B GIÁO D C VÀ ÀO T O
TR
B NÔNG NGHI P VÀ PTNT
NG
I H C THU L I
NGUY N TH TH NH
L
NG GIÁ M T S
GIÁ TR S
D NG TR C TI P C A H SINH
THÁI R NG NG P M N HUY N C N GI , THÀNH PH
LU N V N TH C S
Hà N i - 2015
H
CHÍ MINH
B GIÁO D C VÀ ÀO T O
ng d n khoa h c:
1. TS. Lê Xuân Tu n
2. PGS.TSKH. Nguy n Trung D ng.
Hà N i – 2015
CHÍ MINH
ng
L IC M
hoàn thành đ
N
c lu n v n này, l i đ u tiên tác gi xin bày t lòng
bi t n sâu s c nh t t i TS. Lê Xuân Tu n, Vi n Nghiên c u qu n lý bi n và
h i đ o và PGS.TSKH Nguy n Trung D ng, Khoa Kinh t và Qu n lý tr
i h c Th y l i Hà N i là nh ng ng
i đã h
ng
ng d n, ch b o t n tình cho
Cu i cùng, tác gi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i gia đình, b n bè
và đ ng nghi p đã luôn
bên c nh, đ ng viên, giúp đ t o đi u ki n t t nh t
đ tác gi hoàn thành lu n v n này.
Hà N i, ngày 10 tháng 3 n m 2015
Tác gi lu n v n
Nguy n Th Th nh
L I CAM OAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi. Các thông
tin, tài li u trích d n trong lu n v n đã đ
trong lu n v n là trung th c và ch a đ
nào tr
c ghi rõ ngu n g c. K t qu nêu
c ai công b trong b t k công trình
c đây.
Hà N i, ngày 10 tháng 3 n m 2015
Tác gi lu n v n
Nguy n Th Th nh
DANH M C HÌNH
DANH M C CÁC KÝ HI U VI T T T
T vi t t t
T đ yđ
Ngh a Ti ng Vi t
AC
Avoided Cost
Ph ng pháp chi phí thi t h i
tránh đ c
CM
Choice Modelling
Ph
CVM
Contigent Valuation Method
Ph ng pháp đánh giá ng u
nhiên
ng pháp mô hình l a ch n
ng pháp giá tr h
ng th
H sinh thái
HST
MP
Market Price
Ph
ng pháp giá th tr
PCM
Production Change Method
Ph
ng pháp thay đ i n ng su t
PFA
Production Function
Approach
Ph
I V I H TH NG KINH T
........................................................................................................................... 1
1.1. Khái ni m h sinh thái r ng ng p m n................................................... 1
1.2. Ch c n ng và hi n tr ng h sinh thái r ng ng p m n ............................ 2
1.2.1. Ch c n ng ....................................................................................... 2
1.2.2. Hi n tr ng ........................................................................................ 4
1.3. M i quan h và ý ngh a c a h sinh thái r ng ng p m n và h th ng
kinh t ............................................................................................................ 6
1.4. T ng giá tr kinh t c a h sinh thái r ng ng p m n .............................. 9
1.5. T ng quan nghiên c u v l ng giá giá tr kinh t h sinh thái r ng
ng p m n trên th gi i và Vi t Nam ........................................................... 12
1.5.1. Trên Th gi i................................................................................. 12
1.5.2. T i Vi t Nam ................................................................................. 15
K t lu n ch ng 1 ........................................................................................... 18
CH NG 2: C S LÝ LU N KHOA H C CÁC PH NG PHÁP
L NG GIÁ KINH T H SINH THÁI R NG NG P M N ................... 19
2.1. Các cách ti p c n l ng giá h sinh thái r ng ng p m n ..................... 19
2.2. Các ph ng pháp l ng giá kinh t h sinh thái r ng ng p m n ........ 20
2.2.1. Các ph ng pháp d a vào th tr ng th c ................................... 21
2.2.1.1. Ph ng pháp giá th tr ng (MP) ........................................... 21
2.2.1.2. Ph
ng pháp chi phí thay th (RC) ........................................ 22
2.2.1.3. Ph
ng pháp chi phí thi t h i tránh đ
2.2.1.4. Ph
2.2.3. Các ph ng pháp d a vào th tr ng gi đ nh ............................. 35
2.2.3.1. Ph ng pháp đánh giá ng u nhiên (CVM) ............................. 36
2.2.3.2. Ph
ng pháp mô hình l a ch n (CM) .................................... 37
