PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG
1. CÁC KHÁI NIỆM CHUNG:
1.1Khái niệm tài sản:
Tài sản trong quan hệ dân sự gồm vật, tiền, giấy tờ có giá trị bằng tiền và các quyền
tài sản
• Vật: Những vật chất đang tồn tại trong tự nhiên, đang được hình thành trong
tương lai
• Tiền: Loại hàng hóa có giá trị đặc biệt, dùng để làm công cụ thanh toán, trao đổi
hàng hóa
• Giấy tờ có giá trị bằng tiền: Ngân phiếu, trái phiếu, cổ phiếu,…
• Quyền tài sản: Quyền yêu cầu người khác thực hiện nghĩa vụ tài sản.
1.2 Phân loại tài sản:
Gồm các loại tài sản:
• Bất động sản và động sản
- Bất động sản là các tài sản bao gồm:
+ Đất đai;
+ Nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền
với nhà, công trình xây dựng đó;
+ Các tài sản khác gắn liền với đất đai;
+ Các tài sản khác do pháp luật quy định.
- Động sản là những tài sản không phải là bất động sản. Động sản có đặc điểm là
không gắn cố định với một không gian, vị trí nhất định và có thể di, dời được như:
máy, thiết bị, phương tiện vận chuyển, dây chuyền công nghệ....
• Hoa lợi, lợi tức
- Hoa lợi: là sản vật tự nhiên mà tài sản mang lại.
Ví dụ: hoa quả của cây, trứng do gia cầm đẻ ra, gia súc nhỏ do mẹ chúng sinh ra.
- Lợi tức: là các khoản lợi thu được từ việc khai thác tài sản. Thông thường lợi tức
được tính ra thành một số tiền nhất định.
Ví dụ: khoản tiền thu được từ việc cho thuê nhà, tiền lãi thu được từ việc cho vay tài
sản.
• Vật chính và vật phụ

- Vật đặc định là vật phân biệt được với các vật khác bằng những đặc điểm riêng về
ký hiệu, hình dáng, màu sắc, chất liệu, đặc tính, vị trí.
Khi thực hiện nghĩa vụ chuyển giao vật đặc định thì phải giao đúng vật đó.
Ví dụ: bức tranh cổ của một họa sĩ, các loại đồ cổ quý hiếm…
• Vật đồng bộ
- Vật đồng bộ là vật gồm các phần hoặc các bộ phận ăn khớp, liên hệ với nhau hợp
thành chỉnh thể mà nếu thiếu một trong các phần, các bộ phận hoặc có phần hoặc bộ
phận không đúng quy cách, chủng loại thì không sử dụng được hoặc giá trị sử dụng
của vật đó bị giảm sút.
- Ví dụ: Bộ bàn ghế, bộ tem thư, bộ tranh, các thiết bị đồng bộ, đôi giày, đôi dép…
-theo nguyên tắc vật đồng bộ là đối tượng thống nhất trong các giao dịch dân sự.
Ví thế khi thực hiện nghĩa vụ chuyển giao vật đồng bộ thì phải chuyển giao toàn bộ
các phần hoặc các bộ phận hợp thành, trừ trường hợp có thoả thuận khác.
• Quyền tài sản
- Quyền tài sản là quyền trị giá được bằng tiền và có thể chuyển giao trong giao
dịch dân sự, kể cả quyền sở hữu trí tuệ.
- Quyền tài sản là một khái niệm pháp lý bao hàm tất cả quyền, quyền lợi và lợi tức
liên quan đến quyền sở hữu, nghĩa là người chủ sở hữu được hưởng một hay những
quyền lợi khi làm chủ tài sản đó. Vì thế quyền tài sản có thể trở thành đối tượng của
một hợp đồng dân sự cụ thể.
2
PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG
1.3Khái niệm về quyền sở hữu:
- Quyền sở hữu là hệ thống các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành nhằm
điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình chiếm hữu, định đoạt tài sản
của chủ sở hữu
- Mức độ xử sự mà pháp luật cho phép một chủ thể được thực hiện các quyền năng
chiếm hữu, sử dụng, định đoạt trong điều kiện nhất định
- Quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài
sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luật.

Nghĩa là pháp luật vẫn công nhận quyền chiếm hữu của chủ sở hữu, dù rằng người
đó không trực tiếp nắm giữ và chi phối. Quyền chiếm hữu của chủ sở hữu chỉ chấm
dứt hoàn toàn khi chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu của mình; đã quyết định bán, trao
đổi, tặng cho,… hoặc theo các căn cứ được quy định
2.1.1 Chiếm hữu hợp pháp
Là hình thức chiếm hữu tài sản có căn cứ pháp luật. Sự chiếm hữu được coi là
hợp pháp, trước hết đó là sự chiếm hữu tài sản của chủ sở hữu. Người không phải là
chủ sở hữu mà chiếm hữu thì được coi là chiếm hữu hợp pháp khi có những căn cứ
sau:
- Người được chủ sở hữu ủy quyền quản lý tài sản : Khi chủ sở hữu uỷ quyền
quản lý tài sản cho người khác thì người được uỷ quyền thực hiện quyền chiếm hữu
tài sản đó trong phạm vi, theo cách thức, thời hạn do chủ sở hữu xác định
- Người được chuyển giao quyền chiếm hữu thông qua giao dịch dân sự phù
hợp với ý chí của chủ sở hữu. Người được giao tài sản có quyền sử dụng tài sản
được giao, được chuyển quyền chiếm hữu, sử dụng tài sản đó cho người khác, nếu
được chủ sở hữu đồng ý.
- Người phát hiện và giữ các tài sản vô chủ, tài sản bị đánh rơi, bị bỏ quyên, bị
chôn dấu, bị chìm đắm phù hợp với các điều kiện do pháp luật quy định.
- Các trường hợp khác do pháp luật quy định như: Chiếm hữu trên cơ sở một
mệnh lệnh của một cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc do pháp luật quy định có
quyền đương nhiên chiếm hữu vật.
- Ví dụ: Các cơ quan công an, Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân, theo
chức năng và thẩm quyền có quyền thu giữ và chiếm hữu tang vật trong quá trình
điều tra, truy tố, xét xử.
2.1.2 Chiếm hữu bất hợp pháp
4
PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG
Là việc chiếm hữu của một người đối với một tài sản mà không dựa trên những
cơ sở của pháp luật. Cụ thể là những trường hợp mà người chiếm hữu một tài sản
nhưng không phải là chủ sở hữu hoặc không chiếm hữu theo những căn cứ do Bộ

