1
Trờng Đại Học Vinh

Khoa Giáo Dục Tiểu Học

------ -----

Sử dụng phơng pháp trò chơi trong quá trình dạy học
phân môn lịch sử (môn tự nhiên và xã hội)
ở trờng tiểu học
(Luận văn tốt nghiệp đại học)

Giáo viên hớng dẫn: TS. Nguyễn Thị
Sinh viên thực hiện: Võ Tá Ngọc

Hờng

Vinh - 2002
Phụ lục
Phiếu điều tra xin ý kiến
-----------------1. Đồng chí thờng sử dụng phơng pháp dạy học nào trong các phơng
pháp dới đây để dạy phân môn Lịch sử.
Phơng pháp quan sát
Phơng pháp hỏi đáp
Phơng pháp sử dụng phiếu học tập
Phơng pháp thảo luận


2
Phơng phápkể chuyện
Phơng pháp trò chơi


3
Thích
Bình thờng
Không thích
6. Các lý do em thích giờ học này.
Do em thích môn học này
Không khí lớp học sôi nổi
Đợc thay đổi t thế, không thấy mệt mỏi
7. Các lý do em không thích giờ học này.
Em không thích giờ học này.
Em không biết mình phải làm gì
Giờ học ồn ào

Mục lục

Phần mở đầu

1. Lý do chọn đề tài
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài
3. Mục đích nghiên cứu
4. Khách thể và đối tợng nghiên cứu
5. Giả thiết khoa học
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
7. Phạm vi nghiên cứu
8. Phơng pháp nghiên cứu

Chơng 1

Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu


4
học phân môn Lịch sử
2.2. Cách thức tổ chức trò chơi trong quá trình dạy học phân
môn Lịch sử
2.3. Các loại trò chơi trong dạy học phân môn Lịch sử và cách
sử dụng
2.4. Điều kiện để tổ chức trò chơi cho học sinh trong quá trình
dạy học phân môn Lịch sử có hiệu quả.
2.5. Thực nghiệm s phạm
Kết luận và kiến nghị
Tài liệu tham khảo
Phụ lục

30
36
41
42
58

Phần mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Giáo dục tiểu học là cơ sở ban đầu hết sức quan trọng đặt nền móng
cho sự phát triển toàn diện nhân cách con ngời, đặt nền tảng vững chắc cho giáo
dục phổ thông và cho toàn hệ thống giáo dục quốc dân. Bớc vào tiểu học, học
sinh đến với nền văn minh nhà trờng, đến với dạng hoạt động mới: hoạt động
học tập. Nhờ đó mà học sinh tiểu học hình thành đợc cách học với hệ thống kỹ
năng cơ bản tạo thành năng lực học tập của các em nh là năng lực tạo ra các
năng lực khác. Chính vì vậy mà ngay từ bậc học này, chúng ta phải dạy cho học
sinh biết cách suy nghĩ, cách t duy sáng tạo, tự mình chiếm lĩnh tri thức bằng

lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau cùng tiến bộ.
Thực tiễn dạy học phân môn Lịch sử hiện nay ở bậc tiểu học cho
thấy:Giáo viên tiểu học còn gặp nhiều khó khăn trong việc vận dụng phơng
pháp dạy học. Giáo viên lên lớp chủ yếu thuyết trình giảng giải, cha biết vận
dụng linh hoạt các phơng pháp dạy học Lịch sử, vì thế mà giáo viên gặp rất
nhiều khó khăn trong việc sử dụng phơng pháp để dạy học phân môn này. Khi
tiến hành giờ dạy, giáo viên thờng cho học sinh trả lời một số câu hỏi để củng
cố khắc sâu mà ý chú ý tới việc tổ chức các trò chơi nhằm gây hứng thú học tập
cho học sinh. Vì vậy, học sinh tiếp thu kiến thức do giáo viên truyền đạt một
cách thụ động, áp đặt, còn cha hứng thú trong việc học Lịch sử nên giờ học cha
phát huy đợc tính tích cực nhận thức của học sinh.Các kiến thức mà học sinh có
đợc sau mỗi bài học chỉ dừng ở mức độ ghi nhớ và tái hiện đơn thuần, thiếu tính
sáng tạo, thiếu tính bền vững.
Mặt khác trò chơi là phơng pháp đợc giáo viên tiểu học sử dụng còn cha
thờng xuyên, chỉ sử dụng nh là một phơng pháp phụ, thay đổi không khí trạng
thái của tiết học, chứ cha sử dụng phơng pháp này với t cách là phơng pháp
chính, chủ yếu để giúp học sinh lĩnh hội kiến thức cơ bản của bài. Trên thực tế,
việc sử dụng phơng pháp này trong dạy học phân môn Lịch sử cha đạt kết quả
cao, quá trình tổ chức trò chơi còn đơn điệu, cha thực sự lôi cuốn, hấp dẫn học
sinh, cha tổ chức đợc trò chơi tập thể để có thể huy động đợc nhiều học sinh
tham gia một lúc. Đặc biệt ít giáo viên biết cách tổ chức cho học sinh tham gia
vào trò chơi một các có hiệu quả để học sinh tự mình phát hiện đợc tri thức cần
học. Mặc dù đây là cách dạy học tích cực theo định hớng đổi mới phơng pháp
dạy học hiện nay. Vì vậy, việc tìm hiểu sử dụng phơng pháp trò chơi trong dạy
học phân môn Lịch sử không những có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có ý
nghĩa về mặt thực tiễn: Giúp cho giáo viên tiểu học có thể vận dụng phơng pháp
này vào quá trình dạy học phân môn Lịch sử, góp phần nâng cao chất lợng hiệu
quả dạy học phân môn này ở tiểu học. Vì vậy chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu
của mình là: Sử dụng phơng pháp trò chơi trong day học phân môn Lịch sử
(môn TN-XH) ở trờng tiểu học.

