TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
BỘ MÔN SƯ PHẠM TOÁN
KHOA SƯ PHẠM


LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

VẤN ĐỀ DẠY HỌC TẬP LÀM VĂN
CHO HỌC SINH LỚP 3 TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC
TRẦN QUỐC TOẢN, TP CẦN THƠ
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

Cán bộ hướng dẫn :

Sinh viên thực hiện:

ThS. Trịnh Thị Hương

Trần Thị Hồng Lộc
MSSV: 1110309
Lớp: SP Tiểu học K37

Cần thơ 05/2015


LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài luận văn, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi còn
nhận được rất nhiều sự giúp đỡ và ủng hộ nhiệt tình của quý thầy cô và bạn bè.
Trước tiên tôi xin chân thành cảm ơn đến quý thầy cô khoa Sư phạm trường Đại
học Cần Thơ đã tận tình giảng dạy, truyền thụ những kiến thức và những kinh nghiệm

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN
TRONG TRƯỜNG TIỂU HỌC ……………….…………………………………...5
1.1 Mục tiêu của việc dạy học Tập làm văn…………………………………………5
1.2 Kỹ năng làm văn là gì? …..……………………...……………………………….7
1.3 Những nguyên tắc dạy học Tập làm văn ở Tiểu học …………………………...8
CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT VỀ CHƯƠNG TRÌNH TẬP LÀM VĂN
VÀ KHẢO SÁT THỰC TRẠNG DẠY HỌC TẬP LÀM VĂN KHỐI LỚP 3
TRƯỜNG TIỂU HỌC TRẦN QUỐC TOẢN, TP CẦN THƠ …………………...10
2.1 Chương trình phân môn Tập làm văn ở khối lớp 3 ………………….……… 10
2.1.1 Nội dung của chương trình ……...……………………………………....……10
2.1.2 Các yêu cầu cần đạt ……………………………………………………............10
2.2 Khảo sát thực trạng làm văn hiện nay của học sinh lớp 3 trường Tiểu học
Trần Quốc Toản, TP Cần Thơ ……………………………………………………..12
2.2.1 Mục đích khảo sát ……………………………...………………………….......12
2.2.2 Cách tiến hành ………………………………..………………………….. …..12
2.2.3 Quá trình khảo sát …..………………………………………………………...12
2.2.4 Nội dung khảo sát ..............................................................................................12


2.2.5 Kết quả khảo sát ………………………………………………………...……..12
2.3 Nhận định chung về thực trạng làm văn cuả học sinh …………………..…...30
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG CẢI THIỆN KỸ NĂNG NÓI, VIẾT
VÀ VĂN MIÊU TẢ TRONG DẠY HỌC TẬP LÀM VĂN ……...……………....32
3.1 Phương hướng cải thiện kỹ năng nói, viết trong dạy học Tập làm văn …......32
3.1.1 Về phía giáo viên ………...………………………………………………….....32
3.1.2 Về phía học sinh …………………………………...…………………….….....43
3.1.3 Về chương trình Tập làm văn thực học …………….………………….……..45
3.1.4 Về phía nhà trường, gia đình ………………….………………………….…..45
3.2 Một số phương hướng cải thiện việc dạy học văn miêu tả
trong Tập làm văn ……………………………………………...………………… . 46

văn chưa đạt được những hiệu quả tối đa. Đây là một trong những vấn đề đáng lo ngại
của giáo viên, phụ huynh học sinh và cả những nhà giáo dục. Để giúp học sinh đạt
được kết quả cao hơn trong phân môn Tập làm văn nên tôi chọn đề tài: “Vấn đề dạy
học Tập làm văn cho học sinh lớp 3 tại trường Tiểu học Trần Quốc Toản, TP Cần
Thơ, thực trạng và giải pháp.”
2. Lịch sử nghiên cứu
Tập làm văn có thể được xem là một phân môn khó và rất quan trọng đối với học
sinh Tiểu học. Việc nghiên cứu để tìm ra những biện pháp nâng cao chất lượng trong
phân môn Tập làm văn được các nhà giáo dục quan tâm được thể hiện và chia sẻ dưới
dạng những sáng kiến kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy.
1