ra, hoa quả trên cây, gia súc nhỏ do mẹ chúng sinh ra,…
5
PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG
Ví dụ: Ông A là chủ sở hữu của một vườn cây ăn trái rộng 5 ha, ông A có quyền
sử dụng trái cây trong khu vườn của mình để tặng, bán,…
Như vậy, việc sử dụng một tài sản là một trong những quyền năng quan trọng
và có ý nghĩa thực tế của chủ sở hữu. Chủ sở hữu có toàn quyền khai thác công
dụng, hưởng hoa lợi, lợi tực của tài sản theo ý chí tùy nghi của mình. Thông
thường, chủ sở hữu trực tiếp sử dụng tài sản của mình nhưng cụ thể được chuyển
giao cho người khác trên cơ sở một hợp đồng hợp pháp của chủ sở hữu.
Quyền sử dụng của người không phải là chủ sở hữu:
Quyền sử dụng tài sản có thể được chuyển giao cho người khác thông qua hợp
đồng hoặc theo quy định của pháp luật. Người không phải là chủ sở hữu có quyền
sử dụng tài sản đúng tính năng, công dụng, đúng phương thức.
VD: A là chủ sở hữu một căn nhà cho thuê, B có nhu cầu thuê căn nhà của A. A
và B đã thỏa thuận và ký hợp đồng ở UBND nên B có quyền sử dụng nhà theo
những thỏa thuận đã ký với A.
-Trong một số trường hợp khác mà pháp luật quy định, cơ quan hoặc tổ chức
cũng có quyền sử dụng tài sản trên cơ sở một văn bản của cơ quan nhà nước có
thẩm quyền. Ví dụ: Cơ quan, tổ chức sử dụng tài sản bị trưng dụng.
-Người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình cũng có quyền sử
dụng tài sản theo quy định của pháp luật.
VD: Sau 1975, hòa bình lập lại, nhân dân tiến hành khai hoang ruộng đất để làm
ăn sinh sống. Hiện nay, nhà nước đã công nhận và cấp quyền sở hữu đất cho họ..
Tóm lại: Quyền sử dụng là một quyền năng mà pháp luật quy định cho chủ sở
hữu (hoặc người chiếm hữu hợp pháp) được phép sử dụng các tài sản của mình
nhằm đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt hoặc sản xuất, kinh doanh. Nhưng việc sử
dụng đó không được gây thiệt hại và làm ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước, lợi
ích công cộng, quyền, lợi ích hợp pháp của người khác, trái với đạo đức xã hội.
2.3 Quyền định đoạt

định đoạt tài sản , người được ủy quyền phải thực hiện việc định đoạt theo phương
pháp, cách thức phù hợp với ý chí và lợi ích của chủ sở hữu.
Trong thực tế có những trường hợp tuy không phải là chủ sở hữu , chủ sở hữu
không ủy quyền hay việc định đoạt có thể không theo ý chí của chủ sở hữu nhưng
theo quy định của pháp luật những người đó vẫn có quyền định đoạt. Đó là việc cơ
quan , tổ chức bán đấu giá theo quy định của pháp luật; chấp hành viên bán đấu giá
tài sản nếu hết thời hạn; đã thỏa thuận mà người vay không trả được tiền vay ..
Ngoài ra , vì lợi ích chung của xã hội và để đảm bảo ổn định giao lưu dân sự
trong những trường hợp nhất định Bộ luật dân sự còn quy định việc hạn chế quyền
định đoạt tài sản của chủ sở hữu . Đó là những trường hợp bị kê biên , hoặc tài sản
đã được đem đi làm vật bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ . Nếu các quan hệ đặt
cọc , thế chấp chấm dứt , quyết định kê biên tài sản cả cơ quan nhà nước cơ thẩm
quyền không còn hiệu lực, thì quyền định đoạt của chủ sở hữu lại được khôi phục .
Khi những tài sản đem bán, đổi là cổ vật, là di tích lịch sử, văn hóa thì Nhà nước có
quyền ưu tiên mua. Trong trường hợp tổ chức, cá nhân có quyền ưu tiên mua đối
với tài sản nhất định theo quy định của pháp luật, thì khi bán tài sản, chủ sở hữu
phải dành quyền ưu tiên mua cho tổ chức, cá nhân đó.
7