lý của học sinh tiểu học, phù hợp với nội dung của từng bài học thì sẽ giúp học
sinh lĩnh hội, củng cố kiến thức một cách nhẹ nhàng thoải mái và từ đó nâng
cao chất lợng dạy học phân môn này ở trờng tiểu học.

6. Nhiệm vụ nghiên cứu.
6.1. Tìm hiểu cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu (phơng pháp trò chơi
trong dạy học) của giáo viên ở trờng tiểu học.
6.2. Thiết kế các loại trò chơi trong dạy học phân môn Lịch sử và cách
thức sử dụng chúng một cách có hiệu quả trong dạy học phân môn Lịch sử.
7. Giới hạn phạm vi nghiên cứu.


7
Việc sử dụng phơng pháp trò chơi trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 4,5.
8. Phơng pháp nghiên cứu.
Khi nghiên cứu đề tài này chúng tôi sử dụng các phơng pháp sau đây:
8.1. Phơng pháp nghiên cứu lý thuyết.
cứu.

Đọc và nghiên cứu, tổng kết các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên
8.2. Phơng pháp nghiên cứu thực tiễn.
* Phơng pháp tổng kết kinh nghiệm dạy và học của giáo viên và học sinh.
* Phơng pháp quan sát việc dạy và học của học sinh trờng thực nghiệm.
* Phơng pháp điều tra an két trên các đối tợng giáo viên và học sinh.
* Phơng pháp thực nghiệm s phạm.
* Phơng pháp trò chuyện phỏng vấn giáo viên.

* Phơng pháp thống kê toán học để chứng minh độ tin cậy của các kết
quả nghiên cứu.


học mới này vào trờng phổ thông một cách sâu rộng để có đợc kết quả học tập
cao hơn là cả một vấn đề, mà giải quyết vấn đề này liên quan đến nhiều yếu tố,
trong đó việc nghiên cứu sử dụng các phơng pháp dạy mới trong các môn học,
từng giai đoạn cụ thể là rất cần thiết. Bởi trò chơi là phơng pháp dạy học nhằm
kích thích và xây dựng động cơ học tập cho học sinh, nhằm phát huy tính tích
cực chủ động của học sinh, là một phơng pháp thờng dùng để dạy phân môn
Lịch sử. Tuy nhiên trò chơi chỉ thực sự đợc coi là phơng pháp dạy học khi giáo
viên biết tổ chức cho học sinh tham gia trò chơi một cách có mục đích, có kế
hoạch nhằm lĩnh hội nội dung giáo dục đã định. Vì thế chúng tôi xác định rằng


