Môn luật hôn nhân và gia đình

Đề số:8

A.Mở bài:
Trẻ em là tương lai của đất nước. Ngay trong lời mở đầu của công ước quốc tế
về quyền trẻ em đã khẳng định: “ Do còn non nớt về thể chất và trí tuệ, trẻ em cần
được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt, kể cả sự bảo vệ thích hợp về mặt pháp lý trước
cũng như sau khi ra đời”.Tại khoản 1 Điều 3, công ước quốc tế về quyền trẻ em
quy định rằng: “ Trong tất cả những hành động liên quan đến trẻ em, dù do các cơ
quan phúc lợi xã hội công cộng hay tư nhân, Tòa án, các nhà chức trách hành
chính hay cơ quan lập pháp tiến hành thì lợi ích tốt nhất của trẻ em là mối quan
tâm hàng đầu”.Bảo vệ trẻ em là bảo vệ sự phát triển trong tương lai của quốc gia.
Vì vậy việc chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em là một trong những truyền thống
tốt đẹp , nay vẫn còn không ít người cha, người mẹ thực hiện việc chăm sóc, bảo
vệ và giáo dục con chủ yếu là dựa trên bản năng, thực sự chưa coi đó là nghĩa vụ
pháp lý. Do đó quyền trẻ em nói chung và quyền của con chưa thành niên nói riêng
chưa được đảm bảo một cách tốt nhất.Vì vậy theo luật hôn nhân và gia đình năm
2000: bên cạnh việc quy định nghĩa vụ của cha, mẹ đối với con, pháp luật còn quy
định biện pháp chế tài đối với hành vi vị phạm, trong đó có biện pháp hạn chế
quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên. Để hiểu thêm về vấn đề em xin
trình bày bài làm số 8:Hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên
và thực tiễn áp dụng.
B. Nội dung:
I. Khái quát về quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên
1. Khái niệm về quyền của cha mẹ
Quyền của cha, mẹ là một thuật ngữ pháp lý thể hiện tổng hợp các quyền và
nghĩa vụ của cha, mẹ đối với nhân thân và tài sản của con, được pháp luật quy định
nhằm bảo đảm tối đa lợi ích của con. Quyền và nghĩa vụ này gắn liền với nhân
thân của cha mẹ, không thể chuyển giao cho người khác.
2. Quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên.

hiểm có khả năng xảy ra đối với con để có những biện pháp bảo vệ, trông nom con
tránh khỏi những nguy hiểm đó. Đồng thời cha, mẹ không được từ chối việc trông
nom và bỏ mặc con chưa thành niên. Có như vậy, con chưa thành niên mới được
bảo vệ một cách tốt nhất.
Cha, mẹ có quyền và nghĩa vụ chăm sóc con, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
của con. Quyền chăm sóc con là một quyền quan trọng, nó là quyền cơ sở vì cha,
mẹ có quyền chăm sóc con là một quyền quan trọng, thể hiện tình yêu thương đối
với con, gần gũi con… qua đó nhận biết được tâm tư, nguyện vọng của con. Không
ai có quyền được ngăn cản cha, mẹ chăm sóc con. Cha, mẹ cũng không được từ bỏ
nghĩa vụ chăm sóc con. Đồng thời, cha, mẹ phải hiểu rõ chăm sóc con tức là chăm
lo từ điều kiện vật chất, sức khỏe, tinh thần cho con, quan tâm con, tạo cho con có
điều kiện phát triển bình thường. Thực hiện quyền chăm sóc con chính là thực hiện
tổng hợp các quyền cha, mẹ khác chứ không đơn thuần chỉ là cung cấp vật chất
đảm bảo cuộc sống cho con. Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con là một mặt
cha, mẹ trực tiếp thực hiện các nghĩa vụ của mình đối với con. Mặt khác, khi
quyền và lợi ích của con bị người khác xâm phạm thì cha, mẹ yêu cầu cơ quan có
thẩm quyền bảo vệ quyền và lợi ích cho con.
Thứ ba, cha, mẹ có quyền và nghĩa vụ giáo dục con
Quyền giáo dục con được thể hiện trong việc cha, mẹ giáo dục đạo đức cho
con. Cha, mẹ dạy con từ những tuổi đầu tiên và làm gương tốt trong cuộc sống cho
con, tạo điều kiện cho con được sống trong môi trường đầm ấm, hòa thuận, tình
người. Cha, mẹ dạy dỗ, uốn nắn để con phát triển tốt về nhân cách. Đồng thời với
giáo dục đạo đức, thì cha, mẹ phải cho con được đến trường, được tiếp cận những
nguồn thông tin trí thức khoa học và xã hội, để con phát triển tốt về tri thức và sự
hiểu biết về thế giới xung quanh, về cuộc sống xã hội. Ngoài ra, cha, mẹ định
hướng, tư vấn cho con lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai. Cha, mẹ tạo điều kiện
cho con phát triển năng khiếu của mình và tôn trọng sự lựa chọn nghề nghiệp của
con. Giáo dục con là một quyền quan trọng và cần thiết của cha, mẹ. Cha, mẹ thực
hiện tốt quyền này sẽ tạo điều kiện cho con chưa thành niên có những nền tảng tốt
để phát triển hài hòa trí tuệ và nhân cách. Có như vậy, con mới trở thành người con

