SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI
TRƯỜNG THPT SỐ 3 HUYỆN VĂN BÀN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
SỬ DỤNG VIDEO VÀ CÁC HÌNH ẢNH PHÙ HỢP NHẰM NÂNG
CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CỦA HỌC SINH LỚP 11 BAN
CƠ BẢN KHI HỌC XONGCHƯƠNG 7: HIĐROCACBONTHƠM - NGUỒN
HIĐROCACBON THIÊN NHIÊN - HỆ THỐNG HÓA VỀ HIĐROCACBON.

- Họ tên tác giả : Trần Anh Tài
- Chức vụ: Giáo viên
- Tổ chuyên môn: Hóa – Sinh – Địa – Thể dục
- Đơn vị công tác: Trường THPT số 3 huyện Văn Bàn

Văn Bàn, tháng 5 năm 2014

Mục lục


Trần Anh Tài
Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

Mục
lục………………………………………………………………………….Trang
ĐẶT VẤN
ĐỀ………………………………………………………………….....3
1. Lí do chọn đề tài………………………………………………………………..3
2. Mục đích nghiên cứu...........................................................................................3
3. Đối tượng nghiên

lớp..................................................................................................5
3.1. Kế hoạch lên lớp bài 35...............................................................................512
3.2. Kế hoạch lên lớp bài 36.............................................................................1214
4. Kết quả sáng
kiến...............................................................................................14
IV. KẾT LUẬN.....................................................................................................14
1. Kết
luận..............................................................................................................14
2. Khuyến
nghị.......................................................................................................14
TÀI LIỆU THAM
KHẢO......................................................................................15
PHỤ LỤC..........................................................................................................1619

ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài:
Ngày nay, khoa học công nghệ thông tin phát triển rất mạnh mẽ. Công
nghệ thông tin có rất nhiều ứng dụng trong giảng dạy. Học sinh có thể lãnh hội
kiến thức một cách trực quan hơn, rõ ràng hơn và nhiều nội dung hơn.Vì vậy,
Sáng kiến kinh
nghiệm

3


Trần Anh Tài
Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh


Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương là hai lớp 11A2 và
lớp 11A4 trường THPT số 3 Văn bàn. Lớp thực nghiệm là lớp 11A2 được thực
hiện giải pháp thay thế khi dạy các bài của chương “Hiđrocacbon thơm - Nguồn
hiđrocacbon thiên nhiên - Hệ thống hóa về hiđrocacbon” (Chương trình cơ bản).
Lớp đối chứng là lớp 11A4 giảng dạy theo phương pháp truyền thống.

NỘI DUNG
Sáng kiến kinh
nghiệm

4


Trần Anh Tài
Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

I. CƠ SỞ LÍ LUẬN
Trong sách giáo khoa thuộc chương Hiđrocacbon thơm - Nguồn
hiđrocacbon thiên nhiên - Hệ thống hóa về hiđrocacbon - hóa học 11 chương
trình cơ bản các thí nghiệm của phản ứng giữa benzen và toluen với halogen, axít
nitric, và phản ứng giữa benzen, toluen, stiren với dung dịch brôm, dung dịch
KMnO4 chỉ là những hình ảnh tĩnh kèm theo các mô tả hiện tượng hóa học kém
sinh động. Việc sưu tầm các video, các hình ảnh phù hợp với nội dung bài giúp
các em học sinh quan sát rễ dàng hơn, hứng thú hơn và hiểu bản chất hơn về các
hiện tượng, bản chất của các phản ứng hóa học trên.
II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
Tại trường THPT số 3 Văn Bàn, giáo viên chỉ mới cố gắng khai thác kênh
hình, kênh chữ trong sách giáo khoa để phục vụ cho giảng dạy. Số giáo viên biết


5


Trần Anh Tài
Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

tra trước tác động. Kết quả kiểm tra cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có sự
tương đương.
Kiểm tra sau tác động: Bài kiểm tra được thiết kế gồm 20 câu hỏi câu trắc
nghiệm khách quan.
1.2. Quy trình nghiên cứu
1.2.1. Chuẩn bị của giáo viên.
Lớp thực nghiệm: Sử dụng các video, thí nghiệm ảo và các hình ảnh phù
hợp trong chương “Hiđrocacbon thơm-Nguồn hiđrocacbon thiên nhiên-Hệ thống
hóa về hiđrocacbon” đã sưu tầm ở trên vào các tiết dạy.
Lớp đối chứng: Không sử dụng các video, thí nghiệm ảo và các hình ảnh
phù hợp trong chương “Hiđrocacbon thơm-Nguồn hiđrocacbon thiên nhiên-Hệ
thống hóa về hiđrocacbon” đã sưu tầm ở trên vào các tiết dạy.
1.2.2. Tiến trình dạy thực nghiệm.
Thời gian tiến hành thực nghiệm tuân theo kế hoạch và thời khóa biểu
chính khóa năm học 2013 -2014. Cụ thể:
Thời gian thực hiện
Tiết
Thứ
Môn/Lớp
Tên bài
PPCT

