1

1

LỜI CAM ĐOAN
TÊN ĐỀ TÀI: “Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh của
các Hợp tác xã chợ trên địa bàn Thành phố Hà Nội”
Giáo viên hướng dẫn

: TS. Ngô Xuân Bình

Tên học viên

: Đỗ Thị Phương

Số điện thoại liên lạc

: 0167 8 158 678

Ngày nộp luận văn

: 15/8/2013

Lời cam kết: “Tôi xin cam đoan bản luận văn này là công trình do chính
tôi nghiên cứu và soạn thảo. Tôi không sao chép từ bất kỳ một bài viết nào mà
không trích dẫn nguồn gốc. Nếu có bất kỳ sự vi phạm nào, tôi xin hoàn toàn
chịu trách nhiệm”.
Hà Nội, ngày 15 tháng 8 năm 2013
Ký tên

Đỗ Thị Phương


4

4
DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ

Bảng 2.1. Thống kê số quầy hàng, cửa hàng và diện tích mặt bằng, diện tích
sử dụng kinh doanh một số chợ tại Hà Nội ................................................32
Bảng 2.2. Thống kê số lượng chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội .............33


5

5

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong hoạt động thương mại, sự hình thành và phát triển mạng lưới chợ
có vị trí rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi vùng, mỗi
quốc gia. Chợ là một bộ phận quan trọng trong tổng thể kết cấu hạ tầng kinh
tế xã hội, sự phát triển rộng rãi mạng lưới chợ cũng là phù hợp với nhu cầu
trao đổi hàng hóa phục vụ nhu cầu sản xuất và tiêu dùng ngày càng tăng của
xã hội, nhất là trong cơ chế thị trường, định hướng Xã hội chủ nghĩa. Chợ là
một loại hình thương mại truyền thống được duy trì và phát triển ở nhiều nơi
cả ở thành thị và nông thôn, vừa là nơi trao đổi, buôn bán hàng hoá dịch vụ
vừa là nơi giao lưu văn hoá thoả mãn nhu cầu sản xuất vật chất, tinh thần của
mọi người dân khi đến chợ.
Hiện nay, cả nước có 8.920 chợ các loại, trong đó: có 6.455 chợ ở khu
vực nông thôn (chiếm 72,4%), 1.835 chợ ở khu vực thành thị (chiếm 27,6%).
Phân cấp chợ như sau: Chợ đầu mối là 86, chợ hạng 1 là 244, chợ hạng 2 là

Mô hình HTX kinh doanh, khai thác và quản ly chợ (HTX chợ) là mô
hình mới xuất hiện nhưng đã có kết quả ban đầu rất đáng ghi nhận, tính đến
nay, đã có trên 30 tỉnh, thành phố có 161 HTX quản ly 173 chợ hạng 2, hạng
3. Một số tỉnh, thành phố có nhiều HTX kinh doanh, khai thác và quản ly chợ
bước đầu hoạt động đã mang lại những hiệu quả rất đáng được khuyến khích
và nhân rộng.
Hiện nay trên địa bàn Thành phố Hà Nội có 42 HTX tham gia hoạt
động quản ly, kinh doanh khai thác 54 chợ, chủ yếu là các chợ loại 3 tại các
quận, huyện ngoại thành với tổng diện tích đất chợ khoảng 100.587m2, trong
đó chợ do HTX quản ly kinh doanh có diện tích lớn nhất là 10.000m2; và chợ
nhỏ nhất là 1.070m2. Thực tế các HTX có thể được hình thành từ nhiều hình
thức khác nhau đó là: Từ chuyển đổi mô hình giải thể Ban quản ly chợ để
thành lập HTX. Trưởng phòng Tổ chức phong trào Liên minh HTX Hà Nội
Nguyễn Quang Hải cho rằng: Mô hình HTX kinh doanh, khai thác và quản ly


7

7

chợ (HTX chợ) mới xuất hiện nhưng đã có kết quả khả quan. Tổng số hộ kinh
doanh trong tất cả các chợ khoảng 6.000 hộ, nhiều chợ có diện tích sử dụng
lớn, mật độ các hộ kinh doanh trong chợ cao như chợ Nành do HTX DV tổng
hợp Ninh Hiệp huyện Gia Lâm quản ly sử dụng 6.030m2 với 930 hộ kinh
doanh. Việc giao các chợ cho HTX đầu tư, khai thác, quản ly, theo hình thức
hạch toán kinh doanh, tự đảm nhận được thu chi, chủ động mọi hoạt động nên
có nhiều ưu điểm vượt trội so với mô hình Ban quản ly chợ. HTX quản ly chợ
thực hiện được việc xã hội hóa công tác quản ly, đầu tư, kinh doanh chợ và
huy động các nguồn lực, giảm được chi phí cho ngân sách… tiêu biểu như:
HTX Láng Hạ - Đống Đa; HTX Dịch Vọng - Cầu Giấy; HTX TM Việt

