Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh
NGUYN TH HNG

NHN VT N TRONG MT S TIU
THUYT LCH S VIT NAM T 1986
N NAY

Luận văn thạc sĩ ngữ văn

Chuyờn ngnh: Vn hc Vit Nam
Mó s: 60.22.32

Ngi hng dn khoa hc: TS. Lờ Vn Dng
Vinh 2011
MC LC
Trang
M U.........................................................................................................1
1. Lý do chn ti.........................................................................................1
2. Lch s vn ..............................................................................................3


2

3. Đối tượng nghiên cứu................................................................................10
4. Nhiệm vụ nghiên cứu.................................................................................10
5. Phạm vi tư liệu khảo sát.............................................................................11
6. Phương pháp nghiên cứu...........................................................................11
7. Cấu trúc luận văn.......................................................................................11
Chương 1
Nhân vật nữ - đối tượng thể hiện hấp dẫn của văn học Việt Nam đương đại....12

3.4. Lựa chọn giọng điệu trần thuật.............................................................118
3.4.1. Giọng cảm thương.............................................................................120
3.4.2. Giọng suy ngẫm, triết lý....................................................................124
3.4.3. Giọng ngợi ca, thán phục...................................................................128
Tiểu kết ......................................................................................................131
KẾT LUẬN.................................................................................................132
TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................134


4

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Tiểu thuyết lịch sử là một thể loại tự sự lấy nội dung lịch sử làm
đề tài và cảm hứng sáng tác. Trong lịch sử văn học Việt Nam, thể loại này
hình thành từ thời Trung đại, phát triển mạnh vào đầu thế kỉ XX, tồn tại như
một dòng chảy ngầm trong văn mạch dân tộc. Ở mỗi thời kỳ, các nhà văn có
cách nhìn nhận, đánh giá khác nhau từ nhiều góc độ về nhân vật và sự kiện
lịch sử. Hòa chung vào công cuộc đổi mới của văn học nước nhà, tiểu thuyết
lịch sử hồi sinh với một sức sống mới. Đề tài lịch sử được các nhà văn "nhào
nặn", chế tác theo cảm quan riêng của mỗi người.
1.2. Từ 1986 đến nay, bối cảnh lịch sử, xã hội mới, yêu cầu phản ánh
trong văn học đòi hỏi có sự thay đổi cho phù hợp với thực tại. Cảm hứng sử
thi và cảm hứng anh hùng dần được thay thế bằng cảm hứng thế sự, đời tư.
Văn học trở lại với quỹ đạo đời thường, đem đến cái nhìn đa chiều về con
người. Tiểu thuyết Việt Nam có bước chuyển mạnh mẽ về cả nội dung và
nghệ thuật, tiếp tục khẳng định ưu thế của thể loại trong chức năng khái quát
tính cách con người. Góp mặt vào sự trở lại vị trí số một của tiểu thuyết là
mảng tiểu thuyết lịch sử với các tác giả, tác phẩm tiêu biểu: Người đẹp ngậm
oan (1990), Tuyên phi Đặng Thị Huệ (1996) của Ngô Văn Phú, Hoàng hậu

Trong văn xuôi đổi mới đã xuất hiện "hiện tượng nhân vật nữ". Đọc tiểu
thuyết sau đổi mới, độc giả dễ dàng nhận ra cái "ám ảnh đàn bà" trong các
tác phẩm. Đó là kết quả hợp lý và là sự gặp gỡ, sự cộng hưởng giữa nỗ lực
đổi mới của nhà văn và hiện thực cuộc sống đất nước ta sau chiến tranh và
nhất là khi bước sang thời "mở cửa". Rất nhiều bài viết, bài phê bình ghi
nhận hiện thực sáng tác này, người ta dễ dàng ấn tượng, ám ảnh bởi những
nhân vật nữ. Đây là điều mới mẻ của văn xuôi giai đoạn này.