2.3. Quy trình l ng giá HST RNM ....................................................... 38
K t lu n ch ng 2 ........................................................................................... 39
CH NG 3: L NG GIÁ M T S GIÁ TR TR C TI P C A H SINH
THÁI R NG NG P M N HUY N C N GI , TP. H CHÍ MINH ......... 40
3.1. i u ki n t nhiên và kinh t - xã h i vùng nghiên c u RNM C n Gi
..................................................................................................................... 40
3.1.1. i u ki n t nhiên ......................................................................... 40
3.1.1.1. V trí đ a lý .............................................................................. 40
3.1.1.2. i u ki n đ a hình ................................................................... 42
3.1.1.3. i u ki n th nh
ng ............................................................. 43
3.1.2. i u ki n kinh t xã h i ................................................................ 49
3.1.2.1. Dân s , lao đ ng và vi c làm .................................................. 49
3.1.2.2. C s h t ng .......................................................................... 50
3.1.2.3. V giao thông .......................................................................... 50
3.1.2.4. V đi n n
c ........................................................................... 51
3.2. Nh n di n các giá tr kinh t c a h sinh thái r ng ng p m n C n Gi
..................................................................................................................... 51
3.3. L ng giá giá tr s d ng tr c ti p c a h sinh thái r ng ng p m n C n
3.4.2.4.
i v i c dân đ a ph
ng ..................................................... 77
3.4.2.5. Y u t xây d ng c s h t ng ............................................... 79
3.4.2.6. V vi c xây d ng và qu ng bá th
ng hi u ........................... 80
K t lu n ch ng 3 ........................................................................................... 81
K T LU N VÀ KI N NGH ......................................................................... 82
TÀI LI U THAM KH O ............................................................................... 84
PH L C ........................................................................................................ 87
M
U
1. Tính c p thi t c a đ tài nghiên c u
Trong n n kinh t th tr
ng, môi tr
ng đ
c xem nh m t lo i tài s n
ng
c giá tr b ng ti n
ây là đóng góp mà
ng giá tài nguyên và môi tr
ng
cung c p các thông tin đ u vào đ thi t k ho ch đ nh và nh n đ nh chính
sách, công c , gi i pháp qu n lý tài nguyên và môi tr
Trong các HST
ng.
NN ven bi n nói chung thì HST RNM là m t trong
nh ng HST quan tr ng và có giá tr cao
vùng c a sông ven bi n. V i đ
ng
b bi n Vi t Nam dài 3260km có r t nhi u c a sông t o đi u ki n cho RNM
phát tri n. RNM C n Gi là m t trong nh ng HST đ
tr ng, ph c h i t t và có giá tr cao v môi tr
c đánh giá là vùng
ng. Ngày 21/01/2000 t ch c
ng r t đ c bi t, là h
sinh thái trung gian gi a h sinh thái th y v c v i h sinh thái trên c n, h
sinh thái n
c ng t và h sinh thái n
l n phù sa t sông
c m n. R ng C n Gi nh n m t l
ng Nai, cùng v i nh h
ng
ng c a bi n k c n và các đ t
th y tri u mà h th c v t n i đây r t phong phú v i trên 150 loài th c v t, tr
thành ngu n cung c p th c n và n i trú ng cho r t nhi u loài th y sinh, cá
và các đ ng v t có x
ng s ng khác. Không ch phong phú v th c v t, đ ng
v t n i đây c ng không kém ph n trù phú v i các loài đ ng v t có x
ng
s ng, bò sát. Trong đó có 11 loài bò sát có tên trong sách đ Vi t Nam. ây là
m t khu v c mà theo đánh giá c a các chuyên gia n
t c b n trong các ch
ng trình giáo d c, truy n thông r ng ng p m n.
