Phát triển ngôn ngữ khoa học - công nghệ trong giai đoạn Việt Nam hội nhập toàn cầu - Hiện
trạng và giải pháp

Phát triển ngôn ngữ khoa
học - công nghệ trong giai
đoạn Việt Nam hội nhập toàn
cầu - Hiện trạng và giải pháp
Bởi:
TS Đào Hồng Thu

Tóm tắt
Bài báo đề cập đến vấn đề phát triển ngôn ngữ khoa học chuyên ngành, cụ thể là ngôn
ngữ khoa học và công nghệ trong giai đoạn Công nghiệp hóa và Hiện đại hóa đất nước.
Ngôn ngữ khoa học - công nghệ được đề cập trong khuôn khổ bài báo là tiếng Việt khoa
học - công nghệ trong mối quan hệ với một ngoại ngữ chuyên ngành cụ thể là tiếng Anh
kỹ thuật.

Ngôn ngữ khoa học - công nghệ và sự phát triển quốc gia
Qua nghiên cứu vai trò của tiếng Việt trong quá trình giao lưu quốc tế hiện nay, chúng
tôi thấy rằng tiếng Việt ngày càng được chú trọng trong lĩnh vực giáo dục. Tuy nhiên,
có một thực tế không thể bỏ qua là việc tiếp nhận và sử dụng tiếng Việt, ngôn ngữ mẹ
đẻ của mình, của sinh viên các trường đại học và cao đẳng kỹ thuật, dạy nghề còn tồn
đọng nhiều vấn đề cần được giải quyết. Một tâm lý trong sinh viên các trường kỹ thuật
cần được quan tâm và điều chỉnh là chỉ cần chú ý đến chuyên môn, không cần chú ý
đến ngôn ngữ biểu đạt nội dung chuyên môn. Điều này được minh chứng bởi thực tế
quá trình học tập và kết quả về môn học tiếng Việt của đại đa số sinh viên các trường kỹ
thuật ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường.
Có thể khẳng định rằng việc sử dụng ngôn ngữ trong giáo dục là một bước cơ bản cho
công nghiệp hóa và hiện đại hóa trong một quốc gia bởi vì trong quá trình phát triển về
mọi phương diện của một quốc gia, ngôn ngữ luôn đóng vai trò rất quan trọng, thậm chí
là nhân tố quyết định đảm bảo sự ổn định và tiến bộ của quốc gia đó. Ngôn ngữ chính là

mới cho tiếng Việt khoa học - công nghệ, góp phần tăng sức cạnh tranh của Việt Nam
trong quá trình hội nhập toàn cầu và giao lưu quốc tế hiện nay.

Giải pháp đầu cho việc phát triển ngôn ngữ khoa học - công nghệ trong giai
đoạn Việt Nam hội nhập toàn cầu
Trong giai đoạn phát triển xã hội mang tính chất toàn cầu hóa như hiện nay, ngôn ngữ
khoa học - công nghệ, ở đây chúng tôi cụ thể hóa là tiếng Việt khoa học - công nghệ
trong mối quan hệ với tiếng Anh kỹ thuật, có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình
Công nghiệp hóa và Hiện đại hóa đất nước theo Nghị quyết IX của Trung ương Đảng
Cộng sản Việt nam với gần 80% dân số là cư dân nông nghiệp. Vai trò đặc biệt quan
trọng của ngôn ngữ khoa học - công nghệ này được thể hiện trong việc tạo lập các hệ
thống thuật ngữ khoa học vay mượn từ các ngoại ngữ khác nhau trong đó có tiếng Anh
kỹ thuật ở các cấp từ phổ thông đến đại học và phổ biến rộng rãi kiến thức khoa học
trong cộng đồng người sử dụng. Chúng tôi thấy cần khẳng định rằng từ khi Việt Nam
bắt đầu chuẩn bị hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế trí thức, việc tạo lập các hệ thống
thuật ngữ khoa học vay mượn đã có những thành công đáng kể trong việc đặt nền móng
cơ sở cho chuyển giao khoa học và công nghệ, cho việc cải tạo và phát triển một nền
nông nghiệp trở thành hiện đại và tiên tiến ở nước ta; trong việc tham gia vào vào việc
2/7


Phát triển ngôn ngữ khoa học - công nghệ trong giai đoạn Việt Nam hội nhập toàn cầu - Hiện
trạng và giải pháp

soạn thảo các chương trình, dự án các cấp mà điển hình nhất là các chương trình về công
nghệ thông tin. Tuy nhiên, ngôn ngữ khoa học - công nghệ nói chung và các hệ thống
thuật ngữ khoa học vay mượn nói riêng gặp không ít thử thách do những yếu tố kinh tế xã hội của quá trình hội nhập và giao lưu quốc tế tác động đồng thời tích cực và tiêu cực
vào sự phát triển của tiếng Việt hiện đại, trong đó có ngôn ngữ khoa học - công nghệ.
Thực tế trên đã dẫn đến những nghiên cứu để tìm được giải pháp cho việc phát triển
ngôn ngữ khoa học - công nghệ ở Việt Nam của chúng tôi. Các điều tra về hoạt động của