6

Trên đây là những lý do giải thích tại sao chúng tôi chọn đề tài Nhân
vật nữ trong một số tiểu thuyết lịch sử Việt Nam từ 1986 đến nay làm đối
tượng tìm hiểu, nghiên cứu.
2. Lịch sử vấn đề
Cho đến nay, theo thống kê chưa đầy đủ, đã có rất nhiều bài viết,
công trình nghiên cứu về tiểu thuyết lịch sử và nhân vật nữ trong tiểu thuyết
lịch sử từ 1986 đến nay. Đặc biệt là có rất nhiều bài viết đánh giá, nghiên
cứu về các bộ tiểu thuyết lịch sử đồ sộ, những cuốn tiểu thuyết đạt được sự
hưởng ứng cao của độc giả.
Trên báo viết cũng như báo mạng, hàng loạt bài đăng tin, phỏng
vấn tác giả Ngô Văn Phú - tác giả của Người đẹp ngậm oan và Tuyên phi
Đặng Thị Huệ.
Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác cũng được nhiều nhà
nghiên cứu, phê bình như Mai Quốc Liên, Nguyễn Khắc Phê, Phan Cự Đệ,
Trần Hữu Thục, Đỗ Minh Tuấn…khảo sát, đánh giá. Ngoài ra còn có một số
bài trả lời phỏng vấn của tác giả về các vấn đề liên quan đến tiểu thuyết Sông
Côn mùa lũ. Trên tạp chí Nhà văn, số 4/2003, với bài viết Sông Côn mùa lũ Con sông của những số phận đời thường và những số phận lịch sử, Mai
Quốc Liên cho rằng: "Sông Côn mùa lũ lần đầu tiên trong văn học Việt Nam,
là một trường thiên về lịch sử thế kỉ XVIII. Tác phẩm rất hấp dẫn trước hết

Bão táp triều Trần. Tác giả đi sâu phân tích đối sánh các nhân vật chính sử
với các tiểu thuyết lịch sử cùng đề tài để làm bật ra nét mới, từ đó khẳng
định đóng góp của nhà văn trên phương diện nghệ thuật.
Trong Luận văn Thạc sĩ Ngữ văn Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết
Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải (2010), tác giả Lê Thị Thùy đã
nghiên cứu về quan niệm nghệ thuật về con người, phân loại nhân vật và tìm
hiểu nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Bão táp triều Trần. Luận
văn này đã đi tìm hiểu một số nhân vật nữ có thật trong lịch sử như: Lý
Chiêu Hoàng, An Tư, Huyền Trân chúa và cả những nhân vật nữ do tác giả
hư cấu nên như Yến Ly, Trà Hoa Tuyết.
Về bộ tiểu thuyết Tám triều vua Lý của Hoàng Quốc Hải, do mới
xuất bản (tháng 10/2010) nên còn ít công trình nghiên cứu về nó. Tuy nhiên
bộ tiểu thuyết đã nhận được ủng hộ của đông đảo độc giả, trên báo mạng
cũng như báo viết xuất hiện hàng loạt bài viết về Tám triều vua Lý. Trên báo
Lao động có bài Nhà văn Hoàng Quốc Hải và 6.442 trang sách (Nhân hai bộ


13

tiểu thuyết lịch sử Bão táp triều Trần (tái bản, bổ sung 2 tập) và Tám triều
vua Lý xuất bản) viết: "Có lẽ, sau không khí lễ hội này, rất nhiều cuốn sách
nhanh chóng chìm vào quên lãng, nhưng hai bộ tiểu thuyết này sẽ có nhiều
hy vọng để thử thách với thời gian và sự kiên nhẫn của bạn đọc".
Trên Báo mới.com lại có bài Hoàng Quốc Hải mạo hiểm với Tám
triều vua Lý. Ngoài ra còn một loạt bài phỏng vấn nhà văn Hoàng Quốc Hải.
Như vậy, đã có rất nhiều bài viết tìm hiểu, nghiên cứu đánh giá khái
quát về tiểu thuyết lịch sử từ 1986 đến nay. Cũng có một số bài đi sâu nghiên
cứu cụ thể về nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm. Đã có một số công
trình tìm hiểu về thế giới nhân vật nói chung, nhân vật nữ nói riêng trong
một số tiểu thuyết lịch sử, đã có những bài viết về nhân vật An trong Sông

Phụ nữ, 2010.
5.7. Bộ tiểu thuyết Tám triều vua Lý cũng của Hoàng Quốc Hải gồm
4 tập: Thiền sư dựng nước, Con ngựa nhà Phật, Bình Bắc dẹp Nam, Con
đường định mệnh, Nxb Phụ nữ, 2010.
6. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp sau:
6.1. Phương pháp thống kê
6.2. Phương pháp so sánh, đối chiếu
6.3. Phương pháp phân tích, tổng hợp.
7. Cấu trúc luận văn
Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận văn gồm các chương:
Chương 1. Nhân vật nữ - đối tượng thể hiện hấp dẫn của văn học
Việt Nam đương đại
Chương 2. Nhân vật nữ trong một số tiểu thuyết lịch sử Việt Nam từ
1986 đến nay dưới những góc nhìn nghệ thuật khác nhau
Chương 3. Nghệ thuật thể hiện nhân vật nữ trong một số tiểu thuyết
lịch sử Việt Nam từ 1986 đến nay


