TỔNG CỤC MÔI TRƯỜNG
TRUNG TÂM QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG

Chuyên đề

Đối chiếu kết quả đánh giá chất lượng nước
theo bộ chỉ thị sinh học với các kết quả
quan trắc đánh giá theo các thông số hoá lý

Người thực hiện: Nguyễn Hồng Hạnh

7629-10
28/01/2010

Hà Nội, 2009
1


MỤC LỤC
I. GIỚI THIỆU CHUNG ........................................................................................... 3
1. Địa điểm quan trắc................................................................................................ 3
1.1. Đặc điểm LVS Nhuệ - Đá................................................................................... y3
1.2. Vị trí các điểm quan trắc trên lưu vực sông Nhuệ - Đáy................................... 3
2. Thời gian quan trắc ............................................................................................ 4
3. Các thông số được xem xét đánh giá................................................................. 5
3.1. Các thông số lý hoá ........................................................................................... 5
3.2. Các chỉ thị sinh học ........................................................................................... 7
3.3. Phân tích tương quan......................................................................................... 7
II. KẾT QUẢ ĐỐI CHIẾU ........................................................................................ 8
1. Đánh giá chất lượng nước LVS Nhuệ - Đáy dựa trên thông số thủy hóa...... 8
1.1. DO...................................................................................................................... 8

vào chế độ đóng mở của các cống điều tiết: cống Liên Mạc (lấy nước sông Hồng),
cống Thanh Liệt (lấy nước sông Tô Lịch) và một số cống trên trục về phía hạ lưu sông.
Chế độ dòng chảy của sông Đáy chịu ảnh hưởng từ chế độ nước sông Hồng và chế độ
triều Vịnh Bắc Bộ.
Chất lượng nước lưu vực sông Nhuệ - sông Đáy hiện nay đang chịu tác động
mạnh mẽ của quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là từ hoạt động của các khu
công nghiệp, làng nghề, khu khai thác và chế biến, các tụ điểm dân cư... Sự ra đời và
phát triển của hàng loạt các khu công nghiệp thuộc các tỉnh, thành phố, các hoạt động
tiểu thủ công nghiệp trong các làng nghề, các xí nghiệp kinh tế quốc phòng cùng với
các hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản, canh tác trên hành lang thoát lũ, chất
thải bệnh viện, trường học... đã gây ra nhiều áp lực tác động xấu đến môi trường nói
chung và môi trường nước nói riêng của lưu vực sông Nhuệ - Đáy.
1.2. Vị trí các điểm quan trắc trên lưu vực sông Nhuệ - Đáy:
30 điểm dọc lưu vực sông Nhuệ - Đáy được lựa chọn để thử nghiệm việc áp
dụng Bộ chỉ thị sinh học vào quan trắc đánh giá chất lượng nước sông. Cụ thể:
Bảng 1. Danh sách các điểm quan trắc dọc lưu vực sông Nhuệ - Đáy
STT

Tên điểm lấy mẫu

Ký hiệu mẫu

Thuộc sông

Thuộc huyện/ tỉnh

1

Cống Liên Mạc


NM 004

- nt -

Thường Tín, Hà Tây

5

Đồng Quan

NM 005

- nt -

Phú Xuyên, Hà Tây

6

Cống Thần

NM 006

- nt -

Phú Xuyên, Hà Tây

7

Cống Nhật Tựu



NM 010

Đáy

Hà Đông, Hà Tây

11

Ba Thá

NM 011

- nt -

Mỹ Đức, Hà Tây

12

Cầu Tế Tiêu

NM 012

- nt -

Mỹ Đức, Hà Tây

13

Cầu Quế


NM 016

- nt -

Thanh Liêm, Hà Nam

17

Trung Hiếu Hạ

NM 017

- nt -

Thanh Liêm, Hà Nam

18

Xi măng Việt Trung

NM 043

- nt -

Thanh Liêm, Hà Nam

19

Gián Khẩu


NM 021

- nt -

Ý Yên, Nam Định

23

Đò Mười

NM 023

- nt -

Nghĩa Hưng, Nam Định

24

Thượng Kiệm

NM 024

- nt -

Kim Sơn, Ninh Bình

25

Cửa Đáy


NM 030

Châu Giang

Thị xã Phủ Lý, Hà Nam

29

Đầm Tái

NM 031

-nt-

Bình Lục, Hà Nam

30

Cầu Mới

NM 036

Sông Tô Lịch

Thah Xuân, Hà Nội

2. Thời gian quan trắc
Đánh giá các chỉ tiêu lý hóa và sinh vật trong nước lưu vực sông Nhuệ Đáy năm
2009 dựa vào kết quả của Chương trình quan trắc thường xuyên (6 đợt) và kết quả của

