Khái niệm Văn hóa tổ chức (Organisation Culture)
Nhà trường, cũng như mọi tổ chức khác, trong quá trình trưởng thành của mình, phải giải
quyết hai vấn đề chính: một là, sự hội nhập của từng cá nhân vào một tổng thể hoạt động
có hiệu quả, và hai là, tổng thể ấy cần thích nghi một cách hữu hiệu với những biến đổi
của môi trường bên ngoài để có thể tồn tại và phát triển được. Khi một tập thể từng bước
cùng nhau tìm ra những giải pháp để giải quyết những vấn đề này qua một thời gian dài,
họ sẽ cùng gắn kết với một kinh nghiệm tập thể; chính những kinh nghiệm ấy tạo ra một
hệ thống những niềm tin và những điều được công nhận là đúng mà mọi thành viên trong
tổ chức ấy cùng đồng thuận chia sẻ, đó chính là cái mà chúng ta gọi là “văn hóa tổ chức”.
Vậy có thể định nghĩa: “Văn hóa tổ chức là một tập hợp của những nguyên tắc cơ bản
được công nhận là đúng mà một tập thể cùng chia sẻ, những nguyên tắc ấy được vận
dụng để giải quyết những vấn đề nảy sinh trong tổ chức khi cần phải thích nghi với
những biến đổi bên ngoài cũng như để tạo ra sự gắn kết và hội nhập trong nội bộ tổ chức
ấy. Đó là những nguyên tắc đã tỏ ra có hiệu quả tốt, đủ để mọi người công nhận giá trị
của nó, và do vậy, cần được truyền đạt, huấn luyện cho những nhân viên mới, để họ nhận
thức, suy nghĩ và hành động phù hợp với những nguyên tắc ấy khi giải quyết công việc”
(Schein 2004)1[1].
Những nhân tố nào hợp thành văn hóa của tổ chức? Gareth Morgan coi văn hóa tổ chức
là một hiện tượng sinh động và tích cực, là kết quả và là cách thức mà người ta sáng tạo
và tái tạo thế giới mà họ sống. Ông cho rằng văn hóa tổ chức bao gồm các yếu tố sau:
♦ Những giá trị được tuyên bố rõ ràng và cả những giá trị không được nêu rõ,
♦ Những mong đợi công khai và ngấm ngầm đối với cách xử sự của mỗi thành viên,
♦ Tập quán và lễ nghi,
♦ Những câu chuyện kể, những “huyền thoại” về lịch sử của tổ chức,
♦ Bầu không khí của tổ chức, tức là những xúc cảm nảy sinh qua cách các thành viên
giao tiếp với nhau, với người ngoài, kể cả cái không gian vật chất mà mỗi người chiếm
giữ trong phạm vi của tổ chức,

1




[


“ Bản chất của một trường đại học là trách nhiệm độc nhất vô nhị của nó với quá khứ và
tương lai, chứ không đơn giản chỉ với hay thậm chí chủ yếu với hiện tại. Một trường đại
học hoạt động không vì những kết quả của tháng tới hay năm tới, thậm chí cũng không vì
việc sinh viên tốt nghiệp sẽ trở thành con người như thế nào. Nó hoạt động vì những kiến
thức sẽ định hình cả một đời người, những kiến thức truyền tải di sản của nhiều thiên
niên kỷ, những kiến thức quyết định tương lai. Một trường đại học phải vừa nhìn về
tương lai phía trước, vừa nhìn lại quá khứ theo những cách đôi khi bắt buộc phải mâu
thuẫn với những mối bận tâm hoặc đòi hỏi nhất thời của công chúng. Trường đại học gắn
bó với sự vô thời hạn, và sự đầu tư này sẽ tạo ra một mùa bội thu mà chúng ta không thể
đoán trước và thông thường không thể đo lường được”2[3]
Vì vậy, những giá trị “built-in” trong văn hóa tổ chức của nhà trường không phải chỉ là
phương tiện mà còn là mục đích của bản thân trường đại học. Mọi doanh nghiệp đều tìm
kiếm lợi nhuận cho chính nó, cho người chủ của doanh nghiệp và các thành viên của nó,
còn trường đại học thì có thể và cần phải đầu tư cho những chương trình nghiên cứu
không mang lại một xu lợi nhuận cho chính họ mà mang lại lợi ích cho cả xã hội, thậm
chí không phải cho xã hội hôm nay mà là một xã hội tương lai. Thêm nữa, trường đại học
“bán” một món hàng mà không phải cứ có tiền là mua được. Bằng cấp có thể mua, nhưng
tri thức, năng lực trí tuệ, phẩm chất, là những thứ không thể mua được bằng tiền. Nếu
như văn hóa tổ chức của các doanh nghiệp được xây dựng nhằm tăng hiệu suất và lợi
nhuận đến mức tối đa, thì văn hóa tổ chức của trường đại học được xây dựng nhằm bảo
đảm cho nhà trường thực hiện sứ mệnh của mình một cách tốt đẹp nhất.

