Một số hình thức nâng cao chất lượng cho trẻ 4-5 tuổi làm quen với
các tác phẩm văn học
1. Lý do chọn đề tài:
Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là tạo điều kiện trẻ
được hoạt động, tìm hiểu về thiên nhiên, con vật, đất nước… Củng cố
các khái niệm thu lượm được bằng con đường cảm thụ và cung cấp
những hiểu biết thú vị về đời sống.
Tổ chức hướng dẫn cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là
nhiệm vụ quan trọng ở trường mầm non. Đó là sự dẫn dắt mở cửacho
con người ngay từ những bước chập chững đầu tiên đi vào thế giới của
các giá trị phong phú chứa đựng trong tác phẩm nghệ thuật ngôn từ.
Sự tiếp xúc thường xuyên với tác phẩm văn học được chọn lọc sẽ phát
triển ở trẻ ngôn ngữ, sự nhạy cảm thẩm mỹ, năng lực cảm thụ văn học
những tố chất ban đầu của năng khiếu nghệ thuật.
Tiếp xúc với tác phẩm văn học được tiếp xúc với vốn từ tiếng việt học
cách phản ánh đúng, tích lũy vốn từ ngữ nghệ thuật, học những mẫu
câu hoàn hảo sinh động, giàu sức biểu cảm. Qua đó trẻ yêu mến chân
trọng tiếng nói. Văn học còn góp phần còn góp phần phát triển trí tuệ,
tình cảm, đạo đức làm phong phú đời sống tinh thần cho trẻ, Những ấn
tượng đẹp đẽ về những hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm văn học
sẽ thúc đẩy ham muốn, sáng tạo nghệ thuật của trẻ, những bài thơ,
những câu truyện kể, tranh vẽ, mô hình mô phỏng chính là sự thể hiện


thế giới bên trong, là nhu cầu tự thể hiện mình của trẻ. Cho trẻ làm
quen với các tác phẩm văn học sẽ giúp trẻ phát triển kỹ năng lời nói
trong các hoạt động đời sống, mở rộng hiểu biết của trẻ về những mối
quan hệ con người làm cho trẻ cảm nhận vẻ đẹp của tình người, của
thiên nhiên, của những hình tượng thẩm mỹ, giáo dục tâm hồn và xây
dựng được thái độ đúng đắn của trẻ về thế giới xung quanh. Như
chúng ta đã biết trẻ nhỏ được lớn lên trong vòng tay yêu thương của

văn học.
4. Phương pháp nghiên cứu:
+ Phương pháp dùng lời.
+ Phương pháp đàm thoại.
+ Phương pháp trực quan.
+ Phương pháp thực hành.
5. Giới hạn nghiên cứu:


- Nghiên cứu thực trạng và các hình thức để nâng cao chất lượng cho
trẻ 4-5 tuổi làm quen với tác phẩm văn học.
6. Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu:
Đề tài được nghiên cứu từ tháng 07 năm 2013 đến tháng 05 năm
2014.
- Tháng 7 năm 2013: Nghiên cứu lý luận của đề tài
- Tháng 8 năm 2013: Nghiên cứu thực trạng và các hình thức nâng cao
chất lượng cho trẻ 4-5 tuổi làm quen với tác phẩm văn học.
- Từ tháng 9 năm 2013 : Đưa các hình thức đã nghiên cứu áp dụng
vào thực tiễn để nâng cao chất lượng cho trẻ 4-5 tuổi làm quen với tác
phẩm văn học.
PHẦN II: NỘI DUNG
1.Cơ sở lý luận của đề tài:
Như chúng ta đã biết làm quen văn học là tạo điều kiện cho trẻ
phát triển ngôn ngữ nhằm rèn luyện phát triển ở trẻ các kỹ năng nghe,
nói… cần thiết để giao tiếp với mọi người xung quanh.
Việc cho trẻ làm quen với kỹ năng nghe,đọc,nói…. nhằm phát
triển ở trẻ sự hứng thú, say mê đọc thơ, đọc truyện… Nhằm rèn luyện
sự chú ý, khả năng ghi nhớ có chủ định, phát triển vốn từ cho trẻ, giúp
trẻ biết diễn đạt rõ ràng, mạch lạc. Nhằm phát huy tính tích cực sáng
tạo của trẻ tạo môi trường và cơ hội để trẻ hoạt động tích cực và chủ