Chương trình QT KHCN

T7

18-24/07/2009

Chương trình QT thường xuyên

T8

03-07/08/2009

Chương trình QT KHCN

T9-1

28/08-06/09/2009

Chương trình QT thường xuyên

T9-2

21-25/09/2009

Chương trình QT KHCN

T10

07-15/10/2009


Dưới đây là một số phương pháp lấy mẫu và đo đạc ngoài hiện trường:
• Các yếu tố thuỷ văn được đo ngay tại hiện trường bằng các máy móc có độ
chính xác cao
• Tại mỗi điểm quan trắc để đảm bảo tính đại diện cao và tiết kiệm các chi phí
quan trắc, mỗi mẫu đều được lấy ở 3 tầng khác nhau theo mặt cắt thẳng đứng hoặc thu
mẫu ở 3 vị trí khác nhau: Bờ trái, bờ phải và giữa dòng theo các mặt cắt ngang. Mẫu
đem phân tích là mẫu trộn chung của 3 mẫu tại 3 vị trí nêu trên.
• Các chỉ tiêu hoá lý (DO, pH, nhiệt độ, độ đục, độ dẫn điện, độ mặn) được xác
định ngay tại hiện trường bằng thiết bị đo nhanh. Các thông số còn lại được xác định
bằng bằng cách thu mẫu và phân tích tại phòng thí nghiệm.
• Khi tiến hành quan trắc tại hiện trường có tiến hành lập hồ sơ mẫu như: Địa
điểm lấy mẫu, ký hiệu mẫu, thời gian lấy mẫu, các thông số đo nhanh, phương thức lấy
mẫu và bảo quản, các ghi chú nhận xét về nguồn lấy mẫu, điều kiện thời tiết, trạng thái
màu nước...).

5


3.1.2.2. Phương pháp đo đạc và phân tích
Bảng 3. Thông tin về trang thiết bị, phương pháp quan trắc
TT

Thông số
quan trắc

Phương pháp quan
trắc

Mô tả phương
pháp


Độ đục

TCVN 6184-1996.

Đo bằng máy đo độ
đục với các thang
đo NTU hoặc FTU

Horiba U22XD

NTU

4

EC

APHA 2510

Đo bằng máy đo độ
dẫn điện.