con chưa thành niên thì khả năng quản lý, giữ gìn và định đoạt tài sản riêng đó có
thể bị hạn chế. Do đó, Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định: Cha, mẹ có
quyền quản lý tài sản riêng của con dưới 15 tuổi hoặc con mất năng lực hành vi
dân sự. Cha, mẹ cũng có thể ủy quyền cho người khác quản lý tài sản của con.
Cha, mẹ không quản lý tài sản riêng của con trong trường hợp người tặng cho tài
sản hoặc người để lại tài sản thừa kế theo di chúc cho người con chỉ định người
khác quản lý tài sản đó hoặc những trường hợp khác theo quy định của pháp luật (
Điều 45). Đồng thời , khi quản lý tài sản riêng của con chưa đủ 15 tuổi, thì cha, mẹ
cũng có quyền định đoạt tài sản đó vì lợi ích của con và có hỏi ý kiến của con đủ 9
tuổi trở lên ( Điều 46). Như vậy, cha, mẹ có quyền quản lý tài sản riêng của con
dưới 15 tuổi và vì lợi ích của con thì có quyền định đoạt tài sản đó. Tuy nhiên, đây
không phải là một quyền đơn thuần, mà song song với quyền quản lý tài sản của
con thì cha, mẹ cũng phải có nghĩa vụ giữ gìn, bảo quản và sử dụng hợp lý tài sản
riêng của con, quyền quản lý tài sản của con chưa thành niên của cha, mẹ bị giới
hạn bởi lợi ích của con và nguyện vọng của con.
Ngoài những quyền trên, cha, mẹ còn có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do con
chưa thành niên gây ra cho người khác.
Cha, mẹ phải bồi thường thiệt hại do con chưa thành niên gây ra theo quy định
của pháp luật dân sự, cụ thể là theo Điều 606 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định:
con chưa thành niên dưới 15 tuổi gây thiệt hại thì cha, mẹ phải bồi thường toàn bộ
SV: Mai Thị Khanh 361260

Page 3


Môn luật hôn nhân và gia đình

Đề số:8

thiệt hại. Nếu tài sản của cha, mẹ không có đủ mà con chưa thành niên gây thiệt hại

quyết định hạn chế quyền thì cha, mẹ không được thực hiện một số quyền sau:
Không được quản lí tài sản riêng của con, chăm sóc, giáo dục, đại diện cho con
chưa thành niên trong một khoảng thời gian nhất định. Việc hạn chế quyền của
cha, mẹ thể hiện thái độ của nhà nước trong việc bảo vệ quyền lợi của con chưa
thành niên.
- Hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên là một biện pháp nhằm
bảo vệ quyền , lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên: Con chưa thành niên là
con còn đang trong độ tuổi hình thành, phát triển về thể chất và nhân cách. Vì vậy,
các em cần được sống trong một môi trường an toàn, lành mạnh có sự chăm sóc,
SV: Mai Thị Khanh 361260

Page 4


Môn luật hôn nhân và gia đình

Đề số:8

giáo dục, nuôi dưỡng của cha mẹ. Tuy nhiên, khi cha, mẹ có những hành vi xâm
phạm nghiêm trọng quyền và lợi ích hợp pháp của con chưa thanh niên, môi
trường sống của con không còn được an toàn thì hạn chế quyền của cha, mẹ là cần
thiết. Khi hạn chế một số quyền của cha, mẹ sẽ ngăn chặn được những hành vi xâm
phạm trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của con, đồng thời có thể ngăn chặn
những yếu tố có thể ảnh hưởng gián tiếp tới sự phát triển của con chưa thành
niên.Do đó, các chuyên gia tâm lý, đối với con chưa thành niên mà được sống
trong tình yêu thương, chăm sóc của cha, mẹ vẫn là môi trường sống lý tượng nhất
để các em phát triển tốt tâm lý. Nên việc hạn chế quyền của cha, mẹ như thế nào,
trong thời gian bao lâu cũng cần phải có sự cân nhắc để bảo vệ quyền lợi tốt nhất
của các con chưa thành niên.
- Hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên chỉ làm hạn chế một số