thuật đọc và kể truyện văn học. Cô giáo ở trường Mầm Non sẽ hướng
trẻ vào những vẻ đẹp nội dung và nghệ thuật, tác phẩm gây ấn tượng
đầu tiên cho trẻ về hình tượng nghệ thuật được xây dựng bằng ngôn
ngữ dân tộc.
Đối với trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở giai đoạn này cảm nhận thẩm
mỹ đã có một bước phát triển trong tiếp nhận văn học, sự tiếp nhận
tác phẩm đầy đủ, hoàn thiện hơn, biểu hiện trước tiên là sự hiểu biết
những câu truyện cổ tích, bài thơ, những đoạn văn xuôi hay và sự làm
giàu tình cảm qua quá trình tích lũy hình tượng nghệ thuật.
2. Thực trạng vấn đề:
2.1. Thuận lợi:
Được sự quan tâm của chính quyền địa phương, Phòng giáo dục
và đào tạo Yên Lạc cũng như ban giám hiệu nhà trường đã chỉ đạo sát
sao về chuyên môn đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học tương
đối đầy đủ.
Lớp học được trang bị 01 máy tính qua đó khi cho trẻ làm quen với tác
phẩm văn học, trẻ trực tiếp được quan sát các hình ảnh tĩnh, hình ảnh


động, lắng nghe âm thanh và cảm nhận sâu hơn, hứng thú hơn với tác
phẩm văn học.
Trẻ mạnh dạn tự tin, hứng thú, tích cực tham gia vào các hoạt động
làm quen với văn học.
Phụ huynh luôn quan tâm chu đáo đến việc chăm sóc và giáo dục trẻ
tạo điều kiện thuận lợi trong việc kết hợp giáo dục giữa gia đình và
nhà trường.
Là một giáo viên được phân công phụ trách lớp 4-5 tuổi A bản thân tôi
luôn nhiệt tình, yêu nghề, mến trẻ, được trải nghiệm, cọ sát với thực
tế, được học tập và đào tạo qua trường lớp, luôn tìm tòi học hỏi và rút
ra kinh nghiệm cho bản thân. Có giọng kể hay, truyền cảm, nắm chắc

Kết quả điều tra trên trẻ khi chưa áp dụng các phương pháp, hình thức
mới để nâng cao chất lượng trẻ 4-5 tuổi LQV tác phẩm văn học thì tỷ
lệ trẻ hào hứng tham gia vào hoạt động văn học của lớp tôi còn thấp,
Cụ thể như sau:


Khả năng trẻ

Số lượng trẻ

Xếp loại
Tốt

Khá

Đạt

Chưa đạt

45

21= 47%

15= 33%

4=9%

5=11%

45

tuổi làm quen tác phẩm văn học.
Muốn đạt được kết quả cao trong việc nâng cao chất lượng cho trẻ
mẫu giáo làm quen với các tác phẩm văn học thì trước hết cô giáo cần
phải yêu văn học, say mê văn học, thích học hỏi, tìm tòi khám phá
những cái hay cái đẹp trong tác phẩm văn học, giúp trẻ hiểu nội dung,
giá trị của tác phẩm. Biết kết hợp giữa thực tế và những chi tiết hư cấu
của tác phẩm phải có sự tác động qua lại giữa người truyền thụ và
người tiếp thu. Đọc kỹ tác phẩm đó nghiên cứu để hiểu biết ý tứ của
tác phẩm, hiểu được hàmẩn của tác giả muốn gửi vào mỗi nội dung,
suy nghĩ, tìm tòi để chọn lựa tác phẩm lên lớp, chọn hình thức phù hợp
nhất, dễ dàng giúp trẻ hiểu được những giá trị đích thực của tác phẩm.


