ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGÔ THỊ OANH

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC
TẠI PHƢỜNG PHÚ ĐÔ, QUẬN NAM TỪ LIÊM, HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGÔ THỊ OANH

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TẠI
PHƢỜNG PHÚ ĐÔ, QUẬN NAM TỪ LIÊM
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN QUANG TUYẾN
XÁC NHẬN CỦA


MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .............................................................................. i
DANH MỤC CÁC BẢNG ................................................................................. ii
MỞ ĐẦU .............................................................................................................1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN
LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC .........................................................................5
1.1.Tổng quan nghiên cứu về quản lý ngân sách nhà nƣớc và ngân sách xã,
phƣờng................................................................................................................5
1.2. Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách xã, phƣờng .........................................8
1.2.1. Cơ chế quản lý ngân sách xã, phƣờng .................................................8
1.2.2.Nguyên tắc quản lý ngân sách xã, phƣờng ...........................................9
1.2.3.Nội dung của quản lý thu ngân sách xã phƣờng .................................10
1.2.4. Nôi dung quản lý chi ngân sách xã, phƣờng .....................................18
CHƢƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .....................25
2.1. Nguồn tài liệu và dữ liệu ...........................................................................25
2.2. Các phƣơng pháp nghiên cứu ...................................................................25
2.2.1. Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu .......................................................25
2.2.2. Phƣơng pháp phân tích – tổng hợp ....................................................25
CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN
ĐỊA BÀN PHƢỜNG PHÚ ĐÔ .........................................................................27
3.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và bộ máy quản lý ngân
sách của phƣờng Phú Đô..................................................................................27
3.1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên. .........................................................27
3.1.2. Đăc điểm kinh tế xã hội của phƣờng Phú Đô ....................................27
3.2.Phân tích thực trạng quản lý ngân sách xã trên địa bàn phường Phú Đô 28
3.2.1. Phân tích thực trạng quản lý thu ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn
phƣờng Phú Đô: .................................................................................29
3.2.2.Phân tích thực trạngquản lý chi ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn


STT

Nguyên nghĩa

Ký hiệu

1

CTN-NQD

Công thƣơng nghiệp – Ngoài quốc doanh

2

DN

Doanh nghiệp

3

GTGT

Giá trị gia tăng

4

HĐND

Hội đồng nhân dân


10

NSĐP

Ngân sách địa phƣơng

11

NSNN

Ngân sách Nhà nƣớc

12

NSTW

Ngân sách Trung ƣơng

13

QLNN

Quản lý nhà nƣớc

14

QSDĐ

Quyền sử dụng đất


20

UBND

Ủy ban nhân dân

21

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

22

CTN-NQD

Công thƣơng nghiệp – Ngoài quốc doanh

i


DANH MỤC CÁC BẢNG

STT

Bảng

1

Bảng 3.1

cả nƣớc đã có những tiến bộ vƣợt bậc, đƣa nƣớc ta lên vị thế mới trên trƣờng
quốc tế. Đạt đƣợc những thành tựu đó không thể không nói đến vai trò của
ngân sách nhà nƣớc. Ngân sách nhà nƣớc với tƣ cách là công cụ quản lý vĩ
mô của nhà nƣớc đã thực sự góp phần vào việc điều chỉnh có hiệu quả nền
kinh tế. Tuy nhiên bên cạnh những mặt tích cực, ngân sách nhà nƣớc hiện tại
cũng còn bộc lộ những hạn chế, bất cập nhất định. Thực tiễn đời sống kinh tế
xã hội hiện nay đang đặt ra những yêu cầu, thách thức mới đòi hỏi công tác
quản lý ngân sách nhà nƣớc ở các cấp phải đƣợc tiếp tục đổi mới, ngày càng
hoàn thiện, đi vào quản lý chiều sâu nhằm đạt hiệu quả cao hơn nữa. Vì vậy
việc tăng cƣờng công tác quản lý nguồn thu chi ngân sách nhà nƣớc trở
thành vấn đề cấp thiết của cả nƣớc và của các cấp chính quyền địa phƣơng.
Ngân sách xã, phƣờng, thị trấn (sau đây gọi tắt là ngân sách xã) là cấp
ngân sách cơ sở gắn với chính quyền xã, phƣờng, thị trấn. Hiện nay cả nƣớc
có trên 11.100 xã, phƣờng, thị trấn. Với quy mô thu chi ngân sách xã bình
quân khoảng 3 tỷ đồng/xã nhƣ hiện nay thì tổng nguồn thu chi ngân sách xã
toàn quốc hàng năm đạt trên 33.300 tỷ đồng. Trong thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc hiện nay, Đảng và Nhà nƣớc ta đặc biệt
quan tâm đến vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn
mà trong đó chính quyền cấp xã và ngân sách xã đóng vai trò hết sức quan
trọng. Tuy nhiên, do mức độ phát triển kinh tế, xã hội và trình độ nhận thức
của cán bộ chính quyền tại các xã, phƣờng, thị trấn là khác nhau, do vậy khả
năng quản lý điều hành ngân sách và kết quả hoạt động ngân sách xã rất
1


