Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Mục tiêu giáo dục của bậc THCS là tiếp tục phát triển toàn diện về
đạo đức, trí tuệ, thể dục, thẫm mỹ và các kỉ năng cơ bản của nhân cách
con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa có trình độ học vấn THCS và
những hiểu biết ban đầu về kỉ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học
THPT, THCN, học nghề đặc biệt là đi vào cuộc sống. Về mặt đạo đức
hay nói khác là hạnh kiểm của học sinh phải được học sinh hình thành
trên cơ sở rèn luyện của bản thân học sinh ngay trên ghế nhà trường , đặc
biệt là ở lứa tuổi học sinh THCS. Đó là ý thức học tập chấp hành nội quy
của trường, lớp đặc biệt là chấp hành đúng pháp luật.
Nhưng thực tế hiện nay ở hầu hết các trường học đều xuất hiện một
số học sinh không chấp hành nội quy trường lớp, học tập không nghiêm
túc, gây gỗ, đánh nhau làm ảnh hưởng không nhỏ đến nề nếp chung của
trường và chất lượng học tập giảm sút. Số học sinh này được gọi là học
sinh cá biệt và số lượng học sinh cá biệt có xu hướng ngày càng tăng, nhà
trường cũng đã có nhiều biện pháp uốn nắn, giáo dục nhưng chưa đem
lại hiệu quả. Trước tình hình đó bản thân tôi là một giáo viên trực tiếp
đứng lớp và cũng là một trong những người làm công tác chủ nhiệm lớp,
tiếp cận với nhiều đối tượng học sinh, tìm hiểu được về hoàn cảnh gia
đình cụ thể của từng đối tượng học sinh do đó tôi nhận thấy rằng cần phải
có những biện pháp thích hợp, phù hợp với từng đối tượng cụ thể để có
thể cảm hóa được các em, giáo dục, uốn nắn các em để các em có suy
nghĩ chín chắn và có bước đi đúng hướng trong học tập cũng như trong
suy nghĩ để tương lai các em bước vào đời mà không phải bỡ ngỡ.Vì vậy
bản thân tôi đề xuất một số biện pháp để giáo dục học sinh cá biệt ở các
Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 1

Thời gian nghiên cứu: Năm học 2014-2015.
5.Phương pháp nghiên cứu
Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 2


Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

- Phương pháp phân loại học sinh.
- Phương pháp phân tích đối tượng học sinh.
- Phương pháp tìm hiểu hoàn cảnh đối tượng học sinh.
- Phương pháp giáo dục, cảm hóa học sinh.
II. PHẦN NỘI DUNG
1.Cơ sở lý luận
- Học sinh cá biệt là thuật ngữ thường dùng của nhà trường, thầy cô
giáo khi nói về những học sinh chưa ngoan như: Gây gỗ, đánh nhau, bỏ giờ
trốn học, không nghiêm túc trong học tập và có thái độ vô lễ với thầy cô
giáo..vv không chấp hành nội quy của trường, lớp, xa hơn nữa là vi phạm
pháp luật.
Học sinh cá biệt là hiện tượng tâm lý ở lứa tuổi thanh thiếu niên, dễ bị
lôi cuốn, dễ bị tiêm nhiễm những thói hư tật xấu dẫn đến tình trạng bỏ học
giữa chừng và có nguy cơ phạm tội là nỗi day dứt, trăn trở của nhà trường,
gia đình và xã hội. Qua theo dõi và phát hiện trong những năm gần đây, học
sinh cá biệt có hiện tượng gia tăng ở nhiều cấp độ khác nhau, nó để lại
những hậu quả như những sự việc xảy ra ở các trường THPT là trò đánh lại
thầy, học sinh đánh nhau xé quần áo giữa đường, cướp của rồi giết người,
học sinh cá biệt mang dao đến trường học rồi khi xảy ra mâu thuẩn dẫn đến
giết người, những hành vi đó của thanh thiếu niên học sinh đang tác động
trực tiếp đến học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường.

