SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

MỤC LỤC
Tên nội dung

Trang

I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Phạm vi nghiên cứu
5. Phương pháp nghiên cứu
II. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lí luận
2. Thực trạng
a, Thuận lợi, khó khăn
b, Thành công, hạn chế
c, Mặt mạnh, mặt yếu
d, Các nguyên nhân, các yếu tố tác động
e, Phân tích đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra
3. Giải pháp, biện pháp
a. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp.
b. Nội dung, điều kiện và cách thực hiện biện pháp, giải pháp
b.1. Lồng ghép GDBT thông qua các bài học cụ thể
b.2. Lồng ghép GDBT thông qua tiết sinh hoạt tập thể
b..3. Đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc ....
c. Điều kiện để thực hiện các biện pháp, giải pháp
d. Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp
e. Kết quả khảo nghiệm.
4. Kết quả

15
15
15
16
16
16
19


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

1. Lý do chọn đề tài
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến giáo dục. Người thường
xuyên theo dõi và có những lời chỉ dạy quý giá cho những người làm công tác
giáo dục. Người đã từng nói “ Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích
trăm năm thì phải trồng người ” đã trở thành khẩu hiệu của tất cả các trường. Đó
cũng chính là nguồn động lực tinh thần to lớn để các thầy giáo, cô giáo nỗ lực
làm tốt nhiệm vụ vẻ vang của mình. Và Người cũng khẳng định “ Trường học
của chúng ta là trường học của chế độ dân chủ, nhân dân nhằm mục đích đào tạo
những công dân và cán bộ tốt, những người chủ tương lai của đất nước”. Đúng
vậy không có giáo dục sẽ không có thể có những người chủ tương lai của nước
nhà. Dù ở thời đại nào, đất nước nào, dân tộc nào muốn phát triển về mọi mặt thì
trước hết phải có giáo dục, không có giáo dục đất nước sẽ không phất triển
được. Nền giáo dục là thước đo đánh giá sự phát triển phồn thịnh của mỗi quốc
gia, mỗi dân tộc đồng thời nó cũng đảm bảo cho sự phát triển về kinh tế, chính
trị xã hội của quốc gia đó và dân tộc đó, trong đó có giáo dục bảo vệ môi trường
cũng như việc nâng cao ý thức giữ gìn bảo vệ môi trường của mỗi người dân.
Bảo vệ môi trường là một trong nhiều mối quan tâm mang tính toàn cầu.
Ở nước ta bảo vệ môi trường đang là vấn đề được quan tâm sâu sắc. Nghị quyết
số 41/NQ-TW ngày 15 tháng 11 năm 2014 của bộ chính trị về tăng cường công

vệ sinh chung, ăn kẹo sinh gôm trong lớp, vứt xả rác bừa bãi, không có ý thức
trong bảo vệ cây xanh, bảo vệ bàn ghế và cơ sở vật chất của nhà trường... Đó
cũng chính là những trăn trở của người làm giáo dục. Phải làm thế nào? Có biện
pháp gì để giáo dục cho thế hệ trẻ trở thành những người có tài đồng thời và có
đức? Chính vì thế đòi hỏi ngành giáo dục không những truyền thụ tri thức cho
học sinh mà phải còn chú trọng đến việc giáo dục cho thế hệ trẻ trở thành người
hiểu biết, có lòng nhân ái và là những người có ích cho xã hội.
Trong thực tế hiện nay khi giáo dục về môi trường có nhiều thuận lợi hơn
đó là qua thông tin đại chúng, qua tranh ảnh, một số hoạt động ở ngoài thực tế
tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống của con người nên học sinh một
phần nào cũng am hiểu hơn. Nhưng bên cạnh đó sự nhận thức về môi trường của
một số học sinh còn yếu kém một phần do ý thức của các em, một phần trong
các năm vừa qua chưa có sự chỉ đạo thống nhất đưa giáo dục môi trường vào các
bậc học, và chưa có môn học riêng về môi trường, có chỉ là sự cập nhật, lồng
ghép vào trong các môn như tiếng Việt, Khoa học, Địa lý... Nên mức độ tiếp thu
của học sinh còn hạn chế.
Vì vậy trong giảng dạy ngoài việc truyền thụ kiến thức cơ bản, đồng thời
phải lồng ghép việc giáo dục cho học sinh có ý thức bảo vệ môi trường trong
sạch, lành mạnh không những đem lại lợi ích cho hôm nay mà cho cả mai sau.
Học sinh là những chủ nhân trương lai của đất nước, chúng ta phải làm sao cho
GV: Nguyễn Thị Nhung

3

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

thế hệ học sinh có ý thức và góp sức mình vào công cuộc bảo vệ môi trường.