Page 5


Môn luật hôn nhân và gia đình

Đề số:8

con hoặc đại diện theo pháp luật cho con trong thời hạn từ một năm đến năm năm.
Tòa án có thể xem xét việc rút ngắn thời hạn này.
Cha mẹ là người thầy đầu tiên và quan trọng nhất đối với sự phát triển và
trưởng thành của con cái. Tuy nhiên, trong cuộc sống, nhiều nơi, nhiều lúc những
giá trị vật chất được coi trọng hơn những giá trị đạo đức, nhiều bậc cha mẹ quan
tâm lo lắng đến sự phát triển nhân cách của con em mình, ngược lại không ít những
bậc cha mẹ lại tỏ ra thờ ơ, coi nhẹ trách nhiệm và các quy định của pháp luật.
Nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên bị vi phạm một
cách nghiêm trọng.Ở nhiều gia đình, cha mẹ dùng uy quyền của mình để áp đặt
cho con cái buộc chúng phải nghe theo, đồng thời, khi cần cha mẹ sẵn sàng dùng
vũ lực hoặc những lời lẽ có tính chất xúc phạm, hành hạ, ngược đãi con cái, bỏ rơi
con, mặc cho con sống một cuộc sống “ thả nổi” trên các đường phố… Một số
trường hợp khác, cha mẹ còn xúi giục ép buộc các em làm những việc mà pháp
luật nghiêm cấm và xã hôi lên án như trộm cắp, cướp bóc, mại dâm… Đây là
những hành vi phải được xem xét và có biện pháp ngăn chặn, trừng trị kịp thời, bảo
đảm cho các em được sống trong một môi trường giáo dục tốt để các em có thể
phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ và đạo đức, không bị lôi kéo vào con
đương phạm tội.
Xuất phát từ vấn đề trên, Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 đã kế thừa các
quy định về việc hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên trong Luật
hôn nhân và gia đình năm 1986, đồng thời, làm rõ hơn và bổ sung thêm một số
trường hợp cụ thể cho phép tòa án có thể hạn chế một số quyền của cha, mẹ. Theo
đó, “ khi cha, mẹ đã bị kết án về một trong các tội cố ý xâm phạm sức khỏe, nhân

chưa thanh niên.
Theo điều 42 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định:
“1. Cha, mẹ người thân thích của con chưa thành niên theo quy định của pháp
luật về tố tụng dân sự có quyền tự mình yêu cầu Tòa án hoặc đề nghị Viện kiểm sát
yêu cầu Tòa án hạn chế một số quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên.
2. Viện kiểm sát theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự có quyền yêu cầu
Tòa án hạn chế một số quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên.
3. Cơ quan, tổ chức sau đây theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự có
quyền tự mình yêu cầu tòa án hoặc đề nghị Viện Kiểm sát yêu cầu Tòa án hạn chế
một số quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên:
a) Ủy ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em;
b) Hội liên hiệp phụ nữ.
4. Cá nhân, cơ quan, tổ chức khác có quyền đề nghị Viện Kiểm sát xem xét, yêu
cầu Tòa án hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên.
Đây là một quy định mới của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000, nhằm bảo
đảm một cách tốt nhất, triệt để nhất quyền và lợi ích của trẻ em. Bên cạnh quy định
Tòa án có quyền hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con, Luật còn quy định chi tiết
những người có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con, cụ
thể:
- Cha, mẹ, người thân thích của con chưa thành niên có quyền tự mình yêu cầu
Tòa án hoặc đề nghị Viện Kiểm sát yêu cầu Tòa án hạn chế một số quyền của cha,
mẹ đối với con chưa thành niên. Khi cha hoặc mẹ đứa trẻ có một trong những
hành vi được liệt kê tại Điều 41, thì với tư cách là thành viên trong gia đình cũng
như là người trực tiếp nuôi dạy con, hơn ai hết, người cha, mẹ còn lại của đứa con
là người sớm nhận biết một cách rõ nhất những hành vi này, cũng là người có trách
nhiệm lớn nhất đối với con mình có quyền tự mình hoặc đề nghị Viện kiểm sát yêu
cầu Tòa án hạn chế một số quyền của người kia đối với con cái, nhằm kịp thời bảo
vệ quyền và lợi ích chính đáng của con cái. Trong trường hợp vì lý do nào đó mà
người cha, mẹ còn lại của đứa trẻ không yêu cầu, thì những người thân thích của
người chưa thành niên bao gồm ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại; anh ruột, chị

