A.Đặt vấn đề:
Hiện nay số lượng học sinh THPT đến từ những gia đình khuyết
(gia đình chỉ có cha hoặc mẹ, vì một lý do nào đó) ngày càng nhiều so với
trước; Sở dĩ có tình trạng đó là do nhiều nguyên nhân như : cha mẹ đã ly hôn;
cha hoặc mẹ mất do tai nạn giao thông; cha hoặc mẹ đã mất do hậu quả của tệ
nạn xã hội… trong tương lai số lượng này còn gia tăng do quan niệm sống của
một số phụ nữ trong xã hội, đặc biệt là giới nghệ sĩ “thích làm mẹ nhưng
không thích làm vợ”.
Nếu quan sát kỹ một chút ta sẽ thấy: đa số học sinh đến từ những
gia đình này đều có vấn đề về tâm sinh lý, do phải chịu những cú sốc lớn về
mặt tinh thần khi các em còn quá trẻ chưa đủ bản lĩnh văn hóa để tiếp nhận
hoàn cảnh mới, đa số các em tỏ ra khá tự ty trong hoạt động tập thể, hoặc tỏ ra
“khó dạy”, không chịu nghe lời người lớn vì mất niềm tin; có em nam giới lại
chịu ảnh hưởng tính của nữ giới và ngược lại, vì do các em không được sống
với cả bố và mẹ như thuyết âm dương khẳng định.
Mục tiêu giáo dục của Việt Nam hiện nay là: Đào tạo ra con người
phát triển toàn diện: có trí tuệ, có nhân cách và có kỷ năng… “vừa hồng”, “
vừa chuyên”, để trở thành công dân có ích cho xã hội.
Do ở Việt Nam điều kiện học tập của học sinh còn rất khó khăn vất
vã, lớp học quá đông, do đó giáo viên chủ nhiệm không thể quan tâm đến từng
học sinh mà chỉ quản lý một cách chung chung, do đó hiệu quả không cao
trong việc phát triển năng lực cũng như phẩm chất của từng học sinh, giáo viên
bộ môn thì chỉ chú trọng vào việc truyền tải tri thức của bộ môn mà không có
thời gian để giáo dục nhân cách cho từng học sinh, hơn thế trong đội ngũ giáo
viên hiện nay có một bộ phận do sự tác động của kinh tế thị trường nên họ rất
vô cảm với hoàn cảnh của học sinh chỉ có tiền là tiền.
Mọi người trong xã hội không ai có thể tự lựa chọn nơi xuất thân cho
mình, họ cũng không thể quên đi ngay được hoàn cảnh của mình…mà phải

1


biến thành lụa” và quan điểm: “Không có ruộng đồng nào trồng không tốt, mà
2


chỉ có những người nông dân không biết trồng ruộng”… tôi tin vào tình yêu và
phương pháp giáo dục của mình.
- Nguyên lý giáo dục hiên đại: trong quá trình hình thành nhân
cách của con người thì những yếu tố như: môi trường, gia đình, xã hội … chỉ
có tác động đến sự hình thành nhân cách chứ không phải là yếu tố quyết định,
mà yếu tố quyết định trong việc hình thành nhân cách của mỗi người đó là tự
bản thân của mỗi con người.
2.Cơ sở thực tiễn:
Thực tế trong xã hội trước đây và hiện nay ta thấy có rất nhiều
cá nhân được sinh ra và lớn lên trong những gia đình khuyết nhưng vẫn rất
thành công nhờ vào nghị lực của bản thân, nhờ vào “ quý nhân” của cuộc đời;
sự tự ty, “khó dạy” của họ chỉ là một trong những biểu hiện rất nhỏ trong dòng
chảy của cuộc đời, nếu có sự giúp sức của mọi người trong xã hội họ sẽ vượt
qua và rất thành công.
3.Thực trạng của vấn đề:
Năm học 2010-2011 được sự phân công của Ban giám hiệu nhà
trường tôi nhận chủ nhiệm lớp 10a6, tổng số có 48 học sinh, trong đó đa số là
học sinh nam, học sinh người dân tộc thiểu số, chỉ có một vài học sinh là người
dân tộc Kinh sống ở thị trấn, đa số học sinh là con em nông dân, sống xa
trường học, điều kiện đi lại rất khó khăn… trong số 48 học sinh của lớp có đến
5 học sinh đến từ những gia đình khuyết: có em bố đã mất vì tai nạn lao động;
có trường hợp mẹ mất ngay từ khi mới sinh ra, mình bố rau cháo nuôi con, có
em bố mất do tai nạn giao thông, có em bố vì nghiện ma túy mà phải vào tù,
đặc biệt có trường hợp ghi trong sơ yếu lý lịch là: “không có bố” đầy vẻ căm
phẫn.
Do gánh nặng điểm trừ nề nếp và kinh nghiệm giáo dục học sinh

