Phßng gi¸o dôc ®µo t¹o giao thñy
Tr-êng tiÓu häc giao l¹c

SÁNG KIẾN DỰ THI CẤP HUYỆN

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

MỘT SỐ BIỆN PHÁP
RÈN KĨ NĂNG SỐNG
CHO HỌC SINH LỚP 4

Tác giả: BÙI THỊ DUYÊN
Trình độ chuyên môn: Cao đẳng Sƣ phạm
Chức vụ: Giáo viên
Nơi công tác: Trƣờng Tiểu học Giao Lạc
Huyện Giao Thuỷ - Tỉnh Nam Định

Giao Lạc, tháng 3 năm 2015
1


THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1. Tên sáng kiến:
Một số biện pháp giúp giáo viên
rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 4.
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
Giáo dục Tiểu học
3. Thời gian áp dụng sáng kiến:
Từ ngày 05/ 09/2013 đến ngày 10/ 3/2015
4. Tác giả:
Họ và tên: Bùi Thị Duyên

những tiêu chí đánh giá "Trƣờng học thân thiện - học sinh tích cực". Trên tinh
thần đó tôi nhận thấy rằng chính ở dưới mái trường các em học được nhiều điều
hay, lẽ phải. Và nhà trường là ngôi nhà thân thiện, học sinh tích cực học tập để
thành người tài xây dựng đất nước, có khả năng hội nhập cao, từng bước trở
thành công dân toàn cầu.
KNS là một trong những khái niệm được
nhắc đến nhiều trong thời đại ngày nay. Cho nên, giáo dục KNS cho học sinh là
rất quan trọng và càng quan trọng hơn đối với các em học sinh bắt đầu bước vào
lứa tuổi thiếu niên ( lớp 4)
Các em không chỉ biết học giỏi về kiến thức mà còn phải được tôi luyện
những kĩ năng sống qua đó trang bị cho các em vốn kiến thức, kĩ năng, giá trị
sống để bước vào đời tự tin hơn. Đây cũng là một nhiệm vụ quan trọng đối với
các thầy cô giáo
.
ở lứa lớp 4 học sinh
đang phát triển về hệ xương, hệ thần kinh, học sinh có những nhận biết nhất định
về xung quanh, biết đánh giá nhận xét sự việc xảy ra quanh mình. Các em đã có
3


sự phát triển về trí tuệ, tâm hồn, các em thích quan sát mọi vật xung quanh. Khả
năng tư duy cụ thể nhiều hơn khả năng khái quát hóa. Về tình cảm, các em rất
nhạy cảm với vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước, các em dễ xúc động và bắt đầu
biết mơ ước, thích nghĩ lại các vấn đề mà mình đã quan sát được và khả năng ứng
xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước
các tình huống của cuộc sống. Xác định tầm quan trọng đó tôi đã cố gắng nghiên
cứu thực hiện đề tài MỘT SỐ
RÈN KĨ NĂNG
SỐNG CHO HỌC SINH LỚP 4. Đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp 4A tôi
đang phụ trách, nhằm mong muốn trang bị cho các em những kĩ năng cần thiết

huyện và đạt danh hiệu trường tiên tiến cấp tỉnh. Trong hoạt động chuyên môn
dạy và học, Nhà trường thường xuyên nghiên cứu, cải tiến nâng cao chất lượng
giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, không ngừng đổi mới
PPDH phù hợp với nội dung chương trình. Và đặc biệt chú trọng đến việc "Giáo
dục kỹ năng sống" cho học sinh. Nhà trường coi đây là một trong những yếu tố
quan trọng hàng đầu trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục. Chính vì thế ngay
sau khi Bộ Giáo dục đào tạo đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống lồng ghép vào
các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, nhà trường tiến hành triển
khai đồng bộ đến toàn thể cán bộ giáo viên về việc tăng cường rèn luyện KNS
cho học sinh. Đẩy mạnh thực hiện phong trào thi đua “Xâ
tích cực”. Mỗi giáo viên trong nhà trường
không chỉ nâng cao chất lượng chuyên môn nghiệp vụ, mà còn thường
xuyên quan tâm đến
4.
Hiện nay, nhiều phụ huynh học sinh đi làm ăn xa, để con cái ở nhà với ông
bà, hoặc mải buôn bán kiếm tiền ít quan tâm đến con em mình
n
Phụ huynh học sinh chỉ khuyến khích các con tìm
kiến thức mà quên hướng cho con em mình làm tốt hoạt động đoàn thể, hoạt
động xã hội và cách ứng xử trong cuộc sống. Phần lớn ở gia đình: việc xưng hô
chưa chuẩn mực nên các em bắt chước và xưng hô thiếu thiện cảm.
Đa số học sinh sống trong hai môi trường có hoàn cảnh khác nhau: một là
các em được sự quan tâm chăm sóc quá sức chu đáo của phụ huynh vì sống trong
gia đình ít con, hoàn cảnh kinh tế ổn định; hai là những em sống trong gia đình
với nhiều lo toan cho cuộc mưu sinh, phụ huynh bỏ mặc con cái. Cả hai hoàn
5


