ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------

TÔ NGỌC MINH

TIỂU THUYẾT ĐƯƠNG ĐẠI VIỆT NAM
NHÌN TỪ LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VĂN HỌC

HÀ NỘI, 2013


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------

TÔ NGỌC MINH

TIỂU THUYẾT ĐƯƠNG ĐẠI VIỆT NAM
NHÌN TỪ LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VĂN HỌC
MÃ SỐ: 60 22 32

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. Nguyễn Văn Nam




2.3. Cuộc chơi về nhân vật, hình tượng ........................................................ 62
2.3.1. Sự đa dạng của hình tượng nhân vật – người kể chuyện và điểm nhìn.. 62
2.3.2. Nhân vật là những phức thể tâm lý và tính cách........................................ 67
2.3.3. Kiểu nhân vật kí hiệu – biểu tượng và “phi nhân vật” hay “phản nhân
vật”.............................................................................................................................. 71
Chƣơng 3. TÍNH CHẤT TRÒ CHƠI TRONG TIỂU THUYẾT ĐƢƠNG ĐẠI
VIỆT NAM – MỘT SỐ PHƢƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT TIÊU BIỂU.................. 78
3.1. Ngôn ngữ và sự lệch chuẩn ..................................................................... 78
3.2. Các kiểu giọng điệu.................................................................................. 83
3.2.1. Giọng điệu giễu nhại, hài hước .................................................................... 84
3.2.2. Giọng điệu lạnh lùng, khách quan............................................................... 87
3.2.3. Giọng điệu triết lý, suy tư ............................................................................... 91
3.3. Một số thủ pháp nghệ thuật khác........................................................... 95
KẾT LUẬN .................................................................................................................... 101
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................................... 105


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Từ sau năm 1986, trong xu thế và không khí chung của thời kỳ đổi
mới, toàn bộ nước ta bước vào quá trình thay da đổi thịt trong mọi lĩnh vực.
Văn học cũng không phải là một ngoại lệ khi nó có sự chuyển mình mạnh mẽ
về cả nội dung và hình thức. Sự biến chuyển sôi động ấy đáng kể nhất thuộc
về một thể loại văn xuôi của văn học - tiểu thuyết. Trong khi những thể loại
văn học khác ít nhiều được người đọc quan tâm thì tiểu thuyết với những ưu
thế và đặc trưng riêng của nó vẫn không bao giờ là cũ với độc giả.
Tiểu thuyết đương đại Việt Nam lúc này có sự lột xác mãnh liệt khi
những giá trị truyền thống cũ đòi hỏi được làm mới. Người ta không còn chú

khi văn học chịu ảnh hưởng sâu sắc của chủ nghĩa hậu hiện đại thì lý thuyết
này mới được bộc lộ rõ ràng hơn. Hiểu một cách cụ thể có nghĩa là khi văn
học bắt đầu hình thành những dấu hiệu của hậu hiện đại (postmodern) cũng là
lúc lý thuyết trò chơi được các nhà nghiên cứu nhìn nhận lại như một cách thể
hiện cá tính sáng tạo của người sáng tác.
Cùng với sự ra đời của chủ nghĩa hậu hiện đại, lý thuyết trò chơi đã làm
thay đổi bộ mặt của văn học, đặc biệt là tiểu thuyết. Với lý thuyết trò chơi,
chức năng của văn học được nhìn nhận lại trong sự đề cao của chức năng giải
trí – cái mà thường đứng sau hai chức năng được coi là chủ yếu của văn học
là chức năng giáo dục và thẩm mỹ. Điều này theo chúng tôi là hoàn toàn phù
hợp với bối cảnh xã hội hiện đại/ hậu hiện đại: con người tìm đến văn chương
để thỏa mãn nhu cầu giải trí, tiêu khiển. Tuy vậy, đó không đơn giản là sự giải
trí hay thú tiêu khiển thông thường mà là cuộc chơi của trí tuệ hay hiểu nôm
na hơn là tính nghiêm túc của trò chơi ngôn từ. Chính vì vậy, lý thuyết trò
chơi cần được xem xét, nhìn nhận lại một cách có hệ thống và cụ thể.