tha hóa” trở thành một con người hoàn toàn khác với bản thân em trước đó:
đua đòi trong cách ăn mặc, nói năng cục cằn thô lỗ với mọi người xung quanh,
thậm chí em còn cải lại ông bà nội, ngoài ra em còn hút thuốc lá, tổ chức
những cuộc ẩu đả trong trường và lớp học… gây ra rất nhiều phiền muộn cho
mọi người xung quanh.
4


Những bạn tốt trước đây dần dần xa lánh và thay vào đó là các bạn khác với gu
“ thẩm mỹ” khác hẳn… Biết được số phận đang đùa giởn với học sinh của
mình tôi thấy mình thật buồn và suy nghĩ bằng mọi giá phải cứu lấy em, một
đứa trẻ vô tội đang bị xô đẩy khỏi xã hội văn minh dần chuyển sang xã hội
của bóng tối, nhưng làm gì đây để giúp em trở về với thế giới tuổi thơ hồn
nhiên, trong trẻo; để vơi đi những giọt nước mắt đong đầy trên hố mắt của 2 cụ
già gần đất xa trời, và giải đi sự phiền muộn, hối hận trong tâm hồn của người
mẹ góa đáng thương và hoàn thành nhiệm vụ của nhà giáo dục mà Đảng - Nhà
nước tin tưởng giao cho.
4.Giải pháp và tổ chức thực hiện:
4.1.Giải pháp thứ nhất:
Với nguyên lý giáo dục cơ bản: Muốn giáo dục con người phải
hiểu một con người, tôi bắt đầu tìm hiểu hoàn cảnh và môi trường sinh sống
của em cũng như bạn bè xung quanh em, từ đó tìm ra những nguyên nhân cơ
bản khiến em thay đổi tâm tính một cách chóng vánh như vậy, rồi lập ra kế
hoạch các việc phải làm để giúp em có một bản lĩnh văn hóa vững vàng để
phát triển nhân cách của mình giữa xã hội đầy lối rẽ như hiện nay.
Trong quá trình tìm hiểu những nguyên nhân cơ bản dẫn đến tâm tính của
em nhanh chóng bị tha hóa, tôi thấy nổi lên một nguyên nhân chính đó là: thiếu
sự quan tâm, chia sẻ, thiếu tình yêu thương của gia đình và thiếu sự định
hướng trong phát triển giới tính của em, chưa ai hướng dẫn em con trai thì phải
làm gì? và phải như thế nào? chưa ai phân tích cho em biết vì sao mẹ em lại

nhân đạo với từng cá nhân. Thời gian đầu mặc dù đã rất cố gắng trong giáo
dục nhưng tâm tính của P.Anh vẫn chưa có sự chuyển biến tích cực, em vẫn
đôi chút hoài nghi về tình yêu thương tôi và tập thể lớp dành cho em nên em
vẫn còn vi phạm, hoặc cố tình vi phạm chuẩn mực đạo đức của học sinh, vi
phạm nội quy, quy chế của trường, lớp.
Trước thực trạng đó tôi đã tỏ ra thực sự nghiêm khắc trước tập thể
lớp, nhưng sau đó với từng thành viên tôi vẫn sẳn sàng bỏ thời gian để nói
chuyện phải trái, nên hay không nên làm như vậy với từng em tại phòng riêng
của mình, vì thế sau một đến hai lần được yêu cầu lên văn phòng nhà trường
6