Văn hóa tổ chức của nhà trường mang lại điều gì?
Văn hóa tổ chức là một lợi thế cạnh tranh không thể sao chép. Nó là một thứ không thể
mua, không thể mượn, không thể lắp đặt được. Nó phải do tổ chức tự xây dựng nên và
trải qua một quá trình nuôi dưỡng lâu dài, cho đến lúc nó thực sự trở thành nguyên tắc chi

sách khen thưởng và kỷ luật, vân vân. Lớp sâu hơn là chiến lược phát triển, là những mục
tiêu và sứ mạng, tầm nhìn của nhà trường. Sâu hơn nữa là những giá trị và niềm tin, là
nhận thức và cảm xúc của những con người là thành viên của nhà trường. Những điều
này có thể được trình bày rõ rằng bằng lời và cũng có thể chỉ là những “nhân tố vô hình”
nhưng nó có thật, và khi được chia sẻ rộng rãi trong tập thể nhà trường thì nó trở thành
nguyên tắc xử sự không tự giác, trở thành chuẩn mực cho hành động của các thành viên.
Văn hóa tổ chức của nhà trường được xây dựng như thế nào và vai trò của lãnh đạo trong
việc hình thành văn hóa tổ chức của nhà trường là gì? Nhiều người cho rằng văn hóa tổ
chức có thể xây dựng theo lối tiếp cận “từ trên xuống”: khởi đầu từ ý tưởng của người
lãnh đạo, rồi đến quá trình chia sẻ tầm nhìn và kế hoạch hành động, khi những chính sách


hay hành động này được chứng minh là “đúng” hoặc có hiệu quả, thì những giá trị hay
chuẩn mực tiềm ẩn trong những chính sách ấy sẽ được khẳng định và trở thành chuẩn
mực chung. Chúng tôi một mặt tán thành vai trò vô cùng quan trọng của người lãnh đạo,
nhưng cho rằng cách tiếp cận “từ trên xuống” sẽ khó đạt được thành công nếu không
được bổ sung bằng cách tiếp cận “từ dưới lên”. Những chính sách hay quy định có thể
buộc người ta hành động theo một cách nào đó, nhưng không thể buộc người ta phải chia
sẻ một niềm tin nào đó, suy nghĩ và cảm xúc theo một cách nào đó. Văn hóa tổ chức thực
sự không thể hình thành nếu thiếu niềm tin bên trong của các thành viên. Không có niềm
tin ấy, người ta có thể hành động theo cách mà tổ chức đòi hỏi, nhưng có thể sẵn sàng
làm trái với những đòi hỏi ấy nếu như điều đó có lợi cho cá nhân họ và có thể che đậy
được.
Cách tiếp cận “từ dưới lên” đòi hỏi sự tham gia của từng cá nhân trong tổ chức. Người
lãnh đạo có vai trò định hướng và gắn kết những cá nhân ấy lại bằng một cấu trúc nhất
định. Nhà trường, như mọi tổ chức khác, không phải là một dấu cộng giữa các cá nhân,
mà là một dấu nhân: chính cấu trúc và văn hóa của tổ chức gắn kết các cá nhân ấy lại theo
một cách có thể làm tăng (hoặc giảm) năng lực của từng người và tạo ra một sức mạnh
mới nhờ sự phối hợp và bổ sung (hoặc triệt tiêu) lẫn nhau giữa các cá nhân. Nhưng từng
cá nhân sẽ không thể tạo ra và tham gia tích cực vào cái phép nhân này, nếu như họ