10
việc nghiên cứu vấn đề sử dụng trò chơi trong dạy học phân môn Lịch sử sẽ góp
phần nâng cao chất lợng dạy học phân môn này.
1.1.2. Khái niệm trò chơi và phơng pháp trò chơi trong dạy học.
Ngay từ tuổi mẫu giáo, trẻ em đã đợc làm quen với nhiều trò chơi lý thú
và bổ ích. Hoạt động phụ đạo lúc này là vui chơi. Bớc vào lứa tuổi học sinh tiểu
học, hoạt động chủ đạo là học tập, song vui chơi cũng chiếm một vị trí vô cùng
quan trọng
Vậy trớc hết chúng ta cần hiểu khái niệm trò chơi là gì?
Có rất nhiều cách hiểu xung quanh khái niệm trò chơi:
Cách hiểu thức nhất: Trò chơi là hoạt động bày ra để vui chơi, giải trí.
Cách hiểu thứ hai: là hoạt động vui chơi có chứa đựng một chủ đề có nội
dung nhất định, có những quy định bắt buộc ngời tham gia phải tuân thủ. Vídụ
trò chơi: "Bịt mắt bắt dê"," chơi ô ăn quan ", "nhảy dây".
Nếu vui chơi là một thuật ngữ chỉ một dạng hoạt động giải trí tự nguyện
của mọi ngời, tạo ra sự sảng khoái, th giãn về thần kinh, tâm lý, thì trò chơi là
dạng vui chơi có tổ chức của nhiều ngời, có quy định luật lệ mà ngời tự nguyện
tham gia phải thực hiện.
Nh vậy, trò chơi là hoạt động vui chơi có tổ chức của con ngời dùng để

Trong trò chơi tính thi đua bao giờ cũng thể hiện rất cao. Trong quá trình
tham gia vào trò chơi, các em biểu lộ tình cảm rất rõ ràng, nh niềm vui khi
chiến thắng và nỗi buồn khi thất bại, vui mừng khi thấy đồng đội hoàn thành
nhiệm vụ, bản thân thấy có lỗi khi không làm tốt phần việc của mình... Vì tập
thể mà các em khắc phục khó khăn, phấn đấu hết khả năng để mang lại thắng
lợi cho toàn đội trong đó có bản thân mình.
Mỗi trò chơi thờng có những quy tắc, luật lệ nhất định những cách thức
để đạt đợc kết quả rất đa dạng. Trong khi đó bản thân trò chơi lại mang tính thi
đua và tính tự giác rất cao. Vì vậy khi đã tham gia trò chơi học sinh vận dụng
hết khả năng về sức lực, sự tập trung chú ý, trí thông minh và sự sáng tạo của
mình. đó là điều kiện thuận lợi để giáo viên có thể thực hiện tổ chức cho học
sinh tham gia vào trò chơi một cách hợp lý.
Chính vì vậy trong dạy học, trò chơi đợc sử dụng với t cách là phơng tiện,
là công cụ phục vụ đặc lực cho học sinh lĩnh hội, củng cố kiến thức của bài học,
đặc biệt là kiến thức cơ bản.
Trò chơi dạy học về cơ bản đợc tiến hành trong không gian và thời gian
hạn chế rất gắt gao trong khi phải huy động đợc tối đa học sinh tham gia.
Khi thực hiện trò chơi trong dạy học phải bảo đảm sự yên tĩnh và trật tự
cho các lớp bên cạnh.
Các hình thức trò chơi trong dạy học tuy phong phú nhng tính chất của
chúng có tính tập trung cao. Hoặc đợc hớng vào việc xây dựng, phát hiện kiến
thức cần lĩnh hội, hoặc đợc hớng vào việc củng ố kiến thức đó, nhất là kiến thức
cơ bản của bài.
Do những đặc điểm đặc trng này mà trò chơi với t cách là phơng pháp
dạy học mặc dù cũng phải bảo đảm tính hấp dẫn, bất ngờ, tự nguyện của trò
chơi, nhng cũng có những hạn chế đáng kể:
- Không đợc để vui "nổ trời" nh trong trò chơi đời thờng nếu không thì
"láng giềng không học đợc" .
-Thời gian phải đợc tôn trọng rất nghiêm ngặt.
1.1.4. Những loại trò chơi thờng đợc sử dụng để dạy học ở tiểu học.

có những vận động nhanh, chính xác, phối hợp nhịp nhàng cho phép có những
căng thẳng về thể lực. Những ngời tham gia vào trò chơi chia thành nhiều đội,
mỗi đội cố gắng giành thắng lợi. Các vận động trong trò chơi cũng phức tạp
hơn.
Ví dụ: Các trò chơi chạy thi đuổi nhau, cớp cờ, vợt chớng ngại vật...
* Trò chơi trí tuệ:
Là các trò chơi mang tính chất học tập có luật rõ ràng nhằm mục đích
kiểm tra, tự kiểm tra và củng cố kiến thức. Trò chơi này đợc xây dựng trên
nguyên tắc nh trò chơi Đôminô, xếp hình, xếp chữ, giải câu đố...và đặc điểm
nổi bật của loại trò chơi này nhấn mạnh tính chất thi đua. Các trò chơi trí tuệ
nhằm phát triển các hoạt động trí tuệ của học sinh: nh chú ý, ghi nhớ, trí thông
minh... có những trò chơi chuyên dùng cho việc phát triển chú ý, tính quan sát
nh: tranh đố, đi tìm đờng đi... những trò chơi trí tuệ mang tính cảm xúc rất cao,