khác nhau.
UBND phƣờng Phú Đô là một phƣờng mới đƣợc thành lập theo Nghị
quyết số 132/NQ-CP ngày 27 tháng 12 năm 2013 của Chính phủ, trên cơ sở
điều chỉnh địa giới hành chính của xã Mễ Trì cũ tách ra thành 2 phƣờng là
Phƣờng Phú Đô và phƣờng Mễ Trì. Để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế- xã

Có hai câu hỏi nghiên cứu chính trong luận văn cần trả lời là:
- Đâu là nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong việc quản lý thu chi
ngân sách phƣờng Phú Đô?
- Để hoàn thiện công tác quản lý thu chi ngân sách nhà nƣớc tại phƣờng Phú
Đô cần có các giải pháp gì?
5. Một số đóng góp của đề tài nghiên cứu
Thông qua việc phân tích đánh giá thực trạng quản lý hoạt động thu chi
ngân sách nhà nƣớc tại chính quyền cơ sở cấp xã, phƣờng, thị trấn trên địa
bàn phƣờng Phú Đô, luận văn chỉ ra những kết quả đạt đƣợc, những tồn
tại hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại hạn chế. Luận văn tập trung
vào các vấn đề cơ bản nhƣ quá trình thực hiện thu chi ngân sách xã,
phƣờng cơ chế phân cấp quản lý thu chi ngân sách xã, phƣờng nhân tố con
ngƣời trong công tác quản lý tài chính ngân sách xã, các cơ chế, chính
sách chế độ liên quan đến ngân sách xã, phƣờng... Qua đó đề xuất một số
giải pháp thực tế nhằm củng cố và nâng cao hiệu quả hiệu lực quản lý
ngân sách xã, đƣa hoạt động quản lý điều hành thu chi ngân sách của
chính quyền xã đi vào nề nếp. Luận văn có thể dùng làm tài liệu để các cơ
quan chức năng của phƣờng tham khảo trong việc đƣa ra các kiến nghị đề
xuất với HĐND, UBND tỉnh những vấn đề liên quan đến thực hiện Luật
NSNN, thực hiện quản lý ngân sách xã, phƣờng trên phạm vi cả nƣớc nói
chung và tại phƣờng Phú Đô nói riêng.

3


6. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng:
Chƣơng 1. Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận về quản lý ngân
sách nhà nƣớc.
Chƣơng 2. Thiết kế và phƣơng pháp nghiên cứu

việc phân cấp nhiệm vụ chi, tỷ lệ % thu…tuy nhiên luật có hiệu lực năm
ngân sách 2017.Vấn đề thu- chi ngân sách đƣợc quan tâm nhiều hơn và đã
có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến quản lý thu ngân sách
nhà nƣớc nhƣ:
5


- Luận văn Thạc sỹ kinh tế “Hoàn thiện cơ chế phân cấp NSNN cho các
cấp chính quyền địa phƣơng” của tác giả Đào Xuân Liên, năm 2007. Từ
những lý luận chung về phân cấp ngân sách nhà nƣớc và kinh nghiệm phân
cấp cho các địa phƣơng ở một số nƣớc trên thế giới, tác giả đã phân tích thực
trạng phân cấp ngân sách ở nƣớc ta giai đoạn 2003-2007, từ đó đề ra một số
giải pháp nhằm hoàn thiện và tăng cƣờng phân cấp ngân sách nhiều hơn cho
chính quyền địa phƣơng ở nƣớc ta. Luận văn nghiên cứu tổng quát công tác
phân cấp NSNN cho các cấp chính quyền địa phƣơng. Tuy nhiên mỗi địa
phƣơng lại có đặc thù riêng nên công tác phân cấp NSNN cho từng địa
phƣơng cũng khác nhau.
- Luận văn Thạc sỹ kinh tế “Hoàn thiện quản lý thu, chi ngân sách nhà
nƣớc của thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hoà” của tác giả Nguyễn Anh
Tuấn, năm 2007. Luận văn đã trình bày những lý luận chung về quản lý thu,
chi ngân sách nhà nƣớc và đƣa ra một số vấn đề lý luận cụ thể về quản lý thu,
chi ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn thành phố trực thuộc tỉnh nhƣ: nội dung,
đặc điểm và các nhân tố ảnh hƣởng. Đồng thời luận văn cũng đi sâu đánh giá
thực trạng, phân tích những nguyên nhân và đề xuất các giải pháp hoàn thiện
công tác quản lý thu, chi NSNN ở thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hoà.
Luận văn đi sâu nghiên cứu công tác thu, chi ngân sách nhà nƣớc, chỉ là một
nội dung của công tác phân cấp ngân sách và phạm vi nghiên cứu chỉ là ngân
sách cấp huyện không đi sâu vào công tác quản lý ngân sách nhà nƣớc tại địa
phƣơng.
- Đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý NSNN huyện Đức Phổ” năm

