SKKN: Một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh lớp 1B – Trường TH Nguyễn Tri Phương
Người thực hiện: Ngô Thị Bích Thủy

I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong hệ thống giáo dục quốc dân, bậc học Tiểu học có một vị trí đặc biệt,
là nền móng cho mọi sự phát triển về sau. Chương trình ở bậc học này rất chú
trọng giáo dục Tiếng Việt cho học sinh, giúp học sinh đạt được 4 kỹ năng: nghe,
đọc, nói và viết.
Ở lớp Một, việc rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh có ý nghĩa hết sức
quan trọng. Nếu kỹ năng này được rèn luyện tốt, các em sẽ thuận lợi trong việc
phát triển tư duy, hiểu được nghĩa của từ, câu, đoạn văn, bài văn mình vừa đọc;
từ đó, cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong mỗi bài học, đồng thời hiểu được
các lệnh các yêu cầu trong các môn học khác. Mặt khác, ở lớp Một các em được
tập đọc thành thạo, đọc đúng, đọc trôi chảy thì khi lên các lớp trên các em sẽ học
vững vàng, học tốt hơn. Muốn vậy ngay từ đầu, các em phải được luyện phát âm
cho đúng. Phát âm đúng có vai trò và vị trí quan trọng học môn Tiếng Việt, giúp
cho học sinh không viết sai chính tả đặc biệt là tự tin trong giao tiếp. Học xong
chương trình lớp Một các em phải đọc thông viết thạo. Song thực tế hiện nay,
đối với học sinh trường Tiểu học Nguyễn Tri Phương nói chung và lớp học sinh
lớp 1B nói riêng còn mắc rất nhiều lỗi khi phát âm. Thực tế trên đã đặt ra cho
các nhà quản lý lẫn giáo viên không ít băn khoăn, trăn trở, mong muốn thay đổi
tình trạng hiện tại nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng của giáo dục tiểu
học.
Là giáo viên nhiều năm được phân công giảng dạy lớp Một, tôi luôn trăn
trở và đã chủ động tìm hiểu nguyên nhân, đồng thời đưa ra nhiều phương án
giúp học sinh khắc phục những lỗi trong phát âm. Trên cơ sở những kết quả đã
đạt được trong những năm qua, tôi xin mạnh dạn chia sẻ kinh nghiệm với hi
vọng sẽ đem lại một tham khảo hữu ích cho đồng nghiệp “Một số biện pháp sửa
lỗi phát âm cho học sinh lớp 1B – Trường TH Nguyễn Tri Phương” của tôi
được hình thành từ những suy nghĩ nói trên.


nhiệm (đây là bộ phận không thể thiếu của tiếng). Âm cuối do các phụ âm (trừ
các chữ: l, h, g, ngh; gh, k, kh, th; tr; r, gi, x; s; v ) và các bán nguyên âm: i, y, u,
o đảm nhiệm.

2


SKKN: Một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh lớp 1B – Trường TH Nguyễn Tri Phương
Người thực hiện: Ngô Thị Bích Thủy

Trên cơ sở tìm hiểu thực trạng phát âm, đặc biệt là nguyên nhân dẫn đến
việc phát âm sai của học sinh lớp 1B - trường TH Nguyễn Tri Phương, tôi xin
báo cáo một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh, nhằm giải quyết những
khó khăn của giáo viên trong quá trình dạy - học, giúp học sinh sửa lỗi phát âm,
góp phần nâng cao hiệu quả dạy học.
2. Thực trạng của vấn đề
a. Tình hình chung
Năm học 2015 – 2016, lớp 1B – trường TH Nguyễn Tri Phương, do tôi
chủ nhiệm, có: 19 HS. Trong đó: Nam 06 em – Nữ 13 em; HS đúng độ tuổi có
18 em – HS lớn hơn 1 tuổi: 01 em (lưu ban). 100% các em là đối tượng con em
người Kinh, đa số cùng độ tuổi đã qua lớp mẫu giáo 5 tuổi nên đã nhận được
mặt chữ cái. Là năm thứ hai trường TH Nguyễn Tri Phương áp dụng dạy – học
Công nghệ giáo dục đối với môn Tiếng việt lớp 1.
b. Những thuận lợi và khó khăn
b1. Thuận lợi
* Về phía giáo viên
Được sự quan tâm và chỉ đạo sâu sát của các cấp lãnh đạo về chuyên
môn. Được tham gia bồi dưỡng tập huấn, cung cấp đủ tài liệu, phương tiện để
giáo viên nghiên cứu, học hỏi, giảng dạy. Ban giám hiệu Nhà trường và tổ
chuyên môn thường xuyên tổ chức thao giảng, dự giờ hàng tháng; tổ chức những