13
bên cạnh đó đòi hỏi tính căng thẳng cuả trí óc. Vì vậy trò chơi trí tuệ của học
sinh phổ thông là phơng tiện đợc sử dụng một cách có ý thức, phục vụ cho việc
học tập.
* Trò chơi sáng tạo:
Là trò chơi đóng vai có chủ đề, đặc điểm của những trò chơi này là tính
tích cực chuyển hoá và hoạt động thực sự, hình thức tổ chức thờng gặp nhất là
hình thức hoạt động lao động. Chính trò chơi trở thành hình thức tổ chức hoạt
động lao động.
Ví dụ: " Thiếu niên xây dựng", "ngày hội lao động".
Một đặc điểm nữa của trò chơi sáng tạo của học sinh tiểu học là không có
những hành động bên ngoài với các đồ vật. Tất cả mọi chú ý đều đợc tập trung
dồn vào việc truyền đạt mối quan hệ giữa các nhân vật, mà trong đó những tính
cách hấp dẫn nhất của nhân vật đối với đứa trẻ đợc thực hiện nh: lòng dũng
cảm, sự chịu đựng, tính bền bỉ...

14

Thởng, phạt
* Cốt trò:
Chơi là một con đờng quan trọng để giúp trẻ nhận thức thế giới, vừa là
phơng tiện góp phần phát triển trí tuệ của trẻ tiểu học. Các loại hình, các trò
chơi khác nhau đều mang đến cho trẻ những tri thức, sự hiểu biết khác nhau.
Trò chơi nào cũng có tác dụng rèn luyện nhiều mặt, trong đó có những mặt chủ
yếu, nổi bật đợc gọi là cốt trò. Đây là cái "nút" là cái "mâu thuẫn" chính của
một vấn đề cần giải quyết trong quá trình chơi. Vợt đợc những khó khăn của cái
"nút" tức là đạt đợc mục đích của trò chơi và yêu cầu của sự rèn luyện. Chính
cái "nút" ấy tạo nên sự lôi cuốn, tính hấp dẫn của trò chơi, khơi gợi tính tò mò,
lòng tự tin và thúc đẩy các em phối hợp hành động để giải quyết một cách tích
cực thoải mái và tự nguyện.
Cốt trò có tác dụng rèn luyện trí nhớ, khả năng phán đoán, cốt trò còn rèn
luyện sự khéo léo, rèn luyện tính phản xạ... Việc xác định và chọn cốt trò giúp
ngời hớng dẫn chọn "trúng" trò chơi phục vụ đối tợng.
Ví dụ: Trong trò chơi "Ném bóng trúng đích" làm sao ném quả bóng
trúng đợc đích đã định sẵn. Số lần trúng đích phải nhiều hơn đối phơng. Hay
trong trò "Mèo đuổi chuột" làm sao không chạy ra khỏi vòng mà vẫn không bị
"chuột" bắt. đó chính là "nút" là cốt trò với mục đích rèn luyện cho ngời tập
chơi nhanh trí, có tinh thần tập thể, tinh thần dũng cảm.
Hay giải đợc một câu đố thông minh, thực hiện đợc một yêu cầu của câu
hỏi, tìm đợc một bản mật mã trên đờng đi... chính đó là những việc làm giúp
cho việc giải quyết "nút" của trò chơi.
* Đề trò:
Là hình thức thể hiện trò chơi, đầy là câu chuyện để dẫn vào trò chơi, có
tình huống... có tác dụng làm cho việc thu hút, lôi cuốn, cổ vũ trò chơi sôi nổi
hơn, hứng thú hơn đối vơi ngời chơi và càng thúc đẩy thêm nhiệt tình của ngời
chơi làm phát triển thêm trí tởng tợng của ngời chơi. Nhng đề trò không thể