15

Chương 1
NHÂN VẬT NỮ - ĐỐI TƯỢNG THỂ HIỆN HẤP DẪN
CỦA VĂN HỌC VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
1.1. Nhân vật nữ, chất liệu nghệ thuật của văn học
Đối tượng của văn học là toàn bộ hiện thực khách quan trong mối
liên hệ sinh động, muôn màu với cuộc sống con người, được quy định bởi
khả năng chiếm lĩnh thẩm mĩ hình thành trong quá trình thực tiễn cuộc sống
và nghệ thuật, là thế giới các giá trị thẩm mĩ của thực tại.
Hiện thực đời sống là cơ sở phản ảnh, thể hiện của văn học nghệ

tả trong văn học vừa là hiện thân của cái thiện hay cái ác, cái lành hay cái dữ,
lại vừa là những hiện tượng tiêu biểu cho cái đẹp hay cái xấu, cái bi hay cái
hài, cái đáng yêu đáng ghét, cái đáng hy vọng hay đáng lên án.
Như vậy, nhân vật nữ là một trong những hình thức cơ bản để qua
đó văn học miêu tả thế giới một cách hình tượng. Nó khái quát những quy
luật của cuộc sống con người, thể hiện những hiểu biết, những ước ao và kỳ
vọng về con người. Nhân vật nữ là nơi đặc biệt để các nhà văn gửi gắm, ký
thác tư tưởng, suy ngẫm của mình về cuộc đời.
Thần thoại Hi Lạp kể rằng: "Thượng đế đã lấy vẻ đầy đặn của mặt
trăng, đường uốn cong của loài dây leo, dáng run rẩy của các loài cỏ hoa, nét
mềm mại của loài lau cói, màu rực rỡ của nhị hoa, điệu nhẹ nhàng của chiếc
lá, cảm giác tinh vi của vòi vòi, cái nhìn đăm chiêu của mắt hươu, cái xúm
xít của đàn ong, ánh rực rỡ của mặt trời, nỗi xót xa của tầng mây, luồng biến
động của cơn gió, tính nhút nhát của con hươu rừng, sắc lộng lẫy của con
chim công, hình nhuần nhuyễn của con chim yểng, chất cứng rắn của ngọc
kim cương, vị ngon ngọt của đường mật, khí lạnh lẽo của băng tuyết, đức
trung trinh của chim uyên ương, đem mọi thứ ấy hỗn hợp lại nặn thành


17

người phụ nữ." Phụ nữ là linh hồn của cuộc sống muôn loài. Hình tượng
người phụ nữ là một trong những đề tài lớn có sức hấp dẫn của văn học thế
giới nói chung và văn học Việt Nam nói riêng. Bới phụ nữ đau khổ và phức
tạp hơn ngay cả trong ý nghĩ, nhiều cảm xúc hơn nam giới.
1.2. Cơ sở xã hội, lịch sử về sự lên ngôi của nhân vật nữ trong
văn học nói chung, tiểu thuyết lịch sử nói riêng
1.2.1. Vai trò của phụ nữ đối với lịch sử và văn học
1.2.1.1. Trong lịch sử loài người từ trước đến nay, phụ nữ bao giờ
cũng là một bộ phận quan trọng trong đội ngũ đông đảo những người lao

phong tặng phụ nữ Việt Nam không chỉ là sự khích lệ, động viên mà còn là
sự thừa nhận và đánh giá vai trò to lớn của phụ nữ Việt Nam.
Với truyền thống “giỏi việc nước, đảm việc nhà”, phụ nữ Việt Nam
tiếp tục vượt qua mọi thành kiến và thử thách, vươn lên đóng góp tích cực
vào các hoạt động xã hội, duy trì ảnh hưởng rộng rãi vai trò của mình trên
nhiều lĩnh vực như: tham gia quản lý nhà nước; tham gia xóa đói giảm
nghèo; xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc; tham gia
phòng chống tệ nạn xã hội; thúc đẩy hoạt động đối ngoại nhân dân… Có thể
nói, vai trò của phụ nữ Việt Nam được thể hiện ngày càng sâu sắc và có
những đóng góp quan trọng trong thành tựu của cách mạng Việt Nam.
Khi đất nước bước vào kỷ nguyên hội nhập với thế giới, trong công
cuộc xây dựng đất nước trên con đường công nghiệp hóa - hiện đại hóa hiện
nay, phụ nữ Việt Nam tiếp tục đóng vai trò quan trọng, là động lực thúc đẩy
sự phát triển chung của xã hội. Vai trò này đang được khẳng định một cách
rõ nét hơn bao giờ hết.
Trước hết, chúng ta phải thừa nhận vị trí hết sức quan trọng của
người phụ nữ trong gia đình. Họ có ảnh hưởng to lớn tới hạnh phúc và sự ổn
định của gia đình. Là người vợ hiền, họ luôn hiểu chồng, sẵn sàng chia sẻ
những ngọt bùi cũng như những đắng cay cùng chồng, khiến người chồng