cảnh này đều làm cho các em thiếu đi những KNS cần thiết như: KN tự phục vụ
bởi ở gia đình, các em thường được cha mẹ thay hoặc cha mẹ không có thời gian

khái niệm
KNS

6


.
L
cho học sinh trong lớp tôi gặp phải một số thách thức sau:
+ Đó là HS kỉ luật chưa cao, các em khá rụt rè chưa mạnh dạn bày tỏ ý kiến.
Khi phát biểu các em nói không rõ ràng, trả lời trống không, nhiều lúc chưa nói
lời cảm ơn, xin lỗi với cô, ban bè. Ngoài ra, một trở ngại nữa là phụ huynh trong
lớp có một số bố mẹ thì quá nuông chiều, ngược lại một số phụ huynh vì bận
nhiều công việc nên ít quan tâm giúp đỡ con em trong các hoạt động cần thiết.
Nhiều em đến trường tỏ ra nói nhiều vì ở nhà các em không có người trò chuyện,
chia sẻ ...
+ Bên cạnh những khó khăn trên cũng có thuận lợi nhất định đó là: tôi nhận
được một tập thể học sinh khá ngoan và biết vâng lời, các em gần gũi với cô giáo.
Bên cạnh đó tôi có được sự ủng hộ của phụ huynh trong việc cùng nhà trường
giáo dục các em. Ngoài ra,
nhà trường luôn theo sát, quan tâm, hỗ
trợ cho giáo viên trong công tác giảng dạy cũng như giáo dục. Chính vì thế tôi
luôn cố gắng làm sao rèn cho các em kĩ năng sống, giúp các em có một niềm tin,
phát triển một cách toàn diện để trở thành con người năng động, sáng tạo phù hợp
với một xã hội hiện đại đang phát triển.

trong việc giáo dục KNS cho học sinh .
Từ tình hình thực tiễn trên, tôi đã cố gắng tìm nhiều biện pháp rèn
ể thực hiện tốt việc rèn luyện các kĩ năng sống, đem
lại kết quả cao tôi nhận thấy cần phải áp dụng một số biện pháp sau:

...Và tiếp tục qua
8


những tuần học sau, tôi chú ý quan sát những biểu hiện về thái độ học tập, những
cử chỉ, hành vi tại vị trí ngồi mà các em chọn để bắt đầu có điều chỉnh phù hợp.
3. Giáo dục KNS qua việc tích hợp vào các môn học
Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có thể thực hiện trong bất cứ lúc
nào, giờ học nào. Để việc rèn luyện diễn ra một cách thường xuyên và đạt hiệu
quả cao tôi tiếp tục vận dụng vào các môn học, tiết học, nhất là các môn như:
Tiếng Việt, Đạo đức; Khoa học; An toàn giao thông ....
Trong chương trình lớp 4, ở môn Tiếng Việt, có nhiều bài học mà tên gọi
của nó đã nói rõ mục tiêu giáo dục, các kĩ năng giao tiếp xã hội, như: Viết tự
thuật, lập danh sách học sinh, lập thời gian biểu, Viết thiếp chúc tết, viết nhắn tin,
viết bản tin, viết quảng cáo, viết thư, điền vào giấy tờ in sẵn, giới thiệu hoạt
động, giới thiệu địa phương, kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia. Bên
cạnh đó nhiều bài Luyện từ và câu có nội dung rèn luyện các nghi thức, lời nói,
nhiều bài tập đọc giới thiệu các văn bản mẫu chuẩn bị cho việc hình thành một số
kĩ năng giao tiếp cộng đồng như : Mẫu đơn, thư, quảng cáo...hoặc cung cấp
những câu chuyện mà qua đó học sinh có thể rút ra những kĩ năng sống . Thông
qua các hoạt động học tập, được phát huy trải nghiệm, rèn kĩ năng hợp tác, bày tỏ
ý kiến cá nhân, đóng vai, ...học sinh có được cơ hội rèn luyện, thực hành nhiều kĩ
năng sống cần thiết.
Ví dụ: Khi dạy bài : Luyện tập trao đổi ý kiến với ngƣời thân( 1 tiết)
( Phân môn Tập làm văn- Tiếng Việt 4 tuần 9)
Đầu tiên, tôi đưa ra tình huống trong bài tập đọc Thưa chuyện với mẹ
(Tuần 9), Cương thuyết phục mẹ cho học nghề rèn bằng cách đưa ra những lí lẽ
hợp tình, hợp lí .
Sau đó tôi cho học sinh phát biểu ý kiến bằng các câu hỏi sau:
- Em đã bao giờ đạt được nguyện vọng, mong muốn gì với người thân