giữa benzen với dung dịch brôm, benzen với dung dịch axít nitric, benzen và
toluen với dung dịch KmnO4...); hình ảnh mô hình benzen...
3. Kế hoạch lên lớp.
3.1. Kế hoạch bài 35:
- Phân phối chương trình bài 35 (Tiết 50, 51, 52)
+ Tiết 50: Nếu chỉ sử dụng hình ảnh mô hình phân tử benzen, bảng 7.1
trong sách giáo khoa học sinh khó có thể quan sát được cấu tạo phẳng của phân
Sáng kiến kinh
nghiệm

6


Trần Anh Tài
Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

tử benzen và không nhận biết được các vị trí nhóm thế giống nhau. Việc sử dụng
thêm các hình ảnh động về mô hình phân tử benzen (cấu tạo) sẽ giúp học sinh
hiểu sâu hơn, trực quan hơn về cấu trúc phân tử benzen và hình ảnh về vị trí các
nhóm thế trong vòng benzen của các ankylbenzen (Đồng phân, danh pháp) sẽ
giúp học sinh phân biệt được các vị trí trong vòng benzen của ankylbenzen từ đó
giúp cho học sinh có thể rễ ràng hơn khi viết các đồng phân và gọi tên các đồng
phân.
+ Tiết 51: Nếu chỉ sủ dụng kênh chữ mô tả hiện tượng của phản ứng giữa
benzen với brom và với axít nitric thì học sinh chỉ được tiếp thu một cách thụ
động về các bước tiến hành, hiện tượng sảy ra. Việc sử dụng video mô tả phản
ứng của benzen với brom và với axít nitric (Phản ứng thế) sẽ giúp học sinh tiếp
thu kiến thức một cách trực quan hơn, gây ấn tượng sâu sắc hơn giúp học sinh ghi

Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

III. PHƯƠNG PHÁP
- Thuyết trình
- Vấn đáp
- Trực quan
IV. THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1. Ổn định lớp ( 1 phút).
2. Bài mới:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ
HS
Hoạt động 1: Đồng đẳng, đồng
phân, danh pháp và cấu tạo của
benzen.
+ Thời gian: 30 phút.
* Gv yêu cầu Hs trả lời:
- Công thức phân tử của
benzen?
- Dựa vào khái niệm đồng đẳng
lấy 3 ví dụ về đồng đẳng của
benzen?
- Dựa vào mối quan hệ về số
lượng nguyên tử C và H hãy
viết CTPT chung dãy đồng đẳng
của benzen? (khá-giỏi)
Hs: suy nghĩ trả lời?
- Quan sát mô hình phân tử
benzen và rút ra nhận xét:


Trần Anh Tài
Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

* Gv: yêu cầu Hs quan sát bảng
7.1(SGK) và rút ra nhận xét về
các loại đồng phân của dãy đồng
đẳng của benzen.
Hs trả lời. Gv bổ sung.
* Gv: Cho Hs quan sát hình ảnh
về các vị trí trong vòng benzen
của các ankylbenzen và rút ra
nhận xét về các vị trí?
* Gv giới thiệu cách đọc tên và
gọi Hs đọc tên một số đồng
phân đơn giản.

3. Đồng phân và danh pháp:
- C6H6 và C7H8 không có đồng phân thơm.
- Từ C8H10 trở lên có đồng phân mạch cacbon và
đồng phân vị trí tương đối của các nhóm ankyl
trên vòng benzen.
- Tên hệ thống: nhóm ankyl + benzen (đánh số
làm sao cho tổng số chỉ vị trí là nhỏ nhất)
Ngoài ra vị trí nhóm ankyl ở 2, 3, 4 còn gọi theo
chữ cái: o, m, p (ortho, meta, para).
CH3


tính chất vật lí.
Hs trả lời.
V. CỦNG CỐ, DẶN DÒ ( 4 phút):
1. Củng cố:
- Làm bài tập 2 trang 159 SGK.
2. Dặn dò.
- Làm bài tập 3, 4, 5, 7 trang 159+160 SGK.
Tiết 51: BENZEN VÀ ĐỒNG ĐẲNG.
MỘT SỐ HIĐROCACBON THƠM KHÁC
IV. THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1. Ổn định lớp ( 2 phút).
2. Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
Viết các đồng phân của C8H10 ?
Sáng kiến kinh
nghiệm

