MỤC LỤC
Trang
MỤC LỤC

1

A. PHẦN MỞ ĐẦU

2

B. PHẦN NỘI DUNG

2

I. Các yếu tố xã hội xã hội tác động đến hoạt động thực hiện pháp luật

2

1. Yếu tố kinh tế

2

2. Yếu tố chính trị

4

3. Yếu tố văn hóa – lối sống

7

4. Yếu tố pháp luật

hoạt động thực hiện pháp luật? Liên hệ với tình hình thực tiễn hoạt động
pháp luật ở nước ta hiện nay” cho bài tập lớn học kì lần này.

B. PHẦN NỘI DUNG
I. Các yếu tố xã hội tác động đến hoạt động thực hiện pháp luật
1. Yếu tố kinh tế
Yếu tố kinh tế được hiểu bao gồm tổng thể các điều kiện, hoàn cảnh về
kinh tế - xã hội, hệ thống các chính sách xã hội và việc triển khai thực hiện, áp
dụng chúng trong thực tế xã hội. Nền kinh tế - xã hội phát triển năng động, bền
vững sẽ là điều kiện thuận lợi cho hoạt động thực hiện pháp luật, tác động tích
cực tới việc nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức pháp luật của các tầng lớp xã
hội. Ngược lại, nền kinh tế - xã hội chậm phát triển, kém năng động và hiệu quả
sẽ có thể ảnh hưởng tiêu cực tới việc thực hiện pháp luật của các chủ thể pháp
2


luật. Yếu tố kinh tế là nền tảng của sự nhận thức, hiểu biết pháp luật và thực
hiện pháp luật nên có tác động mạnh mẽ tới hoạt động thực hiện pháp luật của
các chủ thể pháp luật.
Thực tế hiện nay cho thấy rằng điều kiện kinh tế - xã hội có ảnh hưởng
quan trọng đến lợi ích và do đó, tác động đến tư tưởng, quan điểm, thái độ, niềm
tin của các tầng lớp nhân dân đối với pháp luật. Khi nền kinh tế - xã hội phát
triển, đời sống vật chất của các tầng lớp dân cư được cải thiện, lợi ích kinh tế
được đảm bảo thì nhân dân sẽ phấn khởi, tin tưởng vào đường lối kinh tế, chính
sách pháp luật, sự lãnh đạo của Đảng và hoạt động điều hành, quản lý của Nhà
nước. Khi đó, niềm tin của các chủ thể đối với pháp luật được củng cố, hoạt
động thực hiện pháp luật sẽ mang tính tích cực, thuận chiều, phù hợp với các giá
trị, chuẩn mực pháp luật hiện hành.
Khi kinh tế phát triển, đời sống vật chất, tinh thần được cải thiện, các cán
bộ, công chức nhà nước, các tầng lớp nhân dân có điều kiện mua sắm các

trường cho các loại tội phạm nảy sinh và phát triển.
Việc thực hiện chính sách xã hội, đảm bảo các nguyên tắc của công bằng
xã hội là điều kiện cần thiết cho sự ổn định chính trị, tăng cường pháp chế và
đoàn kết mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội; củng cố ý thức của con người về
cái chung trong các lợi ích, lý tưởng của họ, khơi dậy thái độ tích cực của quần
chúng đối với việc tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội bằng pháp luật;
nhờ đó, ý thức tôn trọng. chấp hành pháp luật cũng được nâng lên một bước và
việc thực hiện pháp luật của các chủ thể trở nên tự giác và chủ động hơn.
2. Yếu tố chính trị

4


Yếu tố chính trị là toàn bộ yếu tố tạo nên đời sống chính trị của xã hội ở
từng giai đoạn lịch sử nhất định, bao gồm môi trường chính trị, hệ thống các
chuẩn mực chính trị, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và quá trình tổ
chức thực hiện chúng; các quan hệ chính trị và ý thức chính trị, hoạt động của hệ
thống chính trị. Cùng với đó là nền dân chủ xã hội và bầu không khí chính trị xã hội. Yếu tố chính trị có ảnh hưởng mạnh mẽ tới các hiệu quả của hoạt động
thực hiện pháp luật của các chủ thể pháp luật, đặc biệt là các cá nhân, cơ quan
nhà nước có thẩm quyền áp dụng pháp luật.
Môi trường chính trị - xã hội của đất nước ta trong những năm qua luôn ổn
định, phát triển bền vững chính là điều kiện thuận lợi đối với hoạt động thực
hiện pháp luật, vì nó củng cố ý thức và niềm tin chính trị của cán bộ, đảng viên
và quần chúng nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng, gia tăng lập trường chính
trị - tư tưởng của các cá nhân có thẩm quyền áp dụng pháp luật. Thực tiễn lích
sử chứng minh tằng, trong thập kỷ cuối cùng của thế kỉ XX, khi mà Liên Xô và
các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu suy thoái, tan rã, một bộ phận không nhỏ
cán bộ, đảng viên, nhân dân đã có sự hoang mang, dao động về tư tưởng, tâm lý;
nhưng nhờ môi trường chính trị ổn định dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản
Việt Nam nên chúng ta đã vượt qua thử thách một cách thành công.

