LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy hướng dẫn TS. Đinh Văn Vang người đã tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.
Tôi xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo khoa Giáo dục Mầm non, Ban
giám hiệu, phòng Quản lý khoa học, Thư viện trường Đại học Sư phạm Hà
Nội đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Ban giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Huế, Ban chủ nhiệm Khoa Giáo
dục Mầm non cùng quý thầy cô giáo, các anh, chị, bạn bè đồng nghiệp đã luôn
động viên, tạo điều kiện để tôi yê tâm hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu.
Ban giám hiệu, tập thể các cô giáo, các cháu lớp mẫu giáo lớn A1 và A2
trường mầm non Phú Cát thành phố Huế đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tác
giả tiến hành nghiên cứu thực trạng và thực nghiệm để hoàn thành luận văn.
Tập thể lớp Cao học Giáo dục Mầm non K22 đã luôn yêu thương, đoàn
kết, giúp đỡ nhau trong học tập và cuộc sống.
Đặc biệt xin cảm ơn gia đình đã hết lòng giúp đỡ, động viên khích lệ tôi
trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Hà Nội, tháng 10 năm 2014
Tác giả

Nguyễn Thiều Dạ Hương


MỘT SỐ TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
Từ viết tắt
CS – GD
ĐC
GVMN

Từ viết đầy đủ
Chăm sóc và giáo dục
Đối chứng
Giáo viên mầm non

MỤC LỤC
Do đó “khả năng KQH của trẻ là tiềm năng của trẻ dùng trí óc để thực hiện những hành động khái
quát hóa”[25]. Hoặc “Khả năng KQH của trẻ MG 5 – 6 tuổi là những hành động KQH có thể xuất
hiện ở trẻ trong điều kiện nhất định” [28]......................................................................................18
Bảng 2.1. Mức độ quan trọng của việc thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển khả năng KQH
cho trẻ 5 – 6 tuổi trong HĐ KPMTXQ ..............................................................................................54
(xét theo trình độ đào tạo)..............................................................................................................54
Trình độ...........................................................................................................................................54
đào tạo............................................................................................................................................54
Mức độ quan trọng.........................................................................................................................54
Rất quan trọng.................................................................................................................................54
Quan trọng......................................................................................................................................54
Bình thường....................................................................................................................................54
Không quan trọng............................................................................................................................54
Đại học SPMN..................................................................................................................................54
31....................................................................................................................................................54
31....................................................................................................................................................54
12....................................................................................................................................................54
12....................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
Cao đẳng SPMN...............................................................................................................................54
23....................................................................................................................................................54
23....................................................................................................................................................54
14....................................................................................................................................................54
14....................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54

Bảng 2.6. Các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển KN
KQH cho trẻ trong HĐ KPMTXQ.......................................................................................................69
Bảng 2.7. Mức độ khả năng KQH trên 2 lớp 5 - 6 tuổi tại TP Huế...................................................74
Bảng 2.8. Mức độ khả năng KQH của trẻ 5 - 6 tuổi ở TP Huế ở từng bài tập đo..............................77
Ví dụ: Cô yêu cầu tìm bạn để có số lượng là 9. Ví dụ thẻ của trẻ có 2 con cua phải tìm bạn có thẻ 7
con cua............................................................................................................................................94


Ví dụ: Cô yêu cầu tìm bạn để có số lượng là 9. Ví dụ thẻ của trẻ có 2 con cua phải tìm bạn có thẻ 7
con cua............................................................................................................................................96
Bảng 3.1: Mức độ tích cực nhận thức của trẻ ở nhóm TN khi tham gia TCHT ..............................106
thực nghiệm..................................................................................................................................106
Bảng 3.2: Kiểm định sự khác biệt về MĐ phát triển khả năng KQH của trẻ 5-6 trong HĐ KPMTXQ
nhóm TN và ĐC trước TN...............................................................................................................108
Bảng 3.3: MĐ phát triển khả năng KQH của trẻ 5-6 tuổi trong HĐ KPMTXQ ở nhóm TN trước và sau
TN..................................................................................................................................................108
Bảng 3.4. MĐ phát triển khả năng KQH của trẻ 5-6 tuổi trong HĐ KPMTXQ ở nhóm ĐC trước và sau
TN..................................................................................................................................................111
Bảng 3.5. MĐ phát triển khả năng KQH của trẻ 5-6 tuổi trong HĐ KPMTXQ ở nhóm TN và ĐC sau
TN..................................................................................................................................................114