đến hỗ trợ, hướng dẫn thêm những em học yếu.
Bước tiếp theo tôi cho học sinh thực hành trao đổi kịch bản theo cặp:
+ Lúc đầu học sinh nhìn vào giấy đã ghi lời lẽ trao đổi.
+ Sau đó thuộc lời để nói tự nhiên hơn.
+ ( Hai em đóng vai rồi đổi vai để thực hiện cuộc trao đổi)
- Tôi đến từng cặp hướng dẫn học sinh thể hiện nét mặt, cử chỉ, điệu bộ
phù hợp cuộc trao đổi.
- Tôi gọi một số cặp lên trình bày trước lớp và nhận xét theo các tiêu chí đề ra.
Qua các hoạt động của tiết học tôi giúp học sinh rèn các kĩ năng sống cơ
bản như: KN giao tiếp; KN thể hiện sự cảm thông; KN trình bày suy nghĩ, ý
tưởng; KN lắng nghe tích cực .
10


Hay môn Đạo đức bài: “Tiết kiệm thời gian” tôi đưa ra nội dung: “ Trong
ngày chủ nhật, em đã thực hiện được những công việc nào? Hãy kể những việc
em đã làm? Những công việc nào em dự định làm nhưng chưa thực hiện được?
Vì sao? So sánh số lượng công việc giữa các bạn trong nhóm/ trong lớp? Tại sao
số lượng công việc thực hiện được lại khác nhau giữa các bạn trong cùng một
khoảng thời gian?”. Sau vài lời khuyến khích đầu tiên, tôi tổ chức cho các em
đứng thành vòng tròn chia sẻ ý kiến với cả lớp. Lúc đầu các em rất ái ngại không
tự tin khi chia sẻ nhưng tôi nhắc nhở những điều cần chú ý trong khi giao tiếp,
cộng thêm một môi trường hoà đồng thân thiện các em thực hiện rất tốt, không
còn những cái nhìn ái ngại. Thay vào đó là sự tự tin cùng câu nói chắc gọn:
“Sáng chủ nhật mình ở nhà làm...; Những công việc dự định mình chưa làm được
... So với số lượng công việc của mình với các bạn trong nhóm, trong lớp thì
mình thấy….; vì…..”
KN
đặt mục tiêu; KN kiên định; KN trình bày suy nghĩ, ý tưởng; KN trao đổi, thảo
luận; KN lắng nghe, cảm nhận, chia sẻ.

Chẳng hạn :
- Khi đi qua ngã tư có đèn tín hiệu gặp đèn đỏ người và xe phải như thế nào?
- Khi nào thì người và xe mới được phép đi?
- Trẻ em dưới 7 tuổi phải đi cùng với ai khi đi trên đường phố và khi qua
đường? Đi bộ qua đường em phải đi ở đâu?
- Khi đi bộ em đi ở đâu? Nếu đường không có vỉa hè thì thế nào?
13


- Em có nên chơi đùa trên đưòng phố không? Có leo trèo qua dải phân
cách và chơi gần dải phân cách không? Vì sao?
- Việc chơi gần đường ray xe lửa có nguy hiểm không? Nguy hiểm như thế nào?
- Khi ngồi trên xe máy em phải như thế nào? Em hãy nêu cách đội mũ bảo
hiểm? Nêu sự cần thiết phải đội mũ bảo hiểm?
- Các em đã nhìn thấy tai nạn trên đường chưa? Theo các em vì sao tai nạn
xảy ra?
- Giáo dục cho các em tránh các tai nạn trên đường: không được chạy lao
ra đường, không được bám bên ngoài ô tô, không được thò tay, chân, đầu ra
ngoài khi đi trên tàu, xe, ghe, đò ...
Như vậy, các em có thể tự lập, xử lí được những vấn đề đơn giản khi gặp phải,
đó là các em đã có KN xác định giá trị, KN tự nhận thức, KN tìm kiếm sự giúp đỡ….
Một điều nữa theo tôi cũng khá quan trọng là kĩ năng ứng xử có văn hoá
cũng là lối sống lành mạnh mà các em cần phải được đào tạo, vì thế tôi tiếp tục:
3. G

ua
:
Việc giáo dục KNS cho học sinh thông qua các hoạt động ngoài giờ lên
lớp có lẽ là hiệu quả nhất nếu người giáo viên chủ nhiệm biết xây dựng kế
hoạch, tổ chức các hoạt động một cách khoa học, hợp lý. Bởi sự đa dạng các loại