QLNN đối với hoạt động kinh doanh của các HTX chợ trên địa bàn
thành phố Hà Nội
Các nghiên cứu về QLNN đối với hoạt động kinh doanh của các HTX
chợ trên đại bàn thành phố Hà Nội trong và ngoài nước rất ít. Các nghiên cứu
trước đây thường tập trung vào các khía cạnh khác như: chính sách phát triển hệ
thống chợ; chuyển đổi mô hình quản ly chợ… có thể đưa ra một số đề tài sau:
- “Thực trạng và một số giải pháp hoàn thiện hệ thống chợ trên đại bàn
tỉnh Vĩnh Phúc” – luận văn tốt nghiệp – Ngô Thị Loan K36F6 ĐHTM.
Đề tài trên nghiên cứu tất cả các giải pháp để hoàn thiện hệ thống chợ
trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc chứ không đi sâu hơn vào bất kỳ giải pháp nào.
Giải pháp chính sách quản ly nhà nước chỉ là một phần trong đó, vì vậy trong
đề tài này các giải pháp chính sách quản ly nhà nước không thể giải quyết một
cách thấu đáo.
- “Những giải pháp hoàn thiện chính sách thương mại trong công tác
quản ly nhà nước về thương mại trên địa bàn tỉnh Hưng Yên” – luận văn tốt
nghiệp – Nguyễn Tiến Dũng K39 ĐHTM.
Đề tài nghiên cưu các giải pháp hoàn thiện chính sách thương mại trong
công tác quản ly nhà nước về thương mại nói chung, không đi sâu vào nghiên
cưu hệ thống chợ, do đó có các chính sách của nhà nước để phát triển hệ
thống chợ chưa được làm rõ.


9

9

- “Hoàn thiện nội dung quản ly nhà nước về thương mại trên đại bàn
tỉnh Bắc Ninh” – Luận văn tốt nghiệp – Nguyễn Đình Sơn K40 ĐHTM. Cũng
như 2 đề tài trên, đề tài này không đi sâu vào giải pháp chính sách quản ly
nhà nước để phát triển hệ thống chợ.

- Đối tượng nghiên cứu: là các chính sách, quy định của nhà nước đối
với hoạt động kinh doanh của các Hợp tác xã chợ
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Phạm vi không gian: nghiên cứu các HTX chợ trên địa bàn thành phố
Hà Nội.
+ Phạm vi nội dung:
* Nghiên cứu ly luận về quản ly nhà nước đối với hoạt động kinh doanh
chợ nói chung và hoạt động kinh doanh của các HTX chợ nói riêng.
* Các ly thuyết liên quan đến quản ly nhà nước về thương mại, các ly
thuyết liên quan đến Chợ, hệ thống Chợ, HTX khai thác, quản ly chợ…
* Nghiên cứu thực trạng quy hoạch, tổ chức và quản ly Hợp tác xã chợ
trên địa bàn Thành phố thông qua thực trạng hoạt động, cơ sở vật chất, các cơ
chế chính sách trong tổ chức quản ly của Thành phố.
* Nghiên cứu và tìm hiểu về các phương pháp và công cụ quản ly Hợp
tác xã chợ trên địa bàn.
+ Phạm vi thời gian: từ năm 2006 đến nay
5. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp: Phương pháp phân tích tổng hợp,
thống kê, so sánh, điều tra, khảo sát….
5.1. Giả thiết
Việc nghiên cứu đề tài dựa trên một số giải thiết: chỉ xét các hoạt động
kinh doanh tại các HTX chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội và nghiên cứu
một số nhân tố ảnh hưởng đến quản ly nhà nước đối với các hoạt động kinh
doanh tại các HTX chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội và giả sử các yếu tố
khác không thay đổi.
5.2. Điều tra, thu thập và phân tích số liệu
Đề tài tiến hành phát phiếu điều tra cho 2 đối tượng: cơ quan quản ly


11


12

12
7. Kết cấu của luận văn

Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về quản ly nhà nước đối với hoạt động
kinh doanh của các Hợp tác xã chợ.
Chương 2: Thực trạng quản ly nhà nước đối với hoạt động kinh doanh
của các Hợp tác xã chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Chương 3: Một số giải pháp về quản ly nhà nước đối với hoạt động
kinh doanh của các Hợp tác xã chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội


13

13

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC HỢP TÁC XÃ CHỢ
1.1. Khái niệm, phân loại, ý nghĩa kinh tế của chợ
1.1.1. Khái niệm chợ
- Trong hoạt động thương mại, sự hình thành và phát triển mạng lưới
chợ có vị trí rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi vùng,
mỗi quốc gia và cả quốc tế. Chợ là một bộ phận quan trọng trong tổng thể kết
cấu hạ tầng kinh tế xã hội, sự phát triển rộng rãi mạng lưới chợ cũng là phù
hợp với nhu cầu trao đổi hàng hóa phục vụ nhu cầu sản xuất và tiêu dùng
ngày càng tăng của xã hội, nhất là trong cơ chế thị trường, định hướng Xã hội
chủ nghĩa.
- Chợ là một loại hình thương mại truyền thống được duy trì và phát

từ 5 đến 10 năm.
+ Chợ loại 1: Là chợ có trên 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây
dựng kiên cố, hiện đại theo quy hoạch. Được đặt ở các vị trí trung tâm kinh tế
thương mại quan trọng của tỉnh, thành phố hoặc là chợ đầu mối của ngành
hàng, của khu vực kinh tế và được tổ chức họp thường xuyên. Có mặt bằng
phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động của chợ và tổ chức đầy đủ các
dịch vụ tại chợ: trông giữ xe, bốc xếp hàng hóa, kho bảo quản hàng hóa, dịch
vụ đo lường, dịch vụ kiểm tra chất lượng hàng hóa, vệ sinh an toàn thực phẩm
và các dịch vụ khác.
+ Chợ loại 2: Là chợ có trên 200 điểm kinh doanh, được đầu tư xây
dựng kiên cố hoặc bán kiên cố theo quy hoạch. Được đặt ở trung tâm giao lưu
kinh tế của khu vực và được tổ chức họp thường xuyên hay không thường
xuyên. Có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động chợ và tổ
chức các dịch vụ tối thiểu tại chợ: trông giữ xe, bốc xếp hàng hóa, kho bảo
quản hàng hóa, dịch vụ đo lường
+ Chợ loại 3: Là các chợ có dưới 200 điểm kinh doanh hoặc các chợ
chưa được đầu tư xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố chủ yếu phục vụ nhu cầu
mua bán hàng hóa của nhân dân trong xã, phường và địa bàn phụ cận.


15

15

+ Chợ chuyên doanh: là chợ kinh doanh chuyên biệt một ngành hàng
hoặc một số ngành hàng có đặc thù và tính chất riêng.
+ Chợ tổng hợp: là chợ kinh doanh nhiều ngành hàng.
+ Chợ dân sinh: là chợ hạng 3 (do xã, phường quản ly) kinh doanh
những mặt hàng thông dụng và thiết yếu phục vụ đời sống hàng ngày của
người dân.

nghiệp tiêu dùng cho nông dân và một số loại vật tư cho sản xuất nông nghiệp
ở nông thôn.
Ở khu vực thành thị: Chợ cũng là nơi cung cấp hàng hoá tiêu dùng,
lương thực thực phẩm chủ yếu cho các khu vực dân cư. Tuy nhiên hiện nay đã
xuất hiện khá nhiều hình thức thương mại cạnh tranh trực tiếp với chợ, vì thế bên
cạnh việc mở rộng hay tăng thêm số lượng chợ chúng ta cần đầu tư nâng cấp
chất lượng hoạt động của chợ và đầu tư nâng cấp chất lượng dịch vụ của chợ.
Hoạt động của các chợ làm tăng y thức về kinh tế hàng hoá của người
dân, rõ nét nhất là ở miền núi, vùng cao từ đó thúc đẩy sản xuất phát triển,
góp phần tích cực vào công cuộc xoá đói giảm nghèo ở nông thôn, miền núi.
Trong các phiên chợ, các buổi chợ là cơ hội của người dân giao lưu trao đổi,
mua bán, lưu thông hàng hoá của mình, cập nhật thông tin, y thức xã hội, nó
làm tăng khả năng phản ứng của người dân với thị trường, với thời thế và tự
mình có thể y thức được công việc làm ăn buôn bán của mình trong công cuộc
đổi mới.
Chợ là một nguồn thu quan trọng của Ngân sách Nhà nước. Mặc dù
Nhà nước chưa có thể nâng cấp đủ hệ thống chợ ở nước ta, chưa đặc biệt quan