là người Nam Trung Bộ, nên phần nào cũng bị ảnh hưởng cách phát âm của
vùng này. Chính vì vậy mà phần nào ảnh hưởng đến việc dạy cách phát âm cho
học sinh.
* Về phía học sinh
Đa số các em có nguyên quán là người Quảng Nam – Quảng Ngãi – Bình
Định. Môi trường ngôn ngữ địa phương đã ảnh hưởng đến các em từ khi tập nói
đến khi đi học và cả lúc trưởng thành, và từ thế hệ này đến thế hệ khác. Trong
gia đình, có người phát âm chưa chuẩn; ra ngoài xã hội, nhiều người phát âm
chưa chuẩn, nghe lâu, dần dần trở thành thói quen, hình thành từ trong cấu tạo
của bộ máy phát âm, ăn sâu vào huyết quản, đến khi lớn lên rất khó sửa, thậm
chí không thể sửa được nữa. Các em thường mắc những lỗi phát âm như sau:
- Về âm đầu: Đọc sai /tr/ thành /ch/ ; đọc /s/ thành /x/; đọc /d/ thành /gi/;
đọc /p/ thành /b/. ( Em: Bảo Phong, Khánh Loan, Quỳnh Như, ... )

4


SKKN: Một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh lớp 1B – Trường TH Nguyễn Tri Phương
Người thực hiện: Ngô Thị Bích Thủy

- Về thanh điệu: đọc thanh ngã (~) thành thanh hỏi (?) ( Em: Gia Bảo,
Hiền Diệu, Thanh Thúy, ... )
- Về Vần:
Vần có âm đệm: đọc vần /oanh/ thành /anh/, VD: hoạnh họe/hạnh hẹ; đọc
vần /oach/ thành /ach/,VD: kế hoạch/kế hạch; đọc vần /oát/ thành /at/, VD: loạt
soạt/lạt sạt; đọc vần /oay/ thành /ay/, VD: xoay xở/xay xở; đọc vần /uây/
thành /ây/, VD: khuây khỏa/ khây khả, đọc vần /uya/ thành /ia/, VD: về khuya/
về khia ( Em: Đồng Đức, Khánh Loan, Bảo Phong, ... )
Vần có âm cuối: đọc /n/ thành /ng/, VD: quả nhãn/ quả nhãng; bàn tán/
bàng táng; lăn xả/lăng xả; Đọc /t/ thành /c/, VD: hạt dẻ/hạc dẻ; bờ cát/bờ các;....

57,

7

Về thanh điệu
Phát âm
Phát âm
đúng
sai
SL
%
SL %
12 63,2 7
36,8

9

Trong khuôn khổ của đề tài này tôi chỉ xin báo cáo những biện pháp giúp
các em khắc phục được phần nào lỗi phát âm chưa đúng theo tiếng phổ thông và
có ý thức phát âm đúng trong học tập và giao tiếp ở trường chứ không thể khắc
phục hoàn toàn những lỗi phát âm của các em, vì ngoài thời gian ở lớp các em
lại trở về với thói quen giao tiếp trong cộng đồng.

