LỜI MỞ ĐẦU
Gần 30 năm đổi mới đất nước, cùng với nền kinh tế, nền báo chí Việt Nam
đã không ngừng phát triển và đạt được những thành tựu quan trọng. Báo chí đã
bám sát đời sống xã hội, cung cấp những thông tin đa chiều, sâu sắc; tuyên
truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước hiệu quả. Vai trò của báo
chí ngày càng nâng cao trong đời sống xã hội, đặc biệt trong quá trình đấu tranh
chống tham nhũng, quan liêu, lãng phí.
Ngày nay, với sự phát triển không ngừng của xã hội nhu cầu sử dụng báo
chí ngày càng cao. Tuy nhiên, khi mà sự phát triển không đi cùng với việc nâng
cao năng lực quản lý phù hợp đã làm cho hoạt động báo chí bộc lộ nhiều bất cập,
thiếu ổn định. Đó chính là xu hướng thương mại hóa, xa rời tôn chỉ mục đích đối
tượng phục vụ; làm lộ bí mật, an ninh quốc gia, nhiều tờ báo chạy theo thị hiếu
tầm thường, đăng bài dung tục, thiếu văn hóa, đi ngược lại thuần phong mỹ tục,
nhiều địa phương vì lý do này hoặc lý do khác đã gây cản trở hoạt động của
phóng viên, cung cấp thông tin sai lệch…
Lý do chọn đề tài: Do nhận thức được tầm quan trọng của báo chí Việt
Nam cũng như đóng góp của nó vào sự phát triển kinh tế xã hội của nước ta
trong những năm gần đây, tác giả đã chọn đề tài “ Xác định, phân tích các yếu
tố ảnh hưởng đến thực trạng và nhu cầu sử dụng báo chí Việt Nam” . Với
trình độ hiểu biết cũng như thời gian nghiên cứu còn hạn chế cho nên bài viết
không tránh khỏi những thiếu sót và sai lầm. Em rất mong nhận được sự góp ý
của thầy cô giáo để học hỏi thêm và bổ sung cho bài viết được hoàn thiện hơn.

1


PHẦN I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BÁO CHÍ
1. Khái quát về báo chí
a. Khái niệm, đặc điểm báo chí
 Khái niệm báo chí
Trong xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra một cách mạnh mẽ trên thế giới

người. Ngày nay, chưa có một nhà nghiên cứu nào có thể tiên liệu trước sự mất
đi của báo chí.Tại Việt Nam trong vòng 10 năm trở lại đay, báo chí đã có nhiều
thay đổi để đuổi kịp sự phát triển của thế giới. Bên cạnh các loại báo in, báo
truyền hình, phát thanh đã hình thành khá lâu thì loại hình báo điện tử đã được
triển khai mạnh mẽ và đang hứa hẹn là một loại hình phát triển nhanh tại Việt
Nam trong thời gian tới.Nằm trong hệ thống báo chí thế giới, báo chí việt Nam
cũng chịu sự ảnh hưởng ít nhiều từ các xu hương trong làng báo quốc tế. Trên
cơ sở tận dụng những thành tựu tiến bộ của nền báo chí thế giới, nền báo chí
Việt Nam đã tích cực đổi mới. Từ những trang báo nghèo nàn về mặt thiết kế,
đến nay những trang báo đã được thực hiện maquette đẹp hơn, không còn tình
trạng cả trang báo chí toàn chữ, các yếu tố đồ họa đã được chú trọng.
- Báo chí mang tính quần chúng: Đây là một đặc điểm cơ bản và đặc thù
của báo chí. Xuyên suốt quá trình hình thành và phát triển của báo chsi, tính chất
quần chúng luôn có vị trí rất quan trọng và là yếu tố để báo chí tồn tại. Nguyên
nhân của sự xuất hiện báo chí từ những nhu cầu có thực của một bộ phận quần
chúng trong xã hội. Từ nhâu cầu tìm hiểu và truyền tải thông tin cũng như mong
3


