFFKkXOөF
trên 7UiLĈҩW
OX{QGLÿӝQJWUѭӧWWUên mӝWOӟSÿӋPQҵPVkXWURQJOòng ÿҩW9ì thӃFiF
châu lөFWKѭӡQJFyTXiWUình tҥRVѫQYjGLFKX\ӇQJk\UD%Ĉ.+
+ Gi̫WKX\͇WY̵WOê cho rҵQJ%Ĉ.+WURQJFiFWKӡLÿҥLÿӏDFKҩWOà do sӵWKD\
ÿәLÿһFWtQKSKiW[ҥFӫD0һWWUӡLYjÿһFWtQh hҩSWKөEӭF[ҥFӫDÿӏDFҫX7UѭӟFÿk\
thành phҫQNKtTXyӇQ7UiLĈҩW khác xa hiӋQQD\YjWKD\ÿәLUҩWQKLӅXTXDFiFWKӡL
ÿҥLÿӏDFKҩW0һWNKiFVӵSKiW[ҥFӫD0һWWUӡLÿã có nhӳQJWKӡLNǤ\ӃXÿLJk\UD
EăQJKjӣEӅPһW7UiLĈҩW và nhӳQJWKӡLNǤKRҥWÿӝQJPãnh liӋWJk\UDNKtKұXNK{
nóng trên bӅPһW7UiLĈҩW. Ĉk\OjJLҧWKX\ӃW ÿѭӧFWLQFұ\nhҩWKLӋQQD\VRQJQy
vүQFKѭDUõ ràng do NK{QJFyÿѭӧF các bҵQJFKӭQJ ÿӇFKӭQJPLQK.
E%Ĉ.+WKͥLÿ̩LO͓FKV͵ thӡLNǤQj\ÿѭӧF[iFÿӏQKOà tӯcuӕLWKӡLÿҥLÿӏD
chҩW FKRÿӃQWKӃNӹ;,;. Có nhiӅXNӃWTXҧ nghiên cӭXNKiFQKDXYӅ%Ĉ.+WKӡLÿҥL
lӏFK sӱWX\QKLên phҫQOӟQÿLӅXNK{QJUõ ràng. 5LrQJÿӕLYӟL&KkXÆXFyWKӇÿLӇP
qua trình tӵELӃQÿәLFӫDNKtKұXWURQJYài nghìn năPJҫQÿk\QKѭVDX Trong quá
trình năPQJKìn năPWUѭӟFNӹQJX\ên cӫDFK~QJWDNKtKұXQyQJYà khô nhiӅXOҫQ
ÿѭӧFWKD\WKӃEҵQJNKtKұXҭPYà lҥQKKѫQ.KRҧQJQăPWUѭӟFNӹQJX\ên cӫD
FK~QJWDOѭӧQJJLiQJWKXӹWăQJUҩWQKDQKYà khí hұXWUӣQên lҥQKKѫQthӃNӹWUѭӟF

14
nhiӅX 7UѭӟFNKLEҳWÿҫXNӹQJX\ên cӫDFK~QJWDNKtKұXWѭѫQJWӵYӟLNKtKұXKLӋQ
ÿҥL TӯFXӕLWKӃNӹÿӃQJLӳDWKӃNӹNKtKұX lҥQKYà ҩPEăQJKà phát triӇQ. Tӯ
nӱa sau thӃNӹthì có sӵFKX\ӇQELӃQPӟLWѭѫQJÿӕLÿӝWQJӝW, khí hұXEҳWÿҫXÿӧW
nóng. Tóm lҥLVӵELӃQÿәi cӫDNKtKұXWURQJWKӡLNǤOӏFKVӱFyÿһFWtQKdDRÿӝQJ
chu kǤNKRҧQJYjLWUăPQăP [18].
F%Ĉ.+WKͥLÿ̩LQgày nay: &K~QJWDÿDQJVӕQJWURQJWKӡLNǤQyQJOên tiӃS
theo cӫDNKtKұXĈyFKtQKOà sӵQyQJOên hiӋQÿҥLUҩWPҥQK. Quá trình nóng lên này
bҳWÿҫXWURQJNKRҧQJKD\QăPFӫDWKӃNӹWKӭYà mҥQKOrQYjRÿҫXthӃNӹ

chiӃPWӹWUӑQJOӟQ nhҩW tӯ–

15
80% trong tәQJ*+*VSKiWWKҧL%ên cҥQKÿyVӵSKiWWKҧLFiF*+*VFNJQJGRQKLӅX
nguyên nhân và xuҩWSKiWWӯnhiӅX nguӗQ khác nhau (Hình 1.2) [31].

Hình 1.2. (A)- Ph̯QWUăPFiFOR̩LNKtFyWURQJ*+*V(B)- Ph̯QWUăP*+*V
ÿ˱ͫFVLQKUDWͳFiFQJX͛QQJX\ên nhân khác nhau [31].
- Các bi͋XKL͏QFKͯ\͇XFͯD%Ĉ.+[16]:
+ SӵQyQJOên cӫDNKtTX\ӇQYà 7UiLĈҩW nói chung.
+ SӵWKD\ÿәLWKành phҫQYà chҩWOѭӧQJNKtTX\ӇQFyKҥLFKRP{LWUѭӡQJVӕQJ
cӫDFRQQJѭӡLYà các sinh vұWWUên 7UiLĈҩW.
+ SӵGkQJFDRPӵFQѭӟFELӇQGRWDQEăQJGүQWӟLVӵQJұS~QJFӫDFiFYùng
ÿҩWWKҩSFiFÿҧRQKӓWUên biӇQ
+ SӵGLFKX\ӇQFӫDFiFÿӟLNKtKұXWӗQWҥLKàng nghìn năPWUrQFiFYQJNKiF
nhau cӫD7UiLĈҩW dүQWӟLQJX\FѫÿHGRҥVӵVӕQJFӫDFiFORài sinh vұWFiFKӋVLQK
thái và hoҥWÿӝQJFӫDFRQQJѭӡL
+ SӵWKD\ÿәLFѭӡQJÿӝKRҥWÿӝQJFӫDTXá trình hoàn lѭXNKtTX\ӇQFKXWUình
tuҫQKRjQQѭӟFWURQJWӵQKLên và các chu trình sinh ÿӏDKRiNKiF
+ SӵWKD\ÿәLQăQJVXҩWVLQKKӑFFӫDFiFKӋVLQKWKiLFKҩWOѭӧQJYà thành
phҫQFӫDWKXӹTX\ӇQVLQKTX\ӇQFiFÿӏDTX\ӇQ
Ngoài ra, nhͷQJEL͋XKL͏QUõ nét và thu hút nhi͉XV͹TXDQWkPQK̭WKL͏QQD\
là s͹JLDWăQJY͉F̫W̯QVX̭WFNJQJQK˱F˱ͥQJÿ͡FiFKL͏QW˱ͫQJWKͥLWL͇WYà khí h̵X
c͹FÿRDQ QK˱Eão, lNJK̩QKiQ, xâm nh̵SP̿Q v.v..

(A)
CO
2
(76,7%)
CH