Đội, tham quan, tổ chức giao lưu, thi rung chuông vàng,…Qua đó HS có cơ hội trải
nghiệm để hình thành những KNS cần thiết.
* Sau đây là một số ví dụ về việc tích hợp GDKNS cho HS trong các
HĐNGLL được lồng ghép vào chủ đề sinh hoạt hàng tháng
:
Ở chủ đề tháng 2 là “Em yêu Tổ quốc Việt Nam”. Với chủ đề này tôi có thể
tổ chức các hoạt động như sau:
Tuần 1: Thi hùng biện ( Chủ đề “ Biển đảo quê hương
chủ đề “Việt
Nam – Tổ quốc em”)
Hình thức: Tổ chức th
Phương pháp:
àm việc theo nhóm (HS chuẩn bị nội
dung theo nhóm và cử đại diện mỗi nhóm một em thi hoặc nối tiếp nhau mỗi em
một đoạn). Qua việc thảo luận, chia sẻ với các bạn trong nhóm và việc tự phân
công nhiệm vụ cho từng thành viên trong nhóm để rèn cho HS KN hợp tác, KN
đảm nhận trách nhiệm, KN lắng nghe tích cực, KN tìm kiếm sự hỗ trợ, KN tìm
kiếm và xử lí thông tin,…Việc khuyến khích HS tham gia hùng biện sẽ giúp HS
rèn KN tự tin và KN diễn đạt trước đám đông.

15


Tuần 2: Giao lưu văn nghệ (Ca ngợi Bác Hồ, ca ngợi quê hương, đất nước)
Hình thức: Tổ chức thi hoặc tham gia trò chơi giữa các với nhau.
Phương pháp: GVCN cho HS chuẩn bị theo nhóm, các nhóm tự lựa chọn
các tiết mục và tự thiết kế cách biểu diễn, trình bày; qua đó rèn cho HS các KN:
tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải qvfuyết vấn đề, hợp tác,…Khi tổ chức cho HS
giao lưu GV có thể tổ chức dưới dạng một cuộc thi hoặc dưới dạng trò chơi (thi
hát đối, thi hát đuổi, thi hát tiếp sức,…) để tăng sự hào hứng cho HS và phát huy

này vào trong quá trình hướng dẫn HS tham quan sẽ làm cho buổi tham quan trở
nên hữu ích, đem lại tác dụng GD cao; đồng thời sẽ tạo cơ hội để HS rèn được các
KNS như: KN hợp tác, KN đặt mục tiêu, KN quản lí thời gian, KN tư duy phê
phán, KN giao tiếp, KN kiên định,…

17


Học sinh thăm di tích lịch sử bốt Đại Đồng.

Ngoài việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp ngay tại phạm vi lớp mình,
tôi còn gắn việc GDKNS thông qua HĐNGLL với phong trào thi đua, các hoạt động
chung của nhà trường theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT và Phòng
GD&ĐT đã quy định về việc tổ chức các HĐNGLL trong nhà trường qua việc phối
hợp với các lực lượng đoàn thể khác trong trường như:

.

Học sinh biểu diễn văn nghệ chúc mừng thầy cô nhân ngày 20 - 11.
18


Học sinh biểu diễn Erobic nhân ngày 20-10.

Học sinh được giáo dục kĩ năng sống qua giao lưu với các nhà tài trợ.