tiêu công của các nƣớc tiên tiến nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát chi
NSNN qua KBNN theo hƣớng hiệu quả, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính
trong lĩnh vực quản lý NSNN, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các đơn vị sử
dụng NSNN, đồng thời phù hợp xu thế hội nhập quốc tế.
7


- Luận án: “Đổi mới quản lý NS địa phƣơng các tỉnh vùng đồng bằng
sông Hồng” năm 2009 của tác giả Trần Quốc Vinh- Luận án Tiến sĩ kinh tế.
Tác giả đã hệ thống hóa và làm rõ thêm những vấn đề về quản lý NSNN, quản
lý NS địa phƣơng, các nhân tố ảnh hƣởng đến quản lý NS địa phƣơng; qua
phân tích thực trạng quản lý NS địa phƣơng ở các tỉnh vùng đồng bằng sông
Hồng đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục đổi mới quản lý NS địa phƣơng các
tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng đến 2020.
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nói trên đã đề cập nhiều khía
cạnh của quản lý ngân sách nhà nƣớc nói chung và quản lý thu ngân sách ở
phạm vi một số địa phƣơng cụ thể nói riêng. Tuy nhiên, đối với công tác quản
lý ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn phƣờng Phú Đô đến nay chƣa có công
trình nào nghiên cứu sâu về vấn đề này. Đây là lý do tác giả lựa chọn đề tài
nay nghiên cứu để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nƣớc ở Phƣờng
Phú Đô hiện nay. Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả đã tham khảo các
nghiên cứu đi trƣớc cũng nhƣ các văn bản quản lý nhà nƣớc có liên quan và
sử dụng những kết quả của công trình, văn bản quản lý đó đƣa vào đề tài
nghiên cứu của tác giả cũng nhƣ cập nhật số liệu đối chiếu với kho bạc nhà
nƣớc huyện Từ Liêm, nay là kho bạc nhà nƣớc quận Nam Từ Liêm để làm
căn cứ chứng minh cho những vấn đề tác giả nêu ra trong đề tài
1.2. Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách xã, phƣờng
1.2.1. Cơ chế quản lý ngân sách xã, phường
Cơ chế quản lý ngân sách cấp xã là việc triển khai thực hiện các Luật, chế
độ, chính sách cũng nhƣ các công cụ quản lý ngân sách cấp xã nhằm giúp

của NS xã thực hiện theo quy định của Bộ Tài chính.
- Chi thường xuyên: Nguyên tắc quản lý chi thƣờng xuyên của NS xã bao
gồm: nguyên tắc quản lý theo dự toán là cơ sở để đảm bảo cân đối ngân sách
cấp xã, tạo điều kiện chấp hành ngân sách cấp xã, hạn chế tính tùy tiện của
9