đau lòng cho gia đình, nhà trường và xã hội. Dù ở nhóm nào nếu chúng ta
không giáo dục , uốn nắn kịp thời thì các em từ vi phạm nhỏ có thể dẫn đến
những việc làm không ý thức rồi bỏ học và có nguy cơ phạm tội.
2. Thực trang:
a. Thuận lợi, khó khăn:
* Thuận lợi: Khi thực hiện đề tài này bản thân tôi là một giáo viên đứng
lớp nhiều năm, là người tiếp xúc trực tiếp với các em học sinh, do đó việc
tìm hiểu tâm sinh lý của các em cũng dễ dàng hơn, đặc biệt với tư cách là
giáo viên chủ nhiệm lớp của các em thì việc nắm bắt thông tin về hoàn cảnh
gia đình cũng như tâm sinh lý của các em cũng thuận tiện hơn, từ đó có
những biện pháp thích hợp để uốn nắn kịp thời. Đây cũng là một trong
những điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thiện đề tài này.
Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 4


Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

* Khó khăn: Bên cạnh những thuận lợi thì khi thực hiện đề tài này còn
vấp phải khó khăn đó là đối tượng học sinh đã gọi là cá biệt thì tâm sinh lý
của các em ở lứa tuổi này có sự khác biệt, một số em còn sống nội tâm, có
những khúc mắc trong cuộc sống gia đình cũng như một số vấn đề tế nhị các
em không muốn tâm sự cũng như chia sẻ đặc biệt là đối với thầy cô giáo, các
em chưa cởi mở thực sự do đó để tìm hiểu các em cũng khó khăn, từ đó việc
đưa ra các biện pháp thích hợp đối với các em còn chưa xác thực. Qua việc
tìm hiểu thêm một số đối tượng học sinh cá biệt ở lớp 8A5, 8A6 thì các em
còn ngần ngại chưa thổ lộ hết những suy nghĩ cũng như hoàn cảnh cụ thể
của gia đình , các em chưa có thái độ hợp tác với thầy cô giáo,đó cũng là
những khó khăn cho bản thân tôi.

sinh chưa ngoan đã gây nên những vấn nạn xã hội nóng trong trường học.
Trong thời gian gần đây nhất các phương tiện thông tin đại chúng cũng đã
đưa tin về trường hợp nhóm học sinh lớp 7A5 của trường THCS Lý Tự
Trọng - Trà Vinh đánh một bạn gái đã gây xôn xao trong dư luận và việc kỉ
luật hàng loạt giáo viên đã cho thấy hiện tượng học sinh cá biệt tăng không
ngừng về số lượng, do đó việc giáo dục và uốn nắn các em kịp thời là giải
pháp không bao giờ thừa.
* Mặt yếu: Đối tượng học sinh đa dạng, nhiều thành phần, con số học
sinh cá biệt tồn tại trong một trường học đặc biệt là ngôi trường lớn như
trường THCS Nguyễn Trãi thì con số học sinh cá biệt không hề nhỏ, do đó
bản thân tôi chỉ đưa ra những biện pháp chung và áp dụng cụ thể với một vài
đối tượng học sinh của lớp mình chủ nhiệm chứ không thể tìm hiểu và nêu
hết những đối tượng học sinh cá biệt trong trường.
d. Các nguyên nhân, yếu tố tác động:
- Thành công của đề tài này là do ý thức tiếp thu của các đối tượng học
sinh cá biệt, các em đã tiếp thu, lĩnh hội những gì thầy cô dạy bảo, từ đó thay
đổi cách nghĩ cũng như thái độ của mình đối với việc học tập và thái độ ứng
xử với thầy cô, bạn bè.
- Đề tài này thành công còn nhờ có sự góp ý, đóng góp của đồng nghiệp,
của chuyên môn và ban nề nếp nhà trường đã hổ trợ trong công tác nghiên
cứu, tìm hiểu đối tượng cũng như hoàn cảnh từng học sinh.
e. Phân tích, đánh giá các vấn đề mà thực trạng đặt ra:
Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 6


Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

Có rất nhiều yếu tố làm cho học sinh trở thành học sinh cá biệt nhưng ở

gian cũng như cách giáo dục các em, không tạo điều kiện cho các em học
tập thì việc học của các em sẽ không đến nơi đến chốn, chất lượng học tập bị
ảnh hưởng, các em học thua sút bạn bè dẫn đến việc chán nản và bỏ học.
- Gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn: Từ những khó khăn về đời
sông kinh tế, cha mẹ phải lao động vất vả, không quan tâm đến việc học tập
của con em phó mặc cho nhà trường, một số gia đình còn bắt con phải lao
động do đó các em không có thời gian học tập ở nhà, khi đến lớp các em tiếp
thu bài mới một cách khó khăn, không làm được bài kiểm tra, lo lắng sợ sệt

Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 9


Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

khi thầy cô giáo kiểm tra bài cũ từ đó thua sút bạn bè và dẫn đến tâm lí chán
học, bỏ giờ trốn tiết..vvv
- Gia đình có kinh tế khá giả lo làm ăn không quan tâm đến con cái:
Nhiều gia đình bố mẹ đi làm ăn xa để con cái cho ông bà chăm sóc hoặc là
anh chị em tự chăm sóc lẫn nhau, một số học sinh chưa tự giác và thiếu sự
quản lí chặt chẽ của người lớn nên nảy sinh những tư tưởng không lành
mạnh, từ đó ham chơi mà trốn học, bỏ học.
- Gia đình có cha mẹ bất hòa, không hạnh phúc: Lứa tuổi học sinh là lứa
tuổi rất nhạy cảm, những cuộc cãi vã của cha mẹ, sự to tiếng bạo lực của
người cha làm các em bị ảnh hưởng, từ đó nảy sinh những việc làm không
lành mạnh( nhóm 1), thích đánh nhau để giải tỏa tâm lí, bị ức chế, bỏ nhà đi,
bỏ nhà đi chơi và không thiết tha đến việc học, từ đó dẫn đến sa sút và chán
học.
Với môi trường giáo dục như vậy học sinh khó có thể trở thành con ngoan,

Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 12


Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

Học sinh quay cóp trong giờ kiểm tra.

Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 13


Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

Học sinh quay cóp trong giờ kiểm tra.

Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 14


Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

Học sinh sử dụng Điện thoại trong giờ học.
3. Giải pháp, biện pháp
a. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp:
Học sinh cá biệt là nhân tố ảnh hưởng xấu đến hình ảnh của lớp,của
trường và hơn hết là ảnh hưởng đến chính bản thân của các em. Nhưng sâu

Bước 1: Danh sách và Phân loại học sinh cá biệt
STT Họ và tên
01
Hồ Thị Thanh Thảo

Những biểu hiện
Hay nói leo, đi lại trong giờ học. Hay tụ

02

Phạm Minh Hoàng

tập, ,tụ tập đánh nhau, gây gỗ với các bạn.
Hay nói chuyện trong giờ học, hay ăn quà

Phạm Tiến Sơn

vặt trong giờ học.
Lười ghi bài trong giờ học môn Toán, ít

Trần Văn Hùng

thuộc bài cũ.
Lười ghi bài, không học bài và không soạn

Y Nguyên Niê

bài, thầy cô nhắc thì tỏ thái độ chống đối.
Hay nói chuyện trong giờ học, không làm


Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 16


Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

trong và có biện pháp hữu hiệu nhất. Việc giáo dục học sinh các biệt mỗi
người có mỗi cách khác nhau nhưng theo tôi sự gần gũi, yêu thương, vỗ về
các em là hữu hiệu nhất. Người giáo viên chủ nhiệm phải thật sự có tâm,
nhẫn nại, tỉ mỉ, yêu thương học sinh và cần có một phương pháp đứng đắn,
không vì sự hư hỏng của các em mà bỏ mặt các em được, hãy coi học sinh
cá biệt như một sự thử thách mà chúng ta cần phải vượt qua, đừng coi đó là
sự đen đủi khi chủ nhiệm lớp có học sinh cá biệt. Muốn thành công được thì
giáo viên phải có tâm huyết yêu nghề, yêu học trò, giáo dục các em từ học
sinh các biệt thành những con ngoan, trò giỏi, đó là thành tích cao nhất của
mình .
Hầu hết học sinh cá biệt không ý thức được nhiệm vụ học tập của
mình, không ý thức được vai trò của việc học tập đối với cuộc đời mình mà
chỉ đi học để vừa lòng cha mẹ, thầy cô, để được gặp bạn bè, để tránh việc
nhà, các em học cho có chứ chẳng có ý thức học để làm gì, có tác dụng như
thế nào cho cuộc sống sau này của mình. Vì vậy giáo viên chủ nhiệm phải
chỉ ra cho các em thấy tác dụng của việc học bằng những ví dụ cụ thể những
tấm gương gần gũi với các em về sự thành công và thất bại trong cuộc sống
do sự học mang lại.
Thứ nhất: Giáo viên chủ nhiệm cũng nên tránh có cái nhìn lí tưởng hóa về
lớp học của mình, lớp nào, trường nào cũng có học inh cá biệt, chỉ có điều là
nó khác nhau về biểu hiện của nó mà thôi, có em cá biệt về đạo đức, có em
cá biệt về học tâp và có em đặc biệt “cá biệt”.
Thứ hai: Không gọi các em là học sinh cá biệt, đặc biệt là trước lớp, trước

làm điểm tựa cho các em, khôi phục lại niềm tin cho các em để các em thấy
rằng mình không hề kém cỏi, để các em vứt bỏ đi sự tự ti, mặc cảm mà tự
giác, chủ động hội nhập với các bạn. Hãy tìm ra điểm mạnh của các em để
các em có thể vượt qua sự tự ti mặc cảm để trở thành con ngoan, trò giỏi,
người có ích cho xã hội.
Thứ sáu: Thầy cô nhìn nhận vấn đề theo hướng tích cực, đừng nghiêm
trọng hóa vấn đề, tạo cho các em một lối thoát, một cơ hội sửa chữa,hãy tin
tưởng và chờ đợi sự thay dổi và chuyển biến của các em, thầy cô càng nóng
vội càng tạo áp lực cho các em, càng làm các em bối rối và càng sa vào đối
phó.
Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 18


Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

Thứ bảy: Thầy cô nhìn nhận sự tiến bộ của các em không quá khắt khe,
nên có cái nhìn bao dung, độ lượng, chân tình, vị tha, trân trọng sự tiến bộ,
thay đổi của các em dù là việc nhỏ nhất vì đó là cả một sự nổ lực và cố gắng
rất lớn từ các em, mạnh dạn biểu dương các em trước tập thể, đừng tiết kiệm
lời khen ngợi với các em vì một lời động viên khen ngợi có giá trị hơn rất
nhiều những bản kiểm điểm.
Thứ tám: Hãy tôn trọng sự lựa chọn và quyết định của các em trong phạm
vi cho phép, cùng nhau xây dựng nội quy của lớp, các em sẽ tự giác thự hiện
vì đó là nội quy chính các em đưa ra. Tôn trọng cả sự cá biệt của các em vì
mỗi con người một tính cách độc đáo cần được tô trọng. Xin đừng áp đặt thô
bạo đối với các em, không xúc phạm làm tổn thương danh dự của các em
trước tập thể, cố gắng thận trọng khi phát ngôn vì học sinh cá biệt rất nhạy
cảm.

làm cho gia đình phải lo lắng. Qua tìm hiểu hoàn cảnh gia đình em tôi được
biết, vào đầu năm học lớp 8 bố và mẹ của em ly dị sau đó bố em đi lấy vợ
khác bỏ mặt mẹ con em, không chu cấp tiền bạc cho em ăn học,từ đó em
chán nản, đua đòi và đi chơi với bạn bè, tụ tập dẫn đến gây gỗ đánh nhau
mặt dù em là con gái. Qua nhiều lần gặp gỡ với mẹ em tôi được biết em có
hoàn cảnh gia đình phức tạp, từ ông nội đến bố đều có máu bạo lực, đánh
nhau nên e ít nhiều cũng bị ảnh hưởng, mẹ em vì tất bật ngược xuôi kiếm
tiền nuôi con nên để em ở nhà ông bà ngoại chăm sóc, vì vậy em đua đòi
theo chúng bạn. Ngoài ra tôi còn nhiều lần gặp gỡ em tâm sự, em chia sẻ
những suy nghĩ của mình với tôi, tôi rất mừng vì em đã nói thật, tôi động
viên, an ủi mong em hãy cố gắng và em cũng hứa với tôi nhiều điều. Vì vậy
trước lớp dù em phạm lỗi nhưng tôi chỉ nhắc nhỡ nhẹ nhàng mà không la
mắng em, tôi quan tâm nhiều đến em hơn, tôi hiểu với lứa tuổi của em cần
có sự quan tâm chăm sóc đầy đủ của cả bố và mẹ nhưng bây giờ em đã
thiếu thốn tình cảm của người bố, không còn sự quan tâm của bố nữa đó là
sự thiệt thòi lớn đối với em. Trong quá trình học tập theo dõi tôi thấy em có
tiến bộ, hăng hái phát biểu xây dựng bài, trong phong trào e đã nhiệt tình
tham gia đặc biệt em có năng khiếu múa và rất tự tin trên sân khấu,e đã góp
sức của mình vào thành tích cho phong trào của lớp, đó là sự cố gắng và nổ
lực của em,tập thể ghi nhận và tôi ghi nhận, tôi thầm mừng vì mình đã thay
Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 20


Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

đổi được một phần ở em để em được ngoan hơn. Vì vậy trong tiết sinh hoạt
lớp tôi đã tuyên dương em trước tập thể, đó là động viên tinh thần nhưng vô
cùng có ý nghĩa đối với em.

Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

trong xã hội thời bây giờ cái tốt học lâu nhưng những tệ nạn xấu trong học
đường thì xâm nhập rất nhanh đặc biệt đối với những em học sinh cá biệt.Và
qua một thời gian sau tôi đã thấy được sự thay đổi dần trong em, em ít nói
leo hơn, em ít nói chuyện hơn trong giờ học những môn như Toán hay Tiếng
Anh nữa,tôi thiết nghĩ sự động viên , an ủi ,vỗ về của tôi đối với em đã đạt
hiệu quả dù chưa cao nhưng tôi nghĩ mình cần phải kiên trì, phải cần nhiều
thời gian hơn nữa để cảm hóa các em để các em thay đổi suy nghĩ lệch lạc
của mình. Tùy theo những trường hợp khác nhau mà chúng ta có những biện
pháp khác nhau để giáo dục các em, với tôi những trường hợp đặc biệt thì
chúng ta có biện pháp nhẹ nhàng, an ủi, vỗ về sẽ đem lại hiệu quả cao.
Tuy nhiên trong những trường hợp đặc biệt, để giáo dục đạo đức cho
học sinh khi cần thiết chúng ta có thể dùng phương pháp trách phạt. Trách
phạt là phương pháp tác động đến nhân cách học sinh biểu hiện thái độ
không tán thành của thầy cô giáo, buộc học sinh từ bỏ hành vi có hại cho
bản thân, cho lớp, trường và điều chỉnh sự ứng xử cho đúng mực. Tùy theo
hành vi và việc làm sai trái mà ta có hình thức trách phạt khác nhau: Nhận
xét của giáo viên, phê bình trước tổ, trước lớp, phê vào sổ liên lạc. Sau khi
trách phạt các em thì giáo viên và tập thể lớp phải theo dõi để giúp đỡ học
sinh sửa chữa khuyết điểm.
Đối với trương hợp các em:Phạm Tiến Sơn, Bùi Tiến Việt, Trần
Minh Hùng, Nguyễn Văn Tuấn, Y Nguyên: Các em đều là con trong
những gia đình có điều kiện, có lẽ do công việc làm ăn nên bố mẹ ít quan
tâm , không có thời gian để theo dõi các em một cách sát sao hơn trong học
tập, do đó các em bị buông lỏng nên từ chỗ ham chơi đến chán học, các em
đến trường là chỉ để đối phó với bố mẹ ,để khỏi bị đánh đòn chứ không có ý
thức trong việc học tập,trong giờ học các em không ghi chép bà, hay nói
chuyện, khi thầy cô nhắc nhỡ thì các em tỏ thái độ không thích hoặc chỉ
chép đối phó.vv. Sau khi tìm hiểu nguyên nhân tôi đã phân tích cho các em

- Xuất phát từ thực tế học sinh cá biệt xuất hiện ngày càng nhiều, đa dạng
và phức tạp đặc biệt là trong những ngày cuối năm, bản thân tôi nghĩ rằng
cần phải theo dõi chặt chẽ, quán triệt các em để các em thực hiện tốt nhiệm
vụ học tập của bản thân,tuyên truyền, giáo dục đối với các em nhiều hơn,
đừng vì nản lòng khi các em chưa có sự tiến bộ mà bỏ bê không quan tâm
đến các em bởi các em là những phần tử đặc biệt và các em cần có sự quan
tâm đặc biệt từ các thầy cô giáo của mình, để làm được điều đó giáo viên
phải có kế hoạch, biện pháp cụ thể đối với từng em.
- Tham khảo các biện pháp giáo dục của đồng nghệp.
- Tham khảo và nghiên cứu cổng thông tin điện tử.
d. Mối quan hệ giữa các biện pháp
Các biện pháp nêu trên có tác dụng và ý nghĩa sâu sắc bởi nó đã làm các
em học sinh thay đổi được phần nào cho dù đó chưa phải là tuyệt đối, song
Giáo viên : Nguyễn Thị Tài - THCS Nguyễn Trãi

Trang 24


Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt ở trường THCS Nguyễn Trãi

cũng giúp các em nhận thức được về những hành vi và suy nghĩ không chín
chắn của mình trong thời gian trước, đã làm ảnh hưởng đến tập thể lớp, bạn
bè và cả thầy cô giáo của mình và hơn hết là ảnh hưởng đến chính bản thân
các em.
e. Kết quả khảo nghiệm giá trị của vấn đề nghiên cứu.
+ Đối với giáo viên: Qua thực tế bản thân tôi có thể tiếp cận đối với nhiều
học sinh cá biệt hơn, tìm hiểu hoàn cảnh của các em nhiều hơn và thông cảm
đối với các em hơn , tôi đã không giận, không ghét mà càng thương cho các
em hơn bởi đáng lẻ ra các em không phải chịu những thiệt thòi như vậy,các
em cần được gia đình quan tâm nhiều hơn nữa, động viên nhiều hơn nữa để