quan giữa các bộ phận trong một tổng thể có tổ chức, hàm ý chúng ta chịu sự chi phối, đè
nén của cơ chế (bao gồm các chuẩn mực trong quy ước xã hội và hệ thống tôn ti trật tự
trong quá trình ra quyết định) nhưng cũng đồng thời tham dự vào quá trình không ngừng
duy trì, bảo vệ và điều chỉnh cơ chế ấy (Driskill, Brenton 2005)5[6]..
Kết luận
Văn hóa tổ chức của một trường đại học cũng giống như tính cách của một con người. Nó
có cội nguồn trong văn hóa của môi trường xã hội mà trường đại học ấy đang hoạt động,
cũng như trong lịch sử của nhà trường. Nó có tương tác với môi trường, bị chi phối bởi
đặc điểm văn hóa của từng cá nhân, và nó rất chậm thay đổi. Một điều rất lạ kỳ là trong
lúc văn hóa tổ chức (organization culture) nói chung, văn hóa doanh nghiệp (corporate
culture) nói riêng, được nghiên cứu rất rộng rãi trên thế giới trong vòng một hai thập kỷ
gần đây, thì có rất ít tài liệu nghiên cứu về văn hóa tổ chức của nhà trường, những công
trình nghiên cứu về đề tài này bằng tiếng Việt thì lại càng hiếm! Rất cần có những nghiên
cứu nguyên cấp (primary research) về đặc điểm văn hóa tổ chức của các trường đại học
Việt Nam trong tương quan so sánh đối chiếu với các trường đại học trong khu vực và
trên thế giới; cũng như rất cần nghiên cứu mối tương quan giữa đặc điểm văn hóa tổ chức
và tiến trình phát triển hay kết quả hoạt động của nhà trường: loại văn hóa nào thì sản
sinh ra xu hướng phát triển gì. Hiểu biết về văn hóa tổ chức của nhà trường là điều vô
cùng quan trọng trong việc tạo ra thay đổi.
4
5


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Anthony Giddens 1979. “Central Problems in Social Theory- Action, Structure and
Contradiction in Social Analysis”. California University Press.
Craig Clarrisa 2004, “Higher education culture and organizational change in the 21st
century”. Nguồn: />Edgar Schein 2004, “Organisation Culture and Leaderships”. Jossey Bass,
Gareth Morgan 1997, “Imagination: New Mindsets for Seeing, Organising and
Managing”, Sage Publication

2007.

9

[4] Schein, sách đã dẫn.

10

[5] Anthony Giddens 1979. “Central Problems in Social Theory- Action, Structure and
Contradiction in Social Analysis”. California University Press.

11

[6] Gerald Driskill, Brenton 2005. “Organisation Culture in Action: A Cultural Analysis
Workbook”, tr. 19.

Van hóa giao tieepd trong Nhà trường
Thứ sáu, 19 Tháng 2 2010 07:50
(giaoduc.edu.vn) - Để góp phần trao đổi kinh nghiệm và tìm những giải pháp nâng
cao chất lượng giáo dục văn hóa giao tiếp trong nhà trường, sáng 10-12, tại trường
ĐH Sư Phạm TP.HCM, Viện nghiên cứu Giáo dục mà trực tiếp là Trung tâm phát
triển nghiệp vụ Sư Phạm, Trường ĐH Sư Phạm TP.HCM đã tổ chức Hội thảo khoa
học với chủ đề: “ Giáo dục văn hóa giao tiếp trong nhà trường”
Văn hóa giao tiếp không thể tách rời với giáo dục
Phát biểu tại Hội thảo GS.TSKH Lê Ngọc Trà đã khẳng định: giao tiếp có quan hệ chặt
chẽ với giáo dục. Hay nói một cách cụ thể hơn thì ở phương diện nào đó giáo dục chính
là giao tiếp. Không có giao tiếp không có giáo dục. Ngoài ra giao tiếp không chỉ là hình
7
8
9

thể tách rời môi trường giáo dục để làm rõ một quan điểm rằng: muốn nâng cao văn hóa
ứng xử của học sinh trong học đường con đường gần nhất, hiệu quả nhất không thể nằm
ngoài mối quan hệ tương hỗ lẫn nhau giữa giáo dục và giao tiếp.
TS Hoàng Thị Nhị Hà, trường ĐH Sư Phạm TP.HCM trong báo cáo tham luận của mình
cũng khẳng định: Sự khéo léo ứng xử của người thầy - nhà sư phạm trong giao tiếp là
điều cần thiết để xây dựng các mối quan hệ quản lý, giáo dục và giảng dạy tốt đẹp. Điều
đó có ý nghĩa rất lớn trong việc tạo dựng môi trường sư phạm lành mạnh có tác động tích
cực. Từ nền tảng vững bền trên, mỗi nhà trường cần phải tìm ra điều tốt nhất trong mỗi
con người, phát huy những ưu điểm, hạn chế thấp nhất những nhược điểm, những bất cập
ảnh hưởng đến quá trình giao tiếp trong nhà trường thì tất yếu chúng ta sẽ tạo được môi
trường giao tiếp có văn hóa trong học đường một cách bền vững.
Giải pháp nào để nâng cao văn hóa giao tiếp trong nhà trường
Theo ông Phạm Văn Luân - trường CĐ Bến Tre, để có một môi trường văn hóa học
đường lành mạnh chúng ta cần phải kết hợp từ cả ba phía, gia đình cùng với nhà trường
và xã hội. Trong đó, ông đề nghị chúng ta cần sớm tổ chức nghiên cứu, đánh giá một
cách chính thức trên quy mô toàn quốc về thực trạng văn hóa học đường để trên cơ sở đó
nghiên cứu, xây dựng, cải tiến các chương trình giảng dạy cả chính khóa , ngoại khóa
hướng vào đổi mới toàn diện và đi vào thực chất việc giáo dục văn hóa giao tiếp cho HSSV. Khẩn trương nghiên cứu các mô hình tổ chức lớp, giáo viên chủ nhiệm, mạng lưới tư
vấn học đường, cũng như tập trung cao cho giáo dục văn hóa học đường từ các bậc học


