Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

MỤC LỤC
Trang
A. MỞ ĐẦU
I. Thực trạng của vấn đề ..................................................................................... 2-3
II. Mục đích nghiên cứu ......................................................................................... 4
III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .................................................................... 4
IV. Phương pháp nghiên cứu

............................................................................... 4

B. NỘI DUNG
I. Nhận thức khái quát về việc vận dụng kiến thức liên môn ................................... 5
1. Tầm quan trọng của việc vận dụng kiến thức liên môn .................................. 5-6
2. Khái quát sự liên quan và việc vận dụng kiến thức Văn học, Địa lý vào
nhận thức Lịch sử ................................................................................................. 6-7
II. Những trường hợp vận dụng cụ thể ................................................................... 7
1. Với chương trình lịch sử lớp 10 : ........................................ 7-8-9-10-11-12
2. Với chương trình lịch sử lớp 11 : ............................................. 13-14-15-16
3. Với chương trình lịch sử lớp 12 :.....................................17-18-19-20-21-22
III. Một số vấn đề cần lưu ý khi vận dụng kiến thức liên môn ........................ 22-23
C. KẾT LUẬN ............................................................................................ 23-24
D. TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 24

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 1



Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 2


Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

thức văn học). Vậy, muốn nhận thức tốt nguồn tri thức đó cần phải bằng nhiều con
đường, phải liên hệ, vận dụng cả kiến thức trong lẫn ngoài môn học để hiểu biết về nó
sâu hơn, rộng hơn, bao quát, toàn diện hơn. Hay nói khác đi, để nắm được tri thức lịch sử,
chúng ta cần phải hiểu về sử, đồng thời sử dụng một số môn học liên quan để nhận thức
tốt hơn về nó, trong đó có văn học, địa lý.
Nhiều người hay nói rằng «Văn sử bất phân». Tôi không lập luận câu này đúng hay
sai, hoặc đúng một phần, hoặc sai một phần. Chỉ biết chắc chắn một điều rằng trong văn
có sử, trong sử có văn, nhưng văn không hẳn là sử và ngược lại. Nhiều khi muốn đánh giá
các vấn đề lịch sử một cách chính xác, khoa học, đúng quan điểm phải một phần dựa vào
yếu tố văn học, hoặc khi muốn hiểu đúng một vấn đề văn học phải dựa vào một sự kiện
lịch sử cụ thể, có thật. Vậy thì, văn và sử sẽ là nguồn bổ trợ cho nhau khi nhận thức vấn
đề.
Để làm tốt bài thi lịch sử cũng như đánh giá tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong
nước và thế giới, xu thế phát triển của loài người, đòi hỏi người học phải vận dụng một
phần kiến thức môn địa lý. Chẳng hạn, khi nhận thức về sự phát triển của nước Mĩ, một
nguyên nhân quan trọng học sinh cần phải biết là vị trí địa lý thuận lợi, nguồn tài nguyên
phong phú ...
Chương trình lịch sử Trung học phổ thông có khá nhiều bài học có thể sử dụng kiến
thức văn học, địa lý để nhận thức tốt hơn, đúng hơn về các sự kiện, hiện tượng lịch sử. Sử
dụng nguồn kiến thức thức mở rộng để nhận thức vấn đề lịch sử giúp các em nắm chắc,
hiểu rõ hơn bài học, để vận dụng vào phân tích, đánh giá các sự kiện, hiện tượng lịch sử
tốt hơn, đúng đắn hơn. Ngoài ra, khi hướng dẫn các em vận dụng kiến thức liên môn,

năm học 2011 – 2012, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa Chuẩn kiến thức, kĩ năng và
Hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học môn lịch sử để đảm tính lôgic, tính
thống nhất giữa các bộ môn, tránh những nội dung trùng lặp, góp phần khắc phục tình
trạng quá tải trong giảng dạy, học tập. Đồng thời tạo điều kiện để giáo viên và học sinh
thực hiện tốt yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, góp phần quan trọng vào việc nâng
cao chất lượng giáo dục trung học. Chương trình lịch sử THPT đa số đều đã được điều
chỉnh (Ví dụ: lớp 12 có 24/27 bài được điều chỉnh), trong đó có nội dung không dạy hoặc
đọc thêm. Những sự thay đổi cơ bản này đặt ra một vấn đề quan trọng trong phương pháp
dạy học của giáo viên là phải có kiến thức liên môn sâu rộng, tổ chức cho học sinh có khả
năng sử dụng kiến thức của các môn học có liên quan vào học tập lịch sử để tránh sự
trùng lặp, mất thời gian, giúp học sinh lĩnh hội kiến thức nhẹ nhàng, sinh động mà vững
chắc.