Trước tiên, vấn đề kinh nghiên cứu nhằm tìm và đổi mới các phương pháp dạy
học sao cho phù hợp và có hiệu quả khi dạy Tập làm văn thể hiện trong các bài viết:
“Sáng kiến kinh nghiệm – Hướng dẫn học sinh lớp 2 học Tập làm văn” của giáo viên
Phạm Thị Thương Huyền trường tiểu học Khương Thượng, Đống Đa, Hà Nội. Trong
bài viết tác giả đã phân tích tầm quan trọng phân môn Tập làm văn của học sinh lớp 2.
Do vốn từ ngữ của học sinh còn rất hạn hẹp, các em chưa biết cách diễn đạt, đồ dùng
dạy học chưa thật sự đáp ứng được yêu cầu bài dạy. Bên cạnh đó, bài viết còn phân
tích rõ thời lượng và phương pháp ôn tập trong phân môn Tập làm văn lớp 2 để học
sinh học tập tích cực và chủ động hơn.
Những khó khăn và thuận lợi trong quá trình dạy và học trong phân môn Tập làm
văn lớp 3 và đưa ra những biện pháp rèn luyện kỹ năng nói - viết một cách hiệu quả
bằng cách trang bị kiến thức cho học sinh về vốn từ, cách tiếp nhận các văn bản nói
hoặc viết, cách để học sinh tìm ,hiểu bài, hướng cho học sinh tìm ý và cách diễn đạt ý
trong bài văn của mình. Đố là nội dung của bài viết “Rèn kỹ năng nói – viết qua phân
môn Tập làm văn lớp 3, góp phần nâng của chất lượng môn Tiếng Việt” của giáo viên
Bùi Thu Sương, trường Tiểu học Ba Tri, Bến Tre.
Bên cạnh đó, văn Miêu tả là một trong những nội dung quan trọng trong phân

nhiều khía cạnh chưa được khai thác và tìm hiểu sâu nên việc dạy học trong phân môn
Tập làm văn ở Tiểu học chưa đạt chất lượng cao. Vì vậy, vấn đề dạy học trong phân
môn Tập làm văn ở Tiểu học mở ra những hướng đi mới cho người nghiên cứu.
3. Mục đích nghiên cứu
- Khảo sát thực trạng dạy học tập làm văn tại một số trường tiểu học.
- Chỉ ra yêu cầu những đề xuất, những chiến lược dạy học tập làm văn nhằm
phát huy kỹ năng viết văn cho học sinh tiểu học.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng: Học sinh lớp 3.
- Phạm vi nghiên cứu: vấn đề dạy học Tập làm văn cho học sinh lớp 3
trường Tiểu học Trần Quốc Toản, TP Cần Thơ, thực trạng và giải pháp.
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp điều tra thông qua việc khảo sát, đặt câu hỏi trên phiếu đánh
giá gửi cho HS và GV thông qua bài làm văn của HS nhằm tìm hiểu thực trạng làm
văn của các em.

3


- Phương pháp thống kê được sử dụng để thống kê kết quả phiếu khảo sát
thực trạng viết văn của HS.
- Phương pháp thực nghiệm bằng cách dạy một số tiết tập làm văn để nắm
rõ thực trạng làm văn của các em.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 3 chương:
Chương 1: Khái quát chung về phân môn Tập làm văn trong trường tiểu học
Chương 2: Khái quát về chương trình Tập làm văn và khảo sát thực trạng dạy học
Tập làm văn khối lớp 3 trường Tiểu học Trần Quốc Toản
Chương 3: Phương hướng cải thiện kỹ năng nói, viết và văn miêu tả trong dạy học
Tập làm văn

sinh giúp các em sử dụng Tiếng Việt một cách có hệu quả trong học tập và trong giao
tiếp trong gia đình, nhà trường và xã hội. Đối với học sinh lớp 3 các em còn hạn về
vốn từ nghèo nàn nên khả năng tạo lập thành một văn bản hoàn chỉnh của các em còn
5