19

luôn cảm thấy yên tâm trong cuộc sống, từ đó họ có thể đóng góp nhiều hơn
cho xã hội. Không chỉ chăm sóc giúp đỡ chồng trong gia đình, người vợ còn
đưa ra những lời khuyên thiết thực giúp chồng trong công việc, đóng góp
vào thành công trong sự nghiệp của chồng. Là những người mẹ hết lòng vì
con cái, họ thực sự là những tấm gương cho con cái noi theo. Người mẹ ngày
nay còn là một người bạn lớn luôn ở bên con để hướng dẫn, động viên kịp
thời. Bất cứ ai trong chúng ta đều có thể tìm thấy ở những người phụ nữ,

truyền vào Việt Nam đã không được người dân hưởng ứng. Trong dân
gian đã lưu truyền tục thờ Mẫu, điển hình là đề cao các Thánh Mẫu khắp
ba miền Bắc - Trung - Nam và còn đề cao người phụ nữ qua câu ca dao
mang tính trào phúng như:
Ba đồng một mớ đàn ông
Đem bỏ vào lồng cho kiến nó tha;
Ba trăm một mụ đàn bà
Đem về mà trải chiếu hoa cho ngồi
Trong loại truyện dân gian về các nhân vật Thánh Mẫu thì trước khi
được phong Thánh, trước hết họ là những người phụ nữ, những người mẹ có
công, có đức như Thánh mẹ luôn lo lắng bảo vệ, cứu giúp dân lành. Kiểu
truyện về Thánh Mẫu là một kiểu truyện tiêu biểu phản ảnh chủ đề xã hội,
phản ánh nhận thức của nhân dân về vai trò, vị trí của người phụ nữ trong gia
đình cũng như ngoài xã hội, thể hiện sâu sắc truyền thống trọng Mẫu của văn
hóa Việt Nam xưa nay.
1.2.1.2. Do phụ nữ có một vai trò quan trọng to lớn trong lịch sử xã
hội nên phụ nữ luôn là đối tượng được các nhà văn, nhà thơ tập trung phản
ảnh. Phụ nữ luôn là đề tài để các nghệ sĩ khai thác, là chỗ dựa để họ gửi gắm
tư tưởng, tâm tư, nguyện vọng đối với cuộc sống, bộc lộ suy nghĩ về cuộc
đời. Phụ nữ đã đi vào văn học từ ngày xưa, từ trong văn học dân gian. Tuy
nhiên, vai trò của người phụ nữ trong văn học ngày càng thay đổi. Nếu như


21

trong văn học xưa hình ảnh của người phụ nữ khá mờ nhạt thì càng ngày
hình tượng của người phụ nữ trong văn học lại càng được thể hiện rõ nét.
Đặc biệt, trong văn học đương đại, người phụ nữ được khắc họa với cái tôi
rõ nét hơn. Đôi khi hình tượng người phụ nữ trong tác phẩm văn học lại
chính là chân dung của tác giả nữ. Ngày nay, các nhà văn muốn độc giả đọc