Horiba U22XD

S/m

5

DO



APHA-5220-D

Phương pháp đun
hồi lưu kín, so màu

UV-Vis Optizen
2120UV – Hàn
Quốc

5 mg/l

8

BOD5

APHA-5210-B

Đo DO xác định
BOD5 ngày

YSI-58 - Mỹ

1 mg/l

9

NH4+

APHA-4500-NH3-F

Phương pháp so
màu

UV-Vis Optizen
2120UV – Hàn
Quốc

0,15 mg/l

12

TP

Phương pháp axit
ascobic APHA4500P

Phương pháp so
màu

UV-Vis Optizen
2120UV – Hàn
Quốc

0,02 mg/l

13

Cl-

APHA-4500Clo-B

Hệ số tương quan r
0,00 – (±)0,39

Mức độ quan hệ
Tương quan yếu

(±)0,40 – (±)0,69

Tương quan trung bình

(±)0,70 – (±)1,00

Tương quan mạnh

7


II. KẾT QUẢ ĐỐI CHIẾU
1. Đánh giá chất lượng nước LVS Nhuệ - Đáy dựa trên thông số thủy hóa
1.1. DO
Hàm lượng DO trong nước phụ thuộc vào sự khuyếch tán ôxy từ không khí vào
nước quá trình quang hợp và hô hấp của sinh vật thuỷ sinh, sự tiêu hao ôxy do quá
trình phân huỷ hoá học và sinh học các chất hữu cơ trong nước. Theo QCVN 08:2008
loại B1, tiêu chuẩn cho phép của DO là 4 mg/l.
1.1.1. Sông Nhuệ
Hàm lượng DO của các vị trí trên sông Nhuệ trong các lần quan trắc dao động từ
1,1 mg/l đến 8,5 mg/l. Giá trị DO có sự biến thiên theo dòng chảy và thay đổi giữa
những đợt quan trắc.
Biến thiên theo dòng chảy: tại cống Liên Mạc, sông Nhuệ nhận nước từ sông
Hồng, nước tương đối sạch, DO có giá trị cao nhất. Hàm lượng DO giảm đi đáng kể


Cự Đà

Cầu
Chiếc

Đồng
Quan

Cống
Thần

T3

T4

T5

T6

T8

T9-1

T9-2

TB

Cống
Nhật

mg/l

8
7
6
5
4
3
2
1
0
Cầu Mai Ba Thá Cầu Tế
Lĩnh
Tiêu

Cầu
Quế

Trạm
Bơm
Thanh
Nộn

Cầu
Hồng
Phú

Cầu
Phao
Kiện

QCVN 08 - B1

Cửa
Đáy

Hình 2. Diễn biến hàm lượng DO trên sông Đáy qua các tháng năm 2009

1.1.3. Các sông khác
Điểm đo tại Cầu Mới trên sông Tô Lịch thường xuyên có hàm lượng DO không
đạt QCVN 08 - loại B1. Tuy nhiên, vào mùa mưa, hàm lượng DO có sự cải thiện đáng
kể, dao động xung quanh ngưỡng 4 – 6 mg/l.
Các điểm đo tại các sông khác có hàm lượng DO ở mức tương đối cao. Phần lớn
các lần đo (91%), hàm lượng DO đều đạt QCVN 08 - loại B1. Thậm chí có đến 59%
số lần đo giá trị DO đạt QCVN 08 - loại A1 (6mg/l).

9


9

m g/l

8
7
6
5
4
3
2
1


Hình 3. Diễn biến hàm lượng DO trên các sông khác qua các tháng năm 2009

1.1.4. So sánh giữa các sông trong LVS Nhuệ - Đáy
Trong toàn lưu vực, điểm đo tại Cầu Mới, đại diện cho sông Tô Lịch, có giá trị
DO trung bình thấp nhất (không đạt QCVN 08 - loại B1). Tiếp đến là các điểm đo trên
sông Nhuệ, sau khi nhận nước thì sông Tô Lịch, cũng có giá trị DO không đạt QCVN.
Nhìn chung, sông Nhuệ (ngoại trừ điểm đầu nguồn tại Cống Liên Mạc), do ảnh
hưởng của nước thải của thành phố Hà Nội, hàm lượng DO tương đối thấp so với sông
Đáy và các sông khác trong lưu vực.
mg/l

8
7
6
5
4
3

Sông Nhuệ

Sông Đáy
TB

Đầm Tái

Cầu Mới

Cầu Phủ Lý


Trạm Bơm Thanh Nộn

Cầu Tế Tiêu

Ba Thá

Cầu Mai Lĩnh

Đò Kiều

Cầu Hồng Phú

Cống Thần

Cống Nhật Tựu

Đồng Quan

Cự Đà

Cầu Chiếc

Phúc La

Cống Liêm Mạc

2
1
0


5
0
Cống
Liêm
T3Mạc

Phúc La
T4

T5

Cự Đà
T6

Cầu
Chiếc
T7

Đồng
Quan
T8

Cống
Thần
T9-1

Cống
Đò Kiều
Nhật Tựu
T9-2

T4

Cự Đà

T5

Cầu Chiếc Đồng Quan Cống Thần Cống Nhật
Tựu

T6

T7

T8

T9-1

T9-2

TB

Đò Kiều

Cầu Hồng
Phú

QCVN 08:2008,B1

Hình 6. Diễn biến hàm lượng COD trên sông Nhuệ qua các tháng năm 2009
1.2.2. Sông Đáy