9


Trần Anh Tài
Lào Cai

3. Bài mới:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ
HS
Hoạt động 1: Phản ứng thế
+ Thời gian: 25 phút.
* Gv: Dựa vào CTCT em có
nhận xét gì về tính chất hóa học
của benzen và đồng đẳng của

* GV: Đính chính lại nếu có sai
xót.

Br

2-bromtoluen
(o-bromtoluen)

CH3

+ Br2

Fe

(41%)

CH3

- HBr

* GV: Đính chính lại nếu có sai
xót.
* Gv: Chiếu thí nghiệm
giữa benzen và dung dịch axít
nitric yêu cầu Hs quan sát sự
thay đổi màu sắc, trạng thái và
viết pthh, đọc tên sản phẩm.
Hs: Quan sát thí nghiệm, nhận
xét và lên bảng viết phương
trình và đọc tên sản phẩm.


CH3

NO2

* GV: Làm sáng tỏ quy luật thế
ở vòng benzen thông qua các ví

NO2

2-nitrotoluen
(o-nitrotoluen)
(58%)
4-nitrotoluen
(p-nitrotoluen)

Quy tắc thế: Các ankylbenzen dễ tham gia phản
ứng thế nguyên tử H của vòng benzen và sự(42%)
thế
Sáng kiến kinh

nghiệm

10


Trần Anh Tài
Lào Cai

dụ.

Cl
b. Cộng clo:
Cl
as
- Khi chiếu sáng phản ứng với
+ 3Cl2 →
hexacloran
Cl2.
Cl
Cl
Cl
* Gv viên hướng dẫn Hs viết
PTHH.
0

-GDBVMT: Xử lý các chất thải
sau thí nghiệm: an toàn
V. CỦNG CỐ, DẶN DÒ ( 3 phút):
1. Củng cố:
- Làm bài tập 3 trang 159 SGK
- Gv nhắc lại trọng tâm của bài về tính chất hóa học.
2. Dặn dò.
- Làm bài tập 4, 5, 7 trang 160 SGK.
Tiết 52: BENZEN VÀ ĐỒNG ĐẲNG.
MỘT SỐ HIĐROCACBON THƠM KHÁC
IV. THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1. Ổn định lớp ( 2 phút).
2. Kiểm tra bài cũ ( 5 phút): Trình bày tính chất hóa học (phản ứng thế và phản
ứng cộng) của benzen và ankylbenzen?
3. Bài mới:


-3273 kJ
CnH2n – 6 +

3n − 3
O2 → nCO2 + (n – 3)
2

H2 O
b. Oxi hóa không hoàn toàn:
* Gv: Chiếu thí nghiệm cho benzen và
toluen vào dung dịch KMnO4 ở nhiệt độ - Benzen không tác dụng với KMnO 4.
- Các ankylbenzen khi đun nóng với
thường và đun nóng.
dung dịch KMnO4 thì nhóm ankyl bị oxi
Hs: quan sát nhận xét màu sắc, trạng
hóa.
thái của dung dịch và viết PTHH.
COOK

0

t
→
CH3 + KMnO4 

Kalibenzoat
+ 2MnO2 + KOH + H2O

Hoạt động 2: Cấu tạo và tính chất vật lí

+ Có 1 liên kết đôi ngoài vòng benzen.
- Tính chất vật lí của stiren: Chất lỏng
không màu, nhẹ hơn nước và không tan
trong nước.
2. Tính chất hoá học:
- Stiren có khả năng tham gia phản ứng thế
vào vòng benzen, phản ứng cộng vào nối
đôi.
* Phản ứng với dung dịch brom:
C6H5-CH=CH2 + Br2 → C6H5-CH=CH2
Br Br
* Phản ứng với hidro:
CH=CH2
CH2CH3

CH2CH3

Sáng kiến kinh
nghiệm

12


Trần Anh Tài
Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

* Gv giới thiệu phản ứng trùng hợp của
stiren.