Trung bình (30% - 50%)
Nhiều (50% - 70%)
Ít ( < 30%)

3/7


Phát triển ngôn ngữ khoa học - công nghệ trong giai đoạn Việt Nam hội nhập toàn cầu - Hiện
trạng và giải pháp

Trong đó: Số lượng thuật ngữ tiếng Anh kỹ thuật đã được Việt hóa là:
•
•
•
•

Rất nhiều (70% - 90%)
Trung bình (30% - 50%)
Nhiều (50% - 70%)
Ít (


Phát triển ngôn ngữ khoa học - công nghệ trong giai đoạn Việt Nam hội nhập toàn cầu - Hiện
trạng và giải pháp

• Khó nhận biết phiên âm
• Khó khăn khác mà bạn thấy (Nêu tên ………………………)
7. Từ, ngữ vay mượn hay được dùng
• Trong khi giáo viên giảng bài (cho ngắn gọn)
• Trong sách học và tài liệu tham khảo
8. Kể tên các loại sách bạn học và tham khảo có sử dụng thuật ngữ tiếng Anh kỹ thuật
đã chuyển dịch hoặc chưa chuyển dịch sang tiếng Việt
9. Nêu các từ, ngữ vay mượn mà bạn biết:

Với một loạt kết quả điều tra, chúng tôi thấy rằng giải pháp đầu cho việc phát triển ngôn
ngữ khoa học và công nghệ trong giai đoạn hiện nay có thể là quy hoạch tổng thể toàn
bộ các hệ thống thuật ngữ khoa học - công nghệ, ưu tiên các hệ thống thuộc các chuyên
ngành thiết yếu, phục vụ trực tiếp cho sự nghiệp Công nghiệp hóa và Hiện đại hóa đất
nước. Theo nghiên cứu, chúng tôi thấy rằng đối với mỗi chuyên ngành cụ thể, số lượng
thuật ngữ có thể bao gồm từ 250 đến 300 đơn vị.
Để có thể thực hiện được mục tiêu đề ra, có thể tiến hành:
1. Nghiên cứu và đề ra các phương thức nhận biết và sử dụng các thuật ngữ Hán - Việt
trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ khác nhau.
2. Nghiên cứu và đề ra các chuẩn chung trong việc chuyển dịch tương đương từ tiếng
Anh sang tiếng Việt thuật ngữ khoa học đối với cùng một hiện tượng, một sự vật, một
quá trình và v.v. trong cùng một lĩnh vực chuyên ngành, bởi rằng thuật ngữ khoa học chỉ
chứa đựng một nghĩa và nhằm giúp người học tiếp nhận chuyên môn của mình dễ dàng
hơn.
3. Nghiên cứu và đề ra các chuẩn chung đối với việc sử dụng từ, ngữ vay mượn trong
khoa học - công nghệ. Nghiên cứu cho thấy rằng số lượng thuật ngữ khoa học vay mượn

triển mới của xã hội hiện đại sẽ có sự phát triển mới về cấu trúc và chức năng của ngôn
ngữ nói chung, của ngôn ngữ khoa học và công nghệ nói riêng, và sự cần thiết phải
nghiên cứu, sử dụng và phát triển một cách có hệ thống theo qui luật phát triển của tự
nhiên và xã hội.

Tài liệu tham khảo
1. Những vấn đề văn hóa, văn học và ngôn ngữ học - Nxb.KHXH, 1999.
2. Tạp chí Courie - tháng 11 năm 1991, tháng 2 năm 2000.
3. Trần Ngọc Thêm. Tìm về bản sắc Việt Nam - nxb.tp Hồ Chí Minh, 1996.
4. Adams V. An Introduction to Modern English Word-Formation - London, 1973.
5. Akhmanova Olga. Linguistic Terminology. - M. 1977.
6. Stevens Peter. Teaching English as an International Language - Pergamon Institute of
English, 1980.

6/7


Phát triển ngôn ngữ khoa học - công nghệ trong giai đoạn Việt Nam hội nhập toàn cầu - Hiện
trạng và giải pháp

7. Trimble Louis, Trimble Mary Todd and Drobric Karl [eds]. English for Specific
Purposes: Science and Technology. - English Language Institute, Oregon State
University, 1978.
8. Đào Hồng Thu. Về vấn đề ngôn ngữ và văn hóa trong môi trường đào tạo các khối
ngành công nghệ và kỹ thuật. - Tuyển tập Công trình khoa học năm 2001, Đại học Bách
khoa Hà Nội.
9. Các khảo sát, điều tra về ngôn ngữ khoa học - công nghệ.

7/7