5


SKKN: Một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh lớp 1B – Trường TH Nguyễn Tri Phương
Người thực hiện: Ngô Thị Bích Thủy

3. Một số giải pháp đã tiến hành:


+ Đọc sai /s/ thành /x/: (VD: số ghế thành xố ghế; sổ ghi thành xổ ghi )
Âm /s/: cắn nhẹ hai hàm răng vào nhau, tạo một âm "sì" kéo dài; há miệng
và phát tiếng (chú ý âm "sì" kéo dài liền với việc phát tiếng, không được đứt
quãng)
Âm /x/: Hai môi có chiều hướng căng ra như muốn cười và tì sát vào hàm
răng , đầu lưỡi tì vào đỉnh đầu răng của hàm dưới ; hơi đưa lên khoang miệng,
tạo âm "xì" kéo dài; bật hơi và phát tiếng.
+ Đọc sai /gi/ thành /d/: (VD: giỏ xe thành dỏ xe; giá rẻ thành dá rẻ; già
cả thành dà cả…
Âm /gi/: Đầu lưỡi uốn lên chạm vào phần lợi của hàm răng trên, miệng
hơi khép.
Âm /d/: Đầu lưỡi đưa lên chạm vào lợi ở hàm răng trên đẩy hơi ra miệng
há nhẹ.
a.2. Đối với các trường hợp học sinh phát âm sai thanh ngã thành thanh
hỏi: (VD: ngõ nhỏ thành ngỏ nhỏ; đỗ quyên thành đổ quyên; chỗ ngoặt thành
chổ ngoặt; kỹ thuật thành kỷ thuật; dãi nắng thành dải nắng; lũy tre thành lủy
tre; giãi bày thành giải bày; ngộ nghĩnh thành ngộ nghỉnh; ngẫm nghĩ thành
ngẩm nghỉ)
Với những tiếng có thanh hỏi (?): Hướng dẫn học sinh phát âm trầm hơi
luyến giọng, lên cao – kéo dài hơi, có thể kèm theo động tác ngửa cổ, hướng mắt
lên trên.
Với những tiếng có thanh ngã (~): Đọc nhấn mạnh, hơi kéo dài luyến
giọng – lên cao giọng.
Đặc biệt giáo viên cung cấp thêm cho học sinh kỹ thuật sửa sai khi phát
âm tiếng có thanh ngã (~) như sau:
Với tiếng mà phần vần chỉ có âm chính, yêu cầu học sinh nhớ quy luật:
Thay thanh ngã bằng thanh nặng vào tiếng, đồng thời thêm thanh sắc vào âm

7


8


SKKN: Một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh lớp 1B – Trường TH Nguyễn Tri Phương
Người thực hiện: Ngô Thị Bích Thủy

Ngoài việc hướng dẫn học sinh phát âm đúng bằng cách mô tả kỹ thuật
phát âm, tôi đã yêu cầu học sinh đánh vần những tiếng sai theo cơ chế 2 bước,
dùng thao tác và đọc theo 4 mức độ. Nếu học sinh vẫn chưa khắc phục được, tôi
yêu cầu các em đưa những tiếng sai vào mô hình 2 phần sau đó phân tích cấu tạo
tiếng để phát âm.
Giải pháp "Hướng dẫn phát âm" có vai trò quan trọng giúp cho học sinh
nắm chắc các quy tắc về phân biệt giữa thanh thanh hỏi (?) và thanh ngã (~);
giữa các tiếng có âm đệm và tiếng không có âm đệm; giữa các tiếng có âm cuối
vần dễ lẫn lộn như đã trình bày qua các ví dụ ở trên, từ đó giúp học sinh khắc
phục được những lỗi cơ bản trong phát âm.
b. Giáo viên phát âm mẫu
Giáo viên cố gắng cho học sinh nghe đúng, nghe hay thì việc học sinh
phát âm sai - viết sai sẽ từng bước được khắc phục. Muốn học sinh phát âm tốt
thì giáo viên phải phát âm chuẩn xác. Tuy vậy nếu sử dụng phương pháp làm
mẫu không khéo sẽ dẫn đến tình trạng lạm dụng, tiết học sẽ nhàm chán và sẽ
không phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh. Khi vận dụng phương
pháp phát âm mẫu cho học sinh, giáo viên cần rèn cho học sinh kết hợp cả kỹ
năng nghe và nhìn (nghe tiếng phát âm và quan sát môi – miệng – lưỡi của giáo
viên) như thế học sinh sẽ phát âm đúng và dễ dàng hơn. Người giáo viên khi
phát âm mẫu không đơn giản chỉ phát ra âm tiếng mà cần phải phối hợp cả kỹ
thuật "hình môi" nhằm hướng dẫn các em chuẩn xác hơn. Học sinh nếu chỉ nghe
mà không nhìn miệng giáo viên đọc thì việc phát âm sẽ không đạt hiệu quả cao.
Giải pháp "Phát âm mẫu của giáo viên" giúp cho học sinh rèn luyện kỹ