4

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

5. Phương pháp nghiên cứu
- Kinh nghiệm giáo dục của bản thân trong quá trình giảng dạy.
- Trao đổi với các bộ phận môi trường.
- Nghiên cứu tài liệu liên quan.
II. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lí luận
Trong chương trình Tiểu học mới, vấn đề giáo dục môi trường đã được đề
cập đến, có môn đã dành hẳn một chương nói về môi trường như môn Khoa học
(SGK trang 127) hoặc có bài đề cập đến môi trường như: Mở rộng vốn từ Bảo
vệ môi trường (Luyện từ và câu SGK trang 115), Luật bảo vệ môi trường
(Chính tả SGK trang 103).
Một số bài có một phần nội dung liên quan đến môi trường nhưng SGK
chưa yêu cầu đi sâu khai thác. Ví dụ chương “Vật chất và năng lượng” (Khoa
học) hay “Sông ngòi”, “Vùng biển nước ta” (Địa lý)
Tuy nhiên kiến thức về môi trường vẫn còn mờ nhạt, giáo dục môi trường
chưa được tách ra như một môn học, một số kiến thức chưa thật sự gần gũi với
đời sống xung quanh của các em như khu bảo tồn thiên nhiên SGK/ 115, khu

bảo tồn đa dạng sinh học SGK/ 126 do đó việc tiếp thu của học sinh còn nhiều
khó khăn.
Gần đây nhất, đầu năm học 2008-2009 Sở Giáo dục Đắk Lắk, Phòng
Giáo dục và Đào tạo Krông Ana đã triển khai lồng ghép giáo dục môi trường

* Khó khăn:
- Ý thức bảo vệ môi trường của một số học sinh chưa cao.
- Một số phụ huynh chưa quan tâm đến con em của mình, các em thường
ăn sáng trước cổng trường nên việc xả rác chưa đúng quy định còn nhiều.
- Việc thu gom rác thải của nhiều hộ gia đình xung quanh khu vực trường
chưa tốt.
b) Thành công và hạn chế
* Thành công:
Bản thân tôi đã xác định đúng mục tiêu của bài học đồng thời đã lồng
ghép giáo dục môi trường vào từng bài cụ thể và đạt được kết quả cao trong
việc dạy và học. Kết quả cho thấy học sinh trường tôi đã tự giác vệ sinh lớp học,
bỏ rác, tiểu tiện đúng nơi quy định.
Bên cạnh sự cố gắng của bản thân, tôi còn nhận được sự ủng hộ của các
bậc phụ huynh. Và đặc biệt là những tiến bộ hàng ngày của học sinh, các em đã
GV: Nguyễn Thị Nhung

6

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

có sự tiến bộ rõ rệt về bảo vệ môi trường trong lớp học, trong nhà trường. Sự
tiến bộ và chăm ngoan của các em đã làm tôi thêm vui, thêm phấn chấn và tự tin
vào thành công của mình.
* Hạn chế:
- Công tác giáo dục môi trường đối với một số giáo viên thực hiện chưa
thường xuyên, còn đối phó chỉ dừng lại ở các tiết thao giảng, dự giờ...
- Giáo viên tuân thủ cung cấp những kiến thức mà sách giáo khoa và sách


nhằm đưa các em gần gũi với thực tế, thực hành cho các em thói quen bảo vệ
môi trường ở nhà cũng như ở trường.