đơn vị sử dụng ngân sách; nguyên tắc hiệu quả yêu cầu các đơn vị phải sử
dụng nguồn lực một cách tiết kiệm; nguyên tắc bảo đảm sự tự chủ về tài
chính của đơn vị sử dụng ngân sách và nguyên tắc chi trả trực tiếp qua
KBNN.
1.2.3.Nội dung của quản lý thu ngân sách xã phường
Theo quy định của Luật NSNN nội dung thu NS xã bao gồm:
(1). Các khoản thu ngân sách cấp xã hưởng một trăm phần trăm (100%): Là
các khoản thu dành cho cấp xã sử dụng toàn bộ để chủ động về nguồn tài
chính bảo đảm các nhiệm vụ chi thƣờng xuyên và chi đầu tƣ phát triển. Căn
cứ quy mô nguồn thu, chế độ phân cấp quản lý kinh tế xã hội và nguyên tắc
bảo đảm tối đa nguồn tại chỗ cân đối cho các nhiệm vụ chi thƣờng xuyên,
khi phân cấp nguồn thu, căn cứ theo luật định ngân sách cấp xã hƣởng 100%
các khoản thu dƣới đây:
- Các khoản phí, lệ phí thu vào NS xã theo quy định;
- Thu từ các hoạt động sự nghiệp của cấp xã, phần nộp vào NSNN theo chế
độ quy định;
- Thu đấu thầu, thu khoán theo mùa vụ từ quỹ đất công ích và hoa lợi công
sản khác theo quy định của pháp luật do cấp xã quản lý;
- Các khoản huy động đóng góp của tổ chức, cá nhân gồm: các khoản huy
động đóng góp theo pháp luật quy định, các khoản đóng góp theo nguyên tắc
tự nguyện để đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng do HĐND cấp xã quyết định đƣa
vào ngân sách cấp xã quản lý và các khoản đóng góp tự nguyện khác;
- Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức và cá nhân ở ngoài nƣớc trực tiếp

(3). Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp xã :
Bao gồm:
-Thu bổ sung để cân đối ngân sách là mức chênh lệch giữa dự toán chi đƣợc
giao và dự toán thu từ các nguồn thu đƣợc phân cấp (các khoản thu 100% và
11


các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm). Số bổ sung cân đối này đƣợc
xác định từ năm đầu của thời kỳ ổn định ngân sách và đƣợc giao ổn định từ 3
đến 5 năm.
-Thu bổ sung có mục tiêu là các khoản thu bổ sung theo từng năm để hỗ trợ
xã thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể.
Ngoài các khoản thu nêu trên; chính quyền cấp xã không đƣợc đặt ra các
khoản thu trái với quy định của pháp luật.
1.2.3.1. Nội dung quản lý thu ngân sách xã, phường
Nội dung quản lý thu NSNN bao gồm những vấn đề liên quan đến công
tác thu ngân sách, quản lý thu ngân sách gắn liền quản lý công tác lập dự toán
thu NSNN, chấp hành dự toán thu NSNN và Thanh tra, kiểm tra việc thu, nộp
ngân sách nhà nƣớc.
a/Lập dự toán thu NSNN :
Đây là khâu chuẩn bị cho việc thu ngân sách nhà nƣớc, nội dung chính
của lập dự toán thu ngân sách nhà nƣớc là quá trình phân tích, đánh giá giữa
khả năng huy động các nguồn lực tài chính của Nhà nƣớc để từ đó xác lập các
chỉ tiêu thu NSNN hàng năm một cách đúng đắn, có căn cứ khoa học và thực
tiễn, đồng thời trên cơ sở đó các cơ quan, đơn vị có nhiệm vụ thu lập những
biện pháp về kinh tế - xã hội, nhằm tổ chức thực hiện tốt các chỉ tiêu đã đề ra.
- Căn cứ để lập dự toán thu NSNN gồm: Phân tích, đánh giá kết quả thu
NSNN các năm trƣớc, năm hiện hành và phƣơng hƣớng, nhiệm vụ, kế hoạch
phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh trong năm kế hoạch; đánh giá
tình hình phát triển kinh tế - xã hội, ổn định chính trị trong nƣớc và khu vực,

định đến tính hiệu quả của công tác quản lý thu NSNN xét trên nhiều phƣơng
diện. Nếu việc triển khai các biện pháp chấp hành dự toán thu NSNN không
kịp thời, không phù hợp với thực tiễn, cứng nhắc thiếu linh hoạt, ít sáng tạo
thì không những không động viên đƣợc số thu cho NSNN theo dự toán mà có
13


