TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

ĐỖ THỊ THU TRANG

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP 
RÈN LUYỆN KỸ NĂNG ĐO LƯỜNG
CHO TRẺ 5 ­ 6 TUỔI
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán

       Người hướng dẫn khoa học:
                 ThS. NGUYỄN THỊ HƯƠNG

HÀ NỘI ­ 2014


LỜI CẢM ƠN
Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới cô giáo, thạc sĩ Nguyễn Thị Hương, 
giảng viên khoa Giáo dục Tiểu học đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em hoàn 
thành khóa luận. Những ý kiến của cô đã giúp em tìm ra cách tốt nhất để giải 
quyết những vấn đề khó khăn.
Em  cũng  xin  gửi  lời  cảm  ơn  tới  Ban  Giám  hiệu  cùng  các  giáo  viên 
trường  mầm  non  Hoa  Hồng,  trường  mầm  non  Trưng  Nhị,  trường  mầm  non 
Phúc Thắng ­  Thị xã Phúc Yên ­ Tỉnh Vĩnh Phúc đã giúp đỡ em thực hiện đề 
tài.
Do thời gian có hạn nên đề tài không tránh khỏi những hạn chế và thiếu 
sót. Em rất mong tiếp tục nhận được sự đóng góp của thầy cô và các bạn để 
khóa luận được hoàn thiện hơn.
         Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 5 năm 2014


2

3. Nhiệm vụ nghiên cứu

3

4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

3

5. Phương pháp nghiên cứu

3

6. Cấu trúc khóa luận

4

Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn

5

1.1.1 Đặc điểm nhận thức các biểu tượng toán về kích thước của trẻ 5 ­   6 
tuổi

5

1.1.2 Đo và phép đo



2.1 Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 
5 ­ 6 tuổi

17

2.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu

17

2.1.2 Đảm bảo tính vừa sức

18

2.1.3 Đảm bảo tính hệ thống

18

2.1.4 Đảm bảo tính phát triển

19


2.1.5 Đảm bảo phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ trong quá trình hình 
thành kỹ năng đo lường

20

2.2 Hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi


2.2.2.2 Dạng 2: Đo dung tích của nhiều đối tượng có dung tích  khác nhau 
bằng cùng một dụng cụ đo

29

2.2.2.3 Dạng 3: Đo dung tích của một đối tượng bằng nhiều dụng cụ đo khác 
nhau

31

2.2.2.4  Dạng 4: Đo các đối tượng có dung tích khác nhau bằng các dụng cụ 
đo khác nhau

33

2.2.3 Một số biện pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng hệ thống bài tập 
rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi.

34

KẾT LUẬN

36

TÀI LIỆU THAM KHẢO

39

PHỤ LỤC




tập  một  cách  đồng  thời.  Việc  học  đó  còn  dạy  trẻ  thực  hiện  nhiệm  vụ  được 
giao một cách chính xác và cẩn thận hơn. Vì vậy, cần thiết phải rèn kỹ năng 
đo lường cho trẻ ở lứa tuổi này.
Trong các trường mầm non hiện nay, nhiệm vụ hình thành kỹ năng đo 
lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi là một trong những nhiệm vụ được quy định chặt chẽ 
trong chương trình “Chăm sóc giáo dục trẻ mầm non”. Trong những năm qua, 
chương trình này đã thể hiện rất nhiều ưu điểm. Tuy nhiên, việc tổ chức dạy 
trẻ 5 ­ 6 tuổi phép đo lường ở trường mầm non hiện nay vẫn chưa đạt hiệu quả 
cao, cách thức tiến hành và hiệu quả hoạt động này cũng có nhiều hạn chế. 
Trẻ tiếp thu kiến thức đo lường cũng máy móc, đo lường thiếu chính xác, hơn 
nữa trẻ không biết vận dụng chúng vào trong cuộc sống. Mặt khác, giáo viên 
mầm non cũng thiếu linh hoạt, sáng tạo trong việc soạn giáo án. Phần lớn họ 
dạy theo kinh nghiệm, thói quen. Trong các hoạt động học đo lường có chủ 
đích, trẻ ít được luyện tập, đồng thời giáo viên ít chú ý tới việc cho trẻ thực 
hành đo. Vì vậy, trẻ không có kỹ năng đo, hoặc kỹ năng đo thiếu chính xác. 
Mặt khác, việc tổ chức cho trẻ đo lường thường bị giáo viên giới hạn trong 
các tiết học, trẻ không được ứng dụng vào trong các hoạt động khác nhau. Từ 
đó dẫn đến mức độ nắm kỹ năng đo lường của trẻ còn thấp.
Là sinh viên ngành giáo dục mầm non, nhận thức được tầm quan trọng 
về kỹ năng đo lường của trẻ mẫu giáo lớn, nên tôi quyết định lựa chọn đề tài 
“Xây dựng hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi” 
nhằm củng cố kỹ năng đo lường cho trẻ.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài là: Tìm hiểu và xây dựng hệ thống bài 
tập rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi. Từ đó góp phần nâng cao 
chất lượng và hiệu quả bài học cho trẻ 5 ­ 6 tuổi nói riêng và bậc mầm non nói 
chung.
7


Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung 
chính của khóa luận gồm:
Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn
1.1 Cơ sở lý luận
1.1.1  Đặc điểm nhận thức các biểu tượng toán về kích thước của trẻ 5 ­
6 tuổi
          1.1.2 Đo và phép đo
1.1.3 Định hướng hình thành kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi
1.2 Cơ sở thực tiễn
1.2.1 Mục đích điều tra
1.2.2 Nội dung điều tra
1.2.3 Phương pháp điều tra
1.2.4 Kết quả điều tra
Chương 2: Xây dựng hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng đo lường 
cho trẻ 5 ­ 6 tuổi
2.1 Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng đo lường 
cho trẻ 5 ­ 6 tuổi
2.2 Hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi
2.3 Một số biện pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng hệ thống 
bài tập rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi. 

Chương 1
9


Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn
1.1 Cơ sở lý luận
      1.1.1 Đặc điểm nhận thức các biểu tượng toán về kích thước của 
trẻ 5 ­   6 tuổi

và đo đại lượng ở tiểu học. Bên cạnh đó, trong sinh hoạt hàng ngày (học tập, 
vui  chơi,  lao  động,…)  của  trẻ  có  sự  xuất  hiện,  tồn  tại  của  nhiều  biểu  tượng 
kích thước và đòi hỏi phải có kỹ năng đo. Chẳng hạn, bé muốn biết chiều dài 
của sân trường là bao nhiêu, bé cần bao nhiêu cốc nước để đong đầy nước vào 
bình,… Do đó, cần thiết phải hình thành và rèn luyện kỹ năng đo cho trẻ ở 
giai đoạn này.
1.1.2 Đo và phép đo
* Đo
Theo “Từ điển tiếng Việt” do Văn Tân, Nguyễn Văn Đạm chủ biên thì 
“Đo là tìm giá trị của một đại lượng bằng cách so sánh nó với một đại lượng 
cùng loại dùng làm cơ sở so sánh và gọi là đơn vị: Đo độ dài, đo thời gian, đo 
nhiệt độ”
* Phép đo
Đo  lường  là  việc  mô  tả  định  lượng  bằng  các  đơn  vị  đo,  bao  gồm  số 
lượng,  trọng  lượng,  khoảng  cách,  thời  gian,  nhiệt  độ,  âm  lượng;  những  đại 
lượng này có thể đo bằng các đơn vị chuẩn hoặc các đơn vị không chuẩn mà 
trẻ lựa chọn như: một vốc, một gang tay, vài bước chân,…Đo lường thường 
kéo theo việc sắp xếp các đối tượng theo trật tự phân hạng như tăng dần hoặc 
giảm dần của số lượng hay sắc thái.
Mục đích của sự đo lường là để biết kích thước vật. Đó là kết quả của 
phép đo, kết quả đó được thể hiện bằng chữ số.

11


Nhiệm  vụ  của  đo  lường  cũng  giống  như  nhiệm  vụ  xác  định  số  lượng 
của tập hợp các vật, là nguồn gốc nảy sinh chữ số. Đo lường là một hoạt động 
gồm có quá trình đo và kết quả đo. Mặt khác, kết quả đo được xác định tùy 
thuộc vào đơn vị đo. Vì vậy, trước khi thực hiện quá trình đo, ta phải lựa chọn 
đơn vị đo cho phù hợp. Khi nêu kết quả phải nói rõ tên đơn vị đo.

­ Dạy trẻ kỹ năng đo độ dài, đo dung tích của một đối tượng bằng nhiều 
đơn vị đo khác nhau.
1.1.3.3 Phương pháp
a,  Phương pháp hoạt động với đồ vật
Phương pháp hoạt động với đồ vật là phương pháp tổ chức cho trẻ tiến 
hành các hoạt động với đồ vật dưới hình thức vui chơi mang tính trực quan.
Phương  pháp  hoạt  động  với  đồ  vật  là  phương  pháp  chủ  đạo  để  hình 
thành các biểu tượng toán học ban đầu cho trẻ mầm non. Nhờ các hoạt động 
trực tiếp với đồ vật, các giác quan của trẻ phát triển tốt hơn. Phát triển cảm 
giác  và  khả  năng  tri  giác  nhanh  nhạy,  chính  xác,  thúc  đẩy  sự  ham  hiểu  biết 
của trẻ về các sự vật hiện tượng trong thế giới xung quanh, đồng thời giúp trẻ 
chuyển từ tư duy trực quan hình tượng sang tư duy logic.
Chẳng  hạn,  yêu  cầu  trẻ  đo  dung  tích  của  hai  bình  nước  có  dung  tích 
khác nhau bằng cốc. Qua phép đo, trẻ sẽ biết được bình nào có dung tích lớn 
hơn, bình nào có dung tích nhỏ hơn. Đồng thời, trẻ cũng hiểu được lý do của 
sự khác biệt ấy.
* Định  nghĩa, vai trò
­ Định nghĩa
Đây là phương pháp tổ chức cho trẻ tiến hành các hoạt động với đồ vật 
dưới hình thức vui chơi mang tính trực quan, từ đó hình thành nội dung bài 
học
­ Vai trò: Đây là phương pháp chủ đạo
* Cách tiến hành
13


­ Xác định mục đích bài dạy, yêu cầu trẻ cần đạt được
­ Xác lập phương thức hoạt động
­ Định hướng hoạt động (nêu lên nhiệm vụ cần thực hiện)
­ Tổ chức trẻ hoạt động trong giờ học

cho trẻ, kỹ năng phối hợp giữa phép đếm và phép đo, kỹ năng khái quát kết 
quả đo bằng lời nói và con số.
Các  hoạt  động  khác  của  trẻ  diễn  ra  trong  trường  mầm  non  như:  Tạo 
hình, thể dục, vui chơi, lao động,… là những điều kiện để trẻ ứng dụng kiến 
thức, kỹ năng đo lường cao việc thực hiện các nhiệm vụ khác nhau trong hoạt 
động. Việc ứng dụng càng thường xuyên thì kỹ năng đo của trẻ càng trở nên 
chính xác, bền vững và linh hoạt. Đồng thời sự hình thành kỹ năng đo lường ở 
trẻ càng tăng lên ở mức độ cao. Vì vậy, việc tổ chức cho trẻ tham gia các hoạt 
động thực tiễn trong trường mầm non sẽ có tác dụng hình thành kiến thức, kỹ 
năng đo bền vững cho trẻ.
Có  thể  tổ  chức  cho  trẻ  luyện  tập  dưới  nhiều  hình  thức  phong  phú,  đa 
dạng như:
­ Luyện tập qua các bài tập ứng dụng đa dạng, phong phú với các hình 
thức trò chơi và sử dụng các phương tiện khác nhau.
­ Vận dụng những hiểu biết đã có để giải quyết các tình huống cụ thể 
trong thực tế.
­ Luyện tập qua các trò chơi
­ Luyện tập qua các môn học khác và các hoạt động khác.
d, Phương pháp dạy học tích cực 
* Quan niệm 
Là các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo 
của người học trong quá trình hình thành kiến thức mới
* Phân loại
15


­ Phương pháp dạy học phân hóa đối tượng người học
­ Phương pháp dạy học gợi mở vấn đề
­ Phương pháp học tập trải nghiệm
­ Phương pháp dạy học khám phá,…

1.2 Cơ sở thực tiễn
1.2.1 Mục đích điều tra
Tìm hiểu thực trạng việc tổ chức các hoạt động hình thành kỹ năng đo 
lường cho trẻ mẫu giáo lớn và khả năng nhận thức của trẻ mẫu giáo lớn ở một 
số  trường  trên  địa  bàn  thị  xã  Phúc  Yên,  tỉnh  Vĩnh  Phúc.  Qua  đó,  đánh  giá 
những mặt mạnh, mặt yếu để xây dựng hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng đo 
lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi.
1.2.2 Nội dung điều tra
­ Tìm hiểu nhận thức của giáo viên mầm non về việc rèn luyện kỹ năng 
đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi.
­  Tìm  hiểu  các  biện  pháp,  hình  thức  sử  dụng  để  rèn  luyện  kỹ  năng  đo 
lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi.
­  Tìm  hiểu  nhận  thức  của  giáo  viên  mầm  non  về  việc  xây  dựng  hệ 
thống bài tập rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi.
­ Tìm hiểu mức độ sử dụng các bài tập và hệ thống bài tập trong quá 
trình dạy trẻ 5 ­ 6 tuổi đo lường.
­ Tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn khi xây dựng hệ thống bài tập 
rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi của giáo viên mầm non.
1.2.3 Phương pháp điều tra
­ Phương pháp quan sát
­ Phương pháp thống kê toán học
­ Phương pháp trò chuyện
­ Phương pháp điều tra
1.2.4 Kết quả điều tra

17


Tôi đã phát phiếu cho 18 giáo viên của ba trường mầm non tại thị xã 
Phúc Yên và đã trò chuyện, trưng cầu ý kiến của các giáo viên. Kết quả thu 

8/18

0/18

0/18

0/18

(56%)

(44%)

(0%)

(0%)

(0%)

Nhận xét:
Qua bảng số liệu ta thấy, có những quan niệm khác nhau về sự cần thiết 
của việc rèn kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi. Tất cả giáo viên đều đồng ý 
với ý kiến A và ý kiến B: Tỉ lệ giáo viên đồng ý với ý kiến A chiếm 56%, tỉ lệ 
giáo viên đồng ý với ý kiến B thấp hơn chiếm 44%. Tuy có những ý kiến khác 
nhau về vai trò của việc rèn kỹ năng đo lường cho trẻ mẫu giáo lớn nhưng tất 
cả giáo viên đều cho rằng việc rèn kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi rất cần 
thiết. Không có giáo viên nào cho rằng vấn đề này là không thật sự cần thiết 
hay không cần thiết. Đây là nhận thức hoàn toàn phù hợp với yêu cầu chuẩn 
đối với giáo viên mầm non.
1.2.4.2 Các biện pháp, hình thức rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 
6 tuổi

10/18

2/18

0/18

2/18

(22%)

(56%)

(11%)

(0%)

(11%)

Nhận xét:
Qua bảng số liệu ta thấy: Có rất nhiều ý kiến khác nhau trong việc lựa 
chọn biện pháp rèn kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi. Tỉ lệ giáo viên lựa 
chọn  biện  pháp  A  chiếm  22%,  biện  pháp  B  chiếm  56%  .Tỉ  lệ  giáo  viên  lựa 
chọn biện pháp C chiếm 11%, và tỉ lệ giáo viên có ý kiến khác chiếm 11%.  
Như vậy, biện pháp sử dụng bài tập để rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 
6 tuổi được nhiều giáo viên lựa chọn nhất.
1.2.4.3 Vai trò của các bài tập rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 
tuổi
Ở câu hỏi này tất cả các giáo viên đều lựa chọn ý kiến A chiếm 100%. 
Như vậy, tất cả giáo viên đều hiểu được tầm quan trọng của các bài tập trong 
việc rèn kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi. Tuy nhiên, trong thực tế, hầu hết 


D

E

10/18

5/18

3/18

0/18

0/18

(56%)

(28%)

(16%)

(0%)

(0%)

Nhận xét:
Qua bảng số liệu ta thấy, mức độ sử dụng các bài tập rèn luyện kỹ năng 
đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi của giáo viên cũng khác nhau. Tỉ lệ giáo viên chọn 
phương án A chiếm 56%, tỉ lệ giáo viên chọn phương án B chiếm 28%, tỉ lệ 
giáo viên chọn phương án C chiếm 16%. Như vậy, tất cả giáo viên đều có sử 

cho trẻ, chưa biết cách đa dạng hóa, xây dựng các bài tập khác nhau. Do đó, 
hiệu quả dạy học chưa cao.
Dựa trên thực tế điều tra, cũng như nhận thức được tầm quan trọng về 
kỹ năng đo lường của trẻ mẫu giáo lớn, tôi đã thực hiện đề tài “Xây dựng hệ 
thống bài tập rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi” nhằm củng cố 
và phát triển kỹ năng đo lường cho trẻ mẫu giáo lớn.

21


Chương 2
Xây dựng hệ thống bài tập rèn kỹ năng đo lường 
cho trẻ 5 ­ 6 tuổi  
2.1 Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập rèn kỹ năng đo lường 
cho trẻ 5 ­ 6 tuổi
2.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu
Mục tiêu của giáo dục mầm non là làm cho trẻ thông minh, ham hiểu 
biết,  thích  khám  phá  tìm  tòi  thế  giới  xung  quanh  và  có  một  số  kỹ  năng  sơ 
đẳng, cần thiết để vào phổ thông.
Trong từng lứa tuổi nhất định, ngành giáo dục mầm non đã xây dựng 
mục tiêu cụ thể cho mỗi độ tuổi nhất định. Đối với trẻ 5 ­ 6 tuổi, phải phát 
triển năm chỉ tiêu về thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm xã hội và thẩm 
mĩ.
Nội dung hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng là một trong những 
nội dug của chương trình chăm sóc ­ giáo dục trẻ mầm non, và nội dung này 
được phối hợp với các nội dung khác góp phần thực hiện mục tiêu trên.
Việc trẻ làm quen với kỹ năng đo lường đơn giản là một trong những 
nhiệm vụ giáo dục trí tuệ cho trẻ. Sự hình thành những yêu tố của hoạt động 
đo đạc đơn giản ở trẻ mầm non sẽ tạo cơ sở cho sự hình thành những kỹ năng, 
kỹ xảo cần thiết trong cuộc sống lao động sau này của trẻ. Mặt khác, khi sử 

Trong đó, nội dung dạy học cần được sắp xếp sao cho việc nghiên cứu 
nội  dung  mới  chỉ  diễn  ra  khi  trẻ  đã  lĩnh  hội  được  nội  dung  trước  đó.  Giữa 
những kiến thức mà trẻ lĩnh hội và những kiến thức mới cần có tính trình tự 
và mang tính kế thừa. Mối liên hệ logic như vậy sẽ đảm bảo cho trẻ lĩnh hội 
những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách vững chắc và sâu sắc. Chẳng hạn: 
muốn  dạy  trẻ  kỹ  năng  đo  độ  dài  nhiều  đối  tượng  có  kích  thước  bằng  nhau 

23


bằng cùng một thước đo thì yêu cầu trẻ phải nắm vững được kỹ năng đo độ 
dài một đối tượng bằng một thước đo.
Để giúp trẻ hệ thống được nội dung đã học, giáo viên cần xây dựng hệ 
thống bài tập từ dễ đến khó, từ đơn giản tới phức tạp. Chẳng hạn: nhằm cho 
trẻ ôn luyện kỹ năng đo bằng thước đo ước lệ, cô có thể cho trẻ đo cùng một 
khách thể bằng các thước đo khác nhau. Qua đó, không những kỹ năng đo của 
trẻ được củng cố mà còn giúp trẻ hiểu được tính ước lệ của thước đo và nắm  
được sự phụ thuộc của kết quả đo vào kích thước của vật chọn làm thước đo.
2.1.4 Đảm bảo tính phát triển
Để hình thành kỹ năng đo lường cho trẻ từ mức độ thấp lên mức độ cao 
thì các bài tập cho trẻ thực hành phải được sắp xếp từ dễ đến khó. Từ bài tập 
tái tạo tới bài tập sáng tạo. Từ các bài tập đo các đối tượng là những vật cứng 
(bằng bìa, cái bảng, giá đồ chơi, cái bàn,…) tới việc đo các vật mềm đòi hỏi 
kỹ năng đo chính xác hơn (đo chiều dài cái nơ, quần, áo,…), có thể đo bằng 
các thước đo dễ dàng thao tác (que tính, bìa cứng,…) tới những thước đo khó 
thao tác (như đoạn dây, bước chân, gang tay,…). Việc sử dụng đa dạng các 
bài tập đo cùng với thước đo từ dễ đến khó góp phần phát triển kỹ năng đo 
lường cho trẻ từ thấp đến cao.
Việc sử dụng thước đo trong quá trình đo, chúng ta sẽ giúp cho trẻ thiết 
lập chính xác mối quan hệ “Bằng nhau ­ Không bằng nhau”, “Tổng thể ­ Bộ 

tình huống nảy sinh, tự kiểm tra kết quả trong hoạt động đo lường của mình.
2.2 Hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng đo lường cho trẻ 5 ­ 6 tuổi
2.2.1 Hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng đo độ dài các đối tượng
2.2.1.1 Dạng 1: Đo nhiều đối tượng có kích thước bằng nhau bằng 
cùng một thước đo
a. Mục đích: 
­ Rèn luyện kỹ năng đo độ dài
25