XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT

MỞ ĐẦU
Có thể dễ dàng nhận thấy, pháp luật kể từ khi ra đời cho đến nay luôn được coi là
phương tiện hiệu quả nhất để nhà nước điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm quản lý xã
hội. Pháp luật là hệ thống các chuẩn mực hành vi và mang tính bắt buộc thực hiện. Khi
xây dựng và ban hành các chuẩn mực pháp luật, nhà nước luôn luôn mong muốn chúng
được thực hiện một cách tích cực trong thực tế xã hội. Tuy nhiên, việc thực hiện pháp
luật không hẳn là dễ dàng mà nó có rất nhiều yếu tố tác động đến. Để hiểu sâu vào vấn
đề này, em xin chọn đề tài bài tập học kì : Phân tích các yếu tố xã hội tác động đến
hoạt động thực hiện pháp luật ? Liên hệ với tình hình thực tiễn áp dụng pháp luật
hiện nay ở nước ta hiện nay?
NỘI DUNG
I.Các yếu tố xã hội tác động đến hoạt động thực hiện pháp luật
1. Yếu tố kinh tế
Yếu tố kinh tế bao gồm tổng thể các điều kiện, hoàn cảnh về kinh tế - xã hội, hệ
thống các chính sách kinh tế, chính sách xã hội và việc triển khai thực hiện, áp dụng
chúng trong thực tế xã hội. Nền kinh tế - xã hội phát triển năng động, bền vững sẽ là
điều kiện thuận lợi cho hoạt động thực hiện pháp luật, tác động tích cực tới việc nâng
cao hiểu biết pháp luật, ý thức pháp luật của các tầng lớp xã hội. Ngược lại, nền kinh tế
- xã hội chậm phát triển, kém năng động và hiệu quả sẽ có thể ảnh hưởng tiêu cực tới
việc thực hiện pháp luật của các chủ thể pháp luật. Yếu tố kinh tế là nền tảng của sự
nhận thức, hiểu biết pháp luật và thực hiện pháp luật nên có tác động mạnh mẽ tới hoạt
động thực hiện pháp luật của các chủ thể pháp luật.
Điều kiện kinh tế - xã hội có ảnh hưởng rất quan trọng đến lợi ích và do đó, tác động
đến tư tưởng, quan điểm, thái độ, niềm tin của các tầng lớp nhân dân đối với pháp luật.
Khi nền kinh tế - xã hội phát triển, đời sống vật chất của các tầng lớp dân cư được cải
thiện, lợi ích kinh tế được đảm bảo thì nhân dân sẽ phấn khởi, tin tưởng vào đường lối
kinh tế, chính sách pháp luật, sự lãnh đạo của Đảng và hoạt động điều hành, quản lý của
Nguyễn Thị Quỳnh Trâm – MSSV: 351419


pháp luật; đồng thời sẽ tạo ra những quan niệm, hành vi sai lệch trong thực hiện pháp
luật, lấy đồng tiền làm thước đo để đánh giá các quan hệ giữa người với người. Đây lại
Nguyễn Thị Quỳnh Trâm – MSSV: 351419

2


XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT

là nguyên nhân phát sinh các hành vi trái pháp luật, là môi trường cho các loại tội phạm
nảy sinh và phát triển.
Việc thực hiện chính sách xã hội, đảm bảo các nguyên tắc của công bằng xã hội có ý
nghĩa hết sức quan trọng đối với hoạt động thực hiện pháp luật. Nó là điều kiện cần
thiết cho sự ổn định chính trị, tăng cường pháp chế và đoàn kết mọi tầng lớp nhân dân
trong xã hội; củng cố ý thức của con người về cái chung trong các lợi ích, lý tưởng của
họ, khơi dậy thái độ tích cực của quần chúng đối với việc tham gia quản lý nhà nước,
quản lý xã hội bằng pháp luật; nhờ đó, ý thức tôn trọng, chấp hành pháp luật cũng được
nâng lên một bước và việc thực hiện pháp luật của các chủ thể trở nên tự giác và chủ
động hơn.
2. Yếu tố chính trị
Yếu tố chính trị là toàn bộ các yếu tố tạo nên đời sống chính trị của xã hội ở từng giai
đoạn lịch sử nhất định, bao gồm môi trường chính trị, hệ thống các chuẩn mực chính trị,
chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và quá trình tổ chức thực hiện chúng; các
quan hệ chính trị và ý thức chính trị; hoạt động của hệ thống chính trị; cùng với đó là
nền dân chủ xã hội và bầu không khí chính trị - xã hội. Yếu tố chính trị có ảnh hưởng
mạnh mẽ tới hiệu quả của hoạt động thực hiện pháp luật của các chủ thể pháp luật, đặc
biệt là các cá nhân, cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng pháp luật.
Môi trường chính trị - xã hội của đất nước ta trong những năm qua luôn ổn định,
phát triển bền vững chính là điều kiện thuận lợi đối với hoạt động thực hiện pháp luật,
vì nó củng cố ý thức và niềm tin chính trị của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân

pháp luật, sẵn sàng sử dụng quyền chủ thể của mình trong thực hiện pháp luật hoặc yêu
cầu cơ quan pháp luật trợ giúp, bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình. Ngược
lại, trong điều kiện xã hội thiếu dân chủ, thông tin nghèo nàn, thậm chí bưng bít thì bầu
không khí chính trị - xã hội bị ngột ngạt, gò bó, các công dân không dám nói thật suy
nghĩ của lòng mình, không dám đòi hỏi công lý vì e ngại nhiều điều.
3. Yếu tố văn hóa – lối sống
Các yếu tố văn hóa – lối sống bao giờ cũng thuộc về một môi trường văn hóa – xã hội
nhất định và gắn liền với một phạm vi không gian – xã hội nhất định, nơi các cá nhân và
cộng đồng người tổ chức các hoạt động sống, lao động, sinh hoạt,cùng nhau tạo dựng,
thừa nhận và chia sẻ các giá trị văn hóa, lối sống, phong tục, tập quán, lễ nghi, tín
Nguyễn Thị Quỳnh Trâm – MSSV: 351419

4


XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT

ngưỡng… Với những mặt, những khía cạnh biểu hiện của mình, các yếu tố văn hóa có
ảnh hưởng mạnh mẽ đến hoạt động thực hiện pháp luật, thể hiện trên các điểm sau:
Các phong tục, tập quán trong cộng đồng xã hội có ảnh hưởng nhất định tới hoạt
động thực hiện pháp luật của các tầng lớp nhân dân, thể hiện rõ nét ở khu vực nông
thôn. Bên cạnh những ưu điểm căn bản, các phong tục tập quán ở nông thôn cũng đang
bộc lộ những yếu điểm nhất định như việc tổ chức hội hè, đình đám, ma chay, giỗ chạp
nhiều lúc, nhiều nơi còn cồng kềnh, tốn kém và lãng phí; những hủ tục lạc hậu, lỗi thời
còn tồn tại; trình độ dân trí còn thấp; thói hư tật xấu và tệ nạn xã hội phát sinh; tính tích
cực chính trị - xã hội của mỗi người dân còn hạn chế …Những hiện tượng này gây khó
khăn cho việc thực hiện đúng đắn pháp luật đồng thời là những hành vi vi phạm pháp
luật, coi thường kỉ cương, phép nước, cần phải có biện pháp xử lý nghiêm minh, thích
đáng.
Lối sống đô thị và lối sống nông thôn có ảnh hưởng khác nhau tới hoạt động thực

nước, khi phải đối mặt với những việc làm sai trái, khuyết điểm, thậm chí vi phạm pháp
luật, thì họ thường tìm cách né tránh trách nhiệm cá nhân và đổ cho đấy là trách nhiệm
tập thể. Bên cạnh đó, tính cộng đồng thường là cái cớ được cán bộ làm công tác thực thi
là bảo vệ pháp luật dùng để biện minh cho thói quen ỷ lại vào tập thể. Chính điều đó
làm hạn chế năng lực sáng tạo, sự chủ động và quyết đoán của họ trong điều hành, giải
quyết các công việc chung; từ đó ảnh hưởng đến hoạt động thực hiện pháp luật.
Quan hệ dòng họ, thân tộc trong điều kiện xã hội hiện nay, nhất là ở nông thôn cũng
đang bộc lộ những tác động tích cực và tiêu cực của nó đối với việc thực hiện pháp luật.
Mặt tích cực là quan hệ họ hàng tạo sự đoàn kết nhất trí, tương trợ lẫn nhau, động viên
lẫn nhau những lúc khó khăn; quan hệ họ hàng là cơ sở để hình thành nên tình cảm quê
hương, cội nguồn, có giá trị trong đời sống tinh thần của người dân. Niềm tự hào về
truyền thống của dòng họ có thể là nhân tố tích cực thúc đẩy các chủ thể thực hiện pháp
luật tích cực, nhiệt tình hơn. Những tác động tiêu cực là quan hệ thân tộc dễ làm nảy
sinh tính cục bộ, hẹp hòi trong sự đánh giá, nhìn nhận các dòng họ khác, sự ganh ghét,
kìm hãm lẫn nhau hoặc có thể bị lợi dụng, lôi kéo vào sự tranh chấp quyền lực của cá
nhân hay dòng họ nào đó trong làng xã. Những hiện tượng đó đã và đang gây cản trở
đối với hoạt động thực hiện pháp luật.

Nguyễn Thị Quỳnh Trâm – MSSV: 351419

6


XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT

Các phương tiện thông tin đại chúng, như báo viết, báo hình, báo nói và báo điện tử
thường xuyên đăng tải thông tin về các sự kiện, hiện tượng pháp luật xảy ra trong xã
hội, hoạt động thực hiện pháp luật của các tầng lớp xã hội và của các cơ quan chức
năng, nêu lên những tấm gương tiêu biểu trong việc thực hiện pháp luật. Những thông
tin đó ở chừng mực khác nhau tác động đến suy nghĩ, nhận thức và hành vi của mỗi