hạn chế. Ngôn ngữ nói là ngôn ngữ được cảm xúc trực tiếp, người nói, người nghe có
thể nắm bắt được những nội dung cần trao đổi và đạt được mục đích của giao tiếp.
Qua ngôn ngữ nói ta dễ nhận thấy trí tuệ, tâm hồn của người nói bởi lời nói luôn
mang phong cách riêng của mỗi người. Trong lời nói, cần thể hiện tư duy, nếu tư duy
tốt lời nói sẽ dễ dàng, ngắn gọn, hấp dẫn, thuyết phục được người nghe, ngược lại nếu
nói ấp úng, không rõ ràng sẽ không thuyết phục được người nghe và đôi khi còn hiểu
sai ý của mình muốn nói. Vì thế, mục đích của giao tiếp sẽ khó thực hiện hoàn chỉnh.
Để có lời hay ý đẹp mỗi người cần phải rèn luyện trong quá trình lâu dài. Những giờ
học Tập làm văn chính là những giờ học hình thành cho học sinh những kỹ năng nói
đầu tiên, ở lứa tuổi này các em đã có một sự thay đổi đáng kể về đặc điểm tâm sinh lý.
Các em đã dần dần hình thành quá trình tự nhận thức của bản thân tuy ở mức độ chưa
cao, một số em sử dụng các công cụ trực quan do độ tuổi còn nhỏ. Ở lớp 3, đây là giai
đoạn đầu tiên các em được làm quen và biết đến môn Tập làm văn, do đó khi các em
chưa biết gì nhiều về Tập làm văn, giáo viên cần rèn luyện cho học sinh các thói quen
tốt về kỹ năng diễn đạt để tạo nền tảng giúp các em học tốt văn sau này. Do đó, Tập
làm văn còn rèn luyện cho các em kỹ năng nói, dạy các em biết tổng hợp các kiến thức
từ các phân môn khác như: Tập đọc, Kể chuyện, Luyện từ và câu, Chính tả cùng các
môn học khác và những kinh nghiệm sống mà các em có được. Tuy cùng chung một
vấn đề nhưng khả năng tiếp nhận của mỗi em là khác nhau do đó giáo viên cần phải
theo dõi, quan tâm tới đặc điểm riêng của mỗi cá nhân học sinh để kịp thời uốn nắn
sao cho phù hợp với hoàn cảnh riêng của mỗi em.
Bên cạnh việc hình thành kỹ năng nghe – nói, phân môn Tập làm văn còn giúp
các em hình thành kỹ năng viết: nắm kỹ thuật viết, luật viết câu văn, đoạn văn hoàn
chỉnh, đúng ngữ pháp, bố cục văn cảnh hoặc môi trường giao tiếp, mỗi bài văn của học

đã được hình thành và phát triển từ việc học các phân môn khác của môn Tiếng Việt
như kỹ năng viết chữ, viết chính tả, kỹ năng đọc nắm ý, kỹ năng nghe hiểu, kỹ năng sử
dụng từ ngữ, câu thích hợp.... Mặt khác, sản phẩm văn học của học sinh còn là kết quả
vận dụng tổng hợp nhiều kiến thức và kỹ năng đạt được từ các môn học khác. Hơn
nữa, những bài văn tốt không chỉ là kết quả của quá trình vận dụng kiến thức và kỹ
năng mà còn là sự thể hiện những phẩm chất tâm hồn, kinh nghiệm cá nhân của người
viết. Tính chất thực hành tổng hợp và sáng tạo của hoạt động làm văn như thế nào cho
thấy kết quả của việc dạy học làm văn không chỉ do phân môn Tập làm văn quyết
định. Kết quả làm văn của học sinh đạt được khi tiến trình dạy học môn Tiếng Việt nói
riêng và các môn học khác ở bậc Tiểu học thật sự được thực hiện theo hướng tích hợp
và theo hướng tích cực. Hơn nữa, sản phẩm làm văn của các em có chất lượng chỉ khi
7