chơi cố gắng hơn và phải nhanh chóng tìm mọi biện pháp giành kết quả cao
nhất về mình. Muốn trò chơi thêm phần hấp dẫn, lôi cuốn phải có sự thởng phạt
phân minh mà ngời chơi phải chấp hành hết sức vui vẻ tự nguyện. Các đội, các
tập thể và cá nhân chơi tốt, chơi đúng luật cần đợc phát huy khen thởng.
Trong trò chơi, thởng và phạt chỉ mang tính tợng trng, đơn giản, vui vẻ,
mang tính chất động viên tinh thần. Ngời chơi đợc khen thởng không kiêu căng
tự mãn, ngời bị phạt thì vui vẻ tự nguyện chịu phạt, không ganh đua, tự ái, gây
căng thẳng mất đoàn kết.
Việc thởng phạt cũng phải tế nhị, làm sao ngời bị phạt vẫn đợc tiếp tục
chơi, đôi khi phải đợc chơi nhiều hơn để về sau đỡ phạm lỗi. Hình thức phạt
phải nhẹ nhàng, không làm mếch lòng, không làm chạm lòng tự aí.
Ví dụ: Có thể có những hình phạt nh: Đứng nghiêm hát một bài, chào ngời thắng cuộc, cõng nhau một quãng ngắn, nhảy lò cò một vòng...

1.2. Đặc điểm phân môn Lịch sử và việc sử dụng phơng pháp trò chơi
trong dạy học phân môn này.
1.2.1. Đặc điểm phân môn Lịch sử.


16
Sử học là bộ môn góp phần hết sức đắc lực vào việc hình thành nhân cách
tốt đẹp cho học sinh. Đây là bộ môn giúp học sinh xây dựng niềm tin vững chắc
vào lý tởng cách mạng vào con đờng XHCN. Nội dung học tập ở nhà trờng phổ
thông cung cấp cho các em hiểu đợc quy luật phát triển của xã hội loài ngời về
sự ra đời, hng thịnh và suy vong của mỗi chế độ xã hội tồn tại trong Lịch sử,
trong đó có sự thay thế của chế độ cao hơn, tiến bộ hơn chế độ tr ớc là một quy
luật. Trên cơ sở đợc học tập nh vậy, học sinh dần dần hình thành một thế giới
quan duy vật biện chứng khoa học, lòng tin vững chắc vào sự phát triển của dân
tộc trong sự nghiệp xây dựng đất nớc hiện nay.
Lợi thế của phân môn Lịch sử trong việc giáo dục nhân cách cho học sinh
chính là các sự kiện Lịch sử, các mốc Lịch sử đáng chú ý. Đặc biệt là các nhân



17
+ Kiến thức cơ bản về các thành tựu mọi mặt trong đời sống xã hội của
Lịch sử dân tộc.
+ Kiến thức cơ bản về một giai đoạn thời kỳ Lịch sử.
Trong các nhóm kiến thức trên thì nhóm kiến thức về các sự kiện Lịch sử
chiếm thời lợng lớn, nhân vật Lịch sử vừa phải.
Từ những đặc điểm của môn học nh đã trình bày ở trên, chúng tôi nhận
thấy đây là môn học mà giáo viên có nhiều cơ hội để đổi mới phơng pháp dạy
học. Vận dụng phơng pháp trò chơi vào trong dạy học phân môn Lịch sử là một
trong những phơng hớng đổi mới phù hợp. Hớng đổi mới này không những phát
huy đợc vốn sống, vốn kiến thức ở các em mà còn phù hợp với xu hớng đổi mới
phơng pháp dạy học và yêu cầu đào tạo con ngời mới trong giai đoạn hiện nay.
Khi sử dụng phơng pháp này giáo viên không còn là ngời truyền thụ những tri
thức có sẵn cho học sinh theo kiểu áp đặt, bắt học sinh phải nhớ, phải thuộc mà
giáo viên trở thành ngời thiết kế, ngời tổ chức định hớng các hoạt động cho các
em, tạo điều kiện cho các em đợc trực tiếp tiếp cận với đối tợng học tập, đợc
tham gia hoạt động vui chơi để từ đó rút ra tri thức của bài học, học sinh đóng
vai trò chủ thể của hoạt động nhận thức, các em tiếp nhận nhiệm vụ học tập
thông qua việc tham gia vào hoạt động chơi, qua sự tổ chức của giáo viên và tự
rút ra kết luận khoa học.
Tóm lại: Sử dụng phơng pháp trò chơi vào trong dạy học phân môn Lịch
sử thực chất là việc chuyển giao nội dung kiến thức của bài học thành các
nhiệm vụ học tập thông qua cách chơi để tìm kiếm tri thức của bài học. Trong
lúc chơi các em sẽ không ý thức đợc là mình đang học mà các em sẽ đợc thúc
đẩy bằng động cơ vui chơi, cố gắng làm nhanh làm đúng để thắng cuộc bằng
cách này trẻ sẽ tự mình giải quyết đợc các nhiệm vụ nhận thức mà không nhận
thấy. Nội dung học tập đợc lồng vào nội dung thực hiện các trò chơi.
1.2.2. Vị trí của phơng pháp trò chơi trong dạy học phân môn Lịch sử.