thực hiện pháp luật.
Tính chất, mức độ của nền dân chủ xã hội cũng có ảnh hưởng quan trọng
tới hoạt độngt hực hiện pháp luật, Trong điều kiện xã hội có nền dân chủ rộng
rãi, thông tin đa dạng, phong phú, nhiều chiều, các tầng lớp xã hội có thể thẳng
thắn, công khai, cởi mở bày tỏ chính kiến, quan điểm, nguyện vọng của mình
đối với các vấn đề pháp luật và các cơ quan thực hiện pháp luật hoặc yêu cầu
các cơ quan pháp luật trợ giúp, bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình.
6


Ngược lại, trong điều kiện xã hội thiếu dân chủ, thông tin nghèo nàn, thậm chí bị
bưng bít thì bầu không khí chính trị - xã hội bị ngột ngạt, gò bó, các công dân
không dám nói thật suy nghĩ của lòng mình, không dám đòi hỏi công lý vì e ngại
ý kiến, yêu cầu mà họ đưa ra có thể “ phạm húy” hoặc không “ hợp khẩu vị” của
ai đó.
3. Yếu tố văn hóa - đời sống
Các yếu tố văn hóa - đời sống bao giờ cũng thuộc về một môi trường văn
hóa - xã hội nhất định gắn liền với một phạm vi không gian - xã hội nhất định,
nơi các cá nhân và cộng đồng người tổ chức các hoạt động sống, lao động, sinh
hoạt, cùng nhau tạo dựng, thừa nhân và chia sẻ các giá trị văn hóa, lối sống
phong tục tập quán, lễ nghi… Với những mặt, những khía cạnh biểu hiện của
mình, các yếu tố văn hóa có ảnh hưởng mạnh mẽ đến hoạt động thực hiện pháp
luật, thể hiện trên các điểm sau:
- Các phong tục tập quán trong cộng đồng xã hội có ảnh hưởng nhất định
tới hoạt động thực hiện pháp luật của các tần lớp nhân dân, thể hiện đặc biệt rõ
nét ở khu vực nông thôn. Bên cạnh những ưu điểm rất căn bản, các phong tục,
tập quán ở nông thôn cũng đang bộc lộ những nhược điểm nhất định như việc tổ
chức hội hè, đình đám, ma chay, giỗ chạp nhiều lúc nhiều nơi còn cồng kềnh,
tốn kém và lãng phí, những hủ tục lạc hậu, lỗi thời còn tồn tại, trình độ dân trí
còn thấp; thói hư tật xấu và tệ nạn xã hội phát sinh, tính tích cực chính trị - xã

liên kết các thành viên trong làng xã lại với nhau, mỗi người đều hướng tới
những người khác. Điều đó thể hiện ở mói quan hệ gắn bó, sự quan tâm giúp đỡ
lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đinh, dòng họ, lối xóm ở nông thôn.
Người dân nông thôn thường sống đoàn kết găn bó với quê hương làng xóm, rất

8


coi trọng tình làng nghĩa xóm. Đây là một biểu hiện rất riêng, rất đặc thù của lối
sống nông thôn Việt Nam.
Tính cộng đồng được coi là điều kiện thuận lợi đối với hoạt động thực hiện
pháp luật. Bằng ý thức cộng đồng, nó giúp cho các cán bộ pháp luật dễ dàng hơn
trong việc phổ biến, tuyên truyền và thực hiện các chủ trương, đường lối của
Đảng, chính sach, pháp luật của Nhà nước đến với đông đảo người dân nông
thôn. Sức mạnh của tinh thần đoàn kết giúp cho các cơ quan hành chính, tư pháp
hoàn thành tốt các nhiệm vụ thực thi và bảo vệ pháp luật. Khi truyền thống dân
chủ làng xã được phát huy, người dân cơi mở, thẳng thắn tham gia ý kiến về
những cái được và cái chưa được trong hoạt động thực hiện pháp luật.
Sự đề cao tính cộng đồng và chủ nghĩa tập thể dễ dẫn cán bộ làm công tác
thực thi và bảo vệ pháp luật đến việc đánh mất ý thức về con người cá nhân, cái
tôi bị triệt tiêu, ý thức cá nhân và hành vi các nhân cũng bị đặt vào lối xử thế hòa
cả làng. Tình trạng này khiến cho cán bộ nhà nước khi phải đối mặt với những
việc làm sai trái, khuyết điểm, thậm chí vi phạm pháp luật, thì họ thường tìm
cách né tránh trách nhiệm cá nhân và muốn đó là trách nhiệm tập thể. Bên cạnh
đó tính cộng đồng thường là cái cớ được cán bộ làm công tác thực thi và bảo vệ
pháp luật dùng để biện minh cho thói quen ỷ lại vào tập thể và tâm lý an phận
thủ thường. Chính điều này làm hạn chế năng lực sáng tạo, sự chủ động và quyết
đoán của họ trong điều hành, giải quyết các công việc chung; từ đó, ảnh hưởng
đến hoạt động thực hiện pháp luật.
- Quan hệ dòng họ, thân tộc trong điều kiện xã hội hiện nay nhất là nông

sai, nên hay không nên… Nhờ đó, ý thức tôn trọng, tuân thủ pháp luật trong mỗi
chủ thể cũng được nâng lên một bước.