Cầu
Quế

T5

Trạm Cầu
B ơm Hồng
Thanh P hú
Nộn
T6

Cầu Thanh Trung Xi măng Gián Khánh Yên Trị Độc B ộ Đò Thượng Cửa
P hú
M ười Kiệm Đáy
P hao Tân Hiếu Hạ Việt Khẩu
Trung
Kiện
T7Khê
T8
T9-1
T9-2
TB
QCVN 08:2008,B1

Hình 7. Diễn biến hàm lượng BOD5 trên sông Đáy qua các tháng năm 2009
12


45



Cầu
Hồng
P hú

Cầu Thanh Trung Xi măng Gián Khánh Yên Trị Độc B ộ Đò Thượng Cửa
Khẩu P hú
M ười Kiệm Đáy
P hao Tân Hiếu Hạ Việt
Kiện
Trung
Khê

T6

T7

T8

T9-1

T9-2

TB

QCVN 08:2008,B1

Hình 8. Diễn biến hàm lượng COD trên sông Đáy qua các tháng năm 2009
1.2.3. Các sông khác thuộc lưu vực sông Nhuệ Đáy
Nồng độ BOD5 và COD trên các nhánh sông thuộc lưu vực sông Nhuệ Đáy biến


T9-1

Đầm Tái
T9-2

Cầu Mới
TB

QCVN 08:2008,B1

Hình 9. Diễn biến hàm lượng BOD5 trên các sông qua các tháng năm 2009

13


120

mg/l

100
80
60
40
20
0
Bến Đế
T3

Nho Quan

mg/l

20
15
10

Sông Nhuệ

Trung binh

Đầm Tái

Cầu Mới

Cầu Phủ Lý

Bến Đế

Nho Quan

Đò Mười

Sông Đáy

Thượng Kiệm
Cửa Đáy

Yên Trị

Độc Bộ

Đồng Quan

Cự Đà

Cầu Chiếc

Phúc La

0

Cống Liêm Mạc

5

Sông Khác

QCVN 08:2008,B1

Hình 11. Hàm lượng BOD5 trung bình trên các sông thuộc LVS Nhuệ - Đáy
năm 2009

14


Sông Nhuệ

Sông Đáy

Trung binh


Thanh Tân

Cầu Quế

Trạm Bơm Thanh Nộn

Ba Thá

Cầu Tế Tiêu

Cầu Mai Lĩnh

Đò Kiều
Cầu Hồng Phú

Cống Thần

Cống Nhật Tựu

Đồng Quan

Cự Đà

Cầu Chiếc

Phúc La

m g/l

Cống Liêm Mạc

10
8
6
4
2
0
Cống
Phúc La
Liêm Mạc
T3

T4

Cự Đà
T5

T6

Cầu
Chiếc
T7

Đồng
Quan
T8

Cống
Thần
T9-1


0
Cầu
M ai
Lĩnh

B a Thá Cầu Tế
Tiêu

T3

Cầu
Quế

T4

Trạm
B ơm
Thanh
Nộn

T5

Cầu
Hồng
P hú

T6

Cầu
P hao

Nồng độ NH4+ có sự khác biệt rất lớn giữa các sông nhánh thuộc lưu vực sông
Nhuệ Đáy, các nhánh sông phía đầu nguồn chảy qua khu vực dân cư đông (điểm cầu
Phủ Lý và Đầm Tái nằm trên sông Châu Giang) có nồng độ NH4+ cao hơn các nhánh
sông cuối nguồn (điểm Bến Đế và Nho Quan nằm trên sông Bôi và Hoàng Long).
Điểm quan trắc cầu Mới đại diện cho nước sông Tô Lịch có nồng độ NH4+ rất cao.
40

mg/l

35
30
25
20
15
10
5
0
Bến Đế

T3

Nho Quan

T4

T5

Cầu Phủ Lý

T6

0

Cống Liêm Mạc
Phúc La
Cự Đà
Cầu Chiếc
Đồng Quan
Cống Thần
Cống Nhật Tựu
Đò Kiều
Cầu Hồng Phú
Cầu Mai Lĩnh
Ba Thá
Cầu Tế Tiêu
Cầu Quế
Trạm Bơm Thanh Nộn
Cầu Hồng Phú
Cầu Phao Kiện Khê
Thanh Tân
Trung Hiếu Hạ
Xi măng Việt Trung
Gián Khẩu
Khánh Phú
Yên Trị
Độc Bộ
Đò Mười
Thượng Kiệm
Cửa Đáy
Bến Đế
Nho Quan