qua quá trình dạy học môn Tiếng Việt cũng như các môn học khác chú ý giáo dục và
rèn luyện cho học sinh cả hai mặt: tri thức – kỹ năng và tâm hồn.
Về mặt ngôn ngữ, làm văn là tạo lập các loại văn bản (theo những phong cách –
thể loại khác nhau) ở dạng nói hay dạng viết để giao tiếp.
Không có nhu cầu giao tiếp thì học sinh sẽ khó nói hay viết thành văn bản. Việc
dạy làm văn cính là dạy học sinh cách thức tổ chức giao tiếp bằng văn bản. Việc giao
tiếp bằng văn bản không chỉ đơn thuần nhằm mục đích thông tin mà còn tác động đến
người nhận (người nghe, người đọc) sao cho họ hiểu, họ chia sẻ hay lĩnh hội được ý
định giao tiếp của người viết hay nói. Vì vậy, nhìn chung, việc xây dựng bất kì bài văn
nào cũng đòi hỏi học sinh không chỉ biết cách tổ chức các đơn vị ngôn ngữ, mà còn
phải xử lý, vận dụng mối quan hệ giữa bài viết của mình với các yếu tố khác nằm
ngoài ngôn ngữ như yếu tố kinh nghiệm, vốn sống, hiểu biết về văn hóa xã hội, yếu tố
đối tượng giao tiếp, hoàn cảnh giao tiếp… (Nguyễn Quang Ninh, 1995).
Về mặt đánh giá kết quả giáo dục, sản phẩm làm văn của học sinh là thước đo
năng lực sử dụng tiếng Việt của các em.
Kết quả học tập trong lĩnh vực này phản ảnh trực tiếp tình trạng mục tiêu tổng

hội nhúng sâu trong hoạt động làm văn.
Tổ chức, tạo điều kiện cho học sinh tự lực suy nghĩ, bộc lộ ý nghĩ chân thực, rèn kỹ
năng phát triển ý nghĩ theo trường liên tưởng – tưởng tượng một cách sáng tạo.
Đánh giá bài văn của học sinh cần khuyến khích năng lực sử dụng tiếng Việt phong
phú và sáng tạo, mang bản sắc kinh nghiệm và cảm xúc của cá nhân, cần cho những nhận
xét, phản hồi cụ thể, tích hợp.

9


CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT VỀ CHƯƠNG TRÌNH TẬP LÀM VĂN
VÀ KHÁT THỰC TRẠNG DẠY HỌC TẬP LÀM VĂN KHỐI LỚP 3
TRƯỜNG TIỂU HỌC TRẦN QUỐC TOẢN
2.1 Chương trình phân môn Tập làm văn ở khối lớp 3
2.1.1 Nội dung của chương trình
Chương trình Tập làm văn ở khối lớp 3 chủ yếu giúp học sinh rèn luyện các kỹ
năng nói, viết, nghe nhằm phục vụ tích cực cho việc học tập, giao tiếp và ứng xử có
văn hóa, đồng thời còn chuẩn bị cho yêu cầu học Tập làm văn ở giai đoạn sau (lớp 4,
5), cụ thể:
+ Thực hành về một số kỹ năng phục vụ học tập và đời sống hằng ngày như: điền
vào tờ giấy in sẵn, viết thư, làm đơn, tổ chức cuộc họp và phát biểu trong cuộc họp,
giới thiệu hoạt động của tổ, lớp, trường, ghi chép sổ tay,…
+ Thực hành rèn kỹ năng diễn đạt (nói, viết), như: kể một sự việc đơn giản, tả sơ
lược về người, vật xung quanh theo gợi ý bằng tranh ảnh, bằng câu hỏi.
+ Thực hành kỹ năng nghe: dựa vào câu hỏi gợi ý để kể lại được nội dung chính
của mẫu chuyện đã được nghe, nghe – hiểu được ý kiến của bạn và có thể nêu ý kiến
bổ sung để nhận xét.
2.1.2 Các yêu cầu cần đạt
Kiến thức
+ Trang bị cho HS một số hiểu biết và kĩ năng phục vụ học tập và đời sống hằng