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 5


Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử sẽ đem lại nguồn kiến thức phong
phú, cung cấp lượng thông tin đa dạng hơn, dung lượng lớn, nhiều chiều trên nhiều lĩnh
vực đời sống chính trị - kinh tế - xã hội.
2. Khái quát sự liên quan và việc vận dụng kiến thức Văn học, Địa lý vào nhận
thức Lịch sử
Việc vận dụng kiến thức liên môn với môn văn học, địa lý làm cho hiệu
quả của bài học lịch sử nói riêng, môn học Lịch sử nói chung được nâng cao
(tất nhiên có cả ứng dụng Công nghệ thông tin), giúp cho học sinh hứng thú
hơn trong tìm hiểu bài học, đồng thời làm cho các em hình dung được một cách

nước và giữ nước của cha ông ta từ ngàn xưa. Lịch sử cũng tái hiện đời sống
kinh tế, chính trị, xã hộ loài người. Vậy nên, Lịch sử cần phải được tiếp nhận
một cách đúng đắn, được lưu giữ và phải được “nhớ”. Nhớ để học hỏi, để biết
ơn và để rút ra bài học có ích.
Trước thực trạng môn Lịch sử chưa được coi trọng đúng mức, những năm
gần đây, Bộ Giáo dục cùng các ban ngành liên quan đã tìm cách để nâng cao
hiệu quả và chất lượng giảng dạy, học tập môn Lịch sử. Nhiều giải pháp được
đưa ra, trong đó phải kể đến biện pháp “Sử dụng giáo dục tích hợp liên môn để
học tốt môn Lịch sử”. Bài viết này, tôi nêu những ví dụ về sử dụng kiến thức
liên môn với Văn học, Địa lý và Ứng dụng CNTT trong việc dạy và học một số
bài học lịch sử, chương trình THPT, ban cơ bản.
II. Những trường hợp vận dụng cụ thể
1. Với chương trình lịch sử lớp 10
Bài 5: “Trung Quốc thời phong kiến”. Ở bài này, kiến thức địa lí được vận
dụng để xác định lược đồ, bản đồ Trung Quốc thời phong kiến, về Vạn lí
trường thành thời Tần ... Từ đó học sinh hiểu được tình trạng cát cứ của Trung
Quốc trước thời Tần và tại sao nhà Tần xây dựng Vạn lí trường thành.
Kiến thức văn học sẽ hỗ trợ học sinh mở rộng và khắc sâu hơn về sự phát
triển của Trung Quốc thời Đường. Ví dụ: Thơ Đường phát triển rực rỡ. Học
sinh có thể liên hệ các bài thơ nổi tiếng của Lí Bạch (“ Xa ngắm thác núi Lư”),
Đỗ Phủ (“Bài ca nhà tranh bị gió thu phá”), Bạch Cư Dị (“Tì bà hành”). Hoặc
liên hệ kiến thức liên môn, học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử Trung Quốc thông
qua nhận thức thành tựu văn hóa Trung Quốc thời Minh-Thanh. Các bộ tiểu
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 7


Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

Kiến thức văn học sẽ hỗ trợ học sinh về tinh thần yêu nước, khí thế của
cuộc khởi nghĩa: "Bà trưng quê ở châu phong, Giận người tham bạo thù chồng chẳng
quên, Chị em nặng một lời nguyền, Phất cờ nương tử thay quyền tướng quân, Ngàn tây
nổi áng phong trần, Ầm ầm binh mã xuống gần Long Biên, Hồng quần nhẹ bước chinh
yên, Đuổi ngay Tô Định dẹp yên biên thành, Đô kì đóng cõi Mê Linh, Lĩnh Nam riêng
một triều đình nước ta ..." (trích Đại Nam quốc sử diễn ca”.
Bài 19: “Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm trong các thế kỉ X –
XV”. Ở bài này, việc ứng dụng CNTT được thể hiện qua việc sử dụng nguồn tài
liệu trên các trang web, chủ yếu là trang wikipedia, với các thuật ngữ khó hiểu:

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 10


Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

như “tiên phát chế nhân”, “vườn không nhà trống”, … các hình ảnh về các trận
đánh trong bài học.
Kiến thức địa lý được vận dụng dùng lược đồ, bản đồ để xác định các trận
quyết chiến chiến lược, hướng tiến công của ta/của địch…
Kiến thức văn học sẽ hỗ trợ nhằm hiểu rõ tinh thần yêu nước của nhân dân
ta cùng với chiến lược đánh giặc của các vị tướng. Ví dụ, phần cuộc kháng
chiến chống Tống thời Lí, Lí Thường Kiệt đã sử dụng chiến thuật chiến tranh
tâm lí, đọc bài thơ “Nam quốc sơn hà” để khích lệ quân ta đánh giặc và làm
nao núng tinh thần quân giặc; hoặc trong kháng chiến chống Mông – Nguyên,
bài “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn đã thể hiện rõ tinh thần yêu nước,

dễ bị nhòm ngó và trở thành mục tiêu xâm lược của thực dân phương Tây.