17

17

tâm đầu tư phát triển, nhưng các chợ trong cả nước đã đem lại cho Ngân sách
Nhà nước khoảng 300.000 triệu đồng mỗi năm (chưa kể các nguồn thu từ thuế
trực tiếp).
Sự hình thành chợ kéo theo sự hình thành và phát triển các ngành nghề
sản xuất. Đây chính là tiền đề hội tụ các dòng người từ mọi miền đất nước tập
trung để làm ăn, buôn bán. Chính quá trình này làm xuất hiện các trung tâm
thương mại và không ít số đó trở thành những đô thị sầm uất.

biết lấy chợ là nơi phổ biến chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và
pháp luật của Nhà nước, là nơi tuyên truyền cảnh giác và đấu tranh với những
phần tử xuyên tạc đường lối của Đảng. Từ phong trào kế hoạch hoá gia đình
đến kỹ thuật chăm sóc cây trồng vật nuôi, vệ sinh phòng dịch… đều có thể
được phổ biến một cách hiệu quả ở đây. Chính vì ly do đó, chợ miền núi hay
miền xuôi đều được bố trí ở trung tâm cụm, xã (nhất là miền núi). Trong mỗi
chợ đều giành vị trí trung tâm làm công tác tuyên truyền.
Trên thực tế, một số chợ truyền thống có từ rất lâu đời đang trở thành
một địa điểm thu hút khách du lịch (như Chợ Tình Sa Pa, chợ Cầu Mây ở
Nam Định…). Nếu được đầu tư thoả đáng cả về cở sở vật chất cũng như sự
quan tâm quản ly của Nhà nước, đây sẽ là các địa danh hấp dẫn đối với khách
du lịch trong và ngoài nước, và nó sẽ là tiềm năng về kinh tế du lịch quốc gia.
Hiện nay, khi mạng lưới siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng bán lẻ
đã hình thành và phát triển mạnh, mặc dù vẫn có tầm quan trọng trong sinh
hoạt của người dân, nhưng không vì thế mà chợ mất đi vai trò của mình mà có
thể nói chợ đã hoàn thành vai trò lịch sử của mình và sự phát triển mạng lưới
chợ chính là sự hỗ trợ cho sự hình thành và phát triển của các loại hình kinh
doanh mới, đó là siêu thị và trung tâm thương mại.


19

19
1.2. Hợp tác xã chợ
1.2.1. Khái niệm

Hợp tác xã chợ là một tổ chức kinh tế tập thể do những xã viên là cá
nhân, pháp nhân (bao gồm xã viên là thương nhân kinh doanh tại chợ, xã viên
có quan hệ trao đổi hàng hóa, dịch vụ và làm việc tại chợ) có nhu cầu, lợi ích
chung, cùng tự nguyện góp vốn, góp sức thành lập và hoạt động theo Luật

tư số 06 và quy định của Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền
b, Hợp tác xã chợ thành lập mới trên cơ sở Ban Quản lý chợ
Ban Quản ly chợ, Tổ quản ly chợ (gọi chung là Ban Quản ly chợ) của
các chợ thuộc diện chuyển đổi vận động các cá nhân, pháp nhân, nhất là các
hộ kinh doanh tại chợ thành lập hợp tác xã theo quy định của Luật Hợp tác xã
năm 2003.
c, Hợp tác xã chợ thành lập mới trên cơ sở huy động vốn của xã viên và
các nguồn vốn hợp pháp khác để đầu tư xây dựng chợ, sau đó trực tiếp tổ
chức kinh doanh và quản lý chợ
Thành lập mới hợp tác xã chợ theo Luật Hợp tác xã năm 2003, đầu tư
xây dựng chợ theo Nghị định 02 và các quy định hiện hành về quản ly đầu tư
và xây dựng. Thiết kế chợ theo Quyết định số 13/2006/QĐ-BXD ngày
19/4/2006 của Bộ Xây dựng về việc ban hành TCXDVN 361 : 2006 " Chợ Tiêu chuẩn thiết kế ".
Ngoài các hình thức tổ chức trên, các địa phương có thể tổ chức hợp
tác xã chợ theo các hình thức khác, phù hợp với quy định của pháp luật và
điều kiện cụ thể của từng địa phương.
1.2.3. Bộ máy quản lý và nguyên tắc hoạt động của Hợp tác xã chợ
a, Tổ chức bộ máy
Tổ chức bộ máy của hợp tác xã chợ theo qui định của điều lệ cụ thể của
hợp tác xã được Đại hội xã viên thông qua, phù hợp với Nghị định số
77/2005/NĐ-CP ngày 09/6/2005 của Chính phủ về việc ban hành mẫu
hướng dẫn xây dựng điều lệ hợp tác xã. Hợp tác xã tổ chức bộ máy hoạt
động phù hợp, có thể tham khảo 2 trường hợp sau:


21

21

- Trường hợp hợp tác xã đang hoạt động được giao quản lý chợ thì


22

(4) . Hợp tác và phát triển cộng đồng: xã viên phải có y thức phát huy
tinh thần xây dựng tập thể và hợp tác với nhau trong hợp tác xã, trong
cộng đồng xã hội; hợp tác giữa các hợp tác xã trong nước và ngoài nước theo
quy định của pháp luật
1.3. Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh của các Hợp tác xã chợ
1.3.1. Bản chất Quản lý nhà nước về thương mại
QLNN là sự chỉ huy, điều hành xã hội của các cơ quan nhà nước (lập
pháp, hành pháp và tư pháp) để thực thi quyền lực Nhà nước, thông qua các
văn bản quy phạm pháp luật. Quản ly nhà nước chính là sự tác động và điều
chỉnh mang tính quyền lực của nhà nước đối với các quá trình và hành vi xã
hội nghĩa là quản ly toàn bộ xã hội.
Thương mại, tiếng Anh là “trade” vừa có nghĩa là kinh doanh, vừa có
nghĩa là trao đổi hàng hóa, dịch vụ. Ngoài ra, tiếng Anh còn dùng một thuật
ngữ nữa là “business” hoặc “commerce” với nghĩa là buôn bán hàng hóa, kinh
doanh hàng hóa hay mậu dịch.
Theo nghĩa rộng: Thương mại là toàn bộ các hoạt động kinh doanh trên thị
trường. Thương mại đồng nghĩa với kinh doanh được hiểu như là các hoạt động
kinh tế nhằm mục đích sinh lợi của các chủ thể kinh doanh trên thị trường.
Theo pháp lệnh trọng tài thương mại ngày 25/5/2003 thì hoạt động
thương mại là việc thực hiện một hay nhiều hành vi thương mại của cá nhân,
tổ chức kinh doanh, bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, phân phối,
đại diện đại ly thương mại; ky gửi, thuê, cho thuê, thuê mua, xây dựng; tư
vấn; kỹ thuật; li – xăng; đầu tư; tài chính, ngân hàng; bảo hiểm; thăm dò khai
thác; vận chuyển hàng hóa, hành khách bằng đường hàng không, đường biển,
đường bộ và các hành vi thương mại khác theo quy định của pháp luật.



- Mục đích của hành vi đó là kiếm lời


24

24

Người ta có thể nhầm hành vi kinh doanh với hành vi thương mại: hành
vi thương mại là hành vi bao gồm việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ
thương mại và các hoạt động xúc tiến thương mại nhằm mục đích lợi nhuận
hay thực hiện các chính sách kinh tế xã hội.
Theo các khái niệm trên thì chủ thể của hành vi thương mại là các
thương nhân gồm các cá nhân, pháp nhân, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ gia đình
có đăng ky kinh doanh hoạt động thương mại một cách độc lập thường xuyên.
b, Khái niệm về hoạt động kinh doanh
Hoạt động kinh doanh là toàn bộ nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong quá
trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp, nó phản ánh qua các
chỉ tiêu kinh tế của doanh nghiệp, qua báo cáo tài chính của doanh nghiệp…
c, Nội dung hoạt động kinh doanh của HTX chợ
Nội dung hoạt động áp dụng cho các hình thức tổ chức bộ máy quản lý
hợp tác xã chợ:
- Hợp tác xã xây dựng nội quy của chợ trên cơ sở áp dụng Quyết định
số 772/2003/QĐ-BTM ngày 24/06/2003 của Bộ Thương mại về việc ban hành
nội quy mẫu về chợ.
- Hợp tác xã chợ tổ chức thực hiện các quy định tại Điều 9 Nghị định
02, bao gồm:
(1). Tổ chức kinh doanh các dịch vụ tại chợ.
HTX tổ chức kinh doanh các dịch vụ tại chợ như: trông giữ phương tiện
vận chuyển, bốc xếp hàng hóa, cho thuê kho bảo quản cất giữ hàng hóa, cung
cấp thông tin thị trường, kiểm định số lượng, chất lượng hàng hóa, vệ sinh

88/2005/NĐ-CP ngày 11/7/2005 của Chính phủ về một số chính sách hỗ trợ,
khuyến khích phát triển hợp tác xã (sau đây gọi là Nghị định 88), và các quy
định hiện hành của pháp luật.