cho nhau trong giờ học vần)
10


SKKN: Một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh lớp 1B – Trường TH Nguyễn Tri Phương
Người thực hiện: Ngô Thị Bích Thủy

Thực hiện giải pháp "Khuyến khích học sinh phát hiện và điều chỉnh lẫn
nhau" trong rèn phát âm cho học sinh thường xuyên, sẽ tạo được không khí học
tập nhẹ nhàng, thân thiện, đảm bảo được mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học. Đó cũng là cở sở để giáo viên nhận xét - đánh giá phẩm chất, năng lực của
học sinh trong đổi mới đánh giá kết quả học tập của học sinh theo TT
30/2014/TT- BGD&ĐT.
d. Rèn luyện tính kiên trì cho học sinh
Trong dạy phát âm cho học sinh, khi các em phát âm chưa đúng, phải điều
chỉnh nhiều lần mà vẫn chưa đạt yêu cầu, các em sẽ dễ chán nản, không muốn
luyện tập, khi ấy giáo viên cần kiên trì hướng dẫn, làm mẫu, yêu cầu học sinh
phát âm nhiều lần. Thường xuyên động viên khích lệ học sinh bằng những lời
khen, lời tuyên dương... Như vậy, học sinh sẽ nghĩ rằng mình sẽ làm được, sắp
làm được... Từ đó, các em sẽ quyết tâm hơn. Trong số học sinh của lớp có một
phần nhỏ học sinh do lười biếng không muốn rèn luyện (Em: Đồng Đức, Khánh
Loan, Cao Sơn..), nên chỉ phát âm một cách nhanh chóng, đại khái cho xong.
Với những em học sinh này, tôi đã nghiêm khắc nhắc nhở để các em thấy rằng
mình có khả năng học tập tốt, mình cần phải thể hiện hết khả năng.
Giải pháp "Rèn cho học sinh tính kiên trì" là nhiệm vụ quan trọng. Bản
thân người giáo viên cũng phải rất kiên trì để hình thành tính cách ấy cho học
sinh. Khi có được lòng kiên trì, học sinh sẽ vượt qua những khó khăn không chỉ
ở việc khắc phục lỗi phát âm mà còn hình thành ở các một đức tính tốt biết vượt
qua mọi khó khăn trong học tập, trong cuộc sống sau này để đạt tới cái đích cao
nhất.
đ. Quan tâm rèn luyện cho học sinh mọi lúc, mọi nơi:


SKKN: Một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh lớp 1B – Trường TH Nguyễn Tri Phương
Người thực hiện: Ngô Thị Bích Thủy

- Học sinh biết hợp tác và giúp đỡ nhau khắc phục kịp thời một số lỗi phát
âm thường gặp về âm đầu; tiếng mà vần có âm đệm và âm cuối là c/t, n/ng; và
tiếng có thanh ngã (~). Đặc biệt, các em đã rất tự tin và mạnh dạn trong học tập.
Như vậy, những biện pháp sửa lỗi phát âm mà tôi đã áp dụng cho đối
tượng học sinh lớp 1B - Trường Tiểu học Nguyễn Tri Phương đã thực sự phát
huy tác dụng và góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Tiếng Việt. Từ việc
sửa lỗi để phát âm đúng, các em đã viết đúng chính tả. Kết quả phần kiểm tra
viết chính tả cuối học kỳ I vừa qua tại lớp 1B, có: 12/19 học sinh đạt điểm 5;
6/19 học sinh đạt điểm 4; 1 học sinh (cá biệt) không viết được chính tả (HS lưu
ban).
* Số liệu điều tra học sinh sau khi thực hiện các biện pháp sửa lỗi:
Về âm đầu
Phát âm
Phát âm
đúng
SL
%
16 84,2

