MỞ ĐẦU
Nhà nước La Mã là một trong những nền văn minh lớn và phát triển nhất
của thế giới cổ đại phương Tây. Nó có một quá trình phát triển lâu dài, có cơ sở
thiết lập và các hình thức chính thể, cơ cấu tổ chức bô máy nhà nước riêng, rất
khác so với các nhà nước khác ở phương Tây. Để hiểu rõ về vấn đề này, nhóm em
xin chọn đề tài: “ Phân tích cơ sở thiết lập và cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước La
Mã qua các thời kì lịch sử”.
NỘI DUNG
I. Cơ sở thiết lập nhà nước La Mã.
1. Cơ sở kinh tế
Về điều kiện tự nhiên, La Mã cổ đại được hình thành trên bán đảo Italiamột dải đất dài và hẹp giống hình chiếc ủng vươn dài từ lục địa ra biển Địa Trung
Hải với diện tích khoảng 300.000 km 2. Phía bắc bán đảo có dãy núi Alpes-một
biên giới tự nhiên ngăn cách Ý với châu Âu; ba phía tây, nam và đông đều tiếp
giáp với biển. Chính vị trí địa lí này đã tạo điều kiện thuận lợi cho La Mã tiếp thu
nhiều luồng văn minh đông, tây Địa Trung Hải và Bắc Phi. Đồng thời, bán đảo
Italia cũng là khu vực có địa hình bằng phẳng, không bị chia cắt, nhiều đồng bằng
rộng lớn, màu mỡ, nhiều đồng cỏ và có nhiều kim loại như đồng, chì, sắt… thuận
lợi phát triển đa dạng các ngành kinh tế như nông nghiệp và thủ công nghiệp. Mặc
dù bờ biển phía đông không thuận lợi cho thuyền bè đi lại nhưng bờ biển phía nam
lại có nhiều vũng vịnh và cảng tốt, do đó có quan hệ sớm với Hy Lạp. Đây chính là
điều kiện quan trọng để La Mã phát triển thương nghiệp từ rất sớm, đặc biệt là mậu
dịch hàng hóa. Như vậy, có thể nhận thấy, La Mã có khá nhiều điều kiện thuận lợi
để phát triển kinh tế cả về nông nghiệp, thủ công nghiệp lẫn thương nghiệp. Có thể
nói, La mã là nước có nền kinh tế hàng hóa giản đơn phát triển nhất thời kì cổ đại
và nền kinh tế hàng hóa tiền tệ (cổ điển) đã xuất hiện từ rất sớm trong nền kinh tế
của người La Mã cổ đại được xem như tiền đề tạo nên những đặc trưng của chế độ
chiếm hữu nô lệ điển hình của quốc gia này. Chính cơ sở kinh tế này là nguyên

1




Theo truyền thuyết, thành Roma do Romullus xây dựng vào năm 753 TCN
trên bờ sông Tibres thuộc miền trung bán đảo Italia, nơi quần cư của 3 bộ lạc
người Latin. Khoảng giữa thế kỷ VI TCN, sau cuộc cải cách của Xecviut Tuliut,
nhà nước La Mã mới chính thức ra đời. Tuy vậy, cơ cấu bộ máy Nhà nước cộng
hòa La Mã được hình thành dần dần suốt mấy thế kỷ, cho đến thế kỷ III TCN mới
hoàn chỉnh. Năm 510 TCN, sau khi người Roma lật đổ Rex Tarquin kiêu ngạo, La
Mã bước vào thời kỳ Cộng hòa. Quản lý xã hội thị tộc của người Roma thời kỳ này
gồm 4 cơ quan: Viện nguyên lão, Cơ quan hành pháp, Viện giám sát và Đại hội
công dân. Cách tổ chức nhà nước như thế đã thể hiện sâu sắc tính chất quý tộc của
nền cộng hòa La Mã.
Viện nguyên lão (cơ quan quyền lực nhà nước): có quyền quyết định những
vấn đề lớn của đất nước. Cơ quan này được phát triển từ hình thức hội nghị trưởng
lão thời công xã nguyên thủy, được chọn trong hàng ngũ quý tộc giàu sang, có thế
lực và đã từng giữ những chức quan cao cấp do đại hội Xăng tu ri bầu ra. Số lượng
người của Viện nguyên lão từ 300 đến 600 vị và thế kỷ III TCN là 900 vị. Thời kỳ
này, tuy không phải là cơ quan tòa án và tư pháp, nhưng Viện nguyên lão có quyền
mở phiên tòa, điều tra sơ bộ các vụ án, giải thích luật pháp, kiến nghị xây dựng
những luật mới. Ngoài ra, Viện nguyên lão có quyền phê chuẩn những quan lại cao
nhất mới được bầu ra quản lí tài sản của Nhà nước bầu ra và chỉ đạo việc thực hiện
chính sách đối nôi, đối ngoại, trông coi cả những việc tôn giáo.
Cơ quan hành pháp bao gồm: hội đồng quan chấp chính (do đại hội Xăng tu
ri bầu ra với nhiệm kì 1 năm) là chức vị cao cấp trong hàng ngũ quan lại, có quyền
rất lớn về quân sự, dân chính, có quyền triệu tập đại hôi viện nguyên lão và đại hội
nhân dân, chỉ đạo những quyết nghị của Viện nguyên lão và đại hội nhân dân, sa
thải quan lại cấp dưới; và hội đồng quan án (cũng do đại hội Xăng tu ri bầu ra)
chuyên giải quyết các vấn đề về hình sự và dân sự. Khi Hội đồng chấp chính vắng
mặt thì Hội đồng quan án đảm nhiệm thêm thẩm quyền của quan chấp chính.
Tầng lớp bình dân giàu và nghèo còn bầu ra Viện giám sát (Viện quan bảo
dân) để bảo vệ quyền lợi cho mình (lúc đầu gồm 2 người, sau tăng lên 7 người và

tuyệt đối như ở phương Đông. Cụ thể ở La Mã tuy Viện nguyên lão không còn giữ
vai trò như trước và chỉ là vỏ bọc nhưng vẫn giữ vai trò nhất định trong bộ máy
4


nhà nước. Chẳng hạn, Viện nguyên lão vẫn có quyền cắt cử những người điều hành
ở các tỉnh, có quyền kiểm soát ngân khố, có quyền bầu để lựa chọn hoàng đế…
KẾT LUẬN
Như vậy, quy luật hình thành nhà nước ở La Mã trùng khít với quy luật hình
thành nhà nước nói chung. Nếu như phương Đông, hình thức chính thể chỉ là quân
chủ chuyên chế thì ở La Mã nói riêng, ở phương tây nói chung, hình thức chính thể
lại rất đa dạng. chình hình thức chính thể này, đã quy đinh bộ máy nhà nước của La
Mã qua từng thời kì có những đặc điểm khác nhau.

5