ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-------------------------

LÊ VĂN HIỆU

HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC
TẠI TỈNH HẢI DƢƠNG
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60340410
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐINH
HƢỚNG THƢ̣C HÀ NH
̣

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ TRUNG THÀNH

HÀ NỘI - 2015


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hải Dương là một tỉnh nằm ở trung tâm châu thổ sông Hồng
và là một trong 7 tỉnh, thành thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía
Bắc. Trong gia đoạn vừa qua, theo dự thảo Báo cáo chính trị của
Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh lần thứ XV (nhiệm kỳ 2010-2015)
trình Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI (nhiệm kỳ 2015-2020),
tỉnh Hải Dương đã từng bước vượt qua khó khăn do tác động của
khủng hoảng và suy thoái kinh tế thế giới, tăng trưởng ổn định; cơ
cấu kinh tế và cơ cấu lao động chuyển dịch khá nhanh theo hướng
công nghiệp hóa. Năm 2015, quy mô kinh tế tỉnh (GRDP giá hiện

+ Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý ngân sách nhà
nước tại tỉnh Hải Dương.
+ Đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện hoạt động
quản lý ngân sách nhà nước tại tỉnh Hải Dương giai đoạn sắp tới.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quản lý ngân sách nhà
nước cấp tỉnh.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Không gian: tại Tỉnh Hải Dương
+ Thời gian: dữ liệu để nghiên cứu được thu thập và tính
toán trong giai đoạn từ năm 2012 đến hết năm 2014, các giải pháp
đề xuất đến năm 2020.

2


+ Nội dung: các hoạt động liên quan đến quản lý thu và chi
NSNN cấp tỉnh luận văn không nghiên cứu NSNN cấp huyện và
cấp xã, phường.
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC
CẤP TỈNH
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Có thể nói các công trình nghiên cứu trên đã có đóng góp
nhiều cho phân tích đánh giá hoạt động quản lý NSNN các cấp ở
Việt Nam. Tuy nhiên, với đặc thù là một tỉnh trọng điểm của
Đồng bằng Sông Hồng, nằm trên trục quốc lộ nối cảng biển Hải
Phòng với thủ đô Hà Nội, hoạt động quản lý NSNN, cũng như
việc thực thi luật ngân sách nhà nước, bao gồm thu NS và chi NS,
cũng có rất nhiều đặc điểm riêng, khác biệt. Do đó, đề tài học viên

- Nguồn tài chính chủ yếu hình thành nên NSNN được hình
thành chủ yếu thông qua quá trình phân phối lại nguồn tài chính
mà trong đó thuế là hình thức thu phổ biến;
- Ẩn sau các hoạt động thu chi của NSNN là các mối quan
hệ kinh tế, quan hệ lợi ích trong xã hội khi nhà nước tham gia
phân phối các nguồn tài chính quốc gia.
1.2.2. Hệ thống ngân sách và NSNN cấp tỉnh:
Ở Việt Nam, xuất phát trên cơ sở Hiến pháp năm 1992, bộ

4


máy quản lý hành chính nhà nước được tổ chức theo cấp chính
quyền trung ương và cấp chính quyền địa phương. Cấp chính
quyền địa phương bao gồm chính quyền tỉnh, thành phố trực
thuộc trung ương (gọi chung là chính quyền cấp tỉnh); chính
quyền quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là
chính quyền cấp huyện) và chính quyền xã, phường, thị trấn (gọi
chung là chính quyền cấp xã). Mỗi cấp chính quyền địa phương
đều có HĐND và UBND.
1.3. Nội dung về quản lý NSNN cấp tỉnh
1.3.1. Khái niệm, vai trò và chức năng của quản lý NSNN
1.3.1.1. Khái niệm quản lý ngân sách nhà nước.
Ngân sách cấp tỉnh là cấp ngân sách đầu tiên của ngân sách
địa phương, quản lý trực tiếp ngân sách của huyện, thành phố trực
thuộc tỉnh và gián tiếp quản lý ngân sách cấp xã. Quản lý NSNN
cấp tỉnh bao gồm hai nội dung chính Quản lý thu NSNN và Quản
lý chi NSNN.
1.3.1.2. Vai trò của quản lý ngân sách nhà nước
- Vai trò quản lý thu ngân sách nhà nước, quản lý thu