Cống
Phúc La
Liêm Mạc

T3

T4

Cự Đà

T5

Cầu
Chiếc

T6

Đồng
Quan

Cống
Thần

T7

T8

Cống
Đò Kiều Cầu Hồng
Nhật Tựu

Hạ Việt
Kiệm
Nộn
Khê
Trung
T3

T4

T5

T6

T7

T8

T9-1

T9-2

TB

Hình 18. Hàm lượng TP trên sông Đáy năm 2009
1.4.3. Các sông khác thuộc lưu vực sông Nhuệ Đáy
Hàm lượng TP biến thiên từ 0,02 đến 4,1 mg/l. Điểm quan trắc Cầu Mới có hàm
lượng TP rất cao. Các điểm quan trắc trên các sông khác có TP thấp hơn rất nhiều.
4.5

m g/l

T9-1

Cầu Mới

T9-2

TB

Hình 19. Hàm lượng TP trên các sông năm 2009
1.4.4. So sánh giữa các sông thuộc lưu vực sông Nhuệ Đáy
Hàm lượng TP trung bình trên các sông thuộc lưu vực Nhuệ Đáy có sự khác biệt
rõ rệt giữa các sông. Sông Tô Lịch có hàm lượng TP trung bình cao nhất. Sông Nhuệ
có hàm lượng TP cao hơn sông Đáy và các nhánh sông khác
18


2.5 mg/l
2
1.5
1

0

Cống Liêm Mạc
Phúc La
Cự Đà
Cầu Chiếc
Đồng Quan
Cống Thần
Cống Nhật Tựu


Sông Khác

Hình 20. Hàm lượng TP trung bình trên các sông năm 2009
2. Đánh giá chất lượng nước LVS Nhuệ - Đáy dựa trên các chỉ thị sinh học
Các biến động của quần xã sinh vật trong thuỷ vực phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
Tuy nhiên, các yếu tố chính thường được xem xét là yếu tố thời tiết (nhiệt độ, ánh
sáng), yếu tố thuỷ văn (chế độ dòng chảy, tốc độ dòng,...) và yếu tố dinh dưỡng của
dòng chảy (thành phần thủy hoá). Tuy nhiên, trong khuôn khổ của nghiên cứu, đề tài
chỉ xem xét những biến động của các quần xã sinh vật trong mối tương quan với mức
độ ô nhiễm của dòng chảy để đánh giá khả năng sử dụng một số chỉ thị sinh học được
đề xuất làm công cụ đánh giá chất lượng nước của dòng chảy.
2.1. Động vật nổi - Zooplankton
2.1.1. Thành phần loài
2.1.1.1. Biến động các nhóm động vật nổi
Thành phần loài Động vật nổi lưu vực sông Nhuệ- Đáy trong các đợt khảo sát
năm 2009 đã xác định được 86 loài và nhóm loài. Chiếm ưu thế nhất là nhóm
Copepoda có 30 loài (chiếm 35%) và nhóm Cladocera có 26 loài (chiếm 30 %); nhóm
Rotatoria có 19 loài (chiếm 22 %) và các nhóm khác có 11 loài chiếm 13% (hình ..).
Những loài phổ biến và phân bố rộng gặp ở hầu hết các trạm khảo sát như: thuộc nhóm
giáp xác chân chèo-Copepoda có Mesocyclops leuckarti, Microcyclops varirans,
Thermoccylops hyalinus; thuộc nhóm giáp xác râu ngành-Cladocera có Daphnia
carinata, D. lumholtzi, Moina dubia, Ceriodaphnia rigaudi; nhóm trùng bánh xeRotatoria có Asplanchna sieboldi, Brachionus calyciflorus...
Trong lưu vực sông Nhuệ-Đáy, số lượng loài và tỷ lệ giữa các nhóm có dao động
giữa các sông. So sánh giữa các sông trong lưu vực, tỷ lệ nhóm Trùng bánh xe Rotatoria (một nhóm với nhiều giống đặc trưng ô nhiễm) sông Nhuệ (25%), sông Đáy
và các sông khác trong lưu vực có tỷ lệ nhóm Trùng bánh xe dao động trong khoảng
22%-23%. Trong khi đó, tỷ lệ nhóm Giáp xác chân chèo – Copepoda (nhóm có nhiều
giống đặc trưng nước sạch), thấp nhất tại sông Nhuệ (25 %), cao nhất tại các sông Đáy
(36%).



