SKKN: “Kinh nghiệm xây dựng bài tập tình huống để giải quyết các vấn đề thực
tiễn trong môn GDCD THCS”

I. ĐẶT VẤN ĐỀ: …………………………………………
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ………………………………….
1 Cơ sở lý luận của vấn đề :………………………….

MỤC LỤC
Trang
2
3
3

2 Thực trạng của vấn đề: .........................................

3

3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề ...

4

4 Hiệu quả của SKKN............................................

11

III. KẾT LUẬN........................................................................

12

Tài liệu tham khảo ...........................................................................


khuôn mẫu cho sẵn, có tính chất áp đặt, mà được tổ chức trong những cấu trúc
mở, mềm mại và linh hoạt. Do đây là môn học gắn liền với cuộc sống của xã
hội nên trong quá trình học tập, học sinh còn phải biết vận dụng nó vào giải
quyết các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống. Để đạt được điều đó, trong quá
trình dạy học người giáo viên phải biết thường xuyên xây dựng các bài tập tình
huống để học sinh vận dụng giải quyết. Đây là nhiệm vụ thường xuyên của giáo
viên dạy môn GDCD. Chính vì lẽ đó tôi xin chia sẻ một vài kinh nghiệm xây
dựng bài tập tình huống để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong môn GDCD
THCS.
2. MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ
TÀI.
2.1.

Mục đích và đối tượng nghiên cứu: Đi sâu vào việc giúp GV biên
soạn và sử dụng bài tập tình huống để giải quyết các vấn đề thực tiễn
trong giảng dạy môn GDCD THCS.
2


SKKN: “Kinh nghiệm xây dựng bài tập tình huống để giải quyết các vấn đề thực
tiễn trong môn GDCD THCS”
2.2.

Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp tổng kết đúc rút kinh nghiệm.
- Phương pháp quan sát.
- Phương pháp thồng kê toán học.
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình.

II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.

thớch c s sang to v ho hng hc tp ca cỏc em.
Tuy nhiờn, trờn thc t ging dy khụng phi ai cng thnh cụng trong
vic xõy dng cỏc bi tp tỡnh hung t c cỏc mc tiờu dy hc. Cỏc
bi tp tỡnh hung cn xõy dng nh th no, cú nhng k thut v yờu cu no
khi xõy dng tỡnh hung, a cỏc bi tp tỡnh hung vo nhng giai on no
ca quỏ trỡnh dy hc thỡ khụng phi ai cng vn dng tt. ti ny giỳp giỏo
viờn xõy dng, v ỏp dng cỏc bi tp tỡnh hung mt cỏch mt cỏch cú hiu
qu vo dy hc.
3. Cỏc bin phỏp ó tin hnh gii quyt vn
Bi tp tỡnh hung l nhng tỡnh hung xy ra trong quỏ trỡnh dy hc c cu
trỳc di dng bi tp. Trong dy hc GDCD, nhng tỡnh hung c a ra l
tỡnh hung gi nh hay tỡnh hung thc t ó xy ra trong thc tin. HS gii quyt
c nhng tỡnh hung trờn, mt mt va cng c v khc sõu kin thc, va cú c
hi tri nghim trong thc tin. HS ỏp dng c nhng kin thc ó hc vo
gii quyt cỏc vn trong thc t cuc sng. Trong quỏ trỡnh dy hc, bn thõn
tụi luụn xõy dng v a cỏc tỡnh hung hc sinh gii quyt. Sau õy l mt vi
kinh nghim ca bn thõn khi xõy dng cỏc bi tp tỡnh hung:
3.1. Cu trỳc ca mt bi tp tỡnh hung:
Cu trỳc ca mt bi tp tỡnh hung gm cú 2 phn: ni dung tỡnh hung v
nhng yờu cu a ra gii quyt tỡnh hung. Cú nhng yờu cu cn chỳ ý trong
cu trỳc mt tỡnh hung nh sau:
- Tỡnh hung phi va phi, khụng quỏ di, quỏ phc tp, ỏnh hc sinh.
- Gia tỡnh hung v cõu hi phi n khp vi nhau v cựng hng vo ni dung
bi hc.
Vớ d: Khi dy bi Phũng, chng t nn xó hi (GDCD 8), cú giỏo viờn ó a ra
tỡnh hung:
Chị Hiền mở quán bán hàng, chị bán rất nhiều thứ, có cả hàng ăn uốn và giải
khát tại thị trấn. Quán của chị rất đông khách, có đủ mọi lứa tuổi, không chỉ có
ngời lớn mà còn có cả một số trẻ em 14-15 tuổi. Bọn trẻ đến quán chị ban đầu là
mua kẹo và một số đồ cần thiết, sau này quen chúng còn uống rợu, hút thuốc.