muốn thông báo đến cộng đồng xã hội những chủ sự kiện về quân sự. lễ hội vaen
hóa xảy ra, báo chí xuất hiện và mang lại các giá trị to lớn về mặt tinh thần cho
con người. Báo chí cần đến quần chúng để làm cơ sở tồn tại của mình. Ngược
lại, quần chúng cần đến báo chí như một món ăn tinh thần, nhịp càu chia sẻ
thông tin và các chỉ dẫn có tính định hướng trong cuộc sống Trong giai đoạn
hiện nay, khi mà công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ và trở nên thông dụng
thì tính quần chúng của báo chí được biểu hiện rất rõ. Nhận thức một cách sâu
sắc đặc điểm này của báo chí sẽ giúp cho các nhà quản lý rất nhiều trong nhiệm
vụ quản lý hiệu quả các hoạt động báo chí, phát triển các yếu tố tích cực của báo
chí, giảm thiểu và hạn ché những nguy cơ gây hại trong hoạt động báo chí, góp
phần vào sự giữ gìn, ổn định an ninh trật tự xã hội, phát triển kinh tế và chủ động

(52,5% so với 47,5%).
Công chúng nam quan tâm tới các thông tin chính trị, thời sự (76,9% so
với 58,4%). Trong khi đó, nữ giới lại quan tâm nhiều tới các vấn đề xã hội nói
chung (25,5% so với 14,3%) và các thông tin của địa phương nói riêng (18,8%
so với 7,1%).
b. Độ tuổi – càng cao nhu cầu thưởng thức thông tin càng giảm
Cụ thể, độ tuổi 14-24 có xu hướng tiếp cận hàng ngày với báo mạng là chủ
yếu, chiếm tới gần 80%. Từ tuổi 25 trở đi, công chúng đặc biệt ưa thích truyền
hình, đặc biệt là nhóm trung niên, từ 40 – 60 tuổi, tỷ lệ theo dõi truyền hình đạt
tới 90,3%. Tuy nhiên, tỷ lệ theo dõi truyền hình áp đảo, mang tính tuyệt đối so
5


với các loại hình báo chí khác phải là nhóm người cao tuổi từ 61 – 75. Trong các
nhóm tuổi đưa ra, nhóm tuổi trưởng thành từ 25 – 39 là nhóm công chúng có nhu
cầu sử dụng các loại hình báo chí đa dạng nhất.
Giới trẻ, với đặc điểm ham học hỏi, tò mò và cả tinh thần phấn đấu, là nhóm
“tham lam” nhất khi quan tâm đến rất nhiều các chủ đề nội dung của báo chí:
thông tin chính trị, các vấn đề xã hội, thể thao, lao động việc làm, khoa học công nghệ, văn hóa, nghệ thuật và các tin giật gân, xì-căng-đan. Độ tuổi từ 2539 muốn tiếp nhận nhiều nhất với hai chủ đề là chính trị trong nước và kinh tế tài chính. Với nhóm tuổi trung niên từ 40 – 60, chủ đề thông tin được quan tâm
nhất là các thông tin chính trị xã hội.
c. Viên chức nhà nước, học sinh - sinh viên – nhóm đối tượng chủ yếu
của báo chí
Hai nhóm công nhân viên chức và học sinh sinh viên có tỷ lệ theo dõi hàng
ngày khá đồng đều các loại hình báo chí. Đối với truyền hình, có tới 43% trong
tổng số cán bộ công nhân, viên chức nhà nước và 25% học sinh/ sinh viên có
mặt trong cuộc điều tra sử dụng dịch vụ này hàng ngày, cao hơn nhiều so với
các nhóm khác. Đối với các lao động trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, đây
là nhóm công chúng ít có điều kiện tiếp cận và sử dụng báo chí nhất. Loại
phương tiện truyền thông được quan tâm nhất là truyền hình và phát thanh,
nhưng cũng không quá 10% theo dõi hàng ngày.