đạt.
+ Sửa lỗi về nội dung và hình thức diễn đạt.
Lưu ý: nội dung về kiến thức và kỹ năng làm văn ở lớp 3 phải hoán triệt tinh thần
tích cực hóa học tập của các em: học sinh tiếp nhận kiến thức thông qua yêu cầu bài
tập phải phù hợp với lứa tuổi, tâm sinh lý, khả năng.
Nhìn chung, phân môn Tập làm văn ở khối lớp 3 có một số đặc điểm chung như
sau:
11


Về nội dung: Chương trình Tập làm văn ở lớp 3 được cụ thể hóa trong SGK
Tiếng Việt 3 chủ yếu qua các nội dung: Kể chuyện, Viết thư, Viết đơn, Điền vào tờ
giấy in sẵn,…
2.2 Khảo sát thực trạng làm văn hiện nay của học sinh lớp 3 trường Tiểu học
Trần Quốc Toản, TP Cần Thơ
2.2.1 Mục đích khảo sát
Để tìm thực tế tình học học về những thuận lợi, khó khăn, phương pháp dạy
học, khả năng học,… cũng như thái độ, tâm lý của học sinh lớp 3 như thế nào khi học
Tập làm văn, tôi đã tiến hành khảo sát 180 học sinh cùng 9 giáo viên khối 3 trường
Tiểu học Trần Quốc Toản thông qua phiếu khảo sát gồm 21 câu hỏi.
2.2.2 Cách tiến hành
- Thiết kế câu hỏi (dạng trắc nghiệm) để khảo sát ý kiến của học sinh, giáo viên.
- Phát phiếu khảo sát ý kiến.
- Thống kê kết quả khảo sát.
2.2.3 Quá trình khảo sát
- Quá trình khảo sát diễn ra tại trường Tiểu học Trần Quốc Toản, đường Mậu
Thân, quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ.
- Thời gian khảo sát diễn ra từ ngày 26/02/2015 đến ngày 12/04/2015.
2.2.4 Nội dung khảo sát
- Khảo sát học sinh lớp 3 trường Tiểu học Trần Quốc Toản thông qua phiếu khảo

5

55.6%

Không hứng thú

4

33.3%

Chán nản

0

11.1%

Tốt

0

0%

Khá

4

44.4%

Trung bình


2

22.2%

Viết đơn

0

11.1%

2

3

Bảng 1: Kết quả khảo sát 1, 2, 3 của giáo viên
Thứ tự

Rất khó

Khó

Trung bình

Dễ

1

0 (0%)

3 (33.3%)


2 (22.2%)

7 (77.8%)

các nội dung

13


5

0 (0%)

0 (0%)

6 (66.7%)

3 (33.3%)

Bảng 2: Kết quả thống kê câu 4 của giáo viên
Câu hỏi

5

6

Thứ tự

Rất


3 (33.3%)

4 (44.4%)

3

0 (0%)

2 (22.2%)

7 (77.8%)

0 (0%)

4

0 (0%)

3 (33.3%)

6 (66.7%)

0 (0%)

5

0 (0%)

0 (0%)


5 (55.6%)

0 (0%)

9

2 (22.2%)

3 (33.3%)

4 (44.4%)

0 (0%)

10

0 (0%)

6 (66.7%)

3 (33.3%)

0 (0%)

11

0 (0%)

0 (0%)


3 (33.3%)

4 (44.4%)

3

1 (11.1%)

4 (44.4%)

3 (33.3%)

1 (11.1%)

4

0 (0%)

3 (33.3%)

3 (33.3%)

3 (33.3%)

5

0 (0%)

3 (33.3%)

trường tổ chức các chuyến dã ngoại để học sinh có thể tự quan sát và trải nghiệm thực
tế nhiều hơn.
Nhận xét kết quả khảo sát của giáo viên
Thông qua các bảng thống kê từ kết quả của 9 giáo viên khối 3 trường Tiểu học
Trần Quốc Toản, chúng tôi thành lập biểu đồ và có những nhận xét như sau:
60
55.6