V i nh ng lý do trên h c viên th c hi n đ tài: “L
ng giá m t s giá
tr s d ng tr c ti p c a h sinh thái r ng ng p m n huy n C n Gi , TP. H
Chí Minh” là có ý ngh a quan tr ng và th c ti n.
2. M c đích nghiên c u c a lu n v n
L
ng giá đ
c m t s giá tr s d ng tr c ti p c a h sinh thái r ng
ng p m n huy n C n Gi , TP. H Chí Minh; cung c p các thông tin v giá tr
kinh t giúp các nhà qu n lý l a ch n đ
c các ph
ng án s d ng h sinh
thái r ng ng p m n có hi u qu , góp ph n xây d ng các qui ho ch, k ho ch
phát tri n hoàn thi n h th ng pháp lý và các c ch qu n lý r ng ng p m n.
3.
-
và đang th c hi n
các c quan, đ n v bao g m c nh ng s li u c b n v
tài nguyên, môi tr
ng và h sinh thái vùng ven bi n s đ
c thu th p, phân
tích, t ng h p và nghiên c u, s d ng trong đ tài.
Ph
ng pháp nghiên c u:
Lu n v n s d ng các ph
- Ph
tr
ng pháp nghiên c u chính, sau đây:
ng pháp k th a (t ng h p, phân tích các nghiên c u th c hi n
c đây, k th a nh ng k t qu nghiên c u đã có c trong và ngoài n
- Ph
ng pháp chuyên gia;
- Ph
- Ý ngh a th c ti n c a đ tài: V ý ngh a th c ti n, vi c l
ng giá giá
tr s d ng c a h sinh thái r ng ng p m n là c s quan tr ng cung c p thông
tin giúp các nhà qu n lý l a ch n đ
c các ph
ng án s d ng h sinh thái
r ng có hi u qu , góp ph n xây d ng các qui ho ch, k ho ch phát tri n hoàn
thi n h th ng pháp lý và các c ch qu n lý r ng ng p m n.
6. D ki n k t qu đ t đ
c
K t qu nghiên c u c a lu n v n có nhi m v đ t đ
c:
-L
ng giá đ
c m t s giá tr s d ng tr c ti p c a HST RNM C n
gi g m có: giá tr th y s n và giá tr du l ch.
CH
NG 1: T NG QUAN RNM VÀ CÁC GIÁ TR KINH T , Ý
NGH A C A H SINH THÁI R NG NG P M N
IV IH
TH NG KINH T
1.1. Khái ni m h sinh thái r ng ng p m n
H sinh thái là m t h th ng bao g m hai thành ph n c b n là các
nhân t vô sinh và nhân t h u sinh tác đ ng qua l i v i nhau, không ng ng
v n đ ng qua l i v i nhau không ng ng v n đ ng trong không gian và th i
gian, có kh n ng t đi u ch nh thích ng v i nh ng đi u ki n môi tr
th . Theo tiêu chí c a T ch c Nông nghi p và L
ng c
ng th c c a Liên h p
qu c (FAO,1998) thì m t qu n h p th c v t g i là r ng khi có t i thi u 10%
cây c i che ph không ph i là cây tr ng nông nghi p, đ m b o cho s t n t i
c a các loài đ ng, th c v t và duy trì đi u ki n đ t đai phù h p. Tuy nhiên,
trên th c t , vi c xác đ nh và phân chia các lo i r ng còn tùy thu c vào các
tiêu chí kích c cây, t ng tán, các y u t đ a lý sinh v t…
Nh v y, r ng ng p m n đ
c hình thành b i các cây ng p m n n u
m t tr i còn bao g m không khí mang đ c tr ng c a khí h u vùng ven bi n,
đ t phù sa, bãi b i ng p theo n
bán nh t tri u), n
(hòa l n gi a n
c tri u lên xu ng trong ngày (nh t tri u ho c
c m n t bi n vào, n
c ng t và n
thành ph n lý hóa c a n
c ng t t trong sông ra và n
cl
c m n). Các y u t v đ m n, pH và các
c luôn thay đ i theo không gian và th i gian.