phổ thông, nhằm tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường và ban đại diện cha mẹ học
sinh. Nghiên cứu xây dựng chương trình dành riêng nhằm gia tăng vị thế giáo viên trong
quá trình rèn luyện, giáo dục văn hóa giao tiếp cho HS-SV. Để thực hiện điều này ngành
giáo dục cần sớm củng cố lại hệ thống các trường sư phạm trong cả nước theo định
hướng xây dựng môi trường văn hóa giao tiếp sư phạm đặc trưng mà ở đó người thầy vừa
truyền dạy cho học trò các bài học giáo khoa, vừa để lại cho trò “bài học làm người”.
ThS. Hoàng Mai, trường CĐ Mẫu giáo TW TP.HCM thì nhấn mạnh: Để nâng cao văn
hóa giao tiếp trong học đường hiện nay thì văn hóa giao tiếp trong gia đình phải cần được
chú ý trong chương trình đào tạo giáo viên nhiều hơn. ThS Mai cho rằng môi trường lớp

Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan
đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người.
Nghĩa ban đầu của văn hóa trong tiếng Hán là những nét xăm mình qua đó người khác
nhìn vào để nhận biết và phân biệt mình với người khác, biểu thị sự quy nhập vào thần
linh và các lực lượng bí ấn của thiên nhiên, chiếm lĩnh quyền lực siêu nhiên [1]. Theo bộ
Từ Hải (bản năm 1989) thì văn hóa vốn là một cách biểu thị chung của hai khái niệm văn
trị và giáo hóa. [2]
Theo ngôn ngữ của phương Tây, từ tương ứng với văn hóa của tiếng Việt (culture trong
tiếng Anh và tiếng Pháp, kultur trong tiếng Đức,...) có nguồn gốc từ các dạng của động từ
Latin colere là colo, colui, cultus với hai nghĩa: (1) giữ gìn, chăm sóc, tạo dựng trong
trồng trọt; (2) cầu cúng. [3]
Trong cuộc sống hàng ngày, văn hóa thường được hiểu là văn học, nghệ thuật như thơ ca,
mỹ thuật, sân khấu, điện ảnh... Các "trung tâm văn hóa" có ở khắp nơi chính là cách hiểu
này. Một cách hiểu thông thường khác: văn hóa là cách sống bao gồm phong cách ẩm
thực, trang phục, cư xử và cả đức tin, tri thức được tiếp nhận... Vì thế chúng ta nói một
người nào đó là văn hóa cao, có văn hóa hoặc văn hóa thấp, vô văn hóa.
Trong nhân loại học và xã hội học, khái niệm văn hóa được đề cập đến theo một nghĩa
rộng nhất. Văn hóa bao gồm tất cả mọi thứ vốn là một bộ phận trong đời sống con người
[4]
. Văn hóa không chỉ là những gì liên quan đến tinh thần mà bao gồm cả vật chất.
Văn hóa liên kết với sự tiến hóa sinh học của loài người và nó là sản phẩm của người
thông minh (homo sapiens). Trong quá trình phát triển, tác động sinh học hay bản năng
dần dần giảm bớt khi loài người đạt được trí thông minh để định dạng môi trường tự
nhiên cho chính mình. Đến lúc này, bản tính con người không không còn mang tính bản
năng mà là văn hóa. Khả năng sáng tạo của con người trong việc định hình thế giới hơn
hẳn bất kỳ loài động vật nào khác và chỉ có con người dựa vào văn hóa hơn là bản năng
để đảm bảo cho sự sống còn của chủng loài mình. Con người có khả năng hình thành văn
hóa và với tư cách là thành viên của một xã hội, con người tiếp thu văn hóa, bảo tồn nó



của Công đoàn Khoa Sư phạm trước đây, trong quá trình xây dựng và phát triển đã thực
sự tạo được khối đoàn kết nhất trí cao, phong cách chủ động, văn hoá tổ chức biết học hỏi,
biết chia sẻ trách nhiệm. Dưới sự lãnh đạo và tạo điều kiện của Công đoàn ĐHQGHN, của
Đảng bộ Trường ĐH Giáo dục, của chính quyền, Công đoàn đã làm tốt công tác chăm lo
về đời sống tinh thần cũng như đời sống vật chất của các công đoàn viên, tổ chức tốt các
phong trào thi đua, tạo được khối đoàn kết nhất trí mạnh mẽ trong toàn trường.
Phát biểu tại Đại hội, PGS.TS. Nguyễn Thị Mỹ Lộc - Bí thư Đảng uỷ, Hiệu trưởng Nhà
trường đã ghi nhận những thành tích và vai trò của Công đoàn trong mọi hoạt động của
nhà trường, đồng thời Hiệu trưởng cũng bày tỏ mong muốn trong nhiệm kỳ tới, Công
đoàn tích cực phát huy hơn nữa vai trò của mình trong tổ chức, tạo nên một nền tảng văn
hoá biết lắng nghe, học hỏi và chia sẻ, mọi người cùng đồng tâm, đoàn kết, không bao giờ


làm tổn thương thực sự đến nhau. Công đoàn là hạt nhân kết dính mọi thành viên trong
một tổ chức, biết động viên, khích lệ, là tấm gương để mỗi cá nhân tự soi mình vào đó
hàng ngày, giúp mỗi người tự nhận diện bản thân rõ hơn, là động lực để cho tất cả chúng
ta phấn đấu.
Đại hội đã bầu ra BCH Công đoàn mới nhiệm kỳ 2010 - 2012 gồm 5 đồng chí:
•
•

1. Nguyễn Thị Ban
2. Trần Văn Phong

•

3. Đinh Thị Kim Thoa

Văn hoá tổ chức – hình thái cốt lõi của văn hóa nhà
trường

chức khác với văn hoá cộng đồng và không đơn giản chỉ là văn hoá giáo tiếp, văn hoá
ứng xử như lâu nay chúng ta thường quan niệm. ý niệm trên đây chính thức trở thành một
khái niệm trong khoa học tổ chức – quản lý xuất hiện ở Âu Mỹ từ những năm 80 của thế
kỉ trước, hiện nay là một khái niệm thịnh hành và được phổ biến rộng rãi. Xin nêu một
vài định nghĩa về văn hoá tổ chức:
- Văn hoá tổ chức là những niềm tin, thái độ và giá trị tồn tại phổ biến và tương đối ổn
định trong tổ chức (Williams, A, Dobson, P & Walters);
- Văn hoá thể hiện tổng hợp các giá trị và cách hành xử phụ thuộc lẫn nhau trong phổ
biến trong tổ chức và có xu hướng tự lưu truyền trong thời gian dài. (Kotter, J.P. &
Heskett, J.L.);
- Phẩm chất riêng biệt của tổ chức được nhận thức phân biệt nó với các tổ chức khác
trong lĩnh vực. (Gold, K.A.);
- Văn hoá tổ chức là toàn bộ các giá trị, niềm tin, truyền thống và thói quen có khả năng
quy định hành vi của mỗi thành viên trong tổ chức, mang lại cho tổ chức một bản sắc
riêng, ngày càng phong phú thêm và có thể thay đổi theo thời gian. (Michel Amiel,
Prancis Bonnet, Joseph Jacobs – 1993).
Từ điều đã khẳng định: nhà trường là một tổ chức, có thể suy ra rằng: văn hoá nhà
trường là văn hoá của một tổ chức hành chính – sư phạm. Cũng từ những định nghĩa
trên, chúng tôi xin nêu một quan niệm sau đây về văn hoá của một tổ chức hành chính –
sư phạm (Văn hoá nhà trường – School Culture)):
Văn hoá tổ chức của một nhà trường là hệ thống niềm tin, giá trị, chuẩn mực, thói quen
và truyền thống hình thành trong quá trình phát triển của nhà trường, được các thành
viên trong nhà trường thừa nhận, làm theo và được thể hiện trong các hình thái vật chất
và tinh thần, từ đó tạo nên bản sắc riêng cho mỗi tổ chức sư phạm.

2. Những hình thái và cấp độ thể hiện của
văn hoá nhà trường:
2.1. Phần nổi có thể nhìn thấy:
- Đó là những thực thể hữu hình như những đồ vật: cơ sở vật chất trường lớp, bàn ghế,
thiết bị dạy học và sinh hoạt chung;