Sông Đáy

Toàn lưu vực

Các nhóm
khác
13%

Các nhóm
khác
14%

Copepoda
25%

Rotatoria
25%

Copepoda
28%

Rotatoria
23%
Cladocera
38%

Cladocera
35%
Sông Nhuệ


Rotatoria

Các nhóm khác

45
40
35
30
25
20
15
10

Cầu Mới

Đầm-Tái

Nho Quan

Cầu Phủ Lý

Bến Đế

Cửa Đáy

Đò Mười

Thượng Kiệm


Cống Thần

Cầu Chiếc

Đồng Quan

Cự Đà

Phúc La

Cống Liên Mạc

0

Cầu Hồng Phú

5

Hình 22. Thành phần loài động vật nổi tại các điểm khảo sát trong lưu vực sông
Nhuệ - Đáy năm 2009
2.1.1.2. Biến động về thành phần loài
Qua các đợt khảo sát, có thể thấy về thành phần loài, ở đoạn đầu nguồn của sông
Nhuệ (cống Liên Mạc) và một số nơi có dòng chảy tương đối sạch, các loài như
Phyllodiaptomus tunguidus, Mongolodiaptomus birulai (Giáp xác chân chèo) và
Bosmina longirostris (Giáp xác râu ngành) có xuất hiện, tần suất khá cao hơn những vị
trí khác. Hầu hết các loài kể trên đều là những loài ưa sạch.
Khi dòng chảy bị ô nhiễm, tần suất xuất hiện của các loài ưa sạch giảm và những
loài ưa bẩn xuất hiện với tần số lớn. Trong tất cả các đợt quan trắc, các loài
Asplanchna sieboldi, Brachionus caliciflorus, Brachionus quadridentatus (Trùng bánh
xe) xuất hiện tại hầu hết các khu vực trong lưu vực sông Nhuệ - Đáy, đặc biệt là những

19%

Rotaria rotaria

Ô nhiễm nặng

5%

Brachionus quadridentatus

Ô nhiễm nặng

29%

B. caliciflorus

Ô nhiễm nặng

75%

B. angularis

Ô nhiễm nặng

0%

B. urceus

Ô nhiễm nặng


0%

Eucyclops serrulatus

Tương đối sạch

9%

Mongolodiaptomus birulai (Rylop)

Tương đối sạch

49%

Phyllodiaptomus tunguidus

Tương đối sạch

30%

Neodiaptomus haldeli (Brehm)

Tương đối sạch

16%

Heliodiaptomus seratus

Tương đối sạch


Taxon

LM

PL

CĐ

CC

ĐQ

Sông Đáy

CT

NT

ĐK

HP

ML

BT

TT

CQ



PL

ĐT

CM

Trùng bánh xe (Rotatoria)
Asplanchna
sieboldi

25%

25%

0%

63%

88%

88%

100% 100%

75% 100%

75%

88%


0%

Rotaria
neptunia

13%

38% 100%

75%

50%

38%

13%

63%

25%

0%

25%

38%

0%


13%

0%

Rotaria rotaria

13%

50%

0%

25%

13%

0%

0%

13%

13%

0%

0%

0%


0%

13%

0%

Brachionus
quadridentatus

25%

38%

0%

0%

50%

38%

13%

63%

25%

25%

25%


0%

63%

50%

0%

B. caliciflorus

63% 100% 100% 100%

63%

100%

100% 100%

88%

50% 100%

88%

25%

88%

63%


0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%


13%

0%

0%

0%

25%

0%

25%

38%

63%

13%

13%

13%

13%

0%

0%

cochlearis

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%


0%

K. quadrangula

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%


0%

0%

Lecane
vurvirostris

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%


0%

0%

0%

Polyarthra
0%
vulgaris
Râu ngành (Cladocera)