- Thành ph n h u sinh trong h sinh thái r ng ng p m n là các sinh v t
bi n, sinh v t n i đ a và sinh v t đ c tr ng trong vùng r ng ng p m n, đ c
bi t là các sinh v t di c (chim di c , rùa bi n, bò bi n…). Ngoài ra còn có
các vi sinh v t, n m, phù du th c v t…
H sinh thái r ng ng p m n đ
c đánh giá là m t trong các h sinh thái
có n ng su t sinh h c cao nh t trong các h sinh thái. Các lá cây ng p m n
r ng xu ng chi m 50% - 70% n ng su t s c p dòng ch y. ây là ngu n ch t
ph i khai thác hay hu ho i ngu n tài nguyên đa d ng sinh h c. Nh ng giá tr
tr c ti p đ
c chia thành hai lo i: giá tr tiêu th và giá tr s n xu t. Giá tr
3
tiêu th là giá tr c a nh ng s n ph m s d ng tr c ti p t i đ a ph
s n xu t là giá tr nh ng s n ph m đem bán ra th tr
ng; giá tr
ng. Giá tr gián ti p là
nh ng n ng xu t c a h sinh thái, ch c n ng b o v ngu n tài nguyên đ t và
đi u hoà khí h u… Giá tr đa d ng sinh h c
khu d tr sinh quy n r ng
ng p m n C n Gi d a trên ch c n ng, d ch v c a h sinh thái.
HST RNM c n gi có m
-N i
i b y (17) giá tr , ch c n ng nh sau:
có giá tr cho các chu k c a các loài cây và đ ng v t quan
tr ng (các loài đ a ph
c bi n;
- B o v b bi n và ki m soát xói l ;
- L u gi phù sa (quá trình hình thành đ t);
- X lý ch t th i, l u gi ch t dinh d
c a các ch t dinh d
ng, ch t đ c h i (s ph c h i
ng d bi n đ i và s d i chuy n, phá v các ch t d
th a và các h p ch t c a nó);
- Giao thông thu (h n ch vi c nâng cao đáy sông);
- Ki m soát l l t và dòng ch y (đi u hoà dòng thu v n);
4
- Góp ph n duy trì quá trình hi n t i ho c h th ng t nhiên;
-
i di n cho ki u r ng ng p m n (s hi n di n c a các qu n th , h
sinh thái, c nh quan, các quá trình x y ra trong đó);
- a d ng sinh h c, ngu n c a các s n ph m sinh h c;
- Ngân hàng gen (ngu n c a các v t ch t sinh h c);
- Ý ngh a v n hoá (đa d ng v n hoá, c s cho vi c s d ng không
th
b ng sông C u Long hi n có kho ng 347.500 ha r ng các lo i, trong đó r ng
t nhiên là 53.700 ha, r ng tr ng là 294.500 ha. Nh v y, di n tích r ng che
ph trong toàn vùng đ t ch a đ n 10% di n tích đ t t nhiên. Trong đó, t ng
5
di n tích RNM ch a đ n 100.000 ha Nh ng n m qua, RNM ven bi n b tác
đ ng làm suy gi m m nh m nh ng tác đ ng ti m n v n đang ti p t c đe d a
HST RNM. RNM có đ che ph cao gi tr nên tr tr i, thay b ng các đ m
tôm, kênh m
gia t ng
ng đào đ p; môi tr
ng đ t b ô nhi m do quá trình phèn hóa
quy mô l n; gia t ng quá trình r a trôi đ t, gi m đi quá trình b i t
phù sa. a d ng sinh h c b suy gi m nhanh do không còn đi u ki n thích h p
đ các loài sinh v t sinh s ng; s bi n đ i môi tr
ng vi khí h u, s p l b
bi n, c a sông gia t ng... làm m t cân b ng sinh thái.
Hi n tr ng HST RNM đang suy thoái và nguyên nhân c a suy gi m
HST MT r ng ng p m n la do Dân s gia t ng, nhu c u c a con ng
i ngày
i
c, không khí do s xâm m n. T ng khí
hi u ng nhà kính gây bi n đ i khí h u. H sinh thái b suy gi m nghiêm
tr ng, đa d ng sinh h c gi m: m t s loài có nguy c tuy t ch ng Con ng
Ng
i dân ch u nh h
ng c a thiên tai do b m t r ng. Nhi u ng
i
i dân
không có công n vi c làm,hi u qu kinh t nông nghi p gi m. Gây b nh t t
cho ng
i dân do ngu n n
c b ô nhi m. Xã h i Thay đ i c c u ngh
6
nghi p. Gi m công b ng xã h i gây m t lòng tin c a ng
i dân v i Nhà n
ng. Tác đ ng qua l i gi a c u trúc và các quá
trình hình thành nên ch c n ng sinh thái c a RNM.
nl
n ng này l i cung c p các hàng hóa, d ch v môi tr
ng và mang l i l i ích
cho con ng
t mình, các ch c
i.
N u con ng
i có s
a thích đ i v i các l i ích nói trên và s n lòng
chi tr đ nh n thêm m t l
ng l i ích nh t đ nh t h sinh thái RNM thì các
l i ích này s có giá tr kinh t . Theo Bateman và Willis (1999), giá tr kinh t
là m t khái ni m mang tính c th và không ph i là b n ch t c a b t c th gì.
Giá tr kinh t ch xu t hi n khi có s t
Ví d : Giá tr
phòng ch ng l
t n t i c a đa
l t, l c và đi u ti t n
c
ng m, b o t n đa d ng sinh h c, l u tr
d ng
ngu n gen, h p th CO2
h c
Giá tr s d ng
sinh
QUAN H
GI A H
SINH
THÁI
RNM VÀ
H
TH NG
Ch c n ng c trú
- i u ti t không khí
- i u hòa khí h u
- Phòng ng a các tác đ ng
- i u ti t n c
- n đ nh đ t
- Chu trình dinh d ng
- X lý ô nhi m
- Ki m soát sinh thái
- H p th CO 2
- Cung c p n i c trú
- Cung c p n i sinh s n
Ch c n ng s n xu t
- Th c ph m
- Nguyên li u thô
- Ngu n gen
- Ngu n d c li u
trang s c
Ch c n ng thông tin
- Thông tin th m m
- Gi i trí, du l ch
- Giá tr tinh th nvà v n hóa
- Giá tr v n hóa, l ch s
- Giá tr giáo d c, khoa h c
Ngu n: Barbier (1994)
thành sinh kh i c a h . S đa d ng trong c u trúc cacbon cung c p r t nhi u
hàng hóa sinh thái cho con ng
ngu n n ng l
i nh th c ph m, nguyên li u thô hay các
ng.
Ch c n ng thông tin: h sinh thái cung c p nhi u thông tin c b n cho
đ i s ng tinh th n c a con ng
i nh gi i trí, th m m , v n hóa, tôn giáo,
khoa h c, giáo d c.
1.4. T ng giá tr kinh t c a h sinh thái r ng ng p m n
Hình 1.2 minh h a c th các thành ph n c a t ng giá tr kinh t c a
m t h sinh thái RNM. Cho đ n nay, có r t nhi u các quan đi m v các nhóm
giá tr khác nhau trong t ng giá tr kinh t c a RNM. Tuy nhiên, đi m chung
gi a các quan đi m này là vi c chia t ng giá tr kinh t thành hai nhóm chính
là các giá tr s d ng và các giá tr phi s d ng.
10
T NG GIÁ TR KINH T
GIÁ TR S
Giá tr
ong hay giá tr du l ch, gi i trí
- Giá tr s d ng gián ti p: là nh ng giá tr , l i ích t nh ng d ch v do
h sinh thái RNM cung c p và các ch c n ng sinh thái nh tu n hoàn dinh
d ng, h p th CO2, đi u hoà khí h u, phòng ch ng bão l .
- Giá tr l a ch n v b n ch t là nh ng giá tr s d ng tr c ti p ho c giá
tr s d ng gián ti p c a RNM m c dù có th s d ng hi n t i nh ng ch a
đ c s d ng vì m t lý do nào đó mà đ l i đ s d ng t ng lai. Ví d giá
tr du l ch, c nh quan, d c ph m.
Giá tr phi s d ng là nh ng giá tr b n ch t, n i t i c a RNM và đ
chia thành giá tr t n t i và giá tr l u truy n.
c
Copyright: Tài liệu đại học ©