ý thức tổ chức kỷ luật, rèn luyện những đức tính quý báu: Thật thà, cần cù, dũng
cảm, rèn luyện khả năng quan sát, óc phán đoán, tăng cờng thể lực: sức nhanh,
sức mạnh, sức bề bỉ, khéo léo, tính phản xạ. Trò chơi còn giúp cho các em hoàn
thiện các kỹ năng ứng dụng học vấn trong nhà trờng vào cuộc sống thực tiễn.
"Học mà chơi, chơi mà học" là một quan điểm đúng đắn trong quá trình
hớng dẫn và tổ chức cho các em học sinh. hiệu quả giáo dục của trò chơi nhờ ở
tính hấp dẫn, sự thu hút lôi cuốn của nó, điều đó tạo cho các em niềm say mê,
sự phấn khởi... mặt khác nó còn phụ thuộc vào khả năng bản thân ngời hớng
dẫn không nên dừng lại ở mức độ giải trí đơn thuần, mà phải xem trò chơi thực
sự là phơng tiện giáo dục có hiệu quả nhanh để tiếp thu mà các em thích nhất.
Trong thực tế đã chứng minh rằng trò chơi học tập là một trong những
phơng pháp hiệu quả nhất. Nó là một phơng pháp đợc UNESCO khuyến cáo
dùng trong dạy học ở tiểu học. Thông qua việc sử dụng phơng pháp trò chơi
trong dạy học phân môn Lịch sử giúp hình thành, khắc sâu cho các em kiến
thức, phát triển t duy và ngôn ngữ của các em.
ở giai đoạn II (lớp 4, 5) t duy trựu tợng của các em đã phát triển hơn nội
dung kiến thức ở sách giáo khoa cũng đợc tăng cờng, nhiều tiết học giáo viên
cần tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của
học sinh. Ngoài những tiết học trên lớp có thể tổ chức cho học sinh bằng những
trò chơi học tập, tạo điều kiện cho các em tự mình vơn lên tìm kiếm tri thức
mới, nâng cao hứng thú học tập. Các trò chơi thờng để lại cho các em niềm vui
say mê thích thú, các em thêm hào hứng trong học tập. Qua việc tích cực tham
gia vào trò chơi, trẻ sẽ phát huy đợc tính chủ động, tích cực của mình trong giời
học. Nh vậy phơng pháp trò chơi đợc sử dụng tơng đối rộng trong quá trình dạy
học phân môn Lịch sử.
Trò chơi là một phơng pháp thờng đợc sử dụng trong quá trình dạy học để
thực hiện một nhiệm vụ hoặc giải quyết một vấn đề của bài học, cần có sự tham
gia của nhiều ngời. Ta biết rằng kiến thức về phân môn Lịch sử rất gần gũi với



