Sáng kiến kinh nghiệm tổ chức trò chơi dân gian
Sáng kiến kinh nghiệm tổ chức trò chơi dân gian. Không rõ từ bao giờ, trò
chơi dân gianđược sinh ra và gắn liền với đời sống lao động, sinh hoạt của
người dân Việt Nam. Đó không chỉ đơn giản là giúp con người có được
những phút giây thư giãn, giải trí sau những giờ lao động vất vả mà còn góp
phần thắt chặt tình đoàn kết, sự gắn bó giữa mỗi người.
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sáng kiến kinh nghiệm tổ chức trò chơi dân gian. Di sản văn hóa truyền
thống Việt Nam có nhiều loại hình khác nhau. Trong đó có thể nói, trò chơi
dân gian cũng là một di sản văn hóa quý báu của dân tộc. Cuộc sống đối với
trẻ em không thể thiếu những trò chơi. Trò chơi dân giankhông đơn thuần
chỉ là một trò chơi trẻ con mà nó còn chứa đựng cả một nền văn hóa dân tộc
Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc. Đó là những trò chơi bình dị, dễ chơi, đa
số mỗi trò chơi thường kèm theo một bài hát đồng dao hay một bài vè ngắn,
dễ nhớ, dễ thuộc. Nó được kết thành từ quá trình lao động và sinh hoạt, trong
đó tích tụ cả trí tuệ và niềm vui sống của bao thế hệ người Việt xưa. Trò chơi
dân gian ra đời và gắn liền cùng môi trường sống vốn rất gần gũi với thiên
nhiên và con người Việt Nam để rồi tác động không nhỏ đến sự phát triển cả
về thể chất, tâm hồn và trí tuệ các em.
sáng kiến kinh nghiệm tổ chức trò chơi dân gian tổ chức trò chơi
dân gian trong trường học kế hoạch tổ chức trò chơi dân gian kế
hoạch tổ chức trò chơi dân gian tiểu học kế hoạch tổ chức trò chơi
dân gian trường thcs, kế hoạch tổ chức trò chơi dân gian


Đối với trẻ em, chơi dân gian thiếu nhi với những chức năng đặc biệt của nó
đã mang lại cho trẻ thơ nhiều điều thú vị và bố ích, đồng thời thể hiện nhu
cầu giải trí, vui chơi, quyền được chia sẻ niềm vui của các em với bạn bè,
cộng đồng. Nó làm cho thế giới xung quanh các em đẹp hơn và rộng mở; tuổi
thơ của các em sẽ trở thành những kỉ niệm quý báu theo suốt cuộc đời; làm
giàu nguồn tình cảm và trí tuệ cho các em. Trò chơi dân gian trẻ em đã gắn

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1.

CƠ SỞ LÍ LUẬN:

Trò chơi dân gian trẻ em không chỉ đơn thuần là một trò chơi của trẻ con
mà nó còn chứa đựng cả nền văn hóa dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản
sắc. Nó không chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển tư duy sáng
tạo, mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, quê hương, đất nước. Chính vì vậy,
trò chơi dân gian rất cần thiết được lựa chọn, tổ chức trong trường mầm non.
Qua từng thời kỳ phát triển của xã hội, các hình thức chơi của trẻ cũng thay
đổi. Một số trò chơi dân gian truyền thống, dần bị mai một, thay thế bằng
những trò chơi hiện đại với máy móc, công nghệ tiên tiến. Tuy nhiên, trò chơi
dân gian có nhiều thế mạnh riêng. Giáo viên có thể sử dụng những vật liệu
sẵn có, rẻ tiền, thậm chí không cần đồ dùng, dụng cụ mà chỉ cần trẻ chơi với


nhau. Điều này rất phù hợp với tình hình thực tế của cấp học. Trẻ em được
tiếp cận và trực tiếp tham gia chơi các trò chơi dân gian sẽ giúp cho trẻ sớm
hình thành các thói quen hoạt động có hệ thống, tính tập thể giúp trẻ tự tin,
linh hoạt hơn trong mọi hoạt động cũng như sự phát triển sau này của trẻ.
Thông qua trò chơi dân gian, trẻ sẽ phát triển được các giác quan (thị giác,
thính giác, vị giác, xúc giác, khứu giác), phát triển trí nhớ, phát triển tư duy,
trí tưởng tượng, ngôn ngữ.
1.

CƠ SỞ THỰC TIỄN:

Trường mầm non B xã Đông Mỹ nằm tại thôn 4 xã Đông Mỹ huyện
Thanh

vô cùng đơn giản nhưng cũng có những trò chơi phức tạp, đòi hỏi người chơi
phải tư duy trong quá trình chơi.
– Khả năng chú ý có chủ định của trẻ còn kém.
– Trong lớp còn một số trẻ rụt rè, nhút nhát, thiếu tự tin và không thích tham
gia vào các hoạt động tập thể.
III. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
1.

Biện pháp 1: Lựa chọn các trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi
của trẻ.

Trò chơi dân gian rất phong phú và đa dạng, vì thế không hẳn trò chơi nào
cũng phù hợp với trẻ nhỏ. Bởi vậy, khi lựa chọn trò chơi dân gian tôi đã lựa
chọn những trò chơi đơn giản, dể hiểu, dễ nhớ đối với trẻ.


Với trẻ 5 – 6 tuổi, khả năng chú ý có chủ định và nhận thức của trẻ đã cao
hơn rất nhiều so với lứa tuổi trước. Vì thế, trẻ có thể chơi được các trò chơi
dài hơn và khó hơn. Khi lựa chọn các trò chơi dân gian cho trẻ MGL, tôi thực
hiện theo các tiêu chí sau:
+ Trò chơi không quá đơn giản nhưng cũng không quá phức tạp.
+ Đồ dùng đồ chơi phục vụ cho trò chơi dễ kiếm, dễ tìm.
+ Giúp củng cố tư duy, ngôn ngữ, vận động, kỹ năng cho trẻ.
+ Gây được hứng thú, thu hút sự chú ý của trẻ.
+ Có sự tham gia của tập thể lớp hoặc nhóm trẻ trong lớp.
Từ những tiêu chí trên, tôi đã lựa chọn các trò chơi sau cho trẻ: “Thả đỉa ba
ba”, “Ô ăn quan”, “Chuyền thẻ”, “Lộn cầy vồng”, “Trốn tìm”, “Đếm sao”,
“Kéo co”, “Mèo đuổi chuột”, “Rồng rắn lên mây”, “Chồng đống chồng đe”,
“Trồng nụ trồng hoa”, “Vuốt hột nổ”, “Cướp cờ”…
Với mỗi trò chơi tôi thường nghiên cứu số lượng người chơi, cách chơi, địa


đủ những thứ cần thiết cho một trò chơi và tổ chức được tốt. Mỗi trò chơi dân
gian có một hoặc nhiều loại đồ dùng đồ chơi tương ứng mà thiếu nó thì trò
chơi không thể tiến hành được.
Ví dụ như trò: “Chơi chuyền” đòi hỏi phải có 10 que chuyền và một đồ vật
có dạng khối cầu như quả bóng, quả bưởi non… Trò chơi “Ném còn” không
thể diễn ra nếu thiếu quả còn – đồ chơi truyền thống của trò chơi đó. Hay đơn
giản như trò chơi “Bịt mắt bắt dê” cũng không thể được tổ chức nếu không có
dải vải hoặc dải khăn bịt mắt…
Chính vì vậy, trước khi tổ chức cho trẻ chơi một trò chơi dân gian nào đó,
giáo viên cần tìm hiểu kỹ lưỡng về luật chơi, cách chơi cũng như việc có hay
không có đồ dùng đồ chơi phục vụ cho trò chơi để từ đó có thể chuẩn bị đầy
đủ các yếu tố cần thiết cho trò chơi.
“Đỉa” đứng vào giữa sông, người chơi tìm cách lội qua sông, vừa lội vừa hát:
“Đỉa ra xa tha hồ tắm mát”. Đỉa phải chạy đuổi bắt người qua sông. Nếu
chạm được vào ai (bạn chưa lên bờ) thì coi như bị thua, phải làm đỉa thay, trò
chơi lại tiếp tục.
– Luật chơi:
+ Người đọc bài ca phải lưu loát hấp dẫn, mỗi tiếng ca phải chỉ đúng vào một
bạn, không được bỏ sót bạn nào.
+ Đỉa phải chạy được trong ao hoặc sông, không được lên bờ.Người phải lội
qua ao, không được đi hoặc đứng mãi trên bờ.


+ Đỉa chạm vào bất cứ phần thân thể của ai khi họ còn trong ao thì người đó
phải bị thua, vào làm đỉa thay.
+ Với một khoảng thời gian mà đỉa không bắt được ai thì đổi bạn làm đỉa, trò
chơi lại tiếp tục.
* Trò chơi: “Ô ăn quan”:
– Số lượng người chơi: 2 đến 5 người chơi.

Đứng thành vòng rộng
Chuột luồn lỗ hổng
Mèo chạy theo sau
Chuột cố chạy mau


Trốn đâu cho thoát
Thế rồi chú chuột
Lại hóa vai mèo
Co cẳng chạy theo
Bỗng mèo hóa chuột.
Một người được chọn làm mèo và một người được chọn làm chuột.Hai người
này đứng giữa vòng tròn, quay lưng vào nhau. Khi mọi người hát đến câu
cuối thì chuột bát đầu chạy, mèo chạy đuổi theo sau. Tuy nhiên mèo phải
chạy đúng lỗ chuột đã chạy.
– Luật chơi: Nếu mèo không chạy đúng lỗ để bắt chuột thì mèo sẽ bị thua.
Nếu chuột bị mèo bắt thì chuột cũng bị thua.
* Trò chơi: “Rồng rắn lên mây“:
– Số lượng người chơi: từ 7 đến 10 người chơi hoặc có thể tập thể lớp.
– Địa điểm chơi: Sân rộng.
– Cách chơi: Một người đứng ra làm thầy thuốc những người còn lại xếp
hàng một, tay người sau nắm vạt áo hoặc đặt lên vai người đằng trước. Sau
đó tất cả bắt đầu đi lượn qua lượn lại như con rắn, vừa đi vừa hát:
Rồng rắn lên mây
Có cây lúc lắc
Có nhà điểm binh
Hỏi thăm thầy thuốc


Có nhà hay không?

– Luật chơi: Nếu người thầy thuốc bắt được người cuối cùng thì người đó
phải làm thay thầy thuốc.
* Trò chơi: “Bịt mắt bắt dê“:
– Số lượng: 10 đến 12 trẻ hoặc tập thể lớp.
– Địa điểm: Sân chơi rộng rãi.
– Cách chơi: Sau khi chơi trò “Oẳn tù tì”, người thua sẽ phải bị bịt mắt và đi
tìm dê, những người khác làm dê chạy nhảy xung quanh. Những người làm
dê phải luôn miệng kêu “be, be” hoặc trêu chọc người bị bắt làm dê, phải
luôn né tránh người bị bịt mắt đang tìm cách bắt dê. Khi nào người bị bịt mắt
chạm vào con dê nào thì người đó bị bịt mắt. Sau khi dùng khăn tay bịt mắt,
mọi người sẽ chạy xung quanh người bịt mắt bằng cách đập vào vai hay vuốt
má người bị bịt mắt rồi chạy khi người đó chụp mình.
– Luật chơi: Khi người bị bịt mắt chụp được người nào, phải đoán và nói tên
người đó. Nếu nói đúng thì người bị bắt bị bịt mắt, nếu nói sai trò chơi tiếp
tục như cũ. Người bị bắt có thể lừa người bị bịt mắt bằng cách khụy chân
xuống giả làm người lùn hoặc kiễng chân lên cao, cốt làm sao cho người bị
bịt mắt không đoán ra mình.


* Trò chơi: “Kéo co“:
– Số lượng: 10-12 người hoặc tập thể lớp.
– Địa điểm: Sân chơi rộng rãi.
– Cách chơi: Một sợi dây thừng dài được đặt ở sân và ở giữa dây có mốc
đánh dầu. Số người chơi được chia đều về 2 đội. Mọi người cùng nắm tay
vào sợi dây và dùng sức để kéo.
– Luật chơi: Mốc đánh dấu về phía đội nào thì đội đó là đội chiến thắng.

* Trò chơi: “Trồng nụ trồng hoa“:
Số lượng: Chơi theo nhóm từ 5 trẻ trở lên.
– Địa điểm chơi: Trong phòng hoặc ngoài sân trường.

từng trò chơi. Chính vì vậy, trước khi tổ chức cho trẻ chơi một trò chơi dân
gian nào đó tôi cần phải tìm hiểu trước về cách chơi, luật chơi cũng như các
đồ dùng trong trò chơi cần đến. Để từ đó có thể chuẩn bị đầy đủ những thứ
cần thiết cho một trò chơi và tổ chức được tốt. Mỗi trò chơi dân gian có một


hoặc nhiều loại đồ dùng đồ chơi tương ứng mà thiếu nó thì trò chơi không thể
tiến hành được.
Ví dụ như trò: “Chơi chuyền“: tôi chuẩn bị 10 que chuyền và một đồ vật có
dạng khối cầu như quả bóng, quả bưởi non… Trò chơi “Ném còn“ tôi chuẩn
bị quả còn – đồ chơi truyền thống của trò chơi đó. Hay đơn giản như trò chơi
“Bịt mắt bắt dê” cũng không thể được tổ chức nếu không có dải vải hoặc dải
khăn bịt mắt…
Chính vì vậy, trước khi tổ chức cho trẻ chơi một trò chơi dân gian nào đó, tôi
tìm hiểu kỹ lưỡng về luật chơi, cách chơi cũng như việc có hay không có đồ
dùng đồ chơi phục vụ cho trò chơi để từ đó có thể chuẩn bị đầy đủ các yếu tố
cần thiết cho trò chơi.
Đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho trò chơi
* Dạy trẻ đọc thuộc lời ca (đối với những trò chơi có lời đồng dao):
Một đặc điểm đặc trưng của trò chơi dân gian đó là khi chơi trẻ không bao
giờ chỉ hùng hục thực hiện các vận động của mình mà chúng thường vừa chơi
vừa hát hoặc đọc lời đồng dao nào đó. Các bài đồng dao đó khiến cho không
khí chơi vui vẻ, nhộn nhịp hơn. Mặc dù không phải bài đồng dao nào cũng có
ý nghĩa, song bài nào cũng phù hợp với tư duy hồn nhiên của trẻ. Ví dụ như:
chơi ” Chi chi chành chành”, trẻ đọc:
“Chi chi chành chành
Cái đanh thổi lửa
Con ngựa chết trương



Trẻ chơi trò chơi “Ô ăn quan”
4.

Biện pháp 4: Tổ chức trò chơi dân gian vào các hoạt động học:

Mỗi hoạt động của trẻ đều nhằm đạt được một mục đích nhất định. Vì thế,
hoạt động nào cũng có tính chất riêng của nó. Nếu như hoạt động chung được
tổ chức nhằm cung cấp các kiến thức cho trẻ thì hoạt động ngoài trời lại giúp
trẻ được gần gũi với thiên nhiên, khám phá các hiện tượng tự nhiên và phát
triển thể chất; hay như ở hoạt động góc trẻ lại được mở rộng thêm về kinh
nghiệm sống và kỹ năng chơi theo nhóm. Chính vì vậy, tôi chú ý lựa chọn và
tổ chức các trò chơi dân gian cho phù hợp với tính chất của từng hoạt động.
* Hoạt động ngoài trời: tôi tận dụng không gian rộng và thoáng, tổ chức cho
trẻ chơi các trò chơi vận động nhằm rèn luyện và phát triển thể lực cho trẻ
như:
“Rồng rắn lên mây”, “Bịt mắt bắt dê”, “Nhảy dây”, “Nhảy lò cò”, “Thả đỉa
ba ba”, Lộn cầu vồng…
Trẻ chơi trò chơi “Bịt mắt bắt dê”
* Hoạt động góc: tôi đã tổ chức cho trẻ các trò chơi có thể chơi theo nhóm
nhỏ trong một không gian hẹp như: ” Ô ăn quan”, “Chơi chuyền”, “Rải
ranh”, “Chuyền thẻ”, “Kéo cưa lửa xẻ”…


Trẻ chơi trò chơi “Chơi chuyền”
* Hoạt động chung và hoạt động chiều ( chủ yếu diễn ra trong phòng nhóm):
nên tổ chức cho trẻ các trò chơi tĩnh nhằm phát triển nhận thức cho trẻ như:
“Ô ăn quan”, “Tập tầm vông”, “Rải ranh”, “Chơi chuyền”, “Chơi cờ”, “Vấn
đáp”, “Đếm sao”, “Đọc câu”…
Trẻ chơi trò chơi “Rải ranh”
Đặc biệt khi tích hợp trò chơi dân gian trong hoạt động chung, giáo viên cần

+ Lời đồng dao của trò chơi chuyền: ” Con ruồi có cánh – Đòn gánh có mấu
– Châu chấu có chân…” đã giúp trẻ nhận biết được đặc điểm đặc trưng của
một số con vật và đồ vật quen thuộc.
+ Những câu hát ngược có tính chất đánh lừa nhận thức, thử thách sự năng
động của trí tuệ, khiến trẻ muốn hiểu đúng sự vật thì phải chuyển ngược lại:


“Non cao đầy nước
Đáy biển đầy mây
Dưới đất lắm mây
Trên trời lắm cỏ
Người thì có mỏ
Chim thì có mồm…”
+ “Chuyền thẻ” là một trò chơi dân gian dạy trẻ làm toán cộng hay trừ. Đó là
bài tập đếm từ 1 đến 10 của trẻ. Trẻ nhóm các nhóm theo trật tự cao dần lên
và cộng lại trong phạm vi 10: bắt đầu từ bàn một “cái mốt, cái mai, cái trai,
cái hến…”, sau đó là nhóm đôi và các nhóm cao hơn “Đôi tôi, đôi chị…”,
“Ba lá đa,
ba lá đề…”, “Tám quả trám, hai lên chín”… Bài tập đó có thể giúp trẻ đếm
thành thạo trong phạm vi 10.
– Hoạt động giáo dục âm nhạc tôi chọn các trò chơi có giai điệu và lời hát
như các trò chơi: “Tập tầm vông” , “Hát chuyền sỏi”, “Đồng dao chăn trâu xứ
Quảng”…
Ngoài ra khi lựa chọn các trò chơi dân gian trong hoạt động chung, tôi đã lựa
chọn trò chơi phù hợp với đề tài và chủ điểm của bài dạy.
Ví dụ:
– Chủ đề “Thế giới động vật” tôi tổ chức các trò chơi: “Đồng dao hỏi tuổi xứ
Quảng”, “Đồng dao chăn trâu xứ Quảng”, “Bịt mắt bắt dê”, “Phụ đồng ếch”,
“Thi tìm những con vật có từ láy”…


– 100% trẻ được mở rộng kiến thức và có thêm rất nhiều hiểu biết về các trò
chơi dân gian, các phong tục truyền thống của dân tộc.
– Trẻ đã tự tổ chức chơi các trò chơi dân gian với các bạn trong lớp.
– Qua việc thường xuyên được tham gia vào các trò chơi dân gian, nhận thức
và thể lực của các trẻ trong lớp tôi được nâng cao rõ rệt. Trẻ nhanh nhẹn,
năng động, tự tin và hồn nhiên trong giao tiếp với mọi người.
– Trò chơi dân gian còn giúp các trẻ trong lớp tôi thêm gắn bó với nhau, nâng
cao tinh thần đoàn kết và ý thức tập thể của trẻ.
KẾT THÚC VẤN ĐỀ
1.

KẾT LUẬN:

Trò chơi dân gian là loại hình giáo dục rất có hiệu quả vì nó vừa là phương
tiện giải trí lành mạnh, vui chơi sinh động, phù hợp với đặc điểm tâm lý, vừa
là phương tiện giáo dục nhẹ nhàng sâu sắc, các trò chơi dân gian vừa dễ tiếp
cận vừa không tốn kém mà mang lại kết quả giáo dục cao trong trường học,
góp phần nâng cao nhận thức, tăng cường thể lực cho trẻ, phát triển các giác
quan, giúp trẻ trở thành những người tài giỏi trong tương lai. Giúp trẻ thoả


mãn nhu cầu vui chơi mà lại bảo tồn được một di sản văn hoá tốt đẹp của dân
tộc. Việc đưa trò chơi dân gian vào trường học là đúng đắn vì trò chơi dân
gian đối với trẻ em đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị và bổ
ích, đồng thời thể hiện nhu cầu giải trí, vui chơi, quyền được chia sẻ niềm vui
của các em với bè bạn, cộng đồng. Nó làm cho thế giới xung quanh của các
em đẹp hơn và rộng mở. Tuổi thơ của các em sẽ trở thành những kỷ niệm quý
báu theo suốt cuộc đời, làm giàu nguồn tình cảm và trí tuệ cho trẻ. Chính vì
vậy, trò chơi dân gian cần được giữ gìn, phát huy và bảo tồn, rất cần thiết
được lựa chọn, giới thiệu trong nhà trường phù hợp với lứa tuổi. Cụ thể hơn

đẹp của dân tộc.
– Cần phải tích cực tìm tòi, sưu tầm thật nhiều các trò chơi dân gian. Cần
lựa chọn các trò chơi mang tính giáo dục, lành mạnh, an toàn cho trẻ.
– Luôn tạo không khí thân mật, cởi mở, gần gũi với trẻ, tạo điều kiện và
khuyến khích cho tất cả trẻ được tham gia, cần động viên khi trẻ chơi.
– Phát huy vai trò của trách nhiệm của mình khi tổ chức các hoạt động cho
trẻ.
– Cần nắm rõ cách chơi trước khi hướng dẫn cho trẻ, chọn trò chơi dân gian
phù hợp với không gian, đặc điểm của buổi chơi và đúng chủ đề đang thực
hiện.