sai
SL
3

%
15,



%
10,5

5

III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận
- Qua quá trình giảng dạy và áp dụng một số biện pháp sửa lỗi phát âm
cho học sinh lớp 1B - Trường Tiểu học Nguyễn Tri Phương, tôi thấy việc sửa lỗi
phát âm cho học sinh là một yêu cầu cấp bách và cần thiết. Bởi vì học sinh phát
âm đúng sẽ góp phần giúp các em tự tin trong giao tiếp và học tập, đồng thời là
biểu hiện của việc góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
- Với những kết quả đạt được trong việc sửa lỗi phát âm cho học sinh lớp
1B – Trường Tiểu học Nguyễn Tri Phương, tôi nhận thấy: Nếu tất cả giáo viên ở
mọi khối lớp trong trường đều quan tâm và vận dụng các biện pháp sửa lỗi phát
âm cho học sinh, thì không những sẽ dần đẩy lùi được việc phát âm sai theo
chính âm mà còn tạo được những hiệu ứng tốt về phong trào nói chuẩn Tiếng
13


SKKN: Một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh lớp 1B – Trường TH Nguyễn Tri Phương
Người thực hiện: Ngô Thị Bích Thủy

Việt. Đồng thời sẽ góp phần không nhỏ vào việc nâng cao hiệu quả dạy học môn
Tiếng Việt của toàn trường.
2. Một vài đề xuất
Để Sáng kiến kinh nghiệm của tôi hoàn chỉnh hơn, và có thể nhân rộng
trong toàn trường, tôi xin đề xuất một số vấn đề sau:
- Về phía Nhà trường: Cần có kế hoạch tổ chức những hoạt động ngoại

đề khó thực hiện song vẫn làm được nếu có sự kiên trì, có sự tìm tòi công phu
các biện pháp nhằm tháo gỡ. Việc sửa lỗi phát âm cho học sinh có đạt kết quả
cao hay không còn phụ thuộc vào khả năng, lòng nhiệt tình của mỗi giáo viên.
Tóm lại, thành công trong việc sửa lỗi phát âm cho học sinh phụ thuộc vào cả
thầy và trò.
Trên đây là một số kinh nghiệm mà tôi đã áp dụng để giúp học sinh lớp
1B – Trường Tiểu học Nguyễn Tri Phương, sửa sai lỗi phát âm và đã thu được
những kết quả khả quan. Vì năng lực có hạn nên sẽ khó tránh khỏi những thiếu
xót trong khi trình bày. Rất mong nhận được ý kiến đánh giá của Hội đồng khoa
học Nhà trường và những góp ý của đồng nghiệp để những kinh nghiệm của tôi
được hoàn hảo và có giá trị vận dụng cao hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Kroong, ngày tháng 02 năm 2016
Người viết
Ngô Thị Bích Thủy
Ý kiến nhận xét đánh giá và xếp loại của
Hội đồng Khoa học cấp trường.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Ý kiến nhận xét đánh giá và xếp loại của
Hội đồng Khoa học cấp Thành phố.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
IV. MỤC LỤC
15


5-12

a. Hướng dẫn phát âm

6-9

b. Giáo viên phát âm mẫu

9

c. Khuyến khích học sinh phát hiện và điều chỉnh lẫn nhau.
d. Rèn luyện tính kiên trì cho học sinh.

10-11
11

đ. Quan tâm rèn luyện cho học sinh mọi nơi mọi lúc

11-12

4. Hiệu quả đạt được :
III. Kết luận và đề xuất
IV.Mục lục
V. Tài liệu tham khảo.

12-13
13-15
16
17