BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THANH

PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG
TẠI THỊ XÃ SẦM SƠN, TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ


2

NGHỆ AN - 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THANH

PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG
TẠI THỊ XÃ SẦM SƠN, TỈNH THANH HÓA
Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
Mã số: 60.31.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

PGS. TS. VŨ THANH SƠN

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc
rõ ràng.
Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Phương Thanh


iii
MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM ƠN..................................................................................................i
LỜI CAM ĐOAN..........................................................................................ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT...........................................................vi
DANH MỤC CÁC HÌNH, BẢNG..............................................................vii
MỞ ĐẦU.........................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài.................................................................................1
2. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài.........2
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn............................4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu....................................................5
5. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................6
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài.............................................8
7. Bố cục luận văn...................................................................................9
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN
VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG..................................................10
1.1. Nhận thức cơ bản về phát triển du lịch bền vững....................10
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản .............................................10
1.1.2. Những nguyên tắc cơ bản của phát triển bền vững . 15
1.1.3. Các tiêu chí đánh giá phát triển du lịch bền vững....24
1.2. Quan hệ hữu cơ giữa phát triển du lịch và phát triển kinh tế xã hội........................................................................................................33

trên địa bàn thị xã Sầm Sơn giai đoạn 2010 -2014...........................68
2.3.1. Tác động của du lịch tới phát triển kinh tế................69
2.3.2. Tác động của du lịch tới phát triển xã hội và văn hóa
............................................................................................70
2.4. Những vấn đề đặt ra cần giải quyết để phát triển du lịch
bền vững tại thị xã Sầm Sơn................................................................71
Kết luận Chương 2................................................................................77
CHƯƠNG 3
ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG
TẠI THỊ XÃ SẦM SƠN...............................................................................79
3.1. Định hướng phát triển du lịch bền vững tại thị xã Sầm Sơn..79
3.1.1. Mục tiêu............................................................................79
3.1.2. Định hướng phát triển du lịch bền vững ở thị xã Sầm
Sơn....................................................................................82
3.2. Các giải pháp phát triển du lịch bền vững tại thị xã Sầm Sơn 88


v
3.2.1. Nhóm giải pháp phát triển du lịch bền v ững về kinh
tế........................................................................................88
3.2.2. Nhóm giải pháp phát triển du lịch bền v ững về xã h ội
............................................................................................98
3.2.3. Nhóm giải pháp phát triển du lịch bền vững về tài
nguyên môi trường.......................................................100
3.2.4. Nhóm giải pháp về thể chế và phối hợp phát triển
..........................................................................................102
Kết luận chương 3...............................................................................106
KẾT LUẬN.................................................................................................107
TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................109


UBND

Uỷ ban nhân dân

5

UNWTO

Tổ chức Du lịch Thế giới

6

VSMT

Vệ sinh môi trường

7

WTO

Tổ chức Thương mại Thế giới

8

WCED

Uỷ ban Thế giới về phát triển và môi trường


vii


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngày nay, trong xu thế toàn cầu hóa, du lịch đã trở thành một nhu cầu
không thể thiếu - một hiện tượng phổ biến trong xã hội, có đóng góp rất lớn
vào nền kinh tế của mọi quốc gia. Tuy nhiên, bên cạnh việc đem lại những
lợi ích to lớn thì sự phát triển du lịch với mức tăng trưởng nhanh, cùng với
sự bùng nổ dân số, quá trình đô thị hoá quá mức, xu hướng quốc tế hoá đời
sống kinh tế - xã hội đã gây nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế, xã hội ở
nhiều địa phương, nhiều quốc gia trên quy mô toàn cầu. Do vậy, đối với
những ngành kinh tế có mối quan hệ gắn bó với tự nhiên như ngành du lịch,
phát triển bền vững đã trở thành nhu cầu, mục tiêu định hướng phát triển
kinh tế, xã hội của nhiều nước trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam.
Chúng ta đều biết, mặc dù du lịch Việt Nam có nhiều tài nguyên thiên
nhiên và nhân văn độc đáo song đến nay vẫn chưa phát triển tương xứng với
tiềm năng. Trước tình hình như vậy, du lịch Việt Nam đang tìm hướng đi
cho mình là xây dựng biểu tượng của một đất nước thanh bình, thân thiện,
đánh thức tiềm năng của dải bờ biển dài và đẹp chạy dọc đất nước. Trong đó,
Sầm Sơn là một điểm du lịch biển quen thuộc có lịch sử khai thác hàng trăm
năm nên việc tìm ra giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch bền vững ở Sầm
Sơn là hết sức cần thiết.
Trong những năm gần đây, Sầm Sơn đã có những đổi mới và chuyển
biến tích cực tạo ra điểm nhấn cho một địa danh hấp dẫn đối với du khách.
Mặt khác, những thay đổi trong cách thức tổ chức hoạt động du lịch cũng góp
phần quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội Sầm Sơn, cũng như ngành kinh tế du
lịch Thanh Hóa phát triển, tạo sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công
nghiệp hoá, hiện đại hoá; đồng thời tạo công ăn việc làm cho hàng ngàn lao