thành niên.
Điều 43 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định:
“1. Trong trường hợp một trong hai người là cha hoặc mẹ bị Tòa án hạn chế một
số quyền đối với con chưa thành niên thì người kia thực hiện quyền trông nom,
nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con, quản lý tài sản riêng của con và đại diện
theo pháp luật cho con.
2. Trong trường hợp cha mẹ đều bị Tòa án hạn chế quyền đối với con chưa thành
niên thì việc trông nom, chăm sóc, giáo dục con và quản lý tài sản riêng của con
chưa thành niên được giao cho người giám hộ theo quy định của Bộ luật Dân sự
và luật này.
3. Cha, mẹ đã bị Tòa án hạn chế quyền đối với con chưa thành niên vẫn phải thực
hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng con.”
Đây cũng là một quy định mới của luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 nhằm
bảo vệ quyền, lợi ích tốt nhất cho con chưa thành niên. Đồng thời, thể hiện quyền
bình đẳng của cha mẹ trong việc thực hiện quyền đối với con chưa thành niên.
Theo đó, khi một trong hai người(cha- mẹ) bị Tòa án hạn chế một số quyền đối với
con chưa thành niên thì người kia phải thực hiện quyền trông nom, nuôi dưỡng,
chăm sóc, giáo dục con, quản lý tài sản riêng của con và đại diện theo pháp luật
cho con. Đây là một điều đương nhiên vì đối với trẻ chưa thành niên thì cha mẹ là
người đại diện đương nhiên của con mình
Theo quy định tại Điều này thì khi mà người cha hoặc mẹ bị hạn chế quyền đối
với con chưa thành niên thì họ không được trực tiếp thực hiện quyền trông nom,
chăm sóc, giáo dục con, quản lý tài sản riêng của con và đại diện theo pháp luật
cho con, tùy từng mức độ vi phạm và tùy từng trường hợp mà thời hạn bị hạn chế
quyền này kéo dài từ 1 năm đến 5 năm. Việc chăm nom, nuôi dưỡng, giáo dục con,
SV: Mai Thị Khanh 361260

Page 8



Thứ hai, không có đủ điều kiện để thực hiện việc hạn chế quyền của cha mẹ đối
với con chưa thành niên vào thực tiễn.
3. Giải pháp
Thứ nhất, cần phải tuyên truyền cho cha mẹ cũng như thành viên trong xã hội
hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con trong Luật HN&GĐ, quyền của
trẻ em trong Luật Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em. Làm cho cha mẹ biết mình
thực hiện quyền và nghĩa vụ ra sao, được làm gì và không được làm gì với con.
Đồng thời tuyên truyền cho cha mẹ biết được quy định hạn chế quyền của cha mẹ
khi cha mẹ vi phạm quyền đối với con, đó chính là chế tài sẽ được áp dụng đối với
họ. Đồng thời chỉ dẫn biết cách bảo vệ quyền của trẻ em, khi quyền của trẻ em bị
vi phạm thì phải phát hiện kịp thời và báo cho cơ quan chức năng biết để xử lý kịp
SV: Mai Thị Khanh 361260

Page 9


Môn luật hôn nhân và gia đình

Đề số:8

thời những hành vi vi phạm của cha mẹ. Chỉ cho họ tránh tư tưởng cho rằng việc
cha mẹ vi phạm quyền đối với con của cha mẹ chỉ là chuyện riêng của gia đình.
Thứ hai, Cần nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước,
các tổ chức xã hội trong việc bảo vệ quyền trẻ em. Các cơ quan này nên có cơ chế
phối hợp với nhau chặt chẽ trong việc bảo vệ quyền trẻ em. Phát hiện và xử lý kịp
thời các hành vi vi phạm này. Cần xây dựng và tuyên truyền cho trẻ em biết về
đường dây nóng hỗ trợ các em, khi có sự cần giúp đỡ của các em thì phải thông
báo ngay cho các cơ quan đoàn thể địa phương nhất là chính quyền xã có biện
pháp tức thời bảo vệ các em. Cần có những cơ sở để các em được nuôi dưỡng
trong và khi có quyết định hạn chế quyền cha mẹ của các em khi cha mẹ có hành vi


Môn luật hôn nhân và gia đình

Đề số:8

Mục lục
A.Mở bài:
B. Nội dung:
I. Khái quát về quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên
1. Khái niệm về quyền của cha mẹ…………………………….....................................1
2. Quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên………………………………..1
II. Hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên.
1. Khái niệm và đặc điểm của cha, mẹ đối với con chưa thành niên
a) Khái niệm:………………………………………………………………………4
b) Đặc điểm:……………………………………………………………………………….4
2. Căn cứ hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên…………..5
3. Người có thẩm quyền yêu cầu tòa án hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con
chưa thanh niên…………………………………………………………………..7
4. Hậu quả pháp lý của việc hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa
thành niên…………………………………………………………………………8
III. Thực trạng áp dụng:
1.Những thành tựu đạt được……………………………………………………..9
2. Những hạn chế còn tồn tại……………………………………………………..9
3. Giải pháp………………………………………………………………………..9
C. Kết luận………………………………………………………………………..10

SV: Mai Thị Khanh 361260

Page 11