3


Trên thế giới, lý thuyết trò chơi (game theory) đã được quan tâm từ lâu
khi người ta nhận thấy nghệ thuật cũng như một trò chơi của cuộc sống. Và
cũng không phải bây giờ văn học mới có tính trò chơi mà tự bản thân nó đã
mang trong mình những yếu tố của trò chơi dù ít hay nhiều, dù rõ ràng hay
còn mơ hồ. Nhưng phải đến bây giờ, khi văn học có đầy đủ thuận lợi để phát
huy giá trị tự thân của nó thì tính trò chơi hay chức năng giải trí mới được
người ta đề cập đến nhiều hơn. Nằm trong mạch phát triển chung ấy, văn học
nước nhà và cụ thể là tiểu thuyết đương đại Việt Nam cũng du nhập những
mô hình của lý thuyết trò chơi, dù rằng người viết có ý thức hay vô thức về nó
hay không. Điều đó có nghĩa là đọc một tác phẩm là độc giả được tham dự
vào một cuộc chơi tìm kiếm vô cùng tận nhằm giải mã những lớp ngữ nghĩa

cứu Văn học, số tháng 11, tr 16 -28)
- Bài dịch “Tư liệu tham khảo – lý thuyết trò chơi (theories of play/ free
play)” (Gordon E.Slethaug) do Hải Ngọc dịch trên trang web

- Bài viết “Khúc ngoặt ngôn ngữ của lý thuyết trò chơi hậu hiện đại” của
tác giả Trần Ngọc Hiếu trên trang web (Nguồn: Tạp
chí VHNT số 332, tháng 2 – 2012, tr 56 -58).
- Bài viết “Cấu trúc không - thời gian của “Nghệ nhân và Margarita”
nhìn từ nguyên lý trò chơi” của tác giả Nguyễn Thị Như Trang trên
trang web (Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu Văn
học, số tháng 12 - 2011).
- Bài viết “Thiên sứ của Phạm Thị Hoài: tiếp nhận từ lý thuyết trò chơi”
của tác giả Lê Hương Thủy trên trang web

5


- Bài viết “Một số mô hình kết cấu trò chơi trong tiểu thuyết Việt Nam
đương đại” của tác giả Nguyễn Thị Ninh trên trang web

- Bài viết “Trò chơi văn bản và những tương tác (Đọc “Chinatown” của
Thuận)”

của

tác

giả

Nhã

6


Trong bài viết “Tiếp cận bản chất trò chơi của văn học (Những gợi mở
từ công trình Homo Ludens của Johan Huizinga)”, tác giả Trần Ngọc Hiếu đã
tóm lược lại những ý chính trong công trình nghiên cứu về trò chơi trong văn
học của Huizinga: đó là định nghĩa về trò chơi/ sự chơi và tầm quan trọng của
nó đối với đời sống con người, bản chất và chức năng của trò chơi/ sự chơi
trong văn học và ảnh hưởng của nó trong tiến trình văn học v.v…
Một trong những nguồn tài liệu quan trọng giúp ích rất nhiều trong quá
trình viết luận văn của chúng tôi là Luận án tiến sỹ của tác giả Trần Ngọc
Hiếu: “Lý thuyết trò chơi và một số hiện tượng thơ Việt Nam đương đại”,
chuyên ngành: Lý luận văn học - mã số: 62.22.32.01 (các bài viết của cùng
tác giả nêu trên cũng được trích ra từ luận án tiến sỹ này). Trong luận án của
mình, tác giả Trần Ngọc Hiếu đã nghiên cứu một cách công phu và tỉ mỉ về
quá trình phát triển của lý thuyết trò chơi trong văn học cũng như những nội
dung chính yếu của nó. Tác giả luận án đã dày công tìm hiểu về lý thuyết mới
mẻ này dựa trên mảng tư liệu tiếng Việt (dù chưa có nhiều) và mảng tư liệu
tiếng Anh mà tác giả tự dịch là phần lớn.
Từ những tài liệu đã thu thập về lý thuyết trò chơi nói trên, dù còn khá
ít ỏi và hầu hết được khai thác từ những bài viết, bài dịch lẻ tẻ trên các trang
web cùng với đó là sự giúp ích rất nhiều từ công trình khoa học đã nghiên cứu
trước đó, chúng tôi đã sắp xếp lại một cách có hệ thống để phục vụ cho quá
trình khảo sát và nghiên cứu đề tài.
2.2. Bên cạnh việc tìm hiểu về hướng tiếp cận đối tượng vấn đề, người
viết cũng chú tâm vào những vấn đề của chủ nghĩa hậu hiện đại trong mối
tương quan với lý thuyết trò chơi trong văn học. Có thể kể đến trong số đó là
những cuốn sách do các tác giả trong nước cũng như một số sách dịch về chủ
nghĩa hậu hiện đại trong văn học như:


- Bài viết “Về một hướng thử nghiệm của tiểu thuyết Việt Nam gần
đây” (NCVH số 11/2005) của Nguyễn Thị Bình.
- Bài viết “Một cách tiếp cận tiểu thuyết Việt Nam thời kỳ đổi
mới” (NCVH số 11/2006) của Bích Thu.
- Bài viết “Vấn đề nhân vật trong tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỉ XXI”
(Tạp chí NCVH số 4/2010) của Hoàng Cẩm Giang.
- Bài viết “Khuynh hướng lạ hoá trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại –
một số bình diện tiêu biểu” (NCVH số 4/2012) của Nguyễn Thành.
v.v…
Những công trình nghiên cứu trên sách báo cũng như trên các tạp chí
về văn học nêu trên đã giúp chúng tôi nắm bắt được những vấn đề trong văn
học nước nhà sau đổi mới 1986, đặc biệt trong đó là thể loại tiểu thuyết với
những thay đổi rõ rệt về cả nội dung và hình thức.
Như vậy, trên cơ sở những tài liệu đã thu thập từ nhiều nguồn khác
nhau, chúng tôi đã có cái nhìn khái quát về tình hình tiểu thuyết đương đại
nước nhà cũng như những nội dung chủ yếu của lý thuyết trò chơi trong văn
học. Việc tìm đọc và khai thác tài liệu có liên quan đến vấn đề đã giúp chúng
tôi có những gợi mở để từ đó tiếp tục đi sâu nghiên cứu, phân tích và tìm hiểu
đề tài đã lựa chọn.
3. Mục đích, đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Tiếp cận tiểu thuyết đương đại Việt Nam từ lý thuyết trò chơi trong
văn học chúng tôi không nhằm khái quát lại toàn bộ tiến trình vận động của
tiểu thuyết nước nhà sau đổi mới 1986 cho đến nay mà chúng tôi lấy lý thuyết
trò chơi làm trung tâm để khảo sát đối tượng, từ đó tìm ra một cách nhìn nhận
mới mẻ hơn. Chúng tôi vẫn theo cách truyền thống khi tiến hành tìm hiểu đối

9


tượng là phân tích hai mặt nội dung và hình thức nghệ thuật đồng thời cũng

pháp chủ yếu sau :
- Phương pháp thống kê
- Phương pháp đối chiếu so sánh
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp loại hình
v.v…
5. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, phần Nội dung luận văn được chúng
tôi chia làm ba chương :
Chƣơng 1: Lý thuyết trò chơi trong văn học
Chƣơng 2: Những biểu hiện của tính chất trò chơi trong tiểu thuyết
đƣơng đại Việt Nam
Chƣơng 3: Tính chất trò chơi trong tiểu thuyết đƣơng đại Việt
Nam - Một số phƣơng diện nghệ thuật tiêu biểu

11


PHẦN NỘI DUNG
Chƣơng 1
LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI TRONG VĂN HỌC
1.1. Trò chơi, sự chơi và lý thuyết trò chơi trong văn học
1.1.1. Trò chơi và sự chơi
1.1.1.1. Bản chất của trò chơi (game) và sự chơi (play)
Lịch sử xã hội loài người bắt đầu từ xã hội nguyên thuỷ, trải qua nhiều
thời kỳ phát triển khác nhau có lẽ luôn có sự đồng hành của trò chơi trong
cuộc sống. Trò chơi (game) và sự chơi (play) là hành vi của đời sống con
người nhằm mục đích giải trí, tiêu khiển. Theo các học giả phương Tây thì ở
thời kỳ Hy Lạp cổ đại, trò chơi là “một phần trong đời sống giải trí của cộng
đồng”. Nó có thể nằm trong hình thức những cuộc thi đấu thể thao như những