PHỤ LỤC


DANH MỤC BẢNG
Do đó “khả năng KQH của trẻ là tiềm năng của trẻ dùng trí óc để thực hiện những hành động khái
quát hóa”[25]. Hoặc “Khả năng KQH của trẻ MG 5 – 6 tuổi là những hành động KQH có thể xuất
hiện ở trẻ trong điều kiện nhất định” [28]......................................................................................18
Bảng 2.1. Mức độ quan trọng của việc thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển khả năng KQH
cho trẻ 5 – 6 tuổi trong HĐ KPMTXQ ..............................................................................................54

5......................................................................................................................................................54
8......................................................................................................................................................54
8......................................................................................................................................................54
7......................................................................................................................................................54
7......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
Không qua đào tạo..........................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
0......................................................................................................................................................54
Bảng 2.2. Mức độ sử dụng TCHT trong khi tổ chức các hoạt động học ..........................................61
ở trường MN...................................................................................................................................61
Bảng 2.3. Những thời điểm GV sử dụng TCHT nhằm phát triển khả năng KQH trong HĐ KPMTXQ
........................................................................................................................................................62
Bảng 2.4. Mức độ sử dụng TCHT vào các thời điểm tổ chức...........................................................62
HĐ KPMTXQ.....................................................................................................................................62
Bảng 2.5: Mức độ sử dụng các loại TCHT có thể sử dụng để phát triển khả năng KQH cho trẻ 5 - 6
tuổi trong HĐ KPMTXQ....................................................................................................................63
Bảng 2.6. Các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển KN
KQH cho trẻ trong HĐ KPMTXQ.......................................................................................................69
Bảng 2.7. Mức độ khả năng KQH trên 2 lớp 5 - 6 tuổi tại TP Huế...................................................74
Bảng 2.8. Mức độ khả năng KQH của trẻ 5 - 6 tuổi ở TP Huế ở từng bài tập đo..............................77
Ví dụ: Cô yêu cầu tìm bạn để có số lượng là 9. Ví dụ thẻ của trẻ có 2 con cua phải tìm bạn có thẻ 7
con cua............................................................................................................................................94

học người Đức G.W. Friedrich Hegel đã khẳng định: “Tư tưởng luôn luôn là sự
khái quát, và sự khái quát là một thuộc tính của tư duy. Khái quát nghĩa là tư
duy.” Trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin hiện nay, con người không chỉ
phải quan tâm tới vấn đề tiếp nhận nguồn thông tin, tri thức mà còn cần phải biết
xử lí thông tin – khái quát hóa (KQH). Để đáp ứng được những yêu cầu này đòi
hỏi con người cần phải có tư duy phát triển. Đối với lứa tuổi mầm non - “thời kì
vàng” của tác động giáo dục, những can thiệp và những hỗ trợ khoa học sẽ giúp
trẻ phát huy tối đa năng lực nhận thức nói chung, khả năng KQH nói riêng.
Tư duy của trẻ 5 - 6 tuổi đã có bước phát triển vượt bậc so với độ tuổi
trước, đó là sự xuất hiện kiểu tư duy trực quan hình tượng mới - tư duy trực quan
sơ đồ và những yếu tố của kiểu tư duy logic. Điều này thể hiện ở khả năng thực
hiện hành động khái quát hóa, trừu tượng hóa và lĩnh hội khái niệm về sự vật, hiện
tượng xung quanh của trẻ ngày càng được nâng cao (nhanh, nhạy hơn), được mở
rộng hơn, phong phú hơn và phức tạp hơn. Đặc biệt, trong quá trình phát triển này,
khả năng KQH của trẻ được bộc lộ rõ nét, tạo cơ sở cho những bước tiến về sau.
KQH là một thao tác của tư duy (có quan hệ chặt chẽ với các tư duy khác), giữ
một vị trí quan trọng trong quá trình lĩnh hội hệ thống các biểu tượng chung, ký
hiệu, ngôn ngữ và khái niệm [9]. Năng lực KQH còn được coi là chỉ số quan trọng
để chẩn đoán và đánh giá mức độ phát triển