Việc nghiên cứu và thử nghiệm các hình thức được diễn ra song song
trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Các tác phẩm văn học cho trẻ
làm quen trong hoạt động này thường nằm trong chương trình có nội
dung phù hợp với chủ đề đang thực hiện. Trong quá trình nghiên cứu
tôi đã sử dụng một số hình thức đẻ nâng cao chất lượng cho trẻ 4-5
tuổi làm quen với tác phẩm văn học để làm giàu, củng cố vốn từ, hình
thành việc phát âm, luyện phát âm đúng hình thành nhịp điệu của
ngôn ngữ để phát huy tác dụng nhiều mặt đến việc giáo dục trẻ, trong
quá trình cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học cô giáo cần tạo cho trẻ
yêu thích khám phá lời hay, ý đẹp, hứng thú khi tiếp nhận các bài thơ,
câu chuyện… vì vậy muốn tạo cho trẻ lòng yêu thích văn học dựa trên
cơ sở hình thức mới phát huy tính tích cực để phát triển ngôn ngữ cho
trẻ như sau:
3.1. Hình thức cho trẻ làm quen với văn học qua các giờ hoạt
động chung:
3.1.1.Giờ học cho trẻ làm quen với văn học:
Đây là hình thức cơ bản cho trẻ làm quen với văn học. Các tác phẩm

truyện gì?


Ởcâu truyện “Hai anh em gà con” tôi sử dụng hình thức đó vì con Gà,
con Vịt là những con vật nuôi trong gia đình rất gần gũi với trẻ nên rất
dễ dàng nhận ra đó là Gà convà từ đó cô dẫn dắt để bước vào kể câu
truyện “Hai anh em gà con”. Còn truyện “Chú Dê đen” tôi đã cho trẻ
làm quen hoạt động khác từ hôm trước nên trẻ đã nắm được nội dung
câu truyện. Vì vậy tôi đã sử dụng chính những nhân vật trong truyện
và kể trích một câu nói của Chó Sóiđể hỏi trẻ về tên nhân vật và tên
truyện từ đó dẫn dắt để kể lại truyện giúp trẻ thuộc truyện. Sau giờ
hoạt động chung này trẻ đã thuộc truyện cô đã tổ chức cho trẻ tập
đóng kịch và hình thức sử dụng đồ dùng trực quan trong hoạt động
này là mũ, trang phục và sân khấu. Việc thay đổi hình thức khi cho trẻ
làm quen cùng một tác phẩm văn học đã đem lại kết
quả cao cho cô và trẻ.
*Đồ dùng trực quan còn là hình thức sử dụng để giảng giải từ khó
Thường mỗi bài thơ, câu truyện lại đem đến cho trẻ một vài từ mới và
cô sẽ giải thích cho trẻ để trẻ hiểu ý nghĩa của từ mới đó.
VD1: Thơ “Hoa cúc vàng” - Chủ đề “Tết và mùa xuân” Trong bài thơ
này có từ “Gom nắng vàng” trong câu thơ: “Cúc gom nắng vàng vào
trong lá biếc” Tôi đã để một số đồ dung, đồ chơi trên bàn khi đọc đến
câu thơ “Cúc gom nắng vàng” đồng thời dung tay gom đồ dung, đồ
chơi lại một chỗtôi làm với trẻ “Gom nắng vàng”giống như cô và các
con hay gom đồ dung, đồ chơi hang ngày.


VD2: Truyện “Truyện sự tích bánh chưng, bánh dày” - Chủ đề “Tết và
mùa xuân”sử dụng đồ dùng trực quan là sa bàn và rối. Mở đầu câu
truyện là: “Ngày xưa, ở nước ta, trong số các con của vua Hùng Vương

có thể kể lại truyện mà không bị nhầm lẫn.
Qua những ví dụminh hoạ ở trên, tôi thấy hình thức sử dụng đồ dùng
trực quan trong giờ hoạt động cho trẻ làm quen với văn học là hình
thức rất cơ bản giúp giáo viên đạt được mục đích của giờ hoạt động.
·

Lựa chọn địa điểm dạy trẻ:

Ví dụ:Dạy các tác phẩm có nội dung nói về thiên nhiên tươi đẹp như
bài“Hoa cúc vàng”, “Ngôi nhà”…cô giáo có thể tổ chức tiết học ở ngoài
vườntrường, ngoài sân trường, Còn những tác phẩm có nội dung trang
nghiêm như nói về lãnh tụ, tổ quốc cô nên tổ chức tiết học ở trong lớp,
cho trẻ ngồi ghế... như thơ“Ảnh Bác”“ Bác Hồ của em”….
·

Dạy trẻ đóng kịch theo nội dung các tác phẩm văn học
Cùng với các loại hình nghệ thuật khác như hội họa, âm

nhạc,đóng kịch cũng là một loại hình nghệ thuật được trẻ em rất yêu


thích, nó có ý nghĩa giáo dục toàn diện cho trẻ, trẻ không chỉ biến
thành người lớn mà còn phải hóa thân thành các nhân vật với nội tâm
phong phú, phức tạp với những cá tính khác biệt vừa là hành động
thực tê vừa là ảo. Để đóng được vai này trẻ phải trải qua quá trình lao
động nghệ thuật như người nghệ sĩ.
Kết quả của trò chơi đóng kịch có một ý nghĩa quan trọng chính
những yêu cầu đặt ra trong suốt quá trình đòi hỏi trẻ phải phát huy
cao độ sự hoạt động của các chức năng tâm lý như: Ngôn ngữ, biểu
tượng, trí nhớ, tư duy…, như vậy trò chơi tác động với trẻ ở tất cả các

khấu, cô làm người dẫn truyện hoặc một trẻ khác làm người dẫn
truyện. Sau đó cô hướng dẫn cho trẻ vào vai thể hiện tính cách nhân
vật. Với hình thức này trẻ rất thích học và đạt kết quả trên trẻ cao.
3.1.2.Các giờ hoạt động chung khác:
Với phương pháp dạy tích hợp, nhiều nội dung được lồng nghép trong
1 giờ hoạt động chung. Việc vận dụng một số phương pháp, hình thức
dạy truyền thống và kết hợp phương pháp giáo dục mầm non mới để


phát huy tính tích cực của trẻ nhằm giúp trẻ cảm thụ văn học và cảm
xúc của mình.Cho trẻ làm quen với văn học không chỉ được tiến hành
trong giờ thơ, truyện mà nó còn được dạy thông qua các giờ hoạt động
chung khác như tạo hình, âm nhạc, tìm hiểu môi trường xung quanh…
giáo viên có thể củng cố hoặc mở rộng kiến thức về văn học cho trẻ. ở
những hoạt động chung này, các tác phẩm văn học sẽ đến với trẻ qua
hình thức giới thiệu bài hoặc củng cố bài.
VD1: Khi cho trẻ vẽ về thế giới thực vậtđề tài theo ý thích ở giờ tạo
hình cô có thể cho trẻ đọc bài thơ “Bó hoa tặng cô” để giới thiệu bài và
gây hứng thú cũng như để gợi ý đề tài cho trẻ.
VD2: hay ở giờ âm nhạc khi dạy trẻ hát bài “Cô giáo miền xuôi”, cuối
tiết học cô cùng trẻ có thể đọc bài thơ “Bàn tay cô giáo”, hay với bài
hát “Bà thương em” cô có thể đọc cho trẻ nghe bài thơ “Giữa vong gió
thơm”,
VD3:Còn ở giờ cho trẻ tìm hiểu về môi trường xung quanh trong giờ
cho trẻ “Trò chuyện, tìm hiểu về một số loài hoa” – Chủ đề “Thực vật”
ở phần giáo dục cô có thể đọc cho trẻ nghe bài thơ “Hoa kết trái!”, hay
giờ“Trò chuyện về gia đình của bé” – Chủ đề gia đình cô đọc bài thơ
“Giữa vòng gió thơm” để giáo dục trẻ phải biết hiếu thảo, lễ phép với
ông bà, cha mẹ, ngoài ra cô có thể thay bằng bài thơ khác: “Lấytăm
cho bà”, “Mẹ và cô”, “Mẹ và con”. Hoặc trong giờ “Trò chuyện về một