7


54,7% và 54,2%. Sau đó, tỷ lệ này tiếp tục tăng trưởng qua các mức chi phí sinh
hoạt cao hơn và đạt lượng người theo dõi báo chí rất đông đảo khi tiệm cận mức
chi phí 500 nghìn đồng/ tháng đối với tiền điện sinh hoạt.
Đặc biệt, ở mức chi phí từ 500 – 1000 nghìn đồng, lượng người xem
truyền hình hàng ngày đạt tới 91,2% và sử dụng báo mạng điện tử đạt 86,6%. Ấn
tượng hơn ở loại hình báo chí vốn được coi là thoái trào trong thời buổi truyền
thông số là báo in, tỷ lệ người sử dụng hàng ngày đạt tới 77,6%, cao hơn gấp
rưỡi tỷ lệ trung bình sử dụng báo in hàng ngày của công chúng Việt Nam là
52,6%. Riêng báo phát thanh lại không chịu ảnh hưởng của yếu tố chi phí sinh
hoạt này.
84,8% số người có ô tô xem truyền hình hàng ngày trong khi chỉ đạt tỷ lệ
70,8% ở những người không có ô tô. Đặc biệt, với tính tiện nghi và đặc điểm sử
dụng của ô tô, tỷ lệ nghe đài hàng ngày lên đến 32%. Tỷ lệ sử dụng báo in và
báo mạng điện tử của những người sở hữu ô tô cũng cao hơn 1,5 lần so với
những người không có.
4. Yếu tố khoa học kĩ thuật công nghệ
Sự cạnh tranh của các loại hình truyền thông xã hội là cơ hội cũng như thách
thức cho báo chí – công chúng báo chí: công chúng, mà nhiều nhất là giới trẻ, sẽ
có nhiều khả năng, điều kiện và sự chủ động trong tiếp nhận cũng như lan
truyền, kiến tạo thông tin hơn, tính tương tác báo chí tốt hơn. Đồng thời, xu thế
đó cũng đã đặt ra những vấn đề đáng lưu tâm ở khía cạnh quản lý, dư luận xã
hội, văn hóa mạng… cũng như ảnh hưởng đến nhận thức của công chúng nếu
thông tin không xác thực, không lành mạnh.

8



nhanh chóng và kịp thời đến được với họ. Chính vì vậy mà đào tạo, bồi dưỡng
nhân lực cần được chú trọng đặc biệt.
2. Nâng cao chất lượng các sản phẩm báo chí
Tập trung đổi mới, nâng cao chất lượng mọi mặt của các báo, đài do các cơ
quan Ðảng, Nhà nước quản lý: Báo Nhân Dân, Thông tấn xã Việt Nam, Ðài
Tiếng nói Việt Nam, Ðài Truyền hình Việt Nam, Tạp chí Cộng sản, Báo điện tử
Ðảng Cộng sản Việt Nam, hệ thống báo Ðảng và đài phát thanh truyền hình địa
phương. Tăng cường bổ sung cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trình độ
nghiệp vụ chuyên môn cao; đồng thời tạo các điều kiện về tài chính, về cơ sở vật
chất - kỹ thuật cho các cơ quan này để có đủ năng lực làm chủ trận địa thông tin
và tích cực tham gia định hướng và chi phối thông tin.
Hết sức coi trọng các biện pháp nhằm tăng tính hấp dẫn, tăng lượng phát
hành, phạm vi phủ sóng, khả năng chiếm lĩnh thị trường của các báo, đài chủ lực.
Chỉ đạo xây dựng thí điểm một số tập đoàn báo chí.
Sắp xếp, chấn chỉnh, tạo bước chuyển biến cơ bản về chất lượng nội dung,
nhất là chất lượng chính trị, văn hóa, kỷ luật thông tin của các cơ quan báo chí
do thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Tổng Liên đoàn Lao động Việt
Nam, Trung ương Ðoàn TNCS Hồ Chí Minh, Bộ Bưu chính - Viễn thông, Bộ
Khoa học - Công nghệ, các bộ, ngành.

10


3. Đổi mới công tác xuất bản và kỹ thuật in ấn nhằm nâng cao tính thẩm
mỹ của hình thức trình bày
Không có gì ngăn cản được kỹ thuật mới đang lan tràn vào lĩnh vực của đời
sống chúng ta. Báo chí cũng không thể tránh khỏi điều này. Những yêu cầu mà
người đọc đòi hỏi tới các tờ báo – tính nhanh kịp thời của thông tin được phản
ánh trong đó, nhanh xuất bản các số báo ra thị trường, mức độ lên khuôn của
chúng, trình bày việc thực hiện in ấn,…đã buộc các nhà phát hành báo phải chú

12