- Tỡnh hung nờu ra phi l mt tỡnh hung cú vn . Cú ngha l mt tỡnh hung
gi ra cho hc sinh nhng khú khn v lớ lun hay thc tin m cỏc em thy cn
thit v cú kh nng vt qua, nhng khụng phi tc khc nh mt thut gii m
phi tri qua mt quỏ trỡnh tớch cc suy ngh, hot ng bin i i tng hot
ng hoc iu chnh kin thc cú sn.
- Tỡnh hung phi thc t, gn vi thc tin cuc sng, c bit l nhng tỡnh
hung cú tớnh thi s núng hi, cú ý ngha v cú sc lan to mnh m. Nhng tỡnh

5


SKKN: “Kinh nghiệm xây dựng bài tập tình huống để giải quyết các vấn đề thực
tiễn trong môn GDCD THCS”
huống có nội dung như thế giúp học sinh thấy rõ hơn sự gần gũi, thiết thực của
môn học, vừa kích thích được hứng thú của các em.
Ví dụ: Khi dạy hoặc kiểm tra các bài “Bảo vệ hoà bình”, “Tình hữu nghị giữa
các dân tộc trên thế giới” (GDCD 9), GV có thể ra bài tập:
Sau sự kiện Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan HD 981 vào lãnh hải
Việt Nam. Cộng đồng quốc tế đã có rất nhiều hoạt động mít tinh, biểu tình,
phản đối Trung Quốc, ủng hộ Việt Nam.
Suy nghĩ của em về những việc làm của cộng đồng quốc tế đối với Việt
Nam ? Trong sự kiện này em có thể làm những gì để góp phần bảo vệ chủ
quyền biển đảo?
-. Tình huống phải phù hợp với chủ đề bài học, tránh xa hoặc lạc chủ đề. Tức nội
dung của tình huống phải phục vụ khai thác các chuẩn mực cần làm rõ hoặc cần
đánh giá.
Ví dụ: khi kiểm tra 1 tiết GDCD 9 (tiết 9), kiểm tra kiến thức của các bài ( Chí
công vô tư, Tự chủ, Dân chủ và kỉ luật, Bảo vệ hoà bình, Tình hữu nghị của các
dân tộc trên thế giới, Hợp tác cùng phát triển, Kế thừa và phát huy truyền thống tốt

- Việc kết hôn giữa T và M có đúng quy định của pháp luật hay không?
- Từ đó, em có suy nghĩ gì về tình yêu và hôn nhân?
Rõ ràng bài tập trên có nhiều từ ngữ chưa phù hợp với lứa tuổi học sinh mà khi ra
tình huống giáo viên cần phải tránh.
Hay khi học Quyền khiếu nại, tố cáo của công dân (GDCD 8) có giáo viên nêu
tình huống như sau:
Ông Hiệu trưởng trường THCS A ra quyết định kỉ luật với hình thức đuổi
học với học sinh Nguyễn Văn B vì đã có hành vi quay cóp khi làm bài kiểm tra
học kì I vừa qua.
- Nếu em là B, sau khi nhận được quyết định trên em sẽ làm gì?
- Từ đó, em hiểu như thế nào là quyền khiếu nại, tố cáo?
Dạng tình huống như thế có thể sẽ gây ra những hiệu ứng hoặc những suy nghĩ,
quan hệ không tốt giữa học sinh với nhà trường.
3.3.

Nội dung các yêu cầu (câu hỏi) gắn với tình huống.

7


SKKN: “Kinh nghiệm xây dựng bài tập tình huống để giải quyết các vấn đề thực
tiễn trong môn GDCD THCS”
Sau khi đã đưa ra được các tình huống thì giáo viên phải biết lựa chọn các câu
hỏi, các yêu cầu phù hợp. Phù hợp với nội dung tình huống và phù hợp với học
sinh.
Một số yêu cầu khi nêu câu hỏi như sau:
a. Để khơi gợi được hứng thú của học sinh thì câu hỏi không quá khó nhưng cũng
không được quá dễ mà đọc lên là biết liền.
Ví dụ: Khi dạy bài Quyền được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục của trẻ em Việt Nam
(GDCD 7) .

giá được khả năng hiểu bài của học sinh và tránh được học sinh học vẹt, ghi nhớ
máy móc.
Hay: Thư (13 tuổi) là một cô bé xinh xắn, hát rất hay và múa rất khéo. Vì
vậy, Thư thường được thầy cô và bạn bè cử đi tham gia các hoạt động văn nghệ
của trường, của huyện. Tuy nhiên, bố mẹ của Thư không cho phép bạn tham
gia những hoạt động văn nghệ đó vì cho rằng những hoạt động văn nghệ đó là
vô bổ, sẽ làm ảnh hưởng đến việc học của Thư.
Hỏi: Việc ngăn cấm đó có xâm phạm đến quyền trẻ em của Thư không?
Nếu như câu hỏi ở tình huống trên chính là dạng câu hỏi nhận biết các chuẩn
mực, thì câu hỏi ở tình huống này là dạng câu hỏi nhận biết các nội dung cụ thể
của các chuẩn mực.
- Dạng câu hỏi đánh giá thái độ, tình cảm của học sinh qua tình huống. Dạng câu
hỏi này thường có các mệnh lệnh như: suy nghĩ, đánh giá, đồng tình hay phản
đối…
Lan và Hoà là đôi bạn thân. Hôm nay Lan là cờ đỏ, Lan đi kiểm tra sự chuẩn
bị bài tập của các bạn. Hoà làm thiếu bài tập, nhưng Lan lại báo cáo với lớp là
Hoà làm bài đủ.
Em hãy nhận xét hành vi của Lan.
Nếu là Lan, em sẽ cư xử như thế nào?
Hay:
Cuối năm học, thầy cô giáo các môn cho đề cương ôn tập và yêu cầu tất cả
mọi người phải soạn đáp án để học. Dũng đưa ra ý kiến: Muốn ôn thi đỡ vất vả
cần chia ra mỗi người làm đáp án một môn rồi mang đến trao đổi với nhau.
Làm như vậy, khi thầy,cô giáo kiểm tra ai cũng đủ đáp án. Nghe vậy, nhiều bạn
khen đó là cách làm hay, vừa năng suất, vừa có chất lượng mà lại nhàn thân.
Em có tán thành ý kiến đó không ? Em sẽ làm gì nếu mình là thành viên
của lớp ?
9



