PHẦN I: MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
1. Lý do chọn đề tài:
Hiện nay giáo dục nước nhà đang đứng trước những thách thức rất lớn –
những thắng lợi của công cuộc đổi mới đất nước, xu thế toàn cầu hóa, hội nhập
quốc tế đang ảnh hưởng mạnh mẽ tới giáo dục, đòi hỏi giáo dục phải đổi mới
toàn diện, triệt để. Điều này được thể hiện cụ thể ở nghị quyết TW IV khóaVII: “
Phải xác định mục tiêu, thiết kế lại chương trình, kế hoach, nội dung, phương
pháp dạy và học ở tất cả các bậc học cấp học... áp dụng những phương pháp giáo
dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải
quyết vấn đề” và đến đại hội IX, Đảng chỉ rõ: “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp
giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy
sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến, hiện đại
vào quá trình dạy học”.
Tại nghị quyết Trung ương II khóa VIII chỉ rõ: “ Nâng cao dân trí, đào tạo
nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”. Trong giai đoạn hiện nay giáo dục nhà nước đang
đứng trước những thắng lợi của công cuộc đổi mới đất nước, xu thế toàn cầu hóa,
hội nhập quốc tế đang ảnh hưởng mạnh mẽ đến giáo dục. Hơn bao giờ hết những
người làm công tác giáo dục phải nhận rõ vấn đề này, để vận dụng nó phù hợp
với thực tiễn của địa phương mình.
Quá trình dạy học là quá trình phức tạp, lịch sử dạy và học có từ rất sớm,
song yêu cầu thực tế luôn đòi hỏi phải đổi mới cập nhật và phát triển. Với mục
đích đạt kết quả cao nhất trong dạy và học là một đòi hỏi tất yếu khách quan của
xã hội. Tìm kiếm một giải pháp tiên tiến, xây dựng một phương pháp hiện đại
cho giáo dục thế kỷ XXI, Nghị quyết TW IV khóa VII đã chỉ rõ “ Phải xác định
lại mục tiêu, thiết kế lại chương trình, nội dung phương pháp giáo dục và đào
tạo ... áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh
năng lực tư duy sáng tạo năng lực giải quyết vấn đề”. Trước yêu cầu thực tiễn đó,
Bộ giáo dục và Đào tạo đã tiến hành soạn thảo chương trình Tiểu học mới cho

1

thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các môn học của các lớp 1, 2, 3,
4, 5 do có sự thay đổi về chương trình SGK nên việc đổi mới phương pháp dạy
học được chú ý đặc biệt.
2


Nội dung và chương trình mới này cần có phương pháp thích ứng thì mới
phát huy hết tính ưu việt của nó. Nhận thấy việc nắm chắc nội dung và phương
pháp dạy học chương trình mới là rất cần thiết và thiết thực đối với mỗi thầy cô
giáo đứng trên bục giảng nên tôi đã mạnh dạn tiến hành tìm hiểu nội dung và
phương pháp dạy học chương trình mới. Tuy nhiên do thời gian có hạn nên tôi
chỉ nghiên cứu và tìm hiểu ở một nội dung nhỏ đó là :
“ Một số phương pháp trong việc dạy phân môn tập làm văn lớp 4”.
Vấn đề này đã có từ lâu, thu hút bao tâm trí của các nhà khoa học và đội
ngũ sư phạm tiểu học khẳng định chân lý của vấn đề dạy học theo hướng tích cực
hóa hoạt động học tập của học sinh là con đường tốt nhất để đạt kết quả học tập
tốt nhất của học sinh. Các công trình nghiên cứu, các bài viết đã đề cao đến vấn
đề mà đề tài quan tâm đó là:
- Giáo trình đổi mới nội dung và phương pháp dạy học ở Tiểu học
(NXBGD – 1998).
- Sách hướng dẫn giảng dạy Tiếng Việt lớp 4 (Tập I – NXB GD).
- Sách hướng dẫn giảng dạy Tiếng Việt lớp 4 (Tập II – NXB GD).
- Sách thiết kế bài dạy Tiếng Việt lớp 4 (Tập I )
- Sách thiết kế bài dạy Tiếng Việt lớp 4 ( Tập II )
2. Mục đích nghiên cứu:
Nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Tiếng Việt nói chung và
phân môn tập làm văn nói riêng. Qua đó nâng cao chất lượng dạy học toàn diện ở
nhà trường tiểu học.
3. Đối tượng nghiên cứu:
Tìm hiểu một số biện pháp trong việc dạy phân môn Tập làm văn ở lớp 4

1- THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY TẬP LÀM VĂN LỚP 4 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
NHẬT TÂN – KIM BẢNG – HÀ NAM.

Năm học 2005-2006 là năm học đầu tiên của chương trình thay sách lớp 4,
nhưng giáo viên và học sinh đã tiếp cận từ năm 2002-2003. Để đạt được tối ưu
mục đích yêu cầu của một tiết dạy tập đọc, người giáo viên phải nắm vững nội
dung chương trình SGK mới cũng như quan điểm của tác giả khi viết sách. Đồng
thời phát huy tính tích cực học tập của học sinh thông qua đó người giáo viên
phải biết lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức tiết học sao cho hợp lý để tiết
học đạt hiệu quả cao.
Đây là cả một vấn đề lớn đối với đội ngũ giáo viên lớp 4 nói chung và giáo
viên trường tiểu học Xuân Đài nói riêng. Hiện nay khó khăn lớn nhất của giáo
viên là việc thực hiện tiết dạy theo hướng đổi mới PPHD, tổ chức các hoạt động
4


cho học sinh làm sao tất cả các em đều được tham gia tích cực vào các hoạt động
cá nhân, nhóm, tập thể..... Đồng thời phải khích lệ được tinh thần học tập của các
em và phát huy hết tính ưu việt của SGK mới. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực, sự
chuyên tâm, cũng như tinh thần tự học tự rèn luyện, tự đổi mới trong những suy
nghĩ của mỗi giáo viên và tập thể sư phạm. Qua dự giờ trao đổi với 3 đồng chí
giáo viên dạy lớp 4 của trường tiểu học Xuân Đài, tôi thấy một số ưu điểm nổi
bật đó là các đồng chí giáo viên đều được tham gia vào lớp tập huấn thay sách
giáo khoa do phòng giáo dục Kim Bảng tổ chức và các đồng chí đều có năng lực
chuyên môn vững vàng, nhiệt tình trong công tác giảng dạy và đặc biệt là việc
thực hiện phương pháp đổi mới dạy học, các đồng chí thực hiện khá tốt. Song
bên cạnh đó vẫn không tránh khỏi những tồn tại cần được khắc phục. Để tìm hiểu
sâu hơn về tình hình giảng dạy phân môn tập đọc chúng tôi đã tìm hiểu về công
tác chuẩn bị (Bài soạn, đồ dùng dạy học, lựa chọn phương pháp) và dự giờ 2 tiết:
Qua tìm hiểu chúng tôi thấy :