6


năng cân đối ngân sách và chức năng, nhiệm vụ của từng ngành,
từng cấp, từng đơn vị đảm bảo đúng quy định của pháp luật.
1.3.3.2. Chấp hành dự toán ngân sách tỉnh
Chấp hành NSNN là quá trình sử dụng tổng hợp các biện
pháp kinh tế, tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu
chi trong kế họach NSNN trở thành hiện thực [9]. Mục tiêu của
chấp hành NSNN:
- Biến các chỉ tiêu thu chi ghi trong dự tóan ngân sách đã
được Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh phê chuẩn thành hiện thực
- Kiểm tra các thực hiện chính sách, chế độ, tiêu chuẩn mà
nhà nước đánh giá tính phù hợp của chính sách với thực tiễn
1.3.3.3. Kế toán, hạnh toán:
Ủy ban nhân dân tỉnh có trách nhiệm thực hiện công tác
hạch toán kế toán và quyết toán ngân sách theo mục lục ngân sách
nhà nước và chế độ kế toán ngân sách xã hiện hành; báo cáo kế
toán và quyết toán theo quy định. Kho bạc Nhà nước nơi giao
dịch thực hiện công tác kế toán thu, chi quỹ ngân sách tỉnh theo
quy định; định kỳ hàng tháng, quý báo cáo tình hình thực hiện
thu, chi ngân sách, tồn quỹ ngân sách tỉnh gửi Ủy ban nhân dân
tỉnh.
1.3. Các nhân tố ảnh hƣởng đến quản lý NSNN:
1.3.1. Nhân tố khách quan
- Điều kiện tự nhiên

7


3.1.2. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội:
Theo Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng
bộ tỉnh lần thứ XV (nhiệm kỳ 2010-2015) trình Đại hội Đảng bộ
tỉnh lần thứ XVI (nhiệm kỳ 2015-2020), trong giai đoạn 5 năm
vừa qua (2010-2015), kinh tế tỉnh Hải Dương từng bước vượt qua
khó khăn do tác động của khủng hoảng và suy thoái kinh tế thế
giới, tăng trưởng ổn định; cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động
chuyển dịch khá nhanh theo hướng công nghiệp hóa.
3.2. Hoạt động quản lý ngân sách nhà nƣớc tại Tỉnh Hải
Dƣơng
3.2.1. Tổ chức bộ máy và phân cấp quản lý ngân sách:
3.2.1.1. Tổ chức bộ máy:
Thực hiện Luật NSNN năm 2002 và Nghị định
60/2003/NĐ-CP của Chính phủ về Quy định chi tiết và hướng dẫn
thi hành Luật Ngân sách nhà nước, Bộ máy quản lý ngân sách cấp
tỉnh tại tỉnh Hải Dương bao gồm: Hội đồng nhân dân, Ủy Ban

9


nhân dân và Sở Tài chính là những cơ quan chính trong việc quản
lý ngân sách nhà nước
3.2.1.2. Phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi:
- Đối với nguồn thu (cấp tỉnh và cấp huyện):
- Đối với nhiệm vụ chi (cấp tỉnh và cấp huyện)
3.2.2. Quản lý thu - chi ngân sách:
3.2.1.1. Tình hình thu ngân sách nhà nước
Giai đoạn từ năm 2011 đến nay, do bối cảnh nền kinh tế thế
giới chậm phát triển, kinh tế Việt Nam còn có những thời điểm có
nền tảng kinh tế vĩ mô kém ổn định, do đó mặc dù tốc độ phát

3.2.3. Quản lý quy trình ngân sách nhà nước
3.2.3.1. Lập dự toán ngân sách
UBND tỉnh Hải Dương rất quan tâm, hàng năm đều có chỉ
đạo Sở Tài chính ban hành những văn bản hướng dẫn cho các đơn
vị, địa phương trực thuộc tỉnh xây dựng NSNN của mình.
3.2.3.2. Chấp hành ngân sách
*/.Tổ chức quản lý thu ngân sách:
- UBND các cấp, cơ quan thuế và các đơn vị có liên quan đã
nỗ lực tổ chức triển khai thực hiện ngay từ đầu năm công tác thu
ngân sách, đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu nộp kịp thời theo qui
định của pháp luật. Tong tổ chức thu NSNN, các đơn vị có liên
quan đã thực hiện tốt Luật Quản lý thuế, Luật thuế giá trị gia tăng,
Luật thuế thu nhập DN, Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi và các