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 13


Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

Bài 7 : «Những thành tựu văn hóa thời cận đại ». Ở bài này, kiến thức văn học
được vận dụng linh hoạt, giúp học sinh liên hệ nhiều chiều, hiểu sâu và rộng
nội dung bài học. Ví dụ: Thành tựu văn học buổi đầu thời cận đại, liên hệ nhà
văn La Phông ten (Pháp) với những câu chuyện ngụ ngôn nổi tiếng (“ Con cáo
và chùm nho”, “Chó sói và cừu”...). Thành tựu văn học cuối thế kỉ XIX đầu thế
kỉ XX cần liên hệ nhà văn Víchto Huygô (Pháp) với bộ tiểu thuyết “ Những
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 14


Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

người khốn khổ”, Lép Tônxtôi (Nga) với “Chiến tranh và hòa bình”, Lỗ Tấn
(Trung Quốc) với “AQ chính truyện”...
Bài 9 : « Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917... ». Ở bài này, kiến thức địa lý
được vận dụng dùng lược đồ xác định toàn cảnh nước Nga, một đất nước rộng
lớn vắt qua 2 châu lục Á-Âu, nơi diễn ra cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa đầu
tiên trên thế giới.

Bài 23 : «Phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam đến Chiến tranh thế giới thứ
nhất (1914) ». Kiến thức văn học được vận dụng giúp học sinh hiểu hơn về hai
nhân vật yêu nước kiệt xuất đầu thế kỉ XX (Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh).
Chẳng hạn, Phan Bội Châu có bài thơ Chúc Tết Thanh Niên: “Dậy! Dậy! Dậy! Bên
án một tiếng gà vừa gáy, Chim trên cây liền ngỏ ý chào mừng, Xuân ơi xuân, xuân có
biết cho chăng? Thẹn cùng sông, buồn cùng núi, tủi cùng trăng...”. Phan Châu Trinh có
bài “Đập đá ở Côn Lôn”: “Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn, Lừng lẫy làm cho lở núi
non, Xách búa đánh tan năm bảy đống, Ra tay đập bể mấy trăm hòn, Tháng ngày bao
quản thân sành sỏi, Mưa nắng chi sờn dạ sắt son, Những kẻ vá trời khi lỡ bước, Gian
nan nào xá sự con con”.
3. Với chương trình lịch sử lớp 12
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 16


Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

Bài 1: «Sự hình thành trật tự thế giới mới sau CTTG thứ 2 »

Bản đồ Thế giới năm 1962 với các phe liên kết

Ở bài này, kiến thức địa lý được vận dụng dùng bản đồ để xác định cục
diện toàn thế giới với đặc trưng nổi bật phân chia 2 cực Đông-Tây (sẽ sử dụng
CNTT, máy chiếu chiếu rõ các màu nổi bật của mỗi phe). Học sinh sẽ được tìm
hiểu về trật tự thế giới, sự phân chia 2 cực Ianta, thế giới trong tình trạng Chiến tranh
lạnh. Qua lược đồ, học sinh có thể khai thác những nơi chịu ảnh hưởng của Liên
Xô, những nơi chịu ảnh hưởng của Mĩ, xác định các nước trung lập. Học sinh
cũng có thể xác định được rằng sự phân chia Đông-Tây không đơn thuần theo

Bài 16: «Phong trào GPDT và Tổng K/N tháng Tám (1939-1945)». Ở bài này, kiến
thức địa lí được vận dụng dùng lược đồ để xác định Tổng khởi nghĩa tháng
Tám 1945. Khai thác lược đồ, học sinh xác định được Tổng khởi nghĩa tháng
Tám diễn ra đồng loạt trên cả nước và ở từng địa phương, xác định được Khu
giải phóng Việt Bắc... về Cách mạng tháng Tám ở Thủ đô Hà Nội, Huế, Sài Gòn, học
sinh hình dung ra khí thế cách mạng sôi sục của dân tộc.
Kiến thức văn học được vận dụng giúp học sinh khắc sâu sự kiện Bác Hồ
về nước ngày 28/01/1941 bằng câu thơ Tố Hữu: “ Ôi sáng xuân nay, Xuân 41,
Trắng rừng biên giới nở hoa mơ, Bác về, im lặng, con chim hót, Thánh thót bờ lau vui
ngẩn ngơ...”. Ngoài ra, tác phẩm “Tuyên ngôn độc lập” trong chương trình Văn học 12
cũng được vận dụng để học sinh khắc sâu sự kiện Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 18


Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

đời ngày 02-9-1945: “Hỡi đồng bào cả nước, Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền
bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những
quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc"...
Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945 có thể sử dụng đa dạng kiến thức liên môn.
Ở các Bài 14: Phong trào cách mạng 1930 – 1935, Bài 15: Phong trào dân chủ 19361939, Bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa tháng Tám (19391945), kiến thức các môn có liên quan có thể sử dụng trong những trường hợp dạy học cụ
thể. Kiến thức về Văn học: Nhiều nhà văn hiện thực phê phán như Tú Mỡ, Nguyễn Công
Hoan, Ngô Tất Tố… đả kích, châm biếm các tệ nạn xã hội, bọn quan lại cường hào
phong kiến sâu mọt. Tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố, “Bước đường cùng” của
Nguyễn Công Hoan, “Chí Phèo”, “Lão Hạc”, “Trăng sáng”, “Đời thừa”… của Nam Cao,
thơ ca trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam, “Chữ người
tử tù” của Nguyễn Tuân, bài thơ “Từ ấy” của Tố Hữu, “Tức cảnh Pắc Bó”, “Cảnh rừng

Pháp tại Điện Biên Phủ.
- Bài 22: «Nhân dân 2 miền trực tiếp chống ĐQ Mĩ xâm lược (1965-1973)». Kiến
thức văn học được vận dụng giúp học sinh nhận thức rõ tinh thần quyết tâm
đánh thắng giặc Mĩ xâm lược. Chẳng hạn, nói về sự kiện quân dân miền Bắc
bắn rơi máy bay Mĩ, Tố Hữu đã viết: “O du kích nhỏ giương cao súng. Thằng Mĩ
lênh khênh bước cúi đầu. Ra thế! To gan hơn béo bụng. Anh hùng đâu cứ phải mày râu!”

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 20


Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

Bài 23: «Giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973 – 1975)». Ở bài này, kiến thức
địa lí được vận dụng dùng lược đồ xác định Tổng tiến công và nổi dậy Xuân
1975. Dựa vào lược đồ và kết hợp video “Mùa Xuân đại thắng”, học sinh nắm
rõ diễn biến Tổng tiến công qua 3 chiến dịch lớn (Tây Nguyên, Huế-Đà Nẵng
và Trung Trung bộ, Hồ Chí Minh).H ọc sinh hình dung khí thế thần tốc, táo bạo chủa
các chiến dịch, như tận mắt chứng kiến diễn biến các chiến dịch lớn của quân ta giải
phóng hoàn toàn miền Nam.

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 21


Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

Ngoài việc vận dụng kiến thức liên môn văn học, địa lí để nhận thức lịch sử trên lớp,
chúng ta vẫn cần sự trợ giúp qua nguồn Internet, Ví dụ : Khi muốn tìm hiểu về Chiến
dịch Điện Biên Phủ (cần xem bài viết hoặc video chính thống), ngoài việc tiếp nhận kiến
thức lịch sử trên lớp, học sinh có thể hiểu sâu và rộng hơn về chiến dịch này qua việc tra
cứu Internet. Tra cứu Internet, học sinh có video sinh động, có bài viết về chiến dịch này,
có lược đồ toàn cảnh chiến trường Đông Dương, vị trí chiến lược của Điện Biên Phủ...
Khi vận dụng kiến thức liên môn cũng cần biết «gạn đục khơi trong», không phải sự
kiện hiện tượng lịch sử nào cũng vận dụng.
Muốn có lượng kiến thức rộng, mới, cập nhật, người dạy và người học phải thường
xuyên theo dõi các phương tiện thông tin đại chúng, nhất là phát thanh truyền hình và
mạng Internet. Sau khi xem xong, cần tự rút ra sự vận dụng linh hoạt, hợp lí.
C. KẾT LUẬN
Xuất phát từ kinh nghiệm của bản thân, từ thực tế giảng dạy, bản thân tôi đúc rút
kinh nghiệm mong muốn đem lại cho các em học sinh hứng thú hơn trong học tập môn
Lịch sử, có thể nhận thức tốt hơn các sự kiện, hiện tượng, vấn đề lịch sử, có thể hiểu sâu
hơn, nhận thức tổng quát và rộng hơn vấn đề, từ đó có thể xử lý trong tình huống cụ thể.
Việc vận dụng kiến thức liên môn hỏi đòi hỏi các em phải có kiến thức tổng hợp rộng từ
nhiều môn học.
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 – 2014. Lê Hữu Lợi
Trang 23


Trường THPT Số 4 Văn Bàn

Tổ: Văn-Sử-Địa-Anh văn

Tôi đã nêu lên một số tình huống vận dụng cụ thể và hướng dẫn ngắn gọn hướng
giải quyết để học sinh có thể tham khảo, trả lời, kiểm tra sự hiểu biết và nâng cao năng
lực phân tích, đánh giá, bình luận vấn đề lịch sử.
Các tình huống nêu trên, học sinh phải chọn lọc kỹ để lựa chọn sự kiện, hiện tượng