yếu gắn liền nhận thức với hành động của các em. Đối tợng gây xúc cảm cho
học sinh tiểu học thờng là những sự vật, hiện tợng cụ thể, những câu chuyện
sinh động. Do đó những bài giảng khô khan, khó hiểu nặng nề về lý luận không
gây cho học sinh những cảm xúc tích cực, thậm chí làm cho các em mệt mỏi,
chán chờng. Nói chung hoạt động trí tuệ của các em đợm màu sắc xúc cảm, các
em suy nghĩ bằng "hình thức", "xúc cảm", "âm thanh", các quá trình nhận thức,
hoạt động của các em đều chịu sự chi phối mạnh mẽ của cảm xúc, và đều đợm
màu cảm xúc [10]. Từ đặc điểm này ta thấy trong quá trình dạy học, có thể khơi
dậy ở trẻ xúc cảm học tập qua việc tổ chức trò chơi học tập cho các em, từ đó
phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh, nâng cao hiệu quả học tập.
Tóm lại, từ việc phân tích những đặc diểm tâm lý của học sinh tiểu học
có thể rút ra kết luận rằng: Việc tổ chức trò chơi cho học sinh là biện pháp quan
trọng nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh góp phần nâng cao
chất lợng, hiệu quả dạy học phân môn Lịch sử ở trờng tiểu học.
1.4. Thực trạng việc sử dụng phơng pháp trò chơi của giáo viên tiểu
học trong quá trình dạy học phân môn Lịch sử.
Trong khuôn khổ và thời gian có hạn của một luận văn tốt nghiệp chúng
tôi tiến hành điều tra, khảo sát thực trạng về việc sử dụng phơng pháp trò chơi
của giáo viên trong quá trình dạy học phân môn Lịch sử.
Mục đích điều tra: Nhằm đánh giá thực trạng sử dụng phơng pháp trò
chơi của giáo viên từ đó xác lập cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng cách thức tổ
chức trò chơi cho học sinh trong học phân môn Lịch sử.
Đối tợng điều tra: + Ban giám hiệu trờng tiểu học Lê Mao :3 ngời
+ Giáo viên tiểu học: 40 ngời
+ Học sinh tiểu học: 115 em
Nội dung điều tra: Trong phạm vi và nội dung nghiên cứu của đề tài
chúng tôi tiến hành điều tra trên một số chỉ tiêu cơ bản sau đây:
- Tình hình dạy học phân môn Lịch sử ở trờng tiểu học.
- Nhận thức của giáo viên về vai trò của việc sử dụng phơng pháp trò chơi
đối với hiệu quả dạy học phân môn Lịch sử.

Những tri thức thu nhận đợc từ môn Lịch sử gắn chặt với ký ức, tâm trí
các em và một số kiến thức sẽ đợc hiện thức hoá trong cuộc sống thơ ngây và cả
cuộc đời của học sinh.
Thế nhng, trong nhiều năm qua hiệu quả giáo dục của bộ môn Lịch sử ở
trờng tiểu học còn thấp. Điều này do nhiều nguyên nhân mà chúng ta đã nói
đến nhiều lần đó là quan niệm không đúng về vai trò, ý nghĩa của môn Lịch sử.
Đó là các phơng tiện dạy học Lịch sử còn nghèo nàn. Một trong những nguyên
nhân chủ yếu làm giảm sút chất lợng dạy phân môn Lịch sử ở trờng tiểu học là
do phơng pháp dạy học cũ, không đợc đổi mới, không đáp ứng đợc việc thay
đổi hợp lý về nội dung, cấu tạo chơng trình.
Mặt khác phân môn Lịch sử là một phân môn mà giáo viên tiểu học gặp
rất nhiều khó khăn khi lên lớp. Giáo viên thiếu kiến thức về Lịch sử một cách
trầm trọng, trờng hợp nhầm lẫn kiến thức Lịch sử vẫn thờng xảy ra đối với một
số giáo viên. Bởi trớc hết các tri thức Lịch sử là những tri thức khoa học, trừu tợng, hoàn toàn bằng kênh chữ là chủ yếu. Vì vậy mà dẫn đến tình trạng có
nhiều giáo viên cắt xén chơng trình hoặc bỏ qua những phần khó mà giáo viên
cha nắm đợc kiến thức. Bên cạnh đó khi tiến hành bài dạy giáo viên thờng lúng
túng trong việc vận dụng phơng pháp dạy học Lịch sử. Phơng pháp dạy học
phần Lịch sử ở trờng tiểu học cho đến nay về cơ bản vẫn là "Thầy đọc, trò chép"


23
rồi "Học thuộc lòng, nói lại theo sách". Tình trạng học sinh không nhớ sự kiện,
nhầm lẫn kiến thức, không hiểu Lịch sử là hiện tợng phổ biến, biểu hiện của
việc "Mù Lịch sử" ở học sinh tiểu học, trong thanh thiếu niên, học sinh phổ
thông nói chung.
Giáo viên cha biết vận dụng phơng pháp dạy học Lịch sử một cách sinh
động, cha biết sử dụng phơng tiện trực quan để phát huy tính tích cực của học
sinh vì thế mà giờ học Lịch sử diễn ra rất nặng nề, thụ động. Hiện tợng giáo viên
dạy bài Lịch sử nh một bài tập đọc, cha sử dụng các sự kiện một cách sinh động
linh hoạt là phổ biến. Đồng thời khi tiến hành một bài dạy Lịch sử đa số giáo