11


văn bản hướng dẫn của Chính phủ, Bộ Tài chính, các cơ quan có
thẩm quyền ban hành. Đồng thời để tăng thu, các cơ quan đã nỗ
lực đẩy mạnh việc thực hiện cải cách hành chính trong lĩnh vực
thuế nhằm đơn giản hóa các thủ tục hành chính, giảm thời gian
làm thủ tục nộp thuế để nâng cao năng lực hiệu quả quản lý thuế,
thu nộp thuế; thực hiện miễn giảm thuế theo đúng qui định của
pháp luật .
*/. Công tác quản lý điều hành dự toán chi ngân sách nhà
nước:
- Các Sở ngành, các đơn vị dự toán khối tỉnh, các huyện,
thành phố, thị xã thực hiện ngân sách trong phạm vi dự toán được
giao, đồng thời tổ chức thực hiện nghiêm túc, hiệu quả Chỉ thị số:
25/CT-UBND ngày 12/12/2011 của Chủ tịch UBND tỉnh về tăng

định về hướng dẫn quản lý điều hành ngân sách nhà nước trong
điều kiện áp dụng hệ thống TABMIS. Hệ thống TABMIS là dự án
triển khai Hệ thống Thông tin Quản lý Ngân sách và Kho bạc (tiếng Anh là Treasury And Budget Management Information
System - viết tắt là TABMIS). Đây một trong 3 cấu phần và là
cấu phần quan trọng nhất của Dự án Cải cách Quản lý Tài chính
công để xây dựng và triển khai hệ thống thông tin quản lý Ngân
sách và Kho bạc tích hợp hiệu quả trong toàn hệ thống KBNN,
mục tiêu:
- Hiện đại hoá công tác quản lý ngân sách nhà nước từ khâu
lập kế hoạch, thực hiện ngân sách, báo cáo ngân sách và tăng
cường trách nhiệm ngân sách của Bộ Tài chính.
- Nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính công; hạn
chế tiêu cực trong việc sử dụng ngân sách; đảm bảo an ninh tài
chính trong quá trình phát triển và hội nhập của quốc gia.

13


- Xây dựng kế hoạch tài chính và chi tiêu trung hạn và Tăng
cường năng lực quản lý nợ nhà nước của Bộ Tài chính và Chính
phủ.
3.3. Đánh giá những thành công hạn chế và nguyên
nhân
3.3.1. Thành công
Thứ nhất, công tác quản lý ngân sách được tăng cường theo
hướng công khai, minh bạch.
Thứ hai, trong quản lý đầu tư xây dựng cơ bản, các nguồn
vốn huy động đã được quản lý, phân bổ, sử dụng nhìn chung hiệu
quả, tập trung đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, khắc phục dần tình
trạng đầu tư dàn trải và nợ đọng xây dựng cơ bản.

đa dạng hóa các nguồn thu.
Thứ hai, công tác xây dựng dự toán thu ngân sách chưa có
cơ sở vững chắc, đôi khi còn mang yếu tố chủ quan, cảm tính. Dự
toán thu là cơ sở để điều hành, quản lý thu ngân sách nhưng chưa
được xây dựng một cách khoa học, thường tham khảo số kiểm tra
của Sở Tài chính tỉnh và tình hình thu ngân sách năm hiện hành,
dự ước khả năng phát triển KT - XH của năm kế hoạch để đề ra
dự toán thu. Ngoài ra còn có nguyên nhân khách quan là thường
bị áp đặt của cơ quan cấp trên về số thu ngân sách nhất là thu thuế
từ khu vực kinh tế ngoài quốc doanh. Điều này dẫn đến tình trạng
dự toán và quyết toán có độ chênh lệch lớn.
Thứ ba, mặc dù đã có nhiều đổi mới và nỗ lực thực hiện
nhưng quản lý thu, chi ngân sách chậm đổi mới. Tiến độ thực