để gặp giáo viên chủ nhiệm lớp, gặp phụ huynh học sinh để tự mình trình bày
những khuyết điểm của mình, đồng thời viết bản kiểm điểm lại bản thân ; đa
số các em đã sớm nhận ra lỗi của mình và nể phục cách xử lý nghiêm minh
nhưng chứa chan tình nghĩa của thầy, vì thế rất ít học sinh tái phạm lần 2, lần
3.
Đối với P.Anh có lần em đã tỏ ra vô lễ với cô giáo bộ môn và đánh bạn
trong giờ học chỉ vì: giờ kiểm tra bạn giữ lấy sách giáo khoa của em không
trả lại, em giận và đấm bạn một cái thật mạnh vào lưng; cô giáo thấy vậy yêu
cầu em đứng dậy, nhưng em không đứng mà cố tình ngồi ỳ trong lớp và cải lại
cô giáo: em đòi sách của em nhưng bạn không trả nên em được phép đánh bạn.
Bất lực trước học sinh không chịu nghe lời, giáo viên bộ môm cho mời tôi lên
lớp để xử lý; tôi vừa xuất hiện trước cửa lớp thì cả lớp nhìn chằm chằm vào
P.Anh; giáo viên bộ môn giọng đầy tức giận: tôi trả học sinh P.Anh lại cho
thầy, tôi không dạy được .
Tôi không nói gì mà bằng ánh mắt thương cảm nhìn vào mắt em, em cúi
mặt xuống không nói gì, không còn hùng hổ như trước. Tôi xin phép giáo viên
bộ môn cho em P.Anh ra ngoài và cả lớp vẫn tiếp tục làm bài kiểm tra.
Ở căn phòng khi chỉ còn lại hai thầy trò, tôi hỏi: Sao hả P.Anh? như được mở

tôi lập kế hoạch gặp riêng nhóm của P.Anh (nhưng không có mặt của P Anh),
tôi kể cho các thành viên trong nhóm nghe về hoàn cảnh đáng thương của
P.Anh và yêu cầu mọi thành viên trong nhóm giúp đỡ P.Anh một cách tận
tình…quả thật tình yêu thương sự thông cảm, sẻ chia ở lứa tuổi học sinh đã có
tác dụng: kết quả học tập của P.Anh đã tiến bộ rõ rệt, từ một học sinh lười
nhác chỉ muốn phá người khác, em đã tỏ ra rất chăm chỉ và siêng năng, em
không còn tỏ ra ngỗ ngược như trước nữa, em đã biết quan tâm đến mọi người
xung quanh, sống có trách nhiệm với tập thể và bản thân mình hơn trước, em
đã thay đổi thật tích cực, từ một học sinh yếu kém ở học kỳ I em đã đạt 6.2 ở
học kỳ II và nhận phần thưởng của lớp : “là 1 trong 5 học sinh không thiếu
điểm môn nào của lớp 10a6 trong năm học 2010-2011”. Đây quả thật là một
kỳ tích. Đến đây tôi lại nhớ đến câu nói nổi tiếng của nhà giáo dục đại tài T.M
Sainte: Nếu quỷ Sa tăng mà biết yêu thương, thì nó sẽ hết tàn bạo.
8


4.4 Giải pháp thứ 4:
Với lý luận: Giáo dục nhà trường là định hướng, giáo dục gia
đình là nền tảng trong việc hình thành nhân cách của con người, tôi đã đến
thăm nhà và nói chuyện với gia đình em P.Anh mọi người rất vui mừng và
chân thành cảm ơn tôi đã giúp đỡ cháu họ, vượt qua khó khăn của cuộc đời;
sau mỗi lần đi công tác mẹ em bao giờ cũng mua cho em một món quà … dù
rằng về giá trị kinh tế không là bao nhưng nó thể hiện sự quan tâm đặc biệt của
mẹ và mọi người trong gia đình dành tặng cho em; trong gia đình vị trí của em
ngày càng được xem trọng, niền vui, tiếng cười nay lại trở về gia đình tôi như
lời bà lão nói trước khi tôi ra về.
Như vậy đối với gia đình phải hết sức quan tâm, quan sát và thường
xuyên tâm sự với các em, đồng thời phải biết thay đổi quan điểm cho phù hợp
với lứa tuổi của các em: mọi người trong gia đình và xã hội đừng bao giờ xem
các em mãi là những đứa trẻ trong thân thể của người lớn mà phải thường

của Phật gia :
“…Đi khắp thế gian không ai tốt bằng mẹ
Gánh nặng cuộc đời không ai khổ bằng cha,
Nước biển mênh mông không đong đầy tình mẹ
Mây trời lồng lộng không phủ kín công cha,
Tần tảo sớm hôm mẹ nuôi con khôn lớn,
Ôm cả tấm thân gầy cha che chở cho con
Ai còn mẹ xin đừng làm mẹ khóc,
Đừng để buồn lên mắt mẹ nghe không…”
Như vậy đối với em P.Anh một học sinh đến từ gia đình khuyết bố , một học
sinh lúc đầu tỏ ra “khó dạy” bất hợp tác, tôi đã sử dụng các giải pháp, biện
pháp giáo dục như:
- Giáo viên chủ nhiệm phải thực sự quan tâm, yêu thương, gần gủi, lắng
nghe, chia sẻ , chăm sóc …để lấy lại niềm tin ở học sinh của mình, tôn trọng
học sinh của mình và đặc biệt phải có niềm tin tuyệt đối vào sự thay đổi tốt đẹp
ở các em, các thầy giáo có tầm cỡ thường đồng cảm với học sinh, tôn trọng