vào cuộc chơi có khi chỉ cần có một người là đủ song phần nhiều vẫn cần ít
nhất từ hai người trở lên. Về cơ bản, trò chơi thường xuất hiện do có sự
“tương tác” của hai hay nhiều đối tượng. Trò chơi và sự chơi luôn luôn diễn
ra trong một không gian, thời gian cụ thể nào đó mà chúng tôi gọi đó là thế
giới chơi (play world). Thành tố cuối cùng là đối tượng được chơi có khi
được nhận biết như một thực thể có khi lại rất trừu tượng. Chẳng hạn như
trong các cuộc so tài thể thao cổ đại thì đối tượng được chơi có thể là một cái
gậy, một hòn đá v.v… còn trong các cuộc tranh luận của các học giả thì đối
tượng được chơi ở đây chính là ngôn ngữ.
Liên quan đến thành tố quan trọng nhất là người chơi thì trò chơi và sự
chơi luôn thường đi kèm với các nguyên tắc, luật lệ chơi. Sự khác biệt trong
luật chơi chính là cơ sở để phân loại các kiểu trò chơi đồng thời cũng là căn

13


cứ để nhờ đó mà trò chơi được tiến hành. Luật chơi là do người chơi đặt ra
nhằm duy trì trò chơi, tạo ra sự hấp dẫn cho trò chơi. Nhà nghiên cứu người
Hà Lan Johan Huizinga trong công trình nghiên cứu Homo Ludens (dịch là
“Người chơi”) đã nhấn mạnh vai trò và sự cần thiết của việc phải giữ luật.
Theo ông, luật chơi bao giờ cũng tạo ra sự khó khăn, thử thách đối với người
chơi song cũng nhờ thế mà nó tạo nên sức hấp dẫn cho trò chơi, làm thoả mãn
một ham mê thường trực ở con người là chinh phục độ khó. Tuy vậy, chính
luật lệ chơi cũng vô hình chung thu hẹp phạm vi người chơi khi nó đặt ra
những điều kiện làm cho không phải ai cũng có thể tham gia vào cuộc chơi.
Rõ ràng, nguyên tắc, luật lệ chơi cần phải được tuân thủ để trò chơi được khả
hữu, để duy trì cộng đồng chơi.
Một điểm cần lưu ý ở đây là việc dùng khái niệm trò chơi (game) và sự
chơi (play) có sự phân biệt mang tính tương đối. Nhìn chung như trên đã đề
cập hai khái niệm này đều là hành vi của con người nhằm giải trí, tiêu khiển.

tích, diễn giải lôgíc, giúp con người “thả lỏng” và cân bằng trước những áp
lực của thực tại, của những quy luật duy lý.
Trở lại với nhận định sự chơi (play) là hành vi mang tính chất vô tư,
ngẫu nhiên nhiều hơn thì trái lại trò chơi (game) lại mang tính chất thử thách,
ganh đua hoặc phô diễn một cái gì đó nên nó kích thích con người khám phá
thế giới và bản thân chủ thể. Theo các nhà nghiên cứu thì hai dạng thức này
có thể cùng tồn tại trong cùng một trò chơi, có nghĩa là khi ganh đua, cạnh
tranh để đạt một cái gì đó thì đồng thời người ta cũng sẽ bộc lộ, biểu hiện một
điều gì đó tương ứng. Vì trò chơi (game) bao giờ cũng đi kèm với những
nguyên tắc, luật lệ cho nên vô hình chung điều đó tạo nên những thử thách
cho cuộc chơi. Cũng vì trò chơi/ sự chơi thường cần từ hai người tham gia trở
lên cho nên trong các cuộc chơi tính chất ganh đua, cạnh tranh là rất rõ ràng.
Và khi người ta ganh đua, cố gắng vượt qua các thử thách hiển nhiên người ta
15


sẽ phô diễn tất cả các phẩm chất, kỹ thuật tốt nhất của mình. Tất nhiên thông
qua những điều ấy người chơi sẽ khám phá ra những khả năng hay giới hạn
của bản thân, bên cạnh đó cũng khám phá thế giới và không ngừng cải tiến trò
chơi sao cho hợp lý hơn, hấp dẫn hơn.
Rõ ràng là nhờ có trò chơi/ sự chơi, con người không những được giải
trí, đầu óc khuây khoả mà ngày càng phát triển về cả thể chất lẫn trí tuệ. Theo
tiến trình vận động của khái niệm, trò chơi khẳng định mình như là một hình
thái đa chức năng: trò chơi vừa mang tính giải trí giúp giải phóng sinh lực
thừa vừa có chức năng nhận thức, vừa giúp con người biểu hiện chủ thể vừa
giúp hoàn thiện nhân cách, v.v… Câu nói nổi tiếng của Schiller: “Con người
chỉ toàn vẹn khi chơi” đã nhấn mạnh một cách đầy đủ và toàn diện chức năng
của trò chơi. Tham gia một cuộc chơi giúp con người thoát khỏi những ám
ảnh, lo âu của cuộc sống thường ngày, con người được sống trọn vẹn với bản
thể, bộc lộ những chiều sâu nhất trong tâm hồn mình. Vì vậy, “chơi, được

vậy là trong khi Plato quan niệm trò chơi cung cấp cho con người những mô
thức, khuôn mẫu hành động thì Aristotle lại cho rằng “thiên tính mô phỏng
vốn có trong chúng ta”, nghĩa là khi con người “chơi” cũng là lúc con người
đang “mô phỏng”.
Kế thừa tư tưởng của các triết gia Hy Lạp cổ đại, lý thuyết trò chơi đã
không ngừng được bồi đắp, thậm chí còn được đem ra xem xét lại. Lý thuyết
trò chơi đã được nghiên cứu rộng rãi: từ mỹ học của các triết gia duy tâm Đức
là Kant và Schiller (thế kỷ XVIII), nhà tư tưởng Niezsche (cuối thế kỷ XIX)
đến những lý thuyết gia quan trọng của thế kỷ XX như Martin Heidegger,
Jaccques Derrida (với thuyết giải cấu trúc), Mikhail Bakhtin (thông qua tiếp
cận chính trị), Hans-Georg Gadamer (tiếp cận thông qua thông diễn học)
v.v… Lý thuyết trò chơi vào cuối thế kỷ XX đã được phát triển trong nhiều
lĩnh vực hơn thông qua các cuộc thảo luận khoa học quan trọng của các học
17


giả: nó không những được nghiên cứu trong các lĩnh vực truyền thống như thể
thao, nhà hát và tôn giáo mà giờ đây còn lấn sang các lĩnh vực khác như văn
chương nghệ thuật, triết học chính trị, khoa học tự nhiên, kinh tế v.v… Những
học giả sau này tiếp tục nghiên cứu lý thuyết trò chơi trên cơ sở tổng hợp lại
các ý kiến của những người đi trước và xem xét ảnh hưởng rộng rãi của nó
trong văn hoá có thể kể đến một số cái tên như: Huizinga, Callois, Ehrrmann,
Spariosu v.v… Trong số đó, nghiên cứu về sự xâm nhập của trò chơi trong
văn chương bắt đầu thu được thành quả nhất và được coi là nền tảng phải kể
đến Johan Huizinga (1872 -1945) với tác phẩm “Homo Ludens” (Người chơi).
Trở lại với quan điểm của Plato, cho đến thế kỷ XVIII hầu hết các tư
tưởng gia truyền thống phương Tây gần như đồng thuận với ông. Các triết gia
thế kỷ này thậm chí khi suy ngẫm về những nhận định của Plato về vai trò và
sự phân biệt giữa trò chơi và sự chơi cũng không thực sự xem xét lại. Hai triết
gia người Đức là Imanuel Kant (1724 -1804) và F.Schiller (1759 – 1805) là

dự vào một trò chơi lớn của cuộc đời và một sự chơi thế giới (world play),
cho dù những quy tắc, mục đích của chúng hết sức mơ hồ và cũng theo
Heidegger thì con người vừa là người chơi (player), vừa là vật chơi
(plaything). Cũng chịu ảnh hưởng của Kant và Schiller là Hans Georg
Gadamer, tác giả cuốn “Truth and Method” (“Chân lý và phương pháp”).
Trong công trình này, Gadamer quan niệm hành vi chơi như là một nguyên
tắc cơ bản của nghệ thuật: “trò chơi chính là phương thức tồn tại của nghệ
thuật”. Tuy nhiên khác với những người nghiên cứu đi trước, Gadamer cho
rằng chủ thể của trò chơi là chính nó chứ không phải là người chơi. Ông viết:
“Sức hấp dẫn của trò chơi, sự mê hoặc mà nó tạo ra nằm ngay trong sự thực
rằng trò chơi muốn làm chủ người chơi” (“Truth and Method”)…
Trò chơi và lý thuyết về nó thực sự trở thành sự thu hút của giới nghiên
cứu khoa học trong thế kỷ XX. Trong các lý thuyết phê bình văn học vào hai
19