SKKN: “Kinh nghiệm xây dựng bài tập tình huống để giải quyết các vấn đề thực
tiễn trong môn GDCD THCS”

4. Hiệu quả của SKKN
Sau một vài năm áp dụng sáng kiến này, tôi thấy hiệu quả dạy học môn GDCD
được cải thiện rất đáng kể. Các em hào hứng hơn trong giờ học, việc học một bài
GDCD đã không trở thành áp lực cho các em nữa. Đặc biệt, đã có nhiều học sinh
ngàhocjGDCDcos những ứng xử, những cách ứng phó tốt hơn với những tình
huống cũng như trong thực tế cuộc sống. Những bài tập tình huống được xây dựng
một cách khoa học và thiết thực cũng góp phần trang bị cho các em những kĩ năng
sống cần thiết để bước vào cuộc sống.
Tôi xin đưa ra một vài số liệu mà tôi đã thống kê ở 1 lớp học cụ thể để thấy rõ
điều đó:
Năm học 2012- 2013, ở lớp 8A
Số học sinh yêu thích và Số học sinh
có những kĩ năng tốt, khônmooyeeu thích,
cũng như cách ứng xử luôn có tâm lí nặng nề
phù hợp với các tình hoặc chán môn GDCD
huống, có kĩ năng sống. và thiếu những kĩ năng
cần thiết.
6/22 (yêu thích và thực 16/22 (Không mong
Đầu năm
sự mong đợi sẽ được học muốn)
GDCD và được bàn luận,
giải quyết tình huống )
14/22 (yêu thích và muốn 8/22 (Không mong muốn)
Cuối năm
được bàn luận, giải quyết
tình huống )
Năm học 2013- 2014, ở lớp 9A (Học sinh của lớp 8A năm trước)

trước hết đó là thu hút được các em học tập một cachs tích cực để từ đó tranh bị
cho các em không chỉ về kiến thức mà phải có những kĩ năng cần thiết để ứng phó,
giải quyết những vấn đề thực tiễn của cuộc sống. Hướng dạy học vận dụng các tình
huống như đề tài đã trình bày sẽ đáp ứng được mục tiêu và yêu cầu đó.Việc bản
thân tôi áp dụng những kinh nghiệm đó để học sinh có tiến bộ đó mới chỉ là những
thành công bước đầu. Trong quá trình dạy học giáo viên và học sinh cần phải rèn
luyện hơn nữa, cần phải hợp tác tích cực với nhau hơn nữa để các em ngày càng
hoàn thiện hơn.
* Kiến nghị, đề xuất:
Từ những thành công bước đầu của quá trình nghiên cứu, tích lũy và áp dụng,
tôi mạnh dạn đề xuất một số ý khiến như sau:
+ Trong quá trình dạy học môn GDCD giáo viên cần phải chú trọng nhiều hơn
nữa đến việc xây dựng các tình huống gắn với thực tiễn để học sinh giải quyết, từ
đó bồi dưỡng cho các em những kĩ năng sống cần thiết.
12


SKKN: “Kinh nghiệm xây dựng bài tập tình huống để giải quyết các vấn đề thực
tiễn trong môn GDCD THCS”
+ Khuyến khích sự sáng tạo và bồi đắp tình cảm, thái độ của học sinh trong việc
ứng xử với tình huống.
+ Luôn luôn tạo cho các em có một tâm thế và khơi gợi được ở các em những
cảm xúc, hứng thú để các em thể hiện mình.
Trên đây là một số kinh nghiệm mà tôi đã từng áp dụng và thu được những
kết quả đáng khích lệ. Do trình độ có hạn, thơi gian nghiên cứu cũng không nhiều
nên đôi chỗ còn sơ sài và nhiều thiếu sót. Mong được mọi người quan tâm và đóng
góp ý kiến.
Xin chân thành cảm ơn
Vũ Quang, ngày 15 tháng 1 năm 2015