15


hiện một số dự án trọng điểm chậm. Việc thẩm định, phê duyệt
các dự án đầu tư còn chưa tốt làm cho việc sử dụng đất ở một số
dự án đầu tư sản xuất, dự án xây dựng khu đô thị, khu dân cư còn
lãng phí. Chất lượng công tác quy hoạch nhìn chung còn hạn chế;
quy hoạch vùng, ngành sản xuất chậm và chưa rõ định hướng;
quản lý quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị và quản lý hạ tầng
kỹ thuật còn hạn chế, bất cập và thiếu đồng bộ; quản lý đầu tư xây
dựng trong một số khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu đô thị
chưa chặt chẽ.
Thứ tư, tình trạng thất thu thuế, sót hộ, nợ đọng thuế, dây
dưa, gian lận thương mại còn phổ biến. Đây là một trong những
yếu kém mà nhiều năm nay ngành thuế của tỉnh Hải Dương vẫn
chưa khắc phục được, nhất là tình trạng nợ động thuế sử dụng đất

cách thỏa đáng. Đây là một vấn đề rất quan trọng vì nếu không
quan tâm bồi dưỡng, mở rộng nguồn thu thì dễ dẫn đến tình trạng
lạm thu (vì cứ tập trung tăng thu đối với những cơ sở kinh doanh
đã quản lý được), mất nguồn thu (vì các hộ kinh doanh cá thể
không thể chịu đựng mức thuế liên tục tăng sẽ chuyển sang kinh
doanh không ổn định hoặc xin nghỉ kinh doanh nhưng thực tế vẫn
kinh doanh lén lút gây thất thu). Ngoài ra do việc chưa quan tâm
bồi dưỡng nguồn thu nên phần lớn các cơ sở SXKD không có
điều kiện để tái đầu tư, hiện đại hóa công nghệ, mở rộng sản xuất,
tạo thêm nhiều sản phẩm cho xã hội, điều đó càng thu hẹp nguồn
thu ngân sách.
Chế tài xử phạt khi vi phạm trên lĩnh vực đầu tư và xây
dựng còn quá thiếu, đến nay Chính phủ chưa ban hành được nghị
định về xử phạt hành chính trên lĩnh vực này. Các cấp chính
quyền địa phương chưa thực hiện nghiêm túc các quy định về

17


quản lý đầu tư và xây dựng nhất là trong việc xây dựng kế hoạch
hàng năm, công tác chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư…Năng lực
của các chủ đầu tư, nhất là khối xã, phường không đồng đều và
còn yếu, trình độ đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý đầu tư và
xây dựng chưa đáp ứng được yêu cầu dẫn đến nhiều sai phạm trên
lĩnh vực này, năng lực của các đơn vị làm công tác tư vấn còn
yếu, chưa thể hiện tâm huyết với nghề dẫn đến hồ sơ dự án, hồ sơ
thiết kế dự toán sơ sài, thiếu so với quy định.
Khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu, cùng
với những khó khăn về kinh tế trong nước đã tác động không nhỏ
đến việc thực hiện các mục tiêu đề ra, tới hoạt động thu hút đầu

- Tăng cường công tác quản lý ngân sách nhà nước; thực
hiện có hiệu quả công tác quản lý thu ngân sách nhà nước để bảo
đảm chi thường xuyên, đồng thời tiết kiệm chi để tăng mức đầu tư
phát triển. Kiểm tra việc ban hành quy chế chi tiêu nội bộ của các
cơ quan, đơn vị thuộc tỉnh.
- Hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý NSNN, xác định rõ
mối quan hệ trong quy trình quản lý NSNN. Đồng thời phân định
rõ quyền hạn và trách nhiệm của từng cấp ngân sách, phải quán
triệt nguyên tắc NSNN phải được quản lý tập trung, thống nhất.

19


- Trong quản lý tài chính ngân sách, cần tách bạch cụ thể về
nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của các cấp ngân sách. Tăng
cường vai trò lãnh đạo của cấp uỷ Đảng và chính quyền các cấp,
sự phối kết hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành, đặc biệt là sự
phối, kết hợp giữa các cơ quan trong ngành tài chính (Tài chính Thuế - KBNN) trong việc chỉ đạo quản lý điều hành ngân sách.
- Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ quản
lý NSNN, cải tiến công tác kế toán, thanh toán theo hướng đảm
bảo đầy đủ, gọn nhẹ, phải bao quát hết các hoạt động nghiệp vụ
và tuân thủ nguyên lý kế toán; phải phù hợp với yêu cầu ứng dụng
tin học; hợp nhất kế toán Ngân sách và kế toán KBNN là yêu cầu
tất yếu của quá trình cải cách hành chính trong lĩnh vực quản lý
NSNN giúp cho việc điều hành NSNN đạt hiệu quả cao.
- Đảm bảo mọi hoạt động thu - chi NSNN theo đúng chế độ,
phù hợp với đường lối phát triển của Đảng về kinh tế và Ngân
sách. Để phù hợp với điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, nhằm
thực hiện thắng lợi những mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội của
huyện.