* Mặt yếu:
- Công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức rất hạn chế trên địa bàn toàn
xã vì nhà dân ở theo cụm rãi rác không tập trung.
- Việc bố trí cho học sinh tham gia vệ sinh nơi công cộng còn quá ít.
- Chưa có điều kiện tổ chức cho học sinh tham quan những nơi có tác
động xấu như khí thải của nhà máy, nước thải của các khu công nghiệp, bãi rác
lớn của
khu đông dân cư ảnh hưởng đến môi trường sống xung quanh.
d) Nguyên nhân
Qua thực tế giảng dạy nhiều năm ở lớp 4, 5, bản thân tôi được gần gũi
tiếp xúc trao đổi với học sinh, với phụ huynh học sinh, với đồng nghiệp trong
trường để đi đến kết luận. Tình trạng học sinh lớp 4, 5 chưa quan tâm đên việc
bảo vệ môi trường là do những nguyên nhân chủ yếu sau:
+ Do phần lớn là các em ở vùng nông thôn.
+ Do các em chưa có động cơ, thái độ đúng đắn trong việc học bảo vệ
môi trường.
+ Do các em chưa nắm vững được cách bảo vệ môi trường là những công
việc gì.
+ Do các em chưa hiểu thế nào là bảo vệ môi trường?
+ Nhiều em còn có hoàn cảnh khó khăn, các em ít có điều kiện để tìm
hiểu về môi trường
e) Phân tích và đánh giá các vấn đề thực trạng đã nghiên cứu.
Hiện nay, hiện tượng ô nhiễm môi trường đã lan tràn ở khắp mọi nơi từ
đất, nước, đến không khí, từ bề mặt đến các lớp sâu của đất. Nguyên nhân của
của nạn ô nhiễm là các sinh hoạt và hoạt động kinh tế của con người từ trồng
trọt, chăn nuôi, do ý thức của người dân gần trường chưa cao còn bỏ rác ở

trường từ đó hình thành nhân cách cho học sinh luôn có ý thức bảo vệ môi
trường.
b. Nội dung và cách thực hiện giải pháp, biện pháp
b.1. Lồng ghép giáo dục môi trường thông qua một số bài học cụ thể
b.1.1. Xác định tên bài và mức độ tích hợp trong từng bài:
Tuỳ theo chương trình từng khối lớp để thực hiện tích hợp lồng ghép giáo
dục bảo vệ môi trường. Căn cứ vào tài liệu tập huấn 109 của Bộ giáo dục và đào
tạo ngày 25-27/5/2008 để giáo viên thực hiện lồng ghép vào một số bài cụ thể.
GV: Nguyễn Thị Nhung

9

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

Mức độ
Môn

Tên bài học

Nội dung của

(phương

từng bài

thức )
tích hợp

(TV/117)

- Môi trường động vật

Gián tiếp

- Người gác rừng tí hon

- Môi trường rừng

Trực tiếp

- Trồng rừng ngập

- Môi trường rừng, đất

Trực tiếp

mặn(TV/128)

- Môi trường nước,

- Ngu công xã Trịnh Tường

rừng

(TV/75)
- Trước cổng trời (TV/84)
- Đất Cà Mau (TV/90)
Tập đọc

Trực tiếp
Trực tiếp

môi trường (TV 115, tr127)
* Luật bảo vệ môi trường

Trực tiếp

Chính tả (Trang 103)
Kể

* Người đi săn và con nai

GV: Nguyễn Thị Nhung

Trực tiếp
10

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

chuyện
- Phòng bệnh sốt rét ( bài
Môi trường xung quanh

Bộ phận

- Phòng bệnh viêm não (bài - Môi trường tài nguyên


- Xi măng (bài 28/58)

đất

- Cao su (bài 30/62)

- MT không khí, đất

- Chất dẻo (31/64)
- Khí hậu (bài3/72)

- MT không khí
MT rừng, nước

-Sông ngòi (bài4/74)

Địa lý

MT nước, động vật

Liên hệ
Liên hệ
Toàn phần
Toàn phần

- Vùng biển nước ta (B5/77) - MT đất rừng

Toàn phần


Liên hệ

- Giao thông vận tải (bài - Môi trường tiếng ồn,

Liên hệ

14/96)
- Việt Bắc mồ chôn giặc

không khí
- Môi trường rừng

Liên hệ

-Chiến thắng Điện Biên Phủ - Môi trường rừng

Liên hệ

Pháp

Giáo dục môi trường thông qua các môn học góp phần không nhỏ vào
việc hình thành nhận thức về môi trường và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường
GV: Nguyễn Thị Nhung

11

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5


12

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

- Rừng góp phần quan trọng như thế nào trong những chiến thắng oanh
liệt đó?
- Con người cần làm gì để bảo vệ rừng ?
* Lồng ghép dưới dạng bài tập trắc nghiệm
Ví dụ : Khi dạy bài Đất và rừng (Địa lý SGK /79)
Đánh dấu x vào ô trống trước ý đúng :
Chặt phá rừng sẽ
 Mở rộng được nhiều đất đai trồng lúa
 Có nhiều gỗ để đóng đồ đạc.
 Làm xói mòn đất màu.
Dạy bài Sắt, gang, thép; bài Nhôm, bài Đồng (Khoa học).
Em đồng ý với ý kiến nào dưới đây, chọn và ghi chữ cái trước ý đó vào
bảng con
A. Tài nguyên trên Trái Đất là vô tận, con người cứ việc sử dụng thoải
mái.
B. Tài nguyên trên trái đất là có hạn phải sử dụng có kế hoạch và tiết
kiệm.
* Lồng ghép dưới dạng trò chơi học tập:
Thông qua một số trò chơi học sinh thêm hiểu về môi trường nên tôi tổ
chức một số trò chơi như sau:
Ví dụ 1: Trò chơi " Tôi ở đâu? "
- Giáo viên phát cho học sinh 1 mảnh giấy nhỏ, học sinh dùng bút ghi vào