10


4. Yếu tố pháp luật
Là tổng thế các yếu tố tạo nên đời sống pháp luật của xã hội ở từng giai
đoạn phát triển nhất định bao gồm hệ thống pháp luật, các quan hệ pháp luật…
Bản thân pháp luật được sinh ra là để điều chỉnh các quan hệ xã hội là cơ sở để
các chủ thể thực hiện pháp luật. Song chính các mặt, khía cạnh khác nhau của
các chuẩn mực pháp luật cũng có ảnh hưởng nhất định đến hoạt động thực hiện
pháp luật.
Văn hóa pháp luật được hình thành từ tổng thể các hoạt động xã hội - pháp
luật trên cả phương diện lý luận và thực tiễn, văn hóa pháp luật là hệ thống các
giá trị, chuẩn mực pháp luật được kết tinh từ tri thức pháp luật, tình cảm, niềm
tin đối với pháp luật và hành vi pháp luật; có ảnh hưởng sâu rộng tới các hình
thức pháp luật từ tuân thủ, chấp hành, sử dụng cho tới áp dụng pháp luật. Văn
hóa pháp luật được thể hiện ra trong đời sống pháp luật thông qua quá trình thực
hiện pháp luật ( hành vi pháp luạt và lối sống theo pháp luật của các chủ thể).
Giữa văn hóa pháp luật và hoạt động thực hiện pháp luật có mối quan hệ chặt
chẽ với nhau. Văn hóa pháp luật là cơ sở nền tảng khuôn mẫu tư duy và chuẩn
mực hành vi của hoạt động thực hiện pháp luật, có định hướng đúng đắn. Ngược
lại hoạt động thực hiện pháp luật có tác dụng bổ sung làm phong phú sâu sắc
thêm cho các giá trị chuẩn mực của văn hóa pháp luật.
Các yếu tố truyền thống cũng có ảnh hưởng không nhỏ đối với hoạt động
thực hiện pháp luật trong giai đoạn hiện tại. Sự quản lý của nhà nước bằng pháp
luật là nhằm khắc phục tính thiển cận, cục bộ trong quá trình phát triển sản xuất
xây dựng làng xã trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội. Thông qua pháp luật nhà
nước nhắc nhở duy trì mọi nghĩa vụ của người dân và làng xã đối với nhà nước

12


II. Liên hệ tình hình thực tiễn hoạt động thực hiện pháp luật ở nước ta
hiện nay
Việt Nam đã và đang trên đà hội nhập với nền kinh tế thế giới với muôn
vàn khó khăn và thử thách, cũng chính vì lẽ đó mà nhà nước ta đã ra sức củng
cố, xây dựng và ban hành các chuẩn mực pháp luật và mong muốn được thực
hiện một cách tích cực trong thực tế đời sống. Đảng và nhà nước chú trọng nâng
cao ý thức pháp luật cho các đối tượng chủ thể khác nhau, trước hết là phải đẩy
mạnh công tác phổ biến, tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho họ bằng nhiều
biện pháp khác nhau. Về vấn đề này, Nghị quyết số 61/2007/NQ-CP ngày
7/12/2007 của Chính phủ về việc tiếp tục thực hiện hóa Chỉ thị số 32-CT/TW
của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa IX) về tăng cường lãnh đạo của Đảng
trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cáo ý thức chấp hành pháp
luật của cán bộ, nhân dân đã chỉ rõ: “Sử dụng, khai thác và vận dụng linh hoạt
các hình thức, phương pháp phổ biến, giáo dục pháp luật đảm bảo tính phù hợp
giữa phổ biến, giáo dục pháp luật với tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp ký, hòa
giải cơ sở, giải quyết tranh chấp”.
Ở nước ta hiện nay đã có đủ các loại hình báo in, báo nói, báo hình và báo
điện tử Internet. Hiện nay nước ta có 553 cơ quan báo chí, với 713 ấn phẩm, số
lượng bản báo được phát hành mỗi năm khoảng 600 triệu bản. Hệ thống phát
thanh gồm hàng trăm đài truyền hình, ngày càng phát triển mở rộng… Với lực
lượng hùng hậu đó, các phương tiện thông tin đại chúng có thể làm tốt vai trò
cung cấp thông tin một cách đầy đủ, đa dạng hơn về các sự việc, sự kiện, hiện
tượng pháp lý xảy ra trong đời sống pháp luật ở các địa phương cũng như trên cả
nước; cung cấp những tri thức pháp luật cần thiết cho các tầng lớp nhân dân;
tuyên truyền cho các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của
Nhà nước, biểu dương tấm gương “người tốt, việc tốt”…
13

3. Ngọ Văn Nhân, Giáo trình xã hội học (chương 4), Nxb. Thông tin và Truyền
thông, Hà Nội, 2012.

15