thể dẫn đến lãng phí nguồn lực của xã hội, gây tâm lý bức xúc cho tổ chức và
cá nhân thực hiện nghĩa vụ đối với NSNN. Với đặc điểm thu NSNN có nhiều
khoản thu, phạm vi rộng, liên qua nhiều đối tƣợng trong xã hội nên việc quản
lý thu ngân sách nhà nƣớc luôn là sự cần thiết. Việc quản lý thu NSNN là
trách nhiệm của tât cả các cấp, các ngành, các đơn vị. Trong đó vai trò trách
nhiệm chính thuộc về các cơ quan thanh tra, tài chính, ngành Thuế, Hải quan,
Kho bạc nhà nƣớc...
Trong quá trình tổ chức chấp hành dự toán thu ngân sách, việc quản lý
thu ngân sách bao gồm nhiều vấn đề và có phạm vi rộng nhƣ quản lý bộ máy
thu ngân sách, quản lý đối tƣợng thu ngân sách, quản lý nguồn thu ngân
sách...Nhƣng trong các nội dung liên quan thì nội dung quản lý nguồn thu
ngân sách là nội dung cơ bản, quan trọng trong quản lý thu ngân sách nhà
nƣớc. Nội dung quản lý nguồn thu bao gồm: Quản lý thu thuế; quản lý thu
phí, lệ phí; quản lý thu tiền sử dụng đất và thu khác ngân sách...Đây cũng là
nội dung mà tác giả tập trung đi sâu phân tích, đánh giá thực trạng quản lý thu
ngân sách nhà nƣớc tại địa bàn huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.
* Nội dung quản lý thu thuế: Trong các khoản thu NSNN, thuế là
nguồn thu chính chiếm tỷ trọng lớn và có xu hƣớng ngày càng tăng trong tổng
thu NSNN. Đồng thời thuế cũng là công cụ quan trọng của Nhà nƣớc trong
điều chỉnh kinh tế vĩ mô, thức đẩy tăng trƣởng kinh tế và thực hiện công bằng
xã hội. Do vậy quản lý thu thuế nói chung và quản lý thu thuế ở địa phƣơng
nói riêng có ý nghĩa rất quan trọng trong quản lý thu NSNN.
Quản lý thu thuế phải đảm bảo các nguyên tắc:

định. Đối với các khoản phí, lệ phí quan trọng, Chính phủ trực tiếp quy định
mức thu, chế độ thu, nộp và chế độ quản lý. Đối với những khoản còn lại
Chính phủ giao hoặc phân quyền cho cấp Bộ và tƣơng đƣơng. HĐND cấp
tỉnh quy định mức thu phí, lệ phí đƣợc phân cấp.
15


- Nghiêm cấm mọi tổ chức, cá nhân tự đặt ra các lợi phí, sử đổi mức
thu phí, lệ phí đã đƣợc cơ quan có thẩm quyền quy định.
* Nội dung quản lý thu tiền sử dụng đất.
Thu tiền sử dụng đất là khoản thu có tỷ lệ lớn trong thu NSNN ở địa
phƣơng, công tác quản lý thu tiền sử dụng đất cũng có vị trí quan trọng trong
thu NSNN, vì vậy công tác quản lý thu tiền sử dụng đất phải đƣợc thực hiện
chặt chẽ ngay từ khâu quy hoạch sử dụng đất cho đến giải phóng mặt bằng,
xây dựng cơ sở hại tầng, xác định giá khới điểm và tổ chức đấu giá quyền sử
dụng đất. Nếu thực hiện quản lý không tốt sẽ dẫn đến đầu cơ, dàn xếp để rìm
giá dẫn đến thất thu ngân sách nhà nƣớc.
* Nội dung thu khác ngân sách.
Thu khác ngân sách bao gồm các khoản thu từ xử phạt, thanh lý tài sản,
thi hành án, chống buôn lậu...
Các khoản thu khác ngân sách không lớn nhƣng cũng cần tổ chức quản
lý thực hiện tốt nhằm đảm bảo việc thu NSNN đƣợc thực hiện đúng quy định
của pháp luật.
c/ Thanh tra, kiểm tra việc thu, nộp NSNN
Công tác thanh tra, kiểm tra việc thu nộp ngân sách nhà nƣớc là khâu
có vị trí trọng yếu trong quản lý thu ngân sách nhà nƣớc. Công tác thanh tra,
kiểm tra đƣợc đặt ra nhằm phát hiện những ƣu điểm để biểu dƣơng, phát huy,
nhân rộng điển hình tiên tiến nhƣng đồng thời cũng qua thanh tra, kiểm tra để
phát hiện những sai phạm trong quản lý thu ngân sách, từ đó kịp thời có biện
pháp ngăn chặn những sai phạm mới phát sinh, xử lý những sai phạm đã cấu

Tiến hành rà soát tới từng hộ dân trên địa bàn để tuyên truyền, hƣớng
dẫn, theo dõi, đôn đốc các chủ phƣơng tiện thực hiện việc kê khai và nộp
thuế, phí theo quy định.

17