- Cứ tiếp tục như vậy, có nhiều học sinh bị loại ra khỏi vòng.
Qua trò chơi giúp HS nhận xét và hiểu rằng
- Các tờ giấy báo bị mất dần tượng trưng cho hình ảnh vủa việc đất rừng
bị khai thác, lấn chiếm.
- Những người bị loại ra khỏi vòng tượng trưng cho cây cối bị chặt, đốn.
* Học sinh không nên khai thác rừng bừa bãi.
* Đóng vai, diễn kịch
Sau khi học xong bài tập đọc“ người gác rừng tí hon” và nghe kể xong câu
chuyện “Người đi săn và con nai ”tôi tổ chức cho học sinh đóng vai từ đó giáo
dục học sinh có ý thức bảo vệ môi trường rừng, môi trường động vật thông qua
một số việc làm cụ thể.
Ví dụ 1: Khi dạy bài " Người gác rừng tí hon" (Tập đọc 5 tuần 14/124)
- Cho 5 học sinh nhận vai : 1 học sinh đóng vai “bạn nhỏ con người gác

GV: Nguyễn Thị Nhung

14

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

rừng”, 2 học sinh đóng vai “bọn trộm gỗ”, 1 học sinh đóng vai “bà Hai chủ
quán”, 1 học sinh đóng vai “Công an”.
Sau khi đóng vai, yêu cầu học sinh thảo luận.
+ Việc làm của bạn nhỏ có tác dụng gì cho đất đai, khí hậu, động vật.
Từ đó giáo dục HS biết bảo vệ rừng, dũng cảm, đối đầu với những kẻ trộm
gỗ để cứ lấy cánh rừng
Ví dụ 2 : Người đi săn và con nai (Kể chuyện 5 tuần 11/107)


- Tranh ảnh về các biện pháp bảo vệ môi trường hoặc tác động của con
người đến môi trường và hậu quả của nó.
- Những bài báo, câu thơ, bài hát, bài văn có liên quan đến môi trường.
Ví dụ:
* Thơ:
Nhớ khi giặc đến giặc lùng
Rừng cây, núi đá ta cùng đánh Tây
Núi giăng thành luỹ sắt dày
Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù.
(Việt Bắc - Tố Hữu)

Ôi ! Chiếc mũ vải mềm dễ thương như một bàn tay nhỏ
Chẳng làm đau một chiếc lá trên cành
(Bài ca Xuân 68 - Tố Hữu)
Tiếng chổi tre
Sớm tối đi về
Giữ sạch lề
Đẹp lối
Em nghe.
(Tiếng chổi tre - Tố Hữu)
* Bài hát
- Bài : Rừng xanh yêu thương
".Em đến với rừng đâu chỉ vì rừng xanh thân thương. Em đến với rừng mang cả
một niềm tin ước mơ. Em đến với rừng bởi rừng xanh yêu thương".
- Bài : Tình cây và đất " Đất vắng cây đất ngừng ngừng hơi thở, cây thiếu
đất cây sống sống với ai"
* Truyện đọc
GV: Nguyễn Thị Nhung


STT

Họ và tên

Việc làm vì môi
trường

Việc làm ảnh
hưởng đến

Thời gian

môi trường

1
2
3

GV: Nguyễn Thị Nhung

17

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

Vào tiết sinh hoạt cuối tuần, các tổ tổng kết trước lớp, giáo viên nhắc nhở
những học sinh nào còn vi phạm đồng thời tuyên dương khen, thưởng những
học sinh có hành động, việc làm tác động đến môi trường dù chỉ là những tràng