trong việc tự tính, tự kê khai và tự nộp thuế vào NSNN tự chịu
trách nhiệm trước pháp luật thông qua việc mở rộng tiến tới thực
hiện đại trà cơ chế tự kê khai - tự nộp thuế.
- Rà soát, cải tiến, đánh giá bổ sung hoàn thiện lại các quy
trình quản lý thuế hiện hành, nghiên cứu xây dựng thêm một số
quy trình mới để phục vụ cho việc thực hiện cơ chế tự khai tự nộp
thuế và việc thực hiện Luật quản lý thuế theo hướng đơn giản,
đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của công tác quản lý.

21


- Đổi mới cơ chế quản lý thu thuế phải gắn liền với cải cách
thủ tục hành chính thuế để tạo môi trường thuận lợi cho các tổ
chức và cá nhân kinh doanh, tiết kiệm chi phí chung của xã hội.
Công tác cải cách hành chính thuế trước mắt tập trung ở một số
nội dung sau:
4.2.1.3. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ đối tượng
nộp thuế
- Thành lập tổ tuyên truyền hỗ trợ đối tượng nộp thuế trực
thuộc Cục, Chi cục thuế của tỉnh để đẩy mạnh công tác tuyên
truyền Luật thuế đến các tổ chức, cá nhân và hỗ trợ họ về mọi
vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện các Luật thuế. Chú
trọng việc xây dựng nội dung tuyên truyền, biên tập các tài liệu
tuyên truyền phong phú, đa dạng, dễ hiểu.
4.2.2. Nhóm giải pháp quản lý chi ngân sách nhà nước
4.2.2.1. Nâng cao hiệu quả quản lý chi đầu tư phát triển
Nâng cao hiệu quả quản lý chi đầu tư là yêu cầu cấp bách
trong điều kiện hiện nay.
4.2.2.2. Giải pháp quản lý chi thường xuyên

lý ngân sách nhà nước là vấn đề hết sức cần thiết. Cùng với việc
đổi mới cơ chế quản lý nền kinh tế trong cả nước, trong những

23


năm vừa qua tỉnh Hải Dương đã có những chuyển biến tích cực
trong quản lý điều hành ngân sách nhà nước. Bám sát chính sách,
chế độ, thực hiện các quy định của Luật ngân sách nhà nước, huy
động và khai thác tốt nguồn thu, quản lý chặt chẽ các khoản chi,
thực hiện phân cấp rõ ràng, rành mạch, quan tâm xây dựng bộ
máy quản lý ngân sách nhà nước của ngành tài chính từ cấp tỉnh
đến cơ sở. Hàng năm, nhìn chung hoàn thành vượt mức kế hoạch
thu ngân sách nhà nước trung ương giao.
Tuy nhiên, cho đến nay việc quản lý ngân sách nhà nước
trên địa bàn tỉnh Hải Dương cũng còn một số hạn chế, tồn tại đó
là: Trong công tác điều hành ngân sách ở một số lĩnh vực còn
chưa bám sát dự toán được giao, việc điều hành, triển khai nhiệm
vụ tại một số đơn vị dự toán thường chậm, dồn nén vào cuối năm
và còn để xảy ra tình trạng không thực hiện được dự toán trong
năm, đặc biệt là chi đầu tư xây dựng cơ bản gây ra tình trạng chi
chuyển nguồn lớn, đây là một nguyên nhân gây thất thoát, lãng
phí ngân sách nhà nước, nhất là công tác quản lý đầu tư xây dựng
cơ bản… Những tồn tại, hạn chế do nhiều nguyên nhân khách
quan và chủ quan, nhưng chủ yếu là do hệ thống cơ chế, chính
sách và quản lý NSNN chưa hoàn chỉnh, trình độ quản lý của cán
bộ ngành tài chính còn nhiều hạn chế bất cập nhất là cán bộ tài
chính cấp cơ sở. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong
quản lý NSNN nhiều khi chưa đồng bộ. Để thực hiện các biện
pháp hoàn thiện công tác quản lý thu chi ngân sách có hiệu quả