- Củng cố tính chất hóa học cơ bản của hidrocacbon thơm.
- So sánh tính chất hóa học của hidrocacbon thơm với ankan và anken.
2. Kỹ năng:
- Rèn luyện kĩ năng viết PTHH minh họa tính chất hóa học của hidrocacbon
thơm.
- Kĩ năng giải toán về hidrocacbon thơm.
II. CHUẨN BỊ
* Gv: - Hệ thống câu hỏi gợi ý.
- Hệ thống bài tập bám sát nội dung luyện tập.
* Hs: Ôn lại kiến thức trong chương.
III. PHƯƠNG PHÁP:
- Đàm thoại
- Nêu và giải quyết vấn đề.
IV. THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1. Ổn định lớp ( 2 phút).
2. Kiểm tra bài cũ ( 5 phút)
- Bài tập 1, 2 trang 159 SGK.
Sáng kiến kinh
nghiệm

13


Trần Anh Tài
Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

3. Bài mới:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

- Benzen với H2 (xt: Ni).
- Etylbenzen với Cl2 (as), với dd
KMnO4 (t0).
- Stiren với dd Br2.
* Gv: Dựa vào các phản hãy rút ra
tính chất hóa học chung của
hiđrocacbon thơm.

2. Tính chất hóa học chung của
hiđrocacbon thơm
Hs viết PTHH và rút ra tính chất hóa học
chung của hiđrocacbon thơm.
- Pư thế nguyên tử H của vòng benzen
( thế halogen, thế nitro).
- Pư thế nguyên tử H của nhóm ankyl liên
kết với vòng benzen.
- Pư cộng với Br2, HBr, H2O vào liên kết
đôi ở nhánh của vòng benzen.
- Pư cộng H2 vào vòng benzen tạo thành
xiclohexan hoặc ankyl xiclohexan.
- Pư oxi hóa nhánh ankyl bằng KMnO4
đun nóng.
II. BÀI TẬP:

Hoạt động 2: Bài tập
+ Thời gian: 25 phút.
Bài 2: Gv yêu cầu Hs viết CTCT các
chất → dựa vào CTCT để xác định
thuốc thử dùng để nhận biết.
Hs: Dựa vào CTCT để xác định

gì.
Bài 3: Lập sơ đồ và viết ptpư:
1500 C
+ H ( Pd / PbCO , t )
→ C2H4
CH4 → C2H2     
0

2

3

6000 C

0

Fe , t
C2H2 Than


→ C6H6 Cl, 
→
hoaït tính
2

0

C6H5Cl
, H SO
C6H6 HNO

5,62
Điểm trung bình sau tác động
6,10
6.58
Kết quả kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm có điểm trung bình
là:6.58, kết quả bài kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng điểm trung bình là:
6,10. Độ chênh lệch điểm số giữa hai nhóm là: 0,48; Tỉ lệ học sinh có điểm số từ
trung bình trở lên đã tăng rõ rệt ở lớp thực nghiệm. lớp được tác động có tỉ lệ
điểm trên trung bình và điểm trung bình cộng cao hơn lớp đối chứng.

IV. KẾT LUẬN
1. Kết luận:
Sử dụng các video và các hình ảnh phù hợp sẽ cung cấp cho học sinh một
cách trực quan hơn, sinh động về cấu trúc phân tử và các hiện tượng hóa học từ
đó học sinh có thể lĩnh hội được kiến thức tốt hơn, ghi nhớ lâu hơn và khả năng
Sáng kiến kinh
nghiệm

15


Trần Anh Tài
Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

áp dụng kiến thức vào việc giải quyết các vấn đề học tập và cuộc sống tốt hơn khi
học xong chương 7: Hiđrocacbon thơm – Nguồn hiđrocacbon thiên nhiên – Hệ
thống hóa về hiđrocacbon.
Sáng kiến này chỉ có phạm vi hẹp trong một chương và nó phụ thuộc vào

Trần Anh Tài
Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

PHỤ LỤC
I. ĐỀ VÀ ĐÁP ÁN KIỂM TRA SAU TÁC ĐỘNG
ĐỀ KIỂM TRA SAU TÁC ĐỘNG
Câu 1: Chọn cụm từ thích hợp điền vào khoảng trống .... trong câu sau:
Sáu nguyên tử C trong phân tử benzen liên kết với nhau tạo thành ........
A. Mạch thẳng

B. Vòng 6 cạnh đều, phẳng.

C. vòng 6 cạnh, phẳng D. mạch có nhánh.
Câu 2: Dãy đồng đẳng của ankylbenzen có công thức tổng quát là:
A. CnH2n+2

B. CnH2n

C. CnH2n-2

D. CnH2n-6

Câu 3: Trong các chất sau đây, chất nào là đồng đẳng của benzen:
Sáng kiến kinh
nghiệm