19


Học sinh lớp 4A tham gia giải bóng đá Thiếu niên-Nhi đồng

: KN tự đánh giá, KN tự nhận thức…

: KN thể hiện sự tự tin, KN ra quyết định, KN đảm nhiệm trách nhiệm…
4.
KNS của HS được hình thành qua nhiều hoạt động, nhiều con đường khác
nhau: học tập trên lớp thông qua các môn học, các hoạt động, các trò chơi cùng
bạn bè; thông qua các hoạt động thể dục, thể thao, văn nghệ; thông qua các hoạt
động lao động; thông qua các hành vi ứng xử với mọi người xung quanh,… Vì
vậy, để hình thành những KNS tốt đẹp cho HS thì phải có sự kết hợp chặt chẽ và
thống nhất cao giữa Gia đình – Nhà trường – Xã hội.
Vì vậy tôi đã
hà trường tổ chức cam kết cộng
đồng trách nhiệm giữa nhà trường, gia đình, xã hội tham gia vào quá trình
GDKNS cho HS, thống nhất mục tiêu, phương pháp, hình thức tổ chức GDKNS
cho HS.
* Nhà trường chủ động phối hợp với gia đình HS:
- Đầu mỗi năm học nhà trường phối hợp với cha mẹ HS xây dựng tổ chức
hội cha mẹ HS đồng thời qua đó bàn bạc thống nhất các nội dung phối hợp giáo
dục giữa nhà trường với hội phụ huynh, thông tin những vấn đề cơ bản về HS cho
phụ huynh và định hướng những giải pháp phối hợp GD.
- Xây dựng quy chế phối hợp GD giữa nhà trường với ban đại diện cha mẹ
HS; giữa phụ huynh HS với GV chủ nhiệm, với Đội Thiếu niên, các quy tắc và
chế độ thông tin hai chiều giữa nhà trường và các bậc phụ huynh HS.

21


- Nhà trường và GVCN cần cung cấp đầy đủ các thông tin về HS ở trường
cho phụ huynh được biết từ nội dung, yêu cầu GD cho đến đặc điểm tâm sinh lí
lứa tuổi, quá trình học tập rèn luyện của các em,… một cách cụ thể, kịp thời

năng như
tế, Hội Cựu chiến binh, Hội Khuyến học, Hội Phụ
nữ, Đoàn Thanh niên,... thực hiện các chuyên đề GD như : GD pháp luật, an toàn
22


giao thông, thông tin về phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội, GD sức khỏe
giới tính, GD môi trường, GD truyền thống cách mạng và lịch sử địa
phương,…và tham gia quản lí, GD HS tại địa phương.

Phối hợp với trạm Y tế xã tiêm vacxin phòng Sởi-Rubella cho học sinh.

- Vào những dịp nghỉ Tết hoặc nghỉ hè của HS,
nhà trường cần
tổ chức bàn giao các em về sinh hoạt tại địa phương một cách chặt chẽ.
Tóm lại: KNS không phải “một sớm, một chiều” mà có được. Vì thế quá
trình GDKNS cho HS phải được tiến hành một cách thường xuyên, mọi lúc mọi
nơi, càng sớm càng tốt. Bởi vậy, đòi hỏi người GVCN phải có tâm huyết, phải
biết kiên nhẫn, linh hoạt, sáng tạo, phối hợp với các đoàn thể trong và ngoài nhà
trường trong quá trình GDKNS cho HS.
1. Hiệu quả:
Qua

23


thì kết quả rèn KNS của học sinh trong lớp tôi trong
2 năm liền như sau:
* Cuối năm học 2013-2014:
- 97

ơ

o.
-

- 78,6% học sinh được rèn kĩ năng tự
tiếp; chung sống hòa bình, và tuyệt đối không xảy ra xung đột cá nhân ở trường
cũng như ở gia đình.
chữa bệnh kịp thời …
- 70% học sinh luôn có kết quả tốt trong học tập thông qua kết quả học tập
sau mỗi giai đoạn, qua kết quả kiểm tra đánh giá chất lượng sau mỗi chủ đề đối
với từng học sinh đạt và tốt, cụ thể: Mạnh dạn, tự tin: 92,9 %; kĩ năng hợp tác:
89,3%; kĩ năng giao tiếp: 92,9%; tự lập, tự phục vụ: 100 %; lễ phép: 100%; kĩ
năng thích khám phá học hỏi: 71,4 %; kĩ năng tự kiểm soát bản thân: 85,7 %; kĩ
năng xác định mục tiêu: 78,6% …
đến lớp; có kĩ năng lao động tự phục vụ cho bản thân, biết thương yêu bạn bè
trong cùng một mái trường, biết thông cảm và giúp đỡ bạn cùng tiến bộ…
2. Bài học kinh nghiệm:
Là giáo viên
, tôi hiểu rõ tầm quan trọng trong công tác trồng
người. Vì thế, bản thân tôi luôn cố gắng trau dồi sách vở, học hỏi từ đồng nghiệp
cũng như đúc kết kinh nghiệm giảng dạy của bản thân, nâng cao đạo đức và
chuyên môn. Tôi đã luôn tôn trọng và kiên nhẫn, nhất là tạo cơ hội cho các em
25