thập kỷ cuối thế kỷ XX, những quan điểm của Jacques Derrida về trò chơi cũng
nhận được sự chú ý đáng kể. Theo ông, xã hội luôn cố gắng tổ chức và cấu
trúc ngôn ngữ, tư tưởng, hành động xã hội để hình thành nên những cấp bậc tôn
ti có hệ thống và đó được coi là hiển nhiên, mang tính siêu nghiệm, hiện hữu.
Và chơi chính là động thái phá vỡ sự hiện hữu, cấu trúc siêu nghiệm ấy. Tuy
vậy, khác với quan điểm của những triết gia trước, trong sự phân biệt giữa hai
khái niệm sự chơi và trò chơi, Derrida lại dành “sự thiên vị” hơn cho sự chơi vì
nó ít bị khuôn vào cấu trúc và cũng không có những mục tiêu cụ thể.
Mikhail Bakhtin khi nghiên cứu về lý thuyết trò chơi lại đưa ra một
khái niệm mới – khái niệm “carnival”. Đây là một phạm trù quan trọng của lý
thuyết trò chơi đương đại, “thể hiện ý thức kháng cự xã hội, ý hệ, chính trị
chính thống bằng tiếng cười lưỡng trị, mang tính phổ quát, toàn dân” (theo
Luận án tiến sĩ của Trần Ngọc Hiếu). Theo Bakhtin, trong thời kỳ trung cổ xa
xưa và trước thời Phục Hưng, những dạng thức của trò chơi và sự chơi mang

nghĩa là ông quan tâm nhiều đến mặt triết lý, tinh thần của hành vi chơi hơn là
mặt cấu trúc, quy tắc cấu thành nên hoạt động này. Quan niệm về trò chơi của
Huizinga là rất rộng, thậm chí nó bao trùm cả mọi hình thái nhận thức của con
người. Dấu ấn của trò chơi thể hiện trong mỗi hoạt động của con người dù là
trong hình thức trình diễn (performance) hay trong các cuộc tranh đấu
(contest/ competition), trong các hình thái xã hội như triết học, tôn giáo, nghệ
thuật, v.v… Tác phẩm “Homo Ludens” ra đời năm 1938 khi mà chủ nghĩa
hiện đại trong văn hoá nghệ thuật phát triển đến đỉnh cao cho nên những quan
điểm mà Huizinga đưa ra trong cuốn sách của mình cũng mang đậm cảm
quan hiện đại chủ nghĩa. Và cũng theo ông thì vai trò và giá trị của sự chơi
trong đời sống nhân loại của nền văn minh hiện đại ngày càng trở nên suy
thoái bởi tác động của quá trình công nghiệp hoá, thương mại hoá, chính trị
hoá…

21


Lý thuyết trò chơi vẫn đã và đang được tiếp tục nghiên cứu phát triển
theo nhiều hướng tiếp cận khác nhau. Trên đây chúng tôi chỉ đưa ra một số
cách tiếp cận của một số nhà khoa học, nghiên cứu trên thế giới từ cổ chí kim
về ý nghĩa và tầm quan trọng của trò chơi và sự chơi trong các lĩnh vực, hình
thái xã hội khác nhau. Riêng đối với văn học thì lý thuyết trò chơi đang dần
trở thành một xu thế mới trong cả sáng tác lẫn tiếp nhận. Tuy trên thế giới
chưa có một công trình khoa học nào thực sự nghiên cứu ảnh hưởng của trò
chơi trong văn học song có thể khẳng định rằng trò chơi từ chỗ là hành vi của
đời sống đã trở thành lý thuyết trong sáng tạo nghệ thuật, với văn học thì nó là
trò chơi của ngôn từ. Theo đó, giá trị nhận thức của văn học không phải chỉ
nằm ở việc phản ánh thực tại, phát hiện những quy luật của cuộc sống mà hơn
thế còn gợi ra những chiều hướng khác của thực tại. Bên cạnh đó văn học
không còn chỉ mang ý nghĩa giáo dục, hướng thiện con người nữa mà còn