PHẪU THUẬT NỘI SOI ĐIỀU TRỊ VIÊM MŨI XOANG DO NẤM
Nguyễn Nam Hà**, Trần Việt Hồng *, Huỳnh Tấn Lộc*, Lương Công Thái*, Nguyễn
Hồng Hải*
TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Viêm mũi xoang do nấm là bệnh ngày càng được báo cáo nhiều hơn trong
chuyên khoa Tai mũi họng. Tại bệnh viện Nhân Dân Gia Định, trong khoảng 3 năm gần đây,
chúng tôi đã điều trị 22 trường hợp viêm mũi xoang do nấm. Dù đa số cho kết quả tốt, chúng
tôi gặp 6 trường hợp viêm xoang do nấm tái phát (4 xoang hàm, 2 xoang bướm) sau khi đã
được phẫu thuật nội soi mở rộng lỗ thông tự nhiên tốt. Vấn đề đặt ra là chúng tôi phải nhìn
thấy rõ lòng xoang qua nội soi, đánh giá kỹ lưỡng bệnh tích, đảm bảo lấy sạch khối nấm và
chất nhầy dị ứng có chứa nấm trong xoang, tránh tái phát bệnh.
Đối tượng- Phương pháp nghiên cứu: Báo cáo các trường hợp bệnh (22 trường hợp).
Chúng tôi dùng phẫu thuật nội soi lấy bỏ khối nấm trong mũi và trong xoang. Trường hợp
tái phát hoặc phẫu thuật viên không thể quan sát được toàn thể xoang trong lúc phẫu thuật:
chúng tôi kết hợp mở xoang hàm qua nội soi khe giữa và qua trocar khe dưới, mở xoang
bướm xuyên đuôi vách ngăn, để bơm rửa, kiểm tra xoang bằng nội soi, lấy sạch khối nấm và
chất nhầy dị ứng có chứa nấm.
Kết quả: Theo dõi bằng nội soi và CT-scan thấy kết quả tốt.
Kết luận: Phẫu thuật nội soi trong điều trị viêm mũi xoang do nấm cho kết quả tốt.
Trường hợp tái phát hoặc không thể quan sát được toàn thể xoang trong lúc phẫu thuật, sự
kết hợp mở xoang hàm qua nội soi khe giữa và khe dưới, mở xoang bướm xuyên đuôi vách
ngăn nên được thực hiện để tránh tái phát bệnh.
Từ khoá: viêm mũi xoang do nấm, viêm xoang hàm, viêm xoang bướm, mở xoang qua
nội soi, trocar.
ABSTRACT
ENDOSCOPIC SURGERY IN TREATMENT OF FUNGAL RHINOSINUSITIS
Nguyen Nam Ha, Tran Viet Hong, Huỳnh Tan Loc, Lương Cong Thai, Nguyen Hong Hai
* Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Vol. 14 - Supplement of No 4 - 2010: 63 - 66
Objective: Fungal rhinosinusitis is a disorder which is reported more in ENT speciality.
At Nhan Dan Gia Dinh hospital, in last 3 years, we treated 22 cases of fungal rhinosinusitis.
Although most of cases showed good results, we have had 6 cases of recurrent fungal

ở xoang hàm, xoang bướm một bên. Khối nấm là một khối gồm các sợi tơ nấm xếp hỗn độn,
nằm ở trung tâm của xoang có độ chắc như đất sét hay củ hành, tạo hình ảnh tăng cản quang
trên CT-scan do canxi hoá và protein. Điều trị bằng phẫu thuật lấy toàn bộ khối nấm(1,3,6).
Bệnh có thể tái phát do còn sót khối nấm hay chất nhầy dị ứng có chứa nấm sau phẫu
thuật nội soi mở thông xoang chức năng, dù lỗ thông tự nhiên của xoang đã được mở rộng
đủ cho mục đích thông khí(2,4, 5,9).
Tại bệnh viện Nhân Dân Gia Định, trong khoảng 3 năm gần đây, chúng tôi đã điều trị 22
trường hợp viêm mũi xoang do nấm. Dù đa số cho kết quả tốt, chúng tôi gặp 6 trường hợp
viêm xoang do nấm tái phát (4 xoang hàm, 2 xoang bướm) sau khi đã được phẫu thuật nội
soi mở rộng lỗ thông tự nhiên tốt. Vấn đề đặt ra là chúng tôi phải nhìn thấy rõ lòng xoang
qua nội soi, đánh giá kỹ lưỡng bệnh tích, đảm bảo lấy sạch khối nấm và chất nhầy dị ứng có
chứa nấm trong xoang, tránh tái phát bệnh.


ĐỐI TƯỢNG- PHƯƠNG PHÁPNGHIÊN CỨU
Đối tượng
22 trường hợp viêm mũi xoang do nấm được điều trị tại bệnh viện Nhân Dân Gia Định.
Thiết kế nghiên cứu
Báo cáo các trường hợp bệnh.
Thời gian
Tháng 1/2008- 6/2010.
+Mô tả phẫu thuật
-Dụng cụ: máy và ống nội soi phẫu thuật 00 , 300, 700, bộ dụng cụ phẫu thuật nội soi,
trocar xoang hàm có nòng.
-Phương pháp phẫu thuật
Phẫu thuật nội soi lấy bỏ polyp và mô nấm ở các khe mũi (nếu có).
Phẫu thuật nội soi mở rộng lỗ thông xoang, sao cho đủ đưa ống hút cong đường kính 4
mm vào lòng xoang..
Dùng ống soi 300, 700 kiểm tra lòng xoang qua lỗ thông xoang được mở rộng.
Dùng ống hút cong hút sạch chất tiết nhầy, mủ. Tìm và hút sạch khối nấm xám hoặc đen.


Nội
soi

CTscan

Triệu chứng

Trước PT

Sau phẫu thuật Sau phẫu thuật
lần 1
lần 2

-Sổ mũi vàng, tanh

22

6

0

-Nghẹt mũi 1 bên

9

4

0


-Dày niêm

0

5

0

-Mờ đặc

22

1

0

-Tăng đậm độ trung tâm

15

0

0


Bảng 1:Về vị trí khối nấm:
Xoang hàm

16


Xoang hàm (16)

Mở xoang hàm qua khe giữa (10)
Mở xoang hàm qua khe giữa + khe dưới (6)

Xoang bướm (8)

Mở xoang bướm qua lỗ thông tự nhiên (6)
Mở xoang bướm xuyên đuôi vách ngăn (2)

Xoang trán

0

Xoang sàng

0

Tổng cộng

22

Khe mũi giữa (3)

Lấy nấm qua nội soi (3)

Khe mũi trên (1)

Lấy nấm qua nội soi (1)


như: động mạch cảnh trong, giao thoa thị giác, các dây thần kinh sọ não. Lỗ mở lớn, không
bị chit hẹp sau mổ(8).
 Từ kinh nghiệm trên đây, chúng tôi đã thực hiện kết hợp mở xoang hàm qua nội soi
khe giữa và qua trocar khe dưới, mở xoang bướm xuyên đuôi vách ngăn ngay lần phẫu thuật
đầu nếu đánh giá qua nội soi thấy niêm mạc xoang thoái hoá polyp nhiều hoặc chảy máu
nhiều che khuất khối nấm. Các ca thực hiện ngay từ đầu này đều không tái phát qua theo dõi.
+Kết quả giải phẫu bệnh: Tất cả các trường hợp đều có kết quả là nhiễm Aspergillus.
KẾT LUẬN
Phẫu thuật nội soi trong điều trị viêm mũi xoang do nấm cho kết quả tốt. Viêm xoang
do nấm dễ tái phát hơn viêm xoang do nguyên nhân khác.Trường hợp tái phát hoặc
không thể quan sát được toàn thể xoang trong lúc phẫu thuật, sự kết hợp mở xoang hàm
qua nội soi khe giữa và khe dưới, mở xoang bướm xuyên đuôi vách ngăn nên được thực
hiện để tránh tái phát bệnh.


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Bailey B.J (1998): Head and neck surgery- Otolaryngology, Lippincott- Raven .

2.

Blitzer A, Lawson W., (1993): Fungal infections of the nose and paranasal sinusespart 1,Otolaryngol Clin North Am.

3.

Corey JP, Delsupehe K (1995), Allergic fungal sinusitis, Otolaryngol Head Neck
Surg.

4.