tượng người phụ nữ ngày càng được các nhà văn chú ý phản ảnh, miêu tả,
qua đó thể hiện tư tưởng của tác giả đối với cuộc sống. Mặt khác, nhà văn
lấy phụ nữ làm đề tài để phân tích, mổ xẻ nhằm lên tiếng bênh vực người
phụ nữ, động viên người phụ nữ biết vươn lên hoàn cảnh, tự thay đổi số phận
của chính mình.
1.2.2. Sự tác động của phong trào nữ quyền
Phong trào nữ quyền vốn là danh từ do Nhật văn dịch ra Trung văn.
Thật ra từ thế kỷ 18 do phong trào tự do lớn mạnh, người ta đã đưa ra vấn đề
nam nữ bình đẳng và chủ nghĩa nữ tính tự do (Liberal feminism).
Phong trào nữ quyền xuất hiện là do sự bất bình đẳng về giới, vì nữ
tính từ xưa đến nay về chính trị bị áp bức, về xã hội bị chèn ép, nhấn chìm,
về kinh tế thì cam chịu nghèo khổ, về văn hóa bị nam tính tước đoạt (đàn bà
con gái ít được đi học), tư tưởng tình cảm rơi vào trạng thái đè nén, ngay cả
trong vấn đề hôn nhân - gia đình phụ nữ cũng không có quyền định đoạt.
Trong xã hội cũ, phụ nữ chỉ sống với bản năng của một người đàn bà là sinh
con và chăm lo cho gia đình. Bản năng đó gắn liền với người phụ nữ một
cách bất di bất dịch. Đàn bà như một nhân chứng của quỷ dữ - bản năng của
người phụ nữ chứa đựng cả hạnh phúc lẫn khổ đau. Trong trường kỳ lịch sử,
nữ tính không chỉ bị lệ thuộc, địa vị thấp kém, sống trong sự nương tựa,
trong xã hội cũng như trong thiên nhiên không bao giờ được phát huy, điều
kiện kinh tế lại nghèo khó, khốn đốn, trình độ văn hóa yếu kém, không hề
được học tập dạy dỗ, vấn đề nữ tính về lâu về dài thành bệnh tật.


23

Tất cả những vấn đề đó là điểm chủ yếu để cho phong trào nữ quyền
bùng nổ, là điểm xuất phát để xã hội lớn tiếng đòi hỏi và duy trì nữ quyền.
Căn cứ vào giả thuyết truyền thống, nam tính phát huy tính dương
cương; nữ tính biểu hiện qui phạm mỹ học thuộc đạo âm nhu. Vì vậy, ngay

Tác giả tiếp theo là Simone de Beauvoir (1908 -1986) với tác phẩm
Deuxièmesexe ( Giới nữ - 1949), được đánh giá là "bản tuyên ngôn nữ
quyền". Cuốn sách là một công trình lý luận triết học về phụ nữ, xuất phát từ
quan điểm nam nữ bình quyền. Cuốn sách xoay quanh vấn đề: Phụ nữ bị kẹt
trong tình trạng áp bức lâu dài qua sự loại bỏ mình nên trở thành giới ít quan
trọng hơn (giới thứ hai) trong mối quan hệ với nam giới. Simone de
Beauvoir đã luận giải về những đặc tính của nữ giới như: Tuổi dậy thì, đặc
tính tự yêu mình, tình dục, thủ dâm, tiến đến giải phóng phụ nữ… Sử dụng
kiến thức của nhiều lĩnh vực khác nhau, Beauvoir khẳng định rằng khoa học
sinh học, thần thoại học, nhân loại học không ngành nào đủ khả năng để giải
thích định nghĩa phụ nữ là giới thứ hai đối với nam giới cũng như vị thế áp
bức của họ, nhưng mỗi ngành này đều góp phần tạo nên vị thế đó của phụ
nữ. Đáng chú ý là những diễn giải về thần thoại của bà đối với vai trò này.
Bà chỉ ra rằng những thần thoại về người mẹ, về Tổ quốc, thiên nhiên v.v…
trói buộc phụ nữ vào các hình mẫu lý tưởng bất khả thi bằng cách chối bỏ cá
nhân và vị thế của mọi loại phụ nữ. Hình mẫu lý tưởng này tạo ra sự kì vọng
không tưởng bởi nhiều biểu hiện của thần thoại về phụ nữ cho thấy sự mâu
thuẫn. Chẳng hạn lịch sử cho thấy có bao nhiêu đại diện cho hình ảnh người
mẹ là thần hộ mệnh được kính trọng thì cũng có bấy nhiêu hình ảnh người
mẹ được miêu tả như những kẻ báo hiệu cái chết. Vì thế, những người mẹ
vừa được yêu lại vừa bị ghét. Có thể thấy sự mâu thuẫn này ở tất cả các thần
thoại về phụ nữ và như vậy khiến cho phụ nữ mang gánh nặng và trách
nhiệm về sự tồn tại. Xét đến vấn đề sinh học và lịch sử, Beauvoir lưu ý rằng
phụ nữ có những thiên chức mà nam giới không hề có như mang thai, nuôi


25

con, có kinh nguyệt, góp phần tạo cho vị thế của người phụ nữ có sự khác
biệt rõ rệt. Tuy nhiên, những biểu hiện sinh lý này không trực tiếp làm cho
Trích đoạn Đặt nhõn vật nữ vào những tỡnh huống thử thỏch, gõy cấn Sự đa dạng trong điểm nhỡn trần thuật Lựa chọn giọng điệu trần thuật Giọng cảm thương Giọng suy ngẫm, triết lý