Các mức độ nhận thức

Rất cần thiết
Cần thiết
Không cần thiết
Nâng cao hiệu quả bài dạy
Kích thích hứng thú học tập của học sinh
Phát huy tính tích cực, độc lập nhận thức của HS
Giờ học sinh động hơn, học sinh chủ động hơn
trong việc chiếm lĩnh tri thức
Giờ học ồn ào kém hiệu quả
Kìm hãm sự phát triển t duy trừu tợng của HS
Chuẩn bị công phu mất nhiều thời gian
Dễ làm mất thời gian khi nhận thức một vấn đề
khoa học của học sinh

Số phiếu

tỷ lệ%

37
10
4
8

92,50
25,00
10,00
20,00

tạo của học sinh trong quá trình học tập (chiếm 90%); giờ học sinh động hơn,
học sinh chủ động hơn trong việc chiếm lĩnh tri thức (chiếm 92,5%) ý kiến.
Mặt hạn chế của việc sử dụng phơng pháp trò chơi trong quá trình dạy
học phân môn Lịch sử nh giờ học ồn ào, kém hiệu quả, dễ làm mất thời gian khi
nhận thức một vấn đề khoa học của học sinh, kìm hãm sự phát triển tu duy, trừu
tợng của học sinh chiếm tỷ lệ nhỏ trong các ý kiến của giáo viên.
Qua ý kiến của các giáo viên tiểu học cho phép khẳng định mức dộ cần
thiết và vai trò của việc tổ chức trò chơi cho học sinh đối với việc nâng cao tính
tích cực nhận thức và hiệu quả dạy học phân môn Lịch sử ở trờng tiểu học.
1.4.3. Mức độ thờng xuyên tổ chức trò chơi cho học sinh của giáo viên
tiểu học trong quá trình dạy học phân môn Lịch sử.
Bảng 2: Mức độ thờng xuyên tổ chức trò chơi cho học sinh của giáo viên
tiểu học.
TT

1
2
3

mức độ

Thờng xuyên
Thỉnh thoảng (không thờng xuyên)
Không tổ chức

Số phiếu

12
18
22

kiến thức của bài học, xác định mục đích chơi, rút ra kết luận khoa học. Tuy
nhiên phần lớn giáo viên cha nắm vững đợc quy trình này. Thông thờng giáo
viên căn cứ vào nội dung kiến thức bài dạy, chọn trò chơi và tổ chức cho học
sinh chơi, cách thức tổ chức trò chơi cha khoa học. Vì vậy tờng lộn xộn, giờ học
ồn ào, cha theo một quy trình nhất định. Cho nên các tiết học kém hiệu quả dễ
làm mất thời gian. Qua điều tra đa số các giáo viên tiểu học thờng tổ chức cho
học sinh tiến hành trò chơi theo các bớc sau:
-Bớc 1: Nêu tên trò chơi
- Bớc 2: Giáo viên phát lệnh chơi
- Bớc 3: Học sinh tiến hành chơi
- Bớc 4: Rút ra kết luận
Nh vậy, phần lớn giáo viên tiểu học cha nắm vững cách thức tổ chức trò
chơi cho học sinh trong quá trình dạy học phân môn Lịch sử. Đặc biệt khi tổ
chức trò chơi thi đua giữa các nhóm, các tổ giáo viên càng gặp nhiều khó khăn,
cha biết tiến hành theo từng bớc chặt chẽ, dẫn đến tình trạng lớp học ồn ào, giờ
học kém hiệu quả. Vì vậy khi trả lời câu hỏi: Theo đồng chí tổ chức trò chơi cho
học sinh có hiệu quả cần phải có những điều kiện gì? Phần lớn các giáo viên đều
trả lời: Phải nắm đợc cách thức một cách chặt chẽ, giáo viên phải chuẩn bị trò
chơi một cách công phu, có kế hoạch cụ thể để hớng dẫn học sinh chơi.
1.4.5. Chất lợng học tập phân môn Lịch sử của học sinh tiểu học.

Bảng 3: Kết quả học tập của học sinh qua một số bài dạy
TT

1

Tên bài

Giỏi %


tra với số lợng 115 học sinh lớp 4 cho thấy điểm trung bình cả 3 bài: Giỏi
9,23%; Khá 32,55%; Trung bình 52,3%; Yếu 11,18%.
Qua dự giờ chúng tôi nhận thấy giờ học chỉ sinh động hơn, học sinh học
tập tích cực hơn khi giáo viên sử dụng trò chơi để các em tiến hành hoạt động.
Những giờ mà giáo viên không tổ chức cho học sinh tiến hành trò chơi thờng rất