1/6, 20/11, 22/12, tết nguyên đán… Cô giáo tổ chức cho các cháu
trong lớp, trong các buổi liên hoan văn nghệ, trong đó có thể kể
truyện, đọc thơ, đóng kịch các tác phẩm văn học. Hình thức này thu
hút được nhiều trẻ tham gia luyện tập, biểu diễn. Nó có tác dụng động
viên, cổ vũ cho các cháu khá giỏi, đồng thời cũng khuyến khích các
cháu yếu, nhút nhát tham gia vào các hoạt động nghệ thuật. Để việc
tổ chức các ngày hội, ngày lễ có kết quả, cô giáo cần có kế hoạch
luyện tập trước cho trẻ, không nên để sát ngày tổ chức mới bắt trẻ
luyện tập liên tục khiến trẻ mệt mỏi, chán nản. Sau một thời gian
luyện tập cho tất cả trong lớp, giáo viên lựa chọn một số cháu có khả
năng hơn cho luyện tập thêm để tiến hành biểu diễn cho cả lớp xem
hoặc thi diễn giữa các lớp trong trường. Và tôi đã áp dụng hình thức
này khi dạy trẻ đóng “Chú dê đen”, tiết mục này của cô cháu lớp tôi
sau khi thi với các lớp khác trong khối đã được chọn để biểu diễn trong
dịp tổng kết năm học cùng các anh chị lớp lớn và các em mẫu giáo bé.
3.3.Hình thức cho trẻ làm quen với văn học qua góc thư viện:
Theo hình thức đổi mới và giáo dục mầm non mới trong lớp tôi đã xây
dựng được góc thư viện phù hợp theo từng chủ đề, góc thư việncó đủ


ánh sáng, có kê bàn, có các loại truyện tranh, sách tranh cho trẻ và cô
cùng làm. ở những thời gian ngoài giờ hoạt động chung, cô giáo gợi ý
để các cháu tự lấy truyện tranh ra kể lại cho nhau nghe.
Đối với những truyện tranh mới, cô giáo tổ chức kể cho từng nhóm trẻ
nghe vào các thời điểm khác nhau. Lúc đầu, cô để cho trẻ tự tìm hiểu
nội dung của các hình ảnh trong truyện tranh, sau đó cô dùng câu hỏi
gợi ý để hướng sự chú ý của trẻ vào những hình ảnh chủ yếu của bức
tranh, rồi dọc đoạn truyện dưới tranh. Đọc xong truyện lại cho trẻ xem
tranh một lần nữa.
Với những truyện tranh trẻ đã được làm quen nhiều lần cô có thể đề

kể lại sự việc hay câu chuyện đó theo cách trình bày của một tác phẩm
văn học hay sử dụng cách nói vần những câu nói ngắn để tạo thành
bài thơ ngắn.
VD1: Trẻ bất chợt khoe với cô hôm chủ nhật được bố mẹ cho đi chơi
công viên xem các con thú và trẻ tỏ ra rất thích. Từ đó cô gợi mở, đặt
các câu hỏi cho trẻ tralời về tiến trình của buổi đi chơi, những cảm


nhận của trẻ khi nhìn thấy các con vật trong công viên, cho trẻ tả đặc
điểm nổi bật củacác con vật mà trẻ thích. Sau đó cô giúp trẻ liên kết
các diễn biếnđó lại để kể thành một câu chuyện, cho trẻ đặt tên câu
chuyện của mình.
VD2: Qua một sự việc có thật cô dựng thành một câu chuyện để kể
cho trẻ nghe: Cô thấy 1 bạn trong lớp mình mặc một chiếc áo mới cô
liền kể
cho trẻ nghe câu chuyện “Chiếc áo mới”, trong đó có nêu tên và đặc
điểm củabạn đó cũng như của chiếc áo mới để trẻ nhận ra đó là câu
chuyện kể về bạn “Hôm qua Lancùng mẹ đi siêu thị để mua hàng.
Trong siêu thị có rất nhiều thứ: đồ chơi, bánh kẹo, hoa quả, thực
phẩm, đồ dùng trong gia đình và nhiều thứ khác nữa. Khi đến chỗ bán
quần áo trẻ em, mẹ lật từng chiếc áo ra xem rồi chọn một chiếc áo
phông màu hồng hay màu… rất đẹp đưa cho Lan và hỏi “con có thích
chiếc áo này không”. Lan thích quá liền reo lên “con thích mẹ ạ!”. Mẹ
cho Lan mặc thử thấy rất vừa, mẹ bảo “Mẹ sẽ mua chiếc áo này cho
con, con hãy để mẹ cởi chiếc áo này ra và trả tiền cho cô bán hàng đã
nhé!. Vì thích chiếc áo mới quá Lan không cho mẹ cởi, cô bán hàng liền
gọi Lan đến và bảo “Cháu đã chơi trò chơi bán hàng bao giờ chưa?”.
Lan liền trả lời rất lễ phép “Thưa cô, cháu đã chơi trò chơi bán hàng ở
lớp rồi ạ!”. Cô bán hàng nói tiếp “Cháu ngoan quá, thể cháu biết phải
trả tiền sau khi mua hàng không ? ”. “Có ạ! Lan trả lời rất to làm cho