3
học Văn hóa Hà Nội. Nội dung: Trên cơ sở thực trạng các di tích trên địa bàn
thị xã Sầm Sơn, đề xuất các giải pháp quản lý, nâng cao hiệu quả hoạt động
của các di tích trong phục vụ du lịch. Tuy nhiên, Luận văn mới chỉ dừng lại
ở việc đề ra các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý các di tích lịch sử từ góc
độ của chính quyền địa phương mà chưa nêu lên được giải pháp thu hút sự
tham gia của cộng đồng địa phương.
- Lâm Thị Hồng Loan (2012) "Phát triển du lịch theo hướng bền vững
ở tỉnh Ninh Bình" Luận văn Thạc sỹ ngành Kinh tế Chính trị. Nội dung: hệ
thống hoá cơ sở lý luận cơ bản về du lịch và phát triển du lịch bền vững.
Khảo sát, nghiên cứu các nguồn tài nguyên, nguồn lực và điều kiện phát triển
du lịch bền vững. Trên cơ sở đó làm rõ những lợi thế và khó khăn đối với
việc phát triển du lịch tại tỉnh Ninh Bình.
- Lưu Thanh Đức Hải (2012) "Giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ
du lịch trên địa bàn thành phố Cần Thơ" Tạp chí khoa học Trường Đại Học
Cần Thơ. Nội dung: Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ
du lịch. Trong đó, tập trung vào việc tăng cường đào tạo nâng cao chất lượng
đội ngũ cán bộ quản lý, nhân viên phục vụ du lịch.
- Trần Thị Hồng Nhạn (2010) "Giải pháp phát triển ngành du lịch
Ninh Bình đến năm 2020" Luận Văn Thạc sỹ Kinh tế - Trường Đại học Kinh
tế. Nội dung: Đặt ra những thuận lợi, khó khăn trong hoạt động kinh doanh
du lịch của tỉnh Ninh Bình; đánh giá thực trạng trong phát triển du lịch và đề
xuất một số giải pháp phát triển du lịch tỉnh Ninh Bình đến năm 2020.
- La Nữ Ánh Vân (2011) "Phát triển du lịch bền vững tỉnh Bình
Thuận" Tạp chí Du lịch Bình Thuận. Nội dung: Đề xuất một số giải pháp
phát triển du lịch bền vững; tập trung vào việc tăng cường công tác xã hội
hoá giáo dục về phát triển du lịch bền vững, khai thác hợp lý tài nguyên du
lịch, đa dạng hoá và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch, tăng cường công



5
- Đề xuất các biện pháp thu hút khách du lịch đến Sầm Sơn trên cơ sở
hạ tầng, cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ du lịch hiện có, đó là: bên cạnh
mục tiêu lâu dài là không ngừng nâng cấp cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật
cho ngành du lịch thì biện pháp trước mắt chính là tích cực tuyên truyền,
giáo dục nâng cao nhận thức cho người dân địa phương, xây dựng văn hóa
du lịch và đào tạo lao động du lịch theo hướng chuyên nghiệp.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện được các mục tiêu nêu trên, đề tài tập trung giải quyết
một số vấn đề sau:
- Tổng quan có hệ thống và chọn lọc những vấn đề lý luận về phát
triển du lịch bền vững.
- Đánh giá thực trạng phát triển du lịch của thị xã Sầm Sơn (tỉnh
Thanh Hóa), đặc biệt trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2014, trên quan điểm
và những nguyên tắc về phát triển du lịch bền vững. Tập trung phân tích
nguyên nhân của hiện trạng phát triển, làm cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất
các giải pháp.
- Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp cho phát triển du lịch bền vững
ở thị xã Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Các giải pháp phát triển du lịch bền vững ở thị xã Sầm Sơn, tỉnh
Thanh Hóa. Chú trọng đối với những giải pháp có liên quan đến đảm bảo
phát triển du lịch bền vững từ góc độ kinh tế.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
4.2.1. Phạm vi về không gian
Địa giới hành chính thị xã Sầm Sơn hiện tại và địa giới hành chính thị
xã Sầm Sơn sau khi mở rộng thêm 6 xã của huyện Quảng Xương tầm nhìn
đến năm 2030.



7
liệu, tài liệu có liên quan, từ đó có những đánh giá xác thực hơn và làm cơ sở
cho các phương pháp khác. Kết quả điều tra thực địa sử dụng trong luận văn
được lấy từ Trung tâm Văn hóa - Du lịch thị xã Sầm Sơn.
5.2.2. Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh
Phương pháp này sử dụng để thống kê tài liệu, số liệu, các thông tin
thu thập được từ thực tế, từ thư viện hay từ các nguồn khác rồi phân tích xử
lý và lựa chọn tổng hợp theo yêu cầu của luận văn. Trong đó, tập trung vào
các số liệu về chỉ tiêu khách du lịch, doanh thu du lịch, cơ sở lưu trú.
5.2.3. Phương pháp bản đồ
Sơ đồ và bản đồ được sử dụng để phản ánh những đặc điểm về không
gian địa lý, về nguồn tài nguyên, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch
đồng thời cũng là phương tiện thể hiện nội dung và kết quả nghiên cứu của
luận văn. Qua phương pháp này, có thể thấy được ưu thế của du lịch Sầm
Sơn trong quá trình kết nối và giao lưu với các điểm du lịch khác trên địa
bàn tỉnh Thanh Hóa cũng như một số tỉnh lân cận.
5.2.4. Phương pháp toán học và thống kê du lịch
Phương pháp toán học và thống kê du lịch được sử dụng trong luận
văn để tập hợp, thống kê các di tích lịch sử văn hóa, các danh lam thắng
cảnh, tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên nhân văn quan trọng. Đồng thời,
thống kê đánh giá lượng khách, doanh thu tỷ trọng và mức độ tăng trưởng du
lịch. Tính toán cân đối các số liệu, từ đó xác định thực trạng và hiệu quả phát
triển. Nhờ phương pháp này, tác giả có thể chỉ ra được sự phát triển của du
lịch Sầm Sơn qua từng năm trên cơ sở các tài nguyên thiên nhiên và tài
nguyên nhân văn sẵn có.
5.2.5. Phương pháp dự báo
Phương pháp này được sử dụng trong việc đề ra các định hướng mục
tiêu và các giải pháp phát triển du lịch bền vững của thị xã Sầm Sơn, tỉnh



9
đó là: bên cạnh mục tiêu lâu dài là không ngừng nâng cấp cơ sở hạ tầng, vật
chất kỹ thuật cho ngành du lịch thì biện pháp trước mắt chính là tích cực
tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cho người dân địa phương, xây
dựng văn hóa du lịch và đào tạo lao động du lịch theo hướng chuyên nghiệp.
7. Bố cục luận văn
Ngoài Lời cảm ơn, phần Mở đầu, Kết luận và danh mục tài liệu tham
khảo, nội dung chính của luận văn được kết cấu thành 3 chương:
Chương I. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển du lịch
bền vững.
Chương II. Thực trạng phát triển du lịch bền vững tại thị xã Sầm Sơn.
Chương III. Định hướng và giải pháp phát triển du lịch bền vững tại
thị xã Sầm Sơn.


10
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN
VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG
1.1. Nhận thức cơ bản về phát triển du lịch bền vững
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1.1. Du lịch
Ngày nay, du lịch đã trở thành một hiện tượng kinh tế xã hội phổ biến.
Hội đồng lữ hành và du lịch quốc tế (World Travel and Tourism councilWTTC) đã công nhận du lịch là một ngành kinh tế lớn nhất thế giới, vượt
trên cả ngành sản xuất ô tô, thép, điện tử và nông nghiệp. Đối với một số
quốc gia, một số địa phương, du lịch là một nguồn thu ngoại tệ quan trọng
nhất trong cơ cấu thu nhập quốc dân.
Trên thế giới có rất nhiều quan niệm khác nhau về du lịch, ví dụ:

chính thức được đưa ra tại Hội nghị của Uỷ ban Thế giới về Phát triển và
môi trường (WCED) nổi tiếng với tên gọi Uỷ ban Brundtlant năm 1987.
Theo định nghĩa Brundtlant thì "Phát triển bền vững được hiểu là hoạt
động phát triển kinh tế nhằm đáp ứng được các nhu cầu của thế hệ hiện tại mà
không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ mai sau" [12].
Mặc dù còn nhiều tranh luận xung quanh khái niệm về phát triển bền
vững ở những góc độ khác nhau, tuy nhiên có thể nhận thấy rằng cho đến
nay khái niệm mà WCED đưa ra năm 1987 được sử dụng rộng rãi hơn cả,
làm chuẩn mực để so sánh các hoạt động phát triển có trách nhiệm với môi
trường sống của con người.
Tại hội nghị về môi trường toàn cầu RIO 92+5, quan niệm về phát
triển bền vững được các nhà khoa học bổ sung, theo đó "Phát triển bền vững


12
được hình thành trong sự hoà nhập, đan xen và thoả hiệp của 3 hệ thống
tương tác là hệ tự nhiên, hệ kinh tế và hệ xã hội" [12].
Như vậy, phát triển bền vững là kết quả tương tác qua lại và phụ thuộc
lẫn nhau của 3 hệ thống nói trên, đồng thời xác định phát triển bền vững
không cho phép con người vì sự ưu tiên phát triển của hệ này mà gây ra sự
suy thoái và tàn phá đối với các hệ khác; hay nói cụ thể hơn thì phát triển
bền vững là sự dung hoà các tương tác và sự thoả hiệp giữa 3 hệ thống nói
trên nhằm:
- Tăng cường khả năng tham gia có hiệu quả của cộng đồng vào
những quyết định mang tính chất chính trị trong quá trình phát triển xã hội.
- Tạo ra những khả năng nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà không
làm suy thoái tài nguyên qua việc áp dụng những thành tựu mới về khoa học
kỹ thuật.
- Giải quyết các xung đột trong xã hội do phát triển không cân bằng.
Ở Việt Nam, lý luận về phát triển bền vững cũng đã được các nhà

những vấn đề đang đặt ra trong ba lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường,
những thách thức mà nước ta đang phải đối phó. Chiến lược đã tạo lập
mối quan hệ tương hỗ giữa các lĩnh vực kinh tế, xã hội, môi trường; đã
xác định khung thời gian để thực hiện và gắn trách nhiệm của các ngành,
các địa phương, các tổ chức và các nhóm xã hội; đã tính tới việc sử dụng
các nguồn lực tổng hợp để thực hiện chiến lược. Chính phủ cũng đã thành
lập Hội đồng phát triển bền vững quốc gia để chỉ đạo, giám sát việc thực
hiện các mục tiêu đã đề ra.
Như vậy, có thể thấy chủ trương của Đảng, Nhà nước ta về phát triển
bền vững được thể hiện trên ba mặt: Kinh tế, xã hội và môi trường tự nhiên
đã được thể hiện một cách rõ ràng trong đường lối phát triển kinh tế - xã hội
của đất nước.