môn tập làm văn trong việc hình thành tư duy, khả năng giao tiếp … đối học
sinh.
- Do điều kiện thời gian nhiều giáo viên chưa đầu tư sâu, kỹ để hình thành
kỹ năng viết Văn cho các em dẫn đến hiệu quả giờ dạy chưa cao.
- Chưa chú trọng đến sự kết hợp giữa dạy tập làm văn với dạy học các môn
học khác.
+ Về phía học sinh:
- Một số em chưa tập trung sự chú ý trong giờ học.
- Nhiều em chưa chăm học, chưa có ý thức học bài thường xuyên.
III. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
1. Vai trò và vị trí phân môn Tập làm văn ở Tiểu học.
Là môn học bắt buộc đối với học sinh Tiểu học, nó góp phần hình thành
phát triển năng lực đọc cho học sinh, năng lực hoạt động ngôn ngữ được thể hiện
trong 4 dạng hoạt động ứng với 4 kỹ năng : Nghe, nói, đọc, viết. Đọc là một dạng
hoạt động của ngôn ngữ.
Đọc không chỉ là công việc giải quyết bộ mã hai phần chữ viết và âm
thanh mà đọc là quá trình nhận thức để có khả năng thông hiểu những gì đọc
được và hiểu được không phải tự nhiên mà có, nó phải được rèn luyện dẫn đến
trong quá trình học tập làm văn đóng vai trò hình thành và phát triển năng lực
đọc cho học sinh.
2. Tập làm văn cung cấp kiến thức văn học ngôn ngữ, kiến thức đời
sống. Những bài văn thơ hay tiêu biểu thường được chọn lọc trong chương trình
6


tiểu học nói chung và chương trình lớp 4 nói riêng. Vì vậy học sinh có vốn văn
học trong nước và thế giới khá lớn. Ngoài ra các bài văn, bài thơ, ca dao cung cấp
vốn từ ngữ phong phú thuộc chủ đề của phân môn Tập làm văn lớp 4.
Các bài tập làm văn là bức tranh phong phú về phong tục tập quán, truyền
thống xã hội, cảnh đẹp... cho nên càng đọc học sinh càng say mê về đất nước, con

trẻ hoạt động phát huy tích cực chủ động sáng tạo của trẻ trong việc phát hiện
kiến thức mới.
Hoạt động là quy luật chung nhất của tâm lý người, là phương thức tồn tại
của cuộc sống. Bất cứ hoạt động nào cũng có chủ thể là đối tượng. Tính chủ thể
và đối tượng là hai đặc trưng cơ bản của việc dạy học. Trong hoạt động dạy học,
học sinh là chủ thể chính, bài học là đối tượng chủ thể của học sinh. Tuy nhiên
điều quan trọng phải làm thế nào để bài học xuất hiện trước các em như một đối
tượng, các em xem đó những đối tượng cần khám phá tìm hiểu. Từ đó, các em trở
thành chủ thể tích cực và hoạt động để tìm hiểu, chiếm lĩnh đối tượng, cải tiến
đối tượng ( bài học ) thành vốn riêng của mình để hình thành và phát triển nhân
cách.
Trong cuộc sống, mỗi con người có nhiều nhu cầu cùng tồn tại một lúc, nó
đấu tranh với nhau, cạnh tranh với nhau trong đó một nhu cầu nổi trội lên thành
lòng mong muốn, khát khao và nhu cầu trở thành động cơ thúc đẩy con người
hành động để thỏa mãn nhu cầu. Trong dạy học phải tạo cho học sinh sự hứng
thú, sự say mê để tiếp thu kiến thức, đáp ứng nhu cầu chủ yếu của học sinh.
Như vậy, quá trình dạy học phải làm cho bài học xuất hiện trước học sinh
như một đối tượng, biến các em thành chủ thể. Dạy học phải làm sao cho đối
tượng thực sự hấp dẫn, lôi cuốn các em tham gia. Muốn vậy phải có những
PPDH phát huy được tính tích cực, sáng tạo của các em. Dạy học theo hướng tích
cực hóa hoạt động của học sinh sẽ tạo điều kiện thuận lợi để học sinh thích nghi
được với môi trường xã hội xung quanh, giúp học sinh hình thành và phát triển
nhân cách theo cơ sở khoa học, của lý thuyết hoạt động.
A. QUAN ĐIỂM DẠY HỌC TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

1. Đặc trưng của hệ PPDH tích cực :
Hiện nay xuất hiện khá nhiều xu hướng dạy học như : Dạy học hợp tác,
nêu vấn đề, cá thể, chương trình hóa tất cả các phương pháp dạy học trên đều
nhằm mục đích chiếm lĩnh kiến thức cho chính bản thân. Các xu hướng dạy học
trên là những PPDH tích cực. Có thể nói phương pháp dạy học tích cực là một

với ý kiến mà các em đưa ra mang tính chủ quan phiến diện cần được bổ xung và
tiếp nhận ý kiến của các bạn trong lớp để kiến thức các em tiếp thu được mang
tính khoa học hơn... Học bởi vì “ Học thầy không tày học bạn” Thầy giáo là
người tổ chức và hướng dẫn hoạt động trong học tập của mình và là một trọng tài
khoa học. Vai trò của người thầy cũng rất quan trọng bởi “ Không thầy đố mày
làm nên” Trong PPDH tích cực người thầy không còn là một nhân vật trung tâm
9


tự nguyện từ bỏ vai trò chủ thể. Thầy giáo trở thành người định hướng cho học
sinh, tìm ra kiến thức với cách thức của nó. Bằng hệ thống các tình huống cho
học sinh học tập, thầy giáo là người đạo diễn và tổ chức cho tập thể lớp thảo luận,
tranh luận. Thầy trở thành người hướng dẫn, cố vấn chứ không truyền đạt kiến
thức một cách cơ học. Khi hoạt động của tập thể lớp gặp phải những vấn đề nan
giải, khó phân biệt đúng – sai, khó đi đến kết luận khoa học, cả những cuộc tranh
luận chưa ngã ngũ thì vai trò của người thầy
không thể thiếu được.
Giáo viên là trọng tài khoa học kết luận cuộc thảo luận của nhóm, lớp và
giúp đỡ hoàn thiện sản phẩm có tính khoa học nhất.
Học sinh tự kiểm tra, đánh giá, tự điều chỉnh trong quá trình học, người
học tạo ra một sản phẩm giáo dục ban đầu, có thể là chưa chính xác, khách quan,
khoa học. Sau khi trao đổi, hợp tác với bạn và đưa vào những kết quả của thầy
cô, với kết quả của bạn bè, đối chiếu liên hệ với chính mình, hay dở, đủ thiếu,
qua đó học sinh tự sửa sai, tự điều chỉnh bổ sung nhiều điều bổ ích thiết thực vào
kiến thức của mình. Từ điều chỉnh cách học sao cho phù hợp từ đó hoàn thiện
mình về cách học, phương pháp học, sao cho hiệu quả nhất. Thông qua đó thầy
kiểm nghiệm điều chỉnh cách dạy của mình sao cho phù hợp.
2. Đặc điểm phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy
học tích cực :
Về bản chất dạy học theo phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính

+ Tiếng sáo diều ( Vui chơi) – Tuần 14.15.16.17
Tuần 10 dùng để ôn tập giữa kỳ I.
Tập II gồm 5 chủ điểm học trong 17 tuần.
- Người ta là hoa đất ( Năng lực, tài trí) Tuần 19.20.20
- Vẻ đẹp muôn màu( Óc thẩm mỹ) – Tuần 22.23.24
- Những người quả cảm ( Lòng dũng ảm) – Tuần 25.26.27
- Khám phá thế giới ( Du lịch, thám hiểm) – Tuần 29.30.31
- Tình yêu cuộc sống ( Lạc quan yêu dời) – Tuần 32.33.34
Tuần 28 dùng để ôn tập giữa kỳ II, tuần 35 ôn tập cuối học kỳ II.
Thông qua hệ thống bài học theo chủ điểm và những câu hỏi tìm hiểu bài,
phân môn tập làm văn cung cấp cho học sinh những hiểu biết về thiên nhiên xã
hội và con người, cung cấp vốn từ, tăng cường khả năng diễn đạt, trang bị một số
hiểu biết ban đầu về tác phẩm văn học ( như đề tài, cốt truyện nhân vật...) và góp
phần rèn luyện nhân cách cho học sinh.
11


Trên đây là một số vấn đề lý luận liên quan đến việc dạy học, đổi mới
phương pháp dạy học nói chung, phương pháp dạy học môn Tiếng Việt và
phương pháp dạy phân môn tập làm văn lớp 4 theo chương trình SGK mới.
C. TỔNG KẾT VÀ RÚT RA NHỮNG BIỆN PHÁP TRONG VIỆC DẠY HỌC
PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN LỚP 4 CHƯƠNG TRÌNH TIỂU HỌC MỚI.

Qua những năm tháng học tập, nghiên cứu lý luận về phương pháp dạy học
môn Tiếng Việt, cụ thể là phân môn tập làm văn và qua điều tra thực tế của
trường tiểu học Nhật Tân – Kim Bảng – Hà Nam. Vấn đề dạy phân môn tập làm
văn lớp 4. Đề tài đề xuất các biện pháp đổi mới dạy học phân môn tập làm văn
lớp 4 như sau để các đồng nghiệp tham khảo:
1. ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP:


quy trình tập làm văn như sau:
Bước 1: Ổn định tổ chức.
- Kiểm tra sĩ số.
- ổn định nề nếp
Bước 2: Kiểm tra bài cũ.
Bước 3: Bài mới
a) Giới thiệu bài:
b) Tìm hiểu ví dụ:
c) Ghi nhớ:
d) Luyện tập:
Bước 4: Củng cố dặn dò
* Kết quả khảo sát lần 1:
Xếp loại
Tổng
số
Lớp
học
4A sinh
30

Tốt
TS
15

Khá
%
50

TS
10

học Nhật Tân.
Bàn về phương pháp dạy học có nhà hiền triết khẳng định (Dạy học không
phải là chất đầy vào một cái thùng rỗng mà là thắp sáng lên những ngọn
lửa ).Muốn thắp sáng lên ngọn lửa đó thì đội ngũ các thầy cô giáo phải không
ngừng rèn luyện, trau rồi chuyên môn nghiệp vụ, nghiên cứu tìm tòi hiểu biết
phối hợp vận dụng kết hợp nhiều phương pháp dạy học để giờ dạy thành công.
Từ những cơ sở lý luận áp dụng vào thực tiễn nhà trường, trường tiểu học chứng
tỏ rằng: Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học
tập của học sinh là biện pháp tích cực khoa học.Việc đổi mới phương pháp đó
nhằm nâng cao chất lượng dạy –học, nó làm cho mỗi giáo viên, mỗi học sinh
năng động hơn, tự tin hơn.
Trong thời gian giảng dạy tôi đã tiến hành tìm hiểu quy trình dạy phân
môn tập làm văn lớp 4 theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh,
được sự cộng tác chặt chẽ của BGH nhà trường, tổ chức chuyên môn, tập thể
giáo viên, tôi đã thu được kết quả tốt, thực hiện quy trình này học sinh tiếp thu
bài tốt hơn, nhiều điểm khá giỏi hơn, thực hiện gìơ dạy này hiệu quả cao hơn,
giáo viên không bị mệt mỏi vì nói nhiều. Tuy nhiên, khi thực hiện giáo viên phải
có sự chuẩn bị bài kỹ càng, phải là người hướng dẫn, chỉ đạo, tổ chức hoạt động
học tập của học sinh. Và học sinh phải tích cực học tập để tiếp thu kiến thức một
cách chủ động sáng tạo.
II. KIẾN NGHỊ:

Làm tốt công tác bồi dưỡng đội ngũ giáo viên dưới nhiều hình thức.
14


Tạo điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, nhất là các vùng
nông thôn miền miền núi vùng sâu vùng xa.
Chăm lo thật tốt đời sống tinh thần, vật chất cho đội ngũ giáo viên.
Cán bộ quản lý nhà trường cần được bồi dưỡng thường xuyên, nâng cao

………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………….
Chủ tịch hội đồng chấm SKKN

16