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

nội dung đó đến với học sinh nhằm kích thích sự hứng thú, niềm say mê khi tiếp
thu những vấn đề về môi trường.
Muốn dạy các vấn đề liên quan đến môi trường, chúng ta chỉ việc vào
Google hoặc vào Thư viện trực tuyến Violet để download về, sau đó sử dụng
phần mềm PowerPoint 2003 để soạn thảo trình chiếu
Nếu hình ảnh download xuống bị mờ ta có thể sử dụng phần mềm Office
Picture Manager để điều chỉnh
Đối với phim, khi download về thường có định dạng đuôi là flv, cần phải
dùng phần mềm để chuyển “flv” sang “avi” hoặc “mpg” mới đưa vào
PowerPoint trình chiếu được. Nếu đoạn phim download xuống quá dài làm ảnh
hưởng đến tiết dạy tôi có thể sử dụng phần mềm Movie Maker để cắt, ghép
phim tư liệu
Ví dụ: Khi dạy bài “Môi trường” - Khoa học 5
Ngoài những hình ảnh trong SGK tôi có thể download hàng loạt hình ảnh
về môi trường rừng, môi trường nước, môi trường làng quê, môi trường đô thị,
…để phục vụ bài dạy.
Hoặc bài “Đất và rừng”, tôi cho học sinh xem một đoạn phim về nạn cháy
rừng hoặc chặt phá rừng, sau đó yêu cầu học sinh:
+ Hiện trạng rừng ở nước ta.
+ Hiện trạng đó ảnh hưởng gì đến môi trường ?
+ Cần có những biện pháp gì để bảo vệ rừng ?
Đó chính là cơ sở giúp tôi khắc sâu kiến thức và thực hiện hiệu quả cao
trong việc lồng ghép tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường đến học sinh.

c. Điều kiện thực hiện giải pháp, biện pháp

biện pháp 1 là cơ sở và làm tiền để cho biện pháp 1,2 đồng thời biện pháp 3
mang lại hiệu quả thiết thực cho biện pháp 1 và 2.
e. Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu
Học sinh nắm chắc các nội dung được lồng ghép nhằm vảo vệ môi trường
qua từng bài, từng môn học cụ thể. Vì thế tỷ lệ học sinh thích tham gia vào bảo
vệ môi trường ngày càng tăng. Cụ thể
Hiểu rõ

Kết quả

ý nghĩa
Tích cực tham gia
BVMT tại lớp,
trường, nơi ở

Thờci gian
- Trướ
khi áp Lớ
5Ap
dụngGV:
đề Nguyễn
tài
Thị Nhung

TS
32
HS

SL



31,2

Trường TH Trần phú

18,8


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

- Sau khi áp
dụng đề tài
4. Kết quả

4B
5A
4B

30
32
30

15
29
25

50,0
90,7
83,3


cực”.
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Để thực hiện tốt việc lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình
chính khóa bản thân giáo viên cần :
- Nghiên cứu toàn bộ chương trình, nghiên cứu từng môn học, từng bài
học để khai thác nội dung cần lồng ghép.
- Phải nghiên cứu bài kỹ, tìm những hình thức lồng ghép phù hợp thông
qua hệ thống câu hỏi, bài tập, trò chơi, đóng vai,...
- Luôn thay đổi hình thức để tạo hứng thú học tập cho học sinh.

GV: Nguyễn Thị Nhung

21

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

- Thường xuyên kiểm tra việc nhận thức của học sinh về môi trường, kịp
thời bổ sung, điều chỉnh những nhận thức lệch lạc.
- Khen thưởng kịp thời để động viên những học sinh có nhận thức đúng
đắn về môi trường hoặc có những hành động tốt về môi trường.
2. Kiến nghị
Nhà trường quan tâm đầu tư xây dựng góc sinh giới, tạo điều kiện để đề
tài được triển khai rộng rãi ở tất cả các khối lớp.
Trên đây là những vấn đền mà bản thân tôi đã thực hiện và đúc kết lại
thành một kinh nghiệm nhỏ về lồng ghép giáo dục để nâng cao ý thức của học
sinh về bảo vệ môi trường. Rất mong Hội đồng sáng kiến kinh nghiệm các cấp

……………………………………..
GV: Nguyễn Thị Nhung

23

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SKKN

GV: Nguyễn Thị Nhung

24

Trường TH Trần phú


SKKN : Lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy ở lớp 4, 5

TÀI LIỆU THAM KHẢO
STT

Tên tài liệu

Tác giả

1


Nhà xuất bản giáo dục năm
1998
P. A. Ruđich, Nguyễn Văn
Hiếu dịch

6

Tài liêu Tâm lý học

- NXB Mir Macxcơva, nhà xuất
bản thể dục thể thao Hà Nội
năm 1986

GV: Nguyễn Thị Nhung

25

Trường TH Trần phú