17


Câu 5: Công thức phân tử của Stizen là:
A. C6H6

B. C7H8

Câu 6: Ứng với công thức phân tử C8H10 có bao nhiêu đồng phân hiđrocacbon
thơm?
A. 2
B. 3
C. 4
D. 5
Câu 7: Danh pháp IUPAC ankylbenzen có CTCT sau là:

CH3

A.1–etyl–3–metylbenzen B.5–etyl–1–metylbenzen
C.2–etyl–4–metylbenzen
D.4–metyl–2–etyl benzen

C2H5

Câu 8: Hiện tượng gì xảy ra khi cho brom lỏng vào ống nghiệm chứa benzen, lắc
rồi để yên ?
A.dd brom bị mất màu.

B.Có khí thoát ra

C.Xuất hiện kết tủa

D.dd brom không bị mất màu


B. Meta (m)

C. Para (p)

D. Ortho(o) và

para(p)
Sáng kiến kinh
nghiệm

18


Trần Anh Tài
Lào Cai

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

Câu 13: o-xylen có tên theo danh pháp thay thế là:
A. 1,2-đimetylbenzen

B. 1,3-đimetlybenzen

B. 1,4-đimetylbenzen

D. Etylbenzen

Câu 14: m-xylen có tên theo danh pháp thay thế là:
A. 1,2-đimetylbenzen

A cần dùng vừa hết 29,4 lít oxi (đktc).Xác định công thức phân tử của A.
A. C7H8.
B. C9H8.
C. C8H10
D. C7H7
Câu 19: Hidrocacbon X là chất lỏng có tỉ khối hơi so với không khí là 3,17. Đốt
cháy hoàn toàn X thu được CO2 có khối lượng bằng 4,28 lần khối lượng H2O. Ở
nhiệt độ thường X không làm mất màu dd brôm. Khi đun nóng X làm mất màu
dd KMnO4. CTPT của X là:
A. C7H8.
B. C9H8.
C. C8H10
D. C7H7
Câu 20: Cho benzen tác dụng với lượng dư HNO3 đặc có xúc tác H2SO4 đặc để
điều chế nitrobenzen. Tính khối lượng nitrobenzen thu được khi dùng 1,00 tấn
benzen với hiệu suất 78%.
A. 1,220 tấn
B. 1,230 tấn
C. 1,210 tấn
D. 1,240
tấn
ĐÁP ÁN KIỂM TRA SAU TÁC ĐỘNG
câu 1

2

3

4



1
19

20


Trần Anh Tài
Lào Cai

A
B
C
D

Trường THPT số 3 Văn Bàn tỉnh

x
x

x

0
x

1

2

x


x

x

x
x

II. BẢNG ĐIỂM
LỚP ĐỐI CHỨNG 11A2
S
T
T
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12

LỚP THỰC NGHIỆM 11A2

Trướ
c TĐ

5.5
4
6
4.5
8.5
6.5
6
7
7
7.5

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12

Sùng A Chứ
La Thị Thùy Dung
La Thanh Dự
Chảo A Đơ
Triệu Thị Ghến
Hà Thị Hằng

9.5
8.5

4

4.5

13

Lương Thị Mây

7

8

5
3
5

5.5
4
6

14
15
16

6.5
4.5
6

22
23
24

6
7
5
5
7.5
8

5.5
8
5
5.5
8
7

19
20
21
22
23
24

Bàn Mùi Mấy
Hà Văn Ngam
Đồng Thị Ngoan
Lương Công
Nguyên

Vàng A Dế
Sùng A Dơ
Hoàng Văn Dũng
Hà Văn Dương
Sùng A Đa
Đào Thị Giang
Lự Ngọc Giang
La Ngọc Hải
La Thị Hảo
La Thọ Hòa
Dương Thị Huệ
Hà Thị Thúy
Hưởng
Nguyễn Văn Hữu
Lương Đức Kiêm
Hoàng Văn Luận

17 Lương Văn Lực

Hoàng Văn Ngam
Hoàng Thị Niên
Lục Văn Oai
Hoàng Thị Oanh
Lương Thị Pénh
La Văn Quyết

Sáng kiến kinh
nghiệm

20

Lê Thị Trang

5
7
5

5.5
8.5
6

8

8.5

28

Hoàng Văn Tú

5

6

4.5
5.5

4.5
6

29
30