10


chúng và tin rằng mỗi một em học sinh có một cái gì đó độc đáo, có thể làm cơ
sở cho việc giáo dục chúng.
- Về nguyên tắc giáo viên tuyệt đối không được nóng giận, không được
sử dụng quyền uy làm cho học sinh khiếp sợ, mà phải biến mình thành tâm
gương sáng trong tất cả các lĩnh vực để học sinh nể phục, tin tưởng, kính trọng
và làm theo, bằng những việc làm cụ thể, thông qua cách xử lý tình huống
khôn khéo, nhẹ nhàng, linh hoạt, sáng tạo nhưng hiệu quả.
- Hãy tạo cho học sinh đến từ những gia đình khuyết một môi trường tốt
đẹp, đầy ắp tình yêu thương, đoàn kết và giúp đỡ để các em cảm thấy không bị
cô đơn, lẻ loi giữa cuộc đời để dần dần làm mất đi sự tự ti, mặc cảm do hoàn

…Thầy ơi em là Phú, học sinh cũ của thầy đây ạ! em là cái
thằng suốt 3 năm học vẫn luôn ngồi ở cuối lớp, hay nghịch ngợp và phá phách
thầy đây … một đứa học trò khó dạy, một đứa con hư hỏng, không cha như
nhiều người “ khẩu xà” - ác độc hồi đó nhận xét…
Nhưng đó là ngày xa xưa rồi thầy ạ ,vì giờ em không còn như trước nữa. Mặc
dù em không đủ khả năng để trở thành một người xuất sắc, nhưng thầy ơi em
đã có thể trở thành một con người theo nguyên nghĩa là một con người,em
không còn lêu lỗng, phá phách mọi người với lòng thù hận chất cao như núi
đối với đấng sinh thành đã không thương xót bỏ rơi em giữa cuộc đời biết bao
sóng gió… em không còn tham gia các vụ ẩu đả, đánh nhau, không tham gia
vào cái xã hội của bóng tối nữa, em đã thay đổi, đã thay đổi, thay đổi theo
hướng tích cực, tất cả những thay đổi đó đều là nhờ vào công sức của thầy,
thầy ạ….!
…Thầy ơi đã từ rất lâu rồi em muốn đứng trước thầy để nói lời cảm ơn chân
thành từ thẳm sâu trong lòng mình. Với em thầy không chỉ là một người thầy ,
mà còn là một người cha, một người anh, và cả là một người bạn nữa….
Em cảm ơn thầy rất nhiều vì trong những ngày em cô đơn nhất, lẻ loi nhất,
khủng hoảng tâm lý trầm trọng nhất, thầy đã bên em , an ủi , động viên, chia
sẻ…và tin tưởng em. Niềm tin ấy em cần lắm thầy ạ! em thiết nghỉ nếu không
có niềm tin thầy giành riêng cho em ngày đó chẳng biết cuộc đời em sẽ trôi
dạt về đâu, đi theo hướng nào giữa cuộc đời này, nhưng chắc chắn sẽ không
12


có thằng Phú - đầu bếp của một cửa hàng lớn an tọa tại trung tâm thành phố
Bắc Giang - Tỉnh Bắc Giang như ngày hôm nay.
Em xin lỗi thầy, vì em vẫn chưa thể đến bên thầy, mà nói với thầy lời
cảm ơn mà em luôn ấp ủ, nhưng em mong thầy sẽ luôn là thầy, là cha, là anh
của em, để định hướng , để chỉ ra lối đi cho em trong những ngày giông bảo
của cuộc đời và nâng em dậy lúc em ngã cũng như chia sẻ niềm vui lúc em

dạy học, kỷ sư tâm hồn của xã hội tương lai.

* Kiến nghị:
Thật vậy, để hoạt động giáo dục học sinh “ khó dạy” đến từ những gia
đình khuyết đạt hiệu quả, trong thời gian sắp tới tôi mạnh giạn đề xuất một số
vấn đề sau:
1.Đối với giáo viên chủ nhiệm lớp có học sinh “khó dạy” đến từ những gia
đình khuyết:
Phải thật sự tích cực, nhiệt tình, tâm huyết với nghề, phải yêu nghề
mến trẻ, có niềm tin tuyệt đối vào sự chuyển biến nhân cách của học sinh, có
trình độ chuyên môn cao, kỹ năng sư phạm tốt; có lòng vị tha, sự cảm thông và
sẻ chia, có nghị lực vượt mọi khó khăn trong cuộc sống. Nói tóm lại giáo viên
chủ nhiệm phải là một tấm gương sáng về mọi mặt để học sinh lấy lại niềm tin
mà gia đình học sinh đã đánh mất nơi học sinh, phải nắm chắc tâm lý học lứa
tuổi, cũng như tính cách, môi trường sống và quan hệ của từng học sinh, đặc
biệt là những học sinh “khó dạy” đến từ những gia đình khuyết, hơn thế giáo
viên chủ nhiêm lớp phải thực sự là người sâu sắc, tế nhị, phải biết xử lý thông
tin tốt, linh hoạt, sáng tạo trong phương pháp giáo dục...phải có một cái “tâm”
nghề trong sáng…
2.Đối với giáo viên bộ môn:
Phải có trình độ chuyên môn vững chắc, yêu nghề, mến trẻ và phải
có sự nhiệt tình trong công việc và lòng vị tha cao độ, có kỹ cương ,tình
thương và trách nhiệm. Đặc biệt không được coi trọng đồng tiền hơn tình yêu
thương trẻ thơ, có kiến thức về tâm lý học đại cương, cũng như tâm lý học lứa

14


tuổi để khéo léo trong cách ứng xử sư phạm với học sinh, và đồng nghiệp, đặc
biệt là học sinh “khó dạy” đến từ những gia đình khuyết… tuyệt đối không

5.Đối với gia đình có trẻ “ khó dạy” :
Phải luôn quan tâm, động viên, chia sẻ với các em để nắm được tâm tư
nguyện vọng của các em từ đó tìm giải pháp thích hợp để điều chỉnh, phải thực
sự tích cực tự giác phối hợp với nhà trường và xã hội, đặc biệt là giáo viên chủ
nhiệm lớp, phải biết lắng nghe và thấu hiểu, hơn thế các thành viên trong gia
đình phải có những hiểu biết cơ bản về tâm lý học lứa tuổi…để tránh sự đối
đầu không cần thiết trong cách xử lý vấn đề, hơn thế phải luôn tôn trọng các
em, luôn khuyến khích các em trong mọi hoạt động tích cực của cuộc sống.
6.Đối với xã hội:
Phải tích cực, tự giác trong việc bảo vệ cái tốt, các tích cực, đấu tranh
phòng trừ các xấu, cái tiêu cực trong xã hội, tôn trọng những người làm công
tác giáo dục, ưu tiên hơn nữa về kinh tế đối với các nhà giáo để họ chuyên tâm
hơn trong việc giáo dục con trẻ tương lai của Tổ quốc, có chính sách động
viên kịp thời tới những hoàn cảnh đặc biệt khó khăn về kinh tế.
Tạo ra dư luận xã hội tiến bộ để hạn chế tình trạng ngày càng nhiều
học sinh đến từ các gia đình khuyết, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay.
7.Đối với bản thân trẻ “khó dạy” đến từ những gia đình khuyết:
Không có nhà giáo dục đại tài nào có thể thay đổi được bản chất của con
người khi con người đó không tự nguyện muốn thay đổi; do đó đối với bản
thân những học sinh khó dạy đến từ những gia đình khuyết các em phải thực
sự tích cực, tự giác, phải hợp tác chặt chẽ, khoa học và có hiệu quả với

16


giáo viên chủ nhiệm, và các nhà giáo dục khác, nếu không mọi thứ sẽ trở nên
vô nghĩa, dù nhà giáo dục đó là ai.
Nói cách khác ,bản thân học sinh khó dạy đến từ những gia đình khuyết phải
biết tự hoàn thiện mình, phải biết vượt lên mọi khó khăn, vất vã của cuộc đời,
vượt lên chính mình để học cái hay cái tốt đẹp ở mọi người xung quanh, biết


Giải pháp giáo dục học sinh “khó dạy” đến từ gia
đình khuyết ở trường THPT.

Người viết sáng kiến:

LÊ

VĂN NAM

Giáo viên giảng dạy môn GDCD
Trường THPT Ngọc l

19


Năm học:2012-2013

Mục lục
Thứ tự
A.

Nội dung
Đặt vấn đề
Giải quyết vấn đề

B.

Trang
1

4.4. Giải pháp thứ 4

6

4.5. Giải pháp thứ 5

6

5.Kiểm nghiệm

Kết luận

9
9 đến 12

*Kiến nghị

C.

1.Đối với giáo viên chủ nhiệm lớp

10

2.Đối với giáo viên bộ môn

10

3.Đối với Ban giám hiệu nhà trường

10