cụ thể, trực tiếp là hành vi pháp luật và lối sống theo pháp luật của các chủ thể. Giữa
văn hóa pháp luật và hoạt động thực hiện pháp luật có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
Văn hóa pháp luật và cơ sở, nền tảng của hoạt động thực hiện pháp luật, định hướng
đúng đắn cho quá trình thực hiện pháp luật của các cá nhân, cơ quan nhà nước có thẩm
quyền thực thi và bảo vệ pháp luật cũng như của từng công dân. Ngược lại, hoạt động
thực hiện pháp luật có tác dụng bổ sung, làm phong phú và sâu sắc thêm cho các giá trị,
chuẩn mực của văn hóa pháp luật.
Các yếu tố truyền thống cũng có ảnh hưởng không nhỏ đối với hoạt động thực hiện
pháp luật trong giai đoạn hiện tại. Quá trình tổ chức và duy trì các hoạt động sống, lao
động và sinh hoạt của xã hội truyền thống đã làm nảy sinh một nét đặc trưng của hoạt
động quản lý – tính tự quản. Trong quá trình phát triển, pháp luật thừa nhận làng có lệ
riêng của mình, miễn là lệ làng không trái với các nguyên tắc, quy định của pháp luật.
Trong xã hội nông thôn hiện nay, sự quản lý của Nhà nước bằng pháp luật và lệ làng
đang là những yếu tố cơ bản, trực tiếp ảnh hưởng tới hoạt động thực hiện pháp luật của
các chủ thể. Vấn đề là ở chỗ, mỗi chủ thể nhìn nhận như thế nào về vị trí, vai trò và sự
ảnh hưởng của mỗi yếu tố. Chẳng hạn, do trình độ kiến thức, hiểu biết pháp luật còn
nhiều hạn chế, sự lạc hậu về thông tin pháp luật nên có những cán bộ cấp xã, nhất là ở
vùng sâu, vùng xa, đề cao vai trò của lệ làng, coi sức mạnh của tính tự quản còn mạnh
hơn cả sự quản lý, điều hành bằng pháp luật của Nhà nước. Trên thực tế thì cả sự quản
lý của Nhà nước bằng pháp luật, cả tính tự quản đều hết sức quan trọng và cần thiết,
chúng có vai trò khác nhau trong công tác quản lý xã hội nông thôn. Vì thế cần kết hợp
hài hòa cả hai hình thức quản lý này trong hoạt động thực hiện pháp luật.
Sự tồn tại dai dẳng của pháp luật do các chế độ cũ để lại có ảnh hưởng nhất định
đến việc thực hiện pháp luật hiện hành. Cho đến nay, vẫn còn một bộ phận người dân bị
ảnh hưởng nặng nề bởi hệ thống pháp luật của chế độ phong kiến và thực dân trước đây.
Có tình trạng trên đây một phần là do tính chất tàn khốc của các hình phạt được quy
Nguyễn Thị Quỳnh Trâm – MSSV: 351419

8


Nguyễn Thị Quỳnh Trâm – MSSV: 351419

9


XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT

Hiện nay, tuy nhà nước triển khai rất nhiều biện pháp nhằm nâng cao ý thức thực
hiện pháp luật trong mỗi người dân và các tổ chức, tuy nhiên, vẫn còn nhiều điều
còn hạn chế, dẫn đến việc thực hiện pháp luật không hoàn chỉnh và không khách
quan. Thực tiễn cho thấy vẫn còn 1 số lượng không nhỏ người dân coi thường việc
thực hiện pháp luật. Lý do dẫn đến điều này có thể là do ý thức cá nhân, môi
trường sống, điều kiện kinh tế… Ví dụ cụ thể: theo thống kê của Viện kiểm sát
nhân dân tối cao, số người vi phạm pháp luật hình sự bị khởi tố, truy tố, xét xử
trong 5 năm (từ năm 2003 đến 2007), như sau: Năm 2003 khởi tố 4.578 người,
truy tố 3.260 người, xét xử 2.940 người. Năm 2004 khởi tố 5.138 người, truy tố
3.421 người, xét xử 2.930 người. Năm 2005 khởi tố 6.420 người, truy tố 4.172
người, xét xử 3.404 người. Năm 2006 khởi tố 7.818 người, truy tố 5700 người, xét
xử 5.171 người. Năm 2007 khởi tố 8.394 người, truy tố 5.889 người, xét xử 5.247
người. Số người chưa thành niên có nguy cơ vi phạm pháp luật là 71.581 người.
Nhìn vào con số cụ thể nêu trên có thể dễ dàng nhận thấy rằng càng ngày càng có
nhiều người không tham gia thực hiện pháp luật đúng đắn. Đây là con số đáng báo
động và đặt ra thách thức lớn đối với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong
việc tuyên truyền và quản lý trong hoạt động thực hiện pháp luật.

KẾT LUẬN
Qua những phân tích trên đây về các yếu tố xã hội ảnh hưởng tới hoạt động thực hiện
pháp luật, có thể nhận thấy rằng để việc thực hiện pháp luật được hiệu quả và chặt chẽ
thì cần có các biện pháp giải quyết các điểm hạn chế của các yếu tố xã hội nêu trên.
Điều đó cần sự phán đoán và có biện pháp đúng đắn của các cơ quan nhà nước có