55.6

50

Tỉ lệ (%)

44.4
40
33.3

Đáp án A

30

Đáp án B
Đáp án C

20

Đáp án D
11.1


Để biết giáo viên nhận xét học sinh của lớp mình thích học nội dung nào nhất
trong các nội dung của môn Tập làm văn, chúng tôi đã đưa ra câu hỏi số 3. Kết quả
nhận về cho thấy hầu như ở mỗi nội dung đều có học sinh yêu thích, tuy nhiên ở nội
dung Miêu tả được giáo viên nhận xét không có học sinh nào yêu thích, 11.1% giáo
viên nhận xét học sinh lớp mình thích nội dung Kể chuyện; Viết thư là nội dung được
học sinh yêu thích nhất chiếm 55.6%; 22.2% giáo viên cho rằng học sinh thích nội
dung Điền vào tờ giấy in sẵn; số giáo viên còn lại cho rằng học sinh lớp mình thích nội
dung Viết đơn chiếm 11.1%.

60

55.6

Tỉ lệ (%)

50
40
30
22.2
20
10
0

11.1

11.1
0

Kể chyệ n Viế t thư Miê u tả Điề n vào Viế t đơn
tờ giấy in


66.7
55.7

50
40
30

33.3

33.3 33.3

Rất khó
22.2

20
10
0

33.3

11.1

11.1

Khó
Trung bình

0
00

của giáo viên. Đây là các vấn đề đáng lưu ý vì nó là các nguyên nhân chính gây khó
khăn cho học sinh khi học Tập làm văn. Tuy chỉ ở mức độ thỉnh thoảng nhưng vấn đề
viết văn dựa vào bài mẫu chiếm 100% ý kiến của giáo viên, điều này cho thấy việc học
sinh còn phụ thuộc vào bài mẫu rất nhiều.
100

100
90
80

77.8

Tỉ lệ (%)

70

77.8
66.7

60

66.7

66.7
55.6

66.7

55.6
Rất thường xuyên

22.2 22.2

10
0

0
1

0
2

0 0 0 0 00
3
4
5

00
6

0 0
7

0
8

9

0 0 0 00 0 0 0
10 11 12


33.333.3
30
25
22.2 22.2
22.2
20
15
11.111.1
10 11.1
5
0
0
0
0000
0
1
2
3
4
5
6

Rất thường xuyên
Thường xuyên
Thỉnh thoảng
Không bao giờ

Thứ tự các nguồn tài liệu

Bảng 8: Kết quả khảo sát câu 6 của giáo viên.

4

Đáp án
A

B

C

D

E

22/180

105/180

7/180

46

(12.2%)

(58.3%)

(3.9%)

(25.6%)

74/180


39/180

70/180

15/180

35/180

21/180

(21.7%)

(39.9%)

(8.3%)

(19.4%)

(11.7%)

Bảng 9: Kết quả khảo sát câu 1, 2, 3, 4 của học sinh lớp 3
Nội dung

Rất khó (%)

Khó(%)

Trung bình (%)


(14.4%)

(26.1%)

(54.4%)

20/180

79/180

43/180

38/180

(11.1%)

(43.9%)

(23.9%)

(21.1%)

Viết thư

Miêu tả

20


Điền vào tờ


(42.2%)

(31.7%)

Bảng 10 : Kết quả khảo sát câu 5, 6,7, 8, 9 của khối lớp 3
Đáp án

Có

Không

10

57/180 (31.7%)

123/180 (68.3%)

11

68/112 (37.8%)

112/180 (62.2%)

12

43/180 (23.9%)

137/180 (76.1%)


Câu hỏi

Bảng 11: Kết quả khảo sát câu 10, 11, 12, 13, 15, 16, 17, 18 của học sinh lớp 3
Đáp án

Tốt

Trung bình

Yếu

74/180

95/180

11/180

( 41.1%)

(52.8%)

(6.1%)

Câu hỏi
14

Bảng 12: Kết quả khảo sát câu 14 của học sinh lớp 3
Đáp án

Dựa vào bài văn mẫu