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%


0%

0%

0%

0%

0%

88%

50%

13%

50%

88%

50%

100%

25%

50%

0%


0%

0%

0%

0%

0%

Alona guttata
0%
Chân chèo (Copepoda)

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%


0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

13%

0%

13%

13%

13%

25%

13%

0%


0%

13%

13%

0%

13%

0%

25%

25%

0%

88%

25%

75%

63% 100%

38%

38%


50%

50%

0%

38%

50%

88%

0%

25%

0%

50%

13%

63%

25%

50%

38%


0%

13%

0%

0%

13%

38%

0%

0%

13%

13%

13%

13%

25%

13%

50%


0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%


serrulatus
Mongolodiapto
mus birulai
(Rylop)
Neodiaptomus
haldeli (Brehm)
Heliodiaptomus
seratus

0%

0%

23


2.1.2. Chỉ số đa dạng sinh học
Môi trường nước không bị ô nhiễm có đặc điểm là có số lượng lớn các loài
nhưng không loài nào là chính của quần xã. Khi môi trường mất cân bằng thì các loài
nhạy cảm sẽ biến mất, làm giảm độ phong phú loài trong quần xã, đồng thời các loài
thích nghi sẽ gia tăng số lượng.
Chỉ số đa dạng quần xã động vật nổi có sự biến động theo chất lượng nước khá
rõ ràng.
2.1.2.1. Sông Nhuệ
3,50
3,00
2,50
2,00
1,50
1,00


T6
T9-2
Ô nhiễm nặng

Hình 23.Chỉ số đa dạng ĐVN sông Nhuệ (các tháng năm 2009)
Quần xã động vật nổi trên sông Nhuệ có chỉ số đa dạng dao động từ 1,1 đến 2,6.
Duy nhất vị trí cống Liên Mạc có chỉ số đa dạng qua các đợt lấy mẫu đều cao (>2), đạt
ngưỡng tương đối sạch do đây là đầu nguồn, đặc biệt là những đợt cửa cống mở để
tiếp nhận nước sông Hồng phục vụ nông nghiệp. Chỉ số đa dạng giảm đi đáng kể từ
điểm Phúc La (nhận nước thải của quận Hà Đông) và điểm Cự Đà (sau khi nhận nước
của sông Tô Lịch). Kế từ sau các điểm này, chỉ số đa dạng thường xuyên dao động ở
mức thấp hơn 1,5. Có những thời điểm, ở những vị trí như Phúc La, Cự Đà, giá trị còn
xuống xấp xỉ 1. Như vậy, trên toàn sông Nhuệ, ngoại trừ đầu nguồn, đều bị ô nhiễm ở
mức trung bình cho đến ô nhiễm năng. Càng về phía hạ lưu, giá trị đa dạng sinh học
của động vật nổi có xu hướng tăng lên, thể hiện khả năng tự làm sạch của dòng chảy.
Tuy nhiên, mức tăng không đáng kể.
Giá trị đa dạng sinh học cũng có sự thay đổi nhất định giữa các đợt quan trắc
trong năm, tuỳ thuộc vào chế độ đóng mở của các cống trên dòng chảy. Tuy nhiên sự
biến động giá trị chỉ số đa dạng của động vật nổi hầu hết vẫn nằm trong ngưỡng chất
lượng nước ô nhiễm trung bình, trừ điểm đầu nguồn cống Liên Mạc.
2.1.2.2. Sông Đáy

24


3,50

3,00



T7

T8

T9-1

Thanh
Tân

T9-2

Trung
Hiếu Hạ

Xi măng
Việt
Trung

TB

Gián
Khẩu

Khánh
Phú

Tương đối sạch

Yên Trị

Bến Đế

Nho Quan

Cầu Phủ Lý

Đầm Tái

Cầu Mới

T3

T4

T5

T6

T7

T8

T9-1

T9-2

TB

Ô nhiễm nặng