ngày, khi có những bài thơ, câu truyện mới được gửi đến, tôi lại đọc
cho trẻ nghe, tuyên dương khích lệ trẻ để trẻ hứng thú với việc cùng
bố mẹ sáng tác, sưu tầm thơ, truyện.
Sau quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài, tôi thấytrẻ lớp tôi rất
thích nghe kể truyện, đọc thơ, biết đọc thơ diễn cảm, thuộc nhiều
truyện và kể rất hay.
4. Kết quả thực hiện:
Sau quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài, qua các tiết dạy trực tiếp
trên lớp, trẻ lớp tôi rất hào hứng tham gia hoạt động học tập, trẻ rất
thích nghe kể truyện, đọc thơ, biết đọc thơ diễn cảm, thuộc nhiều
truyện và kể rất hay, Ngôn ngữ của trẻ rõ ràng, mạch lạc hơn, trẻ
hứng thú tham gia đóng kịch các nhân vật trong truyện, tự tin mạnh
dạn hơn nhiều so với trước đây. Việc hình thành ở trẻ khả năng cảm
thụ văn học, trẻ đã bộc lộ cảm xúc của mình khi nghe đọc thơ, kể
truyện, diễn kịch… cho mọi người cùng nghe và xem. Qua đó hình
thành ở trẻ lòng yêu thiên ,gia đình, yêu quê hương, đất nước, yêu ông
bà, bố mẹ, yêu cảnh vật gần gũi xung quanh trẻ, yêu những việc làm
tốt, biết phê phán những việc làm xấu.


Để thấy rõ kế kết quả này tôi đã lập biểu bảng so sánh để khảo sát
trong tổng giai đoạn:
* Đối với trẻ:
Khả năng trẻ

Số lượng trẻ Xếp loại
Tốt

Khá


2=4%

0

Trẻ thích nghe và biết đọc diễn
cảm
Trẻ thuộc nhiều, nhanh các tác
phẩm văn học
Trẻ diễn đạt ngôn ngữ tốt

Qua kết quảkhảosát lần 2 đối chiếu với kết quả khảo sát ban đầu ta
thấy : tỉ lệ trẻ xếp loại tốt ở các khả năng đạt từ 76% đến 85%, đó là
tỉ lệ rất cao (tăng khoảng gấp đôi so với lần 1). Đồng thời, tỉ lệ trẻ đạt
cũng giảm đáng kể- chỉ còn 4% đến 10% ( giảm khoảng một nửa so
với lần 1). Tỉ lệ chưa đạt không còn trẻ nào,
Trẻ hứng thú tham gia vào các hoạt động làm quen với văn học nhanh
thuộc truyện, thuộc thơ, biết đọc kể diễn cảm, kỹ năng giao tiếp, phát
triển ngôn ngữ mạch lạc có nhiều tiến bộ. Nhiều cháu có năng
khiếunhư các cháu:
1. Ngô Phương Thảo

2. Ngô Ngọc Ánh

3. Hoàng Trà My

4.Ngô Đức Mạnh

5. Hoàng Tiến Đạt
7. Nguyễn Thị Minh Lan
*Đối với cha mẹ trẻ: