ĐỀ TÀI

“SỬ DỤNG CÂU HỎI TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG
TRONG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH”
I. SỰ CẦN THIẾT, MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC THỰC HIỆN SÁNG KIẾN
Việc đổi mới chương trình sách giáo khoa ở trường Trung học phổ thông đã
đặt ra một yêu cầu cấp bách đối với giáo viên giảng dạy môn Lịch sử- đổi mới
phương pháp dạy học. Yêu cầu đặt ra đối với việc đổi mới Phương pháp dạy học
Lịch sử ở Trường trung học phổ thông cần đạt là phát huy tính tích cực, chủ
động của học sinh trong quá trình học tập. Và một trong những biện pháp quan
trọng để phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình học tập là
sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học Lịch sử. Song việc đặt câu hỏi của giáo
viên là một vấn đề không hề đơn giản, vì việc đặt câu hỏi của giáo viên vừa thể
hiện kiến thức, vừa là kinh nghiệm giảng dạy, vừa là nghệ thuật.
Qua thực tế dự giờ một số đồng nghiệp, tôi nhận thấy một số giáo viên rất
thành công trong việc sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực, chủ
động trong học tập môn lịch sử của học sinh. Tuy nhiên, cũng còn nhiều giáo
viên mặc dù đã cố gắng đặt câu hỏi để phát huy tính tích cực, chủ động của học
sinh trong giờ học, nhưng hiệu quả không cao. Hệ thống câu hỏi mà giáo viên
đặt ra chủ yếu là những kiến thức đã có sẳn trong sách giáo khoa và nhiệm vụ
của các em là nhìn vào sách giáo khoa để trả lời, không cần suy nghĩ.
Sử dụng câu hỏi như thế nào để phát huy tính tích cực chủ động của học sinh
trong dạy học Lịch sử? Từ thực tế giảng dạy, tôi đã đúc rút được một số kinh
nghiệm trong việc xây dựng hệ thống câu hỏi trong dạy học Lịch sử, phát huy
tính tích cực chủ động trong học tập của học sinh. Tôi xin trình bày kinh nghiệm
bản thân qua đề tài “SỬ DỤNG CÂU HỎI TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỂ
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG TRONG HỌC TẬP CỦA HỌC
SINH”





sự chỉ đạo của giáo viên. Vì vậy, nói đến tính tích cực học tập của học sinh
trong học tập, thực chất là nói đến tính tích cực của sự nhận thức
- Từ đó, chúng ta có thể hiểu tính tích cực của sự nhận thức là trạng thái hoạt
động nhận thức của học sinh thể hiện trong khát vọng học tập.
b. Biểu hiện tính tích cực học tập của học sinh
- Trong quá trình dạy học, chúng ta có thể nhận biết được tính tích cực học
tập của học sinh ở những mặt sau:
+ Thứ nhất: Học sinh tập trung chú ý theo dõi vấn đề đang học, khao khát,
tự nguyện tham gia trả lời các câu hỏi của giáo viên, tích cục phát biểu ý kiến
của mình về vấn đề mà giáo viên và các bạn đặt ra
+ Thứ hai: Đào sâu suy nghĩ, hay nếu thắc mắc. đòi hỏi được giải thích
cặn kẽ những vấn đề mà giáo viên trình bày chưa rõ
+ Thứ ba: Vận dụng kiến thức đã học, vốn hiểu biết của bản thân để nhận
thức những vấn đề mới
+ Thứ tư: hào hứng, say mê tiếp thu bài giảng của giáo viên, cố gắng hoàn
thành bài tập được giao
- Ngoài những biểu hiện trên, trong quá trình giảng dạy, giáo viên còn có thể
nhận biết tính tích cực của học sinh qua ánh mắt, cử chỉ, nét mặt khi theo dõi bài
giảng
1.3 Một số yêu cầu đối với giáo viên khi xây dựng hệ thống câu hỏi
- Câu hỏi phải bám sát nội dung cơ bản chương trình học, có nội dung chính
xác, rõ ràng, dễ hiểu.
- Câu hỏi phải vừa sức học sinh. Không nên đặt câu hỏi quá khó hoặc câu hỏi
quá dễ không kích thích học sinh tìm tòi.
- Cần tránh đặt những câu hỏi mà học sinh chỉ cần nhìn vào sách giáo khoa để
trả lời mà hoàn toàn không hiểu gì về nội dung
- Câu hỏi có thể dùng cho từng mục, toàn bài, chương hoặc những nội dung
lớn có liên quan chặt chẽ giữa các bài.

sự chú ý, gây hứng thú, phát huy tính tích cực trong giờ học, cũng như định
hướng nhận thức kiến thức bài mới cho học sinh.
Ví dụ 1: Khi dạy Bài 8 : Nhật Bản ( chương trình 12 ban cơ bản )


- Để tạo hứng thú, phát huy tính tích cực trong học tâp của học sinh, mở đầu
bài học tôi dẫn dắt học sinh vào tình huống có vấn đề - lòng ghép câu hỏi nhận
thức cho học sinh: Hoàn toàn khác với Mỹ; Nhật Bản là nước nghèo tài nguyên
khoáng sản, bại trận trong chiến tranh thế giới thứ hai, bị Mỹ ném hai quả bom
nguyên tử xuống hai thành phố Hirôsima và Nagadaki, vì vậy sau chiến tranh,
nền kinh tế Nhật Bản bị tàn phá nặng nề. Tuy nhiên chỉ sau 2 thập niên Nhật
Bản không những khôi phục được nền kinh tế, mà kinh tế còn phát triển mạnh
mẽ vươn lên trở thành siêu cường kinh tế, trở thành một trong 3 trung tâm kinh
tế - tài chính của thế giới. Từ đó tôi đưa ra câu hỏi có tình huống cho HS:
- Sau chiến tranh thế giới thứ hai nền kinh tế Nhật Bản phát triển “thần
kỳ” như thế nào?
- Những nhân tố nào đã thúc đẩy sự phát triển “thần kỳ” của kinh tế
Nhật Bản sau chiến tranh?
- Từ sự phát triển kinh tế của Nhật, các nước đang phát triển, đặc biệt là
Việt Nam có thể rút ra bài học kinh nghiệm gì cho công cuộc xây dựng đất
nước hiện nay?
- Với cách giới thiệu bài như trên, giáo viên đã tạo cho học sinh một sự tò
mò, khát khao tìm hiểu. Và để có thể trả lời cho những câu hỏi trên, học sinh
phải tập trung trong giờ học, cùng với giáo viên từng bước tìm ra lời giải
- Điểm hay của cách giới thiệu bài như trên là: giáo viên không chỉ giới thiệu
nội dung kiến thức cơ bản của bài mới, còn đưa ra được cả câu hỏi củng cố bài,
liên lệ thực tế tình hình nước ta qua bài dạy. Làm cho bài dạy phong phú, mang
tính giáo dục cao.
Ví dụ 2: Khi dạy Bài 23: PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG Ở
VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN HẾT CHIẾN TRANH THẾ GIỚI

chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương. Đồng thời tôi nêu rõ
nhiệm vụ của các em sau tiết học: Chỉ ra những điểm khác nhau cơ bản giữa
Hiệp định Sơ bộ (6-3-1946) với Hiệp định Giơ ne vơ (21-7-1954) để làm rõ
bước tiến của ta trong đấu tranh ngoại giao?
- Cách đặt vấn đề như vậy sẽ thu hút sự chú ý học tập của học sinh. Bởi vì
trước đó các em đã tìm hiểu Hiệp định Sơ bộ mà Chính phủ ta đã ký với Pháp


ngày 6-3-1946. Nhưng yêu cầu nhận thức được đặt ra ở bài 20 là điều mới mẻ,
học sinh chưa biết, khiến cho các em có nhu cầu-hứng thú muốn tìm hiểu.
2.2 Nêu câu hỏi củng cố toàn bài, chương
- Kiến thức Lịch sử là một chuỗi mắc xit, có liên quan với nhau. Vì vậy, giáo
viên cần phải giúp học sinh nhận thức rõ mối liên quan giữa các sự kiện lịch sử.
Nhằm giúp học sinh nhận thức kiến thức lịch sử đã học sâu sắc hơn, biết tổng
hợp, so sánh, giải thích, phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử đã học, sau một
bài học, một chương tôi thường sử dụng những câu hỏi nâng cao, tổng hợp kiến
thức của toàn bài hoặc chương để học sinh suy nghĩ, tìm đáp án trả lời nhằm
phát huy tính tích cực học tập, phát triển tưu duy của học sinh, giúp các em
nhận thức rõ vai trò của môn lịch sử trong cuộc sống, rút ra những bài học kinh
nghiệm cho thực tiễn
Ví dụ 1: Sau khi học sinh đã tìm hiểu bài Nhật Bản, Trung Quốc, Các nước
Đông Nam Á (thế kỷ XIX-đầu thế kỷ XX) trong chương I, lớp 11 ban cơ bản,
Để giúp học sinh củng cố kiến thức cơ bản đã học qua các bài trên, tôi nêu câu
hỏi củng cố chương bằng một câu hỏi tổng hợp: Tình hình Nhật Bản, Trung
Quốc, Xiêm, Việt Nam thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX có điểm gì giống nhau
và khác nhau?
- Yêu cầu câu hỏi không đòi hỏi học sinh thuộc lòng nội dung từng bài học,
mà trên cơ sở kiến thức đã tiếp thu, biết tổng hợp, so sánh vấn đề lịch sử. Hay
nói cách khác hơn đây là câu hỏi kiểm tra việc nhận thức vấn đề lịch sử, liên hệ
thực tiễn Việt Nam.

* Giống nhau
+ Từ 1918-1939: quá trình phát triển của nước Mỹ, Đức trải qua 2 giai đoạn:
1918-1929 và 1929-1939
+ Trong những năm 1929-1933 Mỹ và Đức đều lâm vào thời kỳ khủng hoảng
kinh tế
* Khác nhau
+ Đức là nước bại trận, sau chiến tranh Đức bị suy sụp hoàn toàn về kinh tế,
chính trị và quân sự. Còn Mỹ là nước thắng trận, được nhiều quyền lợi tại hội


nghị Vécxay-Oasinhtơn, sau chiến tranh kinh tế phát triển mạnh trong suốt thập
kỷ XX
+ Đức tìm cách thoát khỏi cuộc khủng hoảng bằng cách phát xít hóa bộ máy
nhà nước, chủ trương phát động chiến. Còn Mỹ, tổng thống Rudơven thực thiện
chính sách mới trên nhiều lĩnh vực, kết quả Mỹ đã vượt qua cuộc khủng hoảng,
nền kinh tế tiếp tục phát triển
- Qua câu hỏi trên, thông tin mà giáo viên muốn gửi đến các em: trong cuộc
sống thực tiễn, đứng trước khó khăn, có nhiều cách để giải quyết, nhưng chúng
ta phải chọn phương pháp nào mà đem lại kết quả cao nhất
Ví dụ 3: Bài 22: Phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam từ đầu
thế kỷ XX đến chiến tranh thế giới thứ nhất (1914), chương trình lớp 11
ban cơ bản
- Tôi củng cố bài học nêu câu hỏi thảo luận nhóm: “ Vì sao các phong trào
yêu nước và cách mạng đầu thế kỷ XX đều thất bại? Sự thất bại của phong
trào yêu nước đầu thế kỷ XX đã đặt ra yêu cầu gì cho cách mạng Việt Nam?
- Đây là một dạng câu hỏi khó, để trả lời câu hỏi, học sinh phải tư duy cao,
phải biết xâu chuỗi những kiến thức đã học để tìm ra nguyên nhân thất bại của
phong trào yêu nước và cách mạng đầu thế kỷ XX, đồng thời phải nhận thức
được yêu cầu cấp bách của cách mạng Việt Nam.
+ Nguyên nhân thất bại: do con đường cứu nước theo khuynh hướng dân chủ

11T1
11C7
11C8
12T1
12X
12C2

KHÁ-GIỎI
70
32
28
65
70
30

TB
28
50
47
35
30
50

YẾU
02
18
25
00
00
20

12T1
12X
12C2

KHÁ-GIỎI
70
45
55
90
80
75

TB
30
47
34
10
20
25


* Kết quả học kỳ I năm học 2011-2012 (%)
KHỐI
KHÁ-GIỎI
11C2
80
11C3
48
11C4
27

00
00
00
00
00
00

- Tỉ lệ học sinh khá giỏi ở các lớp T, X, C được nâng dần lên
- Tỉ lệ học sinh yếu các lớp cơ bản giảm
V. ĐÁNH GIÁ VỀ PHẠM VI ẢNH HƯỞNG CỦA SÁNG KIẾN
- Từ khi thực hiện chương trình sách giáo khoa mới cùng với chủ trương đổi
mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực “Lầy học sinh làm trung tâm” tôi
tập trung đầu tư cho khâu soạn giáo án, xây dựng hệ thống câu hỏi phát huy tính
tích cực, chủ động của học sinh trong học tập.
- Quá trình thực hiện đã đem lại hiệu quả cao trong giảng dạy, thông qua các
buổi sinh hoạt chuyên môn của tổ, đề tài nghiên cứu của bản thân được đồng
nghiệp đánh giá cao và ứng dụng rộng rãi trong nhà trường.
VI. KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT
Sử dụng câu hỏi trong dạy học Lịch sử để phát huy tính tích cực, chủ động
trong học cho học sinh trung học phổ thông hiện nay là rất đề cần thiết. Vì nó có
ảnh hưởng rất lớn đến việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn lịch sử. Tuy
nhiên đặt câu hỏi như thế nào để phát huy trí thông minh, tính tích cực trong học
tập của học sinh thì không phải giáo viên nào cũng thực hiện tốt. Vì vậy, tôi kiến
nghị với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau thường xuyên tổ chức các buổi
sinh hoạt chuyên đề, trao đổi về chuyên môn, phương pháp giảng dạy, đặt biệt là
chuyên đề “SỬ DỤNG CÂU HỎI TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỂ PHÁT
HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG TRONG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH”
để giáo viên giảng dạy Lịch sử được trao đổi kinh nghiệm



V.Đánh giá về phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến
VI. Kiến nghị, đề xuất


CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
Đầm Dơi, ngày 08 tháng 04 năm 2012

BÁO CÁO
TÓM TẮT NỘI DUNG, HIỆU QUẢ SÁNG KIẾN

-Tên sáng kiến: “SỬ DỤNG CÂU HỎI TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ

ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG TRONG HỌC
TẬP CỦA HỌC SINH”
-Tên người viết đề tài: Mã Thị Xuân Thu
-Thời gian đã được triển khai thực hiện: từ năm 2009 đến ngày 08/04/2012
I. SỰ CẦN THIẾT, MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC THỰC HIỆN SÁNG KIẾN


- Yêu cầu đặt ra đối với việc đổi mới Phương pháp dạy học Lịch sử ở Trường
trung học phổ thông cần đạt là phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh
trong quá trình học tập. Và một trong những biện pháp quan trọng để phát huy
tính tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình học tập là sử dụng hệ thống
câu hỏi trong dạy học Lịch sử. Song việc đặt câu hỏi của giáo viên là một vấn đề
không hề đơn giản, vì việc đặt câu hỏi của giáo viên vừa thể hiện kiến thức, vừa
là kinh nghiệm giảng dạy, vừa là nghệ thuật.
- Qua thực tế dự giờ một số đồng nghiệp, tôi nhận thấy một số giáo viên rất
thành công trong việc sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực, chủ
động trong học tập môn lịch sử của học sinh. Tuy nhiên, cũng còn nhiều giáo

khâu soạn giảng cũng có nhiều thay đổi, mục tiêu bài học có 3 mức dộ: biết,
hiểu, vận dụng. Như vậy, chúng ta đã chuyển hoạt động của giáo viên sang hoạt
động của học sinh là chính, học sinh xây dựng kiến thức cho mình dưới sự
hướng dẫn của giáo viên thông qua hệ thống câu hỏi. Học sinh không chỉ nắm
kiến thức mà còn nắm phương pháp để hiểu và vận dụng kiến thức.
Để đạt mục đích trên, đòi hỏi giáo viên phải đầu tư cho bài soạn, đặt biệt là
việc xây dựng hệ thống câu hỏi của bài dạy. Sử dụng câu hỏi trong dạy học Lịch
sử để phát huy tính tích cưc học tập của học sinh có thể thực hiện ở tất cả các
bước trong giờ dạy Lịch sử. Tuy nhiên trong phạm vi đề tài, tôi chỉ trình bày
việc xây dựng hệ thống câu hỏi phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập
Lịch sử của học sinh ở bước giới thiệu và củng cố bài
1 Nêu câu hỏi mở đầu bài học:
Giới thiệu bài mới là một bước quan trọng trong tiến trình tổ chức dạy học
của giáo viên. Tuy nhiên thực tế qua các tiết dạy dự giờ đồng nghiệp, tôi nhận
thấy nhiều thầy cô đã bỏ qua bước giới thiệu bài mới.
Riêng bản thân tôi, việc giới thiệu bài mới là một nội dung rất cần thiết để tạo
sự chú ý, gây hứng thú, phát huy tính tích cực trong giờ học, cũng như định
hướng nhận thức kiến thức bài mới cho học sinh.
- Để tạo hứng thú, phát huy tính tích cực trong học tâp của học sinh, mở
đầu bài học tôi dẫn dắt học sinh vào tình huống có vấn đề - lòng ghép câu hỏi
nhận thức cho học sinh, tạo cho học sinh một sự tò mò, khát khao tìm hiểu. Và


để có thể trả lời cho những câu hỏi trên, học sinh phải tập trung trong giờ học,
cùng với giáo viên từng bước tìm ra lời giải
2 Nêu câu hỏi củng cố toàn bài, chương
- Kiến thức Lịch sử là một chuỗi mắc xit, có liên quan với nhau. Vì vậy, giáo
viên cần phải giúp học sinh nhận thức rõ mối liên quan giữa các sự kiện lịch sử.
Nhằm giúp học sinh nhận thức kiến thức lịch sử đã học sâu sắc hơn, biết tổng
hợp, so sánh, giải thích, phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử đã học, sau một

rộng rãi trong nhà trường.
VI. KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT
Sử dụng câu hỏi trong dạy học Lịch sử để phát huy tính tích cực, chủ động
trong học cho học sinh trung học phổ thông hiện nay là rất đề cần thiết. Vì nó có
ảnh hưởng rất lớn đến việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn lịch sử. Tuy
nhiên đặt câu hỏi như thế nào để phát huy trí thông minh, tính tích cực trong học
tập của học sinh thì không phải giáo viên nào cũng thực hiện tốt. Vì vậy, tôi kiến
nghị với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau thường xuyên tổ chức các buổi
sinh hoạt chuyên đề, trao đổi về chuyên môn, phương pháp giảng dạy, đặt biệt là
chuyên đề “SỬ DỤNG CÂU HỎI TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỂ PHÁT
HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG TRONG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH”
để giáo viên giảng dạy Lịch sử được trao đổi kinh nghiệm
Nội dung trình bày trong đề tài chỉ là kinh nghiệm của bản thân, trong quá
trình thực hiện không thể tránh khỏi những hạn chế, sai sót. Rất mong sự đóng
góp ý kiến của quý thầy cô để đề tài được hoàn chỉnh, đưa vào ứng dụng rộng
rãi trong quá trình giảng dạy lịch sử, nhằm góp phần thúc đẩy đổi mới phương
pháp dạy học, nâng cao chất lượng bộ môn lịch sử ở trường THPT.
Ý kiến xác nhận
của thủ trưởng đơn vị

Ngày 08 tháng 04 năm 2012
Người báo cáo

Mã Thị Xuân Thu


CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
Đầm Dơi, ngày 08 tháng 04 năm 2012


Nhưng từ khi đổi mới chương trình sách giáo khoa, đổi mới phương pháp giảng
dạy, khâu soạn giảng cũng có nhiều thay đổi, mục tiêu bài học có 3 mức dộ:
biết, hiểu, vận dụng. Như vậy, chúng ta đã chuyển hoạt động của giáo viên sang
hoạt động của học sinh là chính, học sinh xây dựng kiến thức cho mình dưới sự
hướng dẫn của giáo viên thông qua hệ thống câu hỏi. Học sinh không chỉ nắm
kiến thức mà còn nắm phương pháp để hiểu và vận dụng kiến thức.

- Để đạt mục đích trên, đòi hỏi giáo viên phải đầu tư cho bài soạn, đặt biệt là
việc xây dựng hệ thống câu hỏi của bài dạy. Sử dụng câu hỏi trong dạy học Lịch
sử để phát huy tính tích cưc học tập của học sinh có thể thực hiện ở tất cả các
bước trong giờ dạy Lịch sử. Tuy nhiên trong phạm vi đề tài, tôi chỉ trình bày
việc xây dựng hệ thống câu hỏi phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập
Lịch sử của học sinh ở bước giới thiệu và củng cố bài
1 Nêu câu hỏi mở đầu bài học:
- Để tạo hứng thú, phát huy tính tích cực trong học tâp của học sinh, mở
đầu bài học tôi dẫn dắt học sinh vào tình huống có vấn đề - lòng ghép câu hỏi
nhận thức cho học sinh, tạo cho học sinh một sự tò mò, khát khao tìm hiểu. Và
để có thể trả lời cho những câu hỏi trên, học sinh phải tập trung trong giờ học,
cùng với giáo viên từng bước tìm ra lời giải
2 Nêu câu hỏi củng cố toàn bài, chương
- Kiến thức Lịch sử là một chuỗi mắc xit, có liên quan với nhau. Vì vậy, giáo
viên cần phải giúp học sinh nhận thức rõ mối liên quan giữa các sự kiện lịch sử.
Nhằm giúp học sinh nhận thức kiến thức lịch sử đã học sâu sắc hơn, biết tổng
hợp, so sánh, giải thích, phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử đã học, sau một


bài học, một chương tôi thường sử dụng những câu hỏi nâng cao, tổng hợp kiến
thức của toàn bài hoặc chương để học sinh suy nghĩ, tìm đáp án trả lời nhằm
phát huy tính tích cực học tập, phát triển tưu duy của học sinh, giúp các em
nhận thức rõ vai trò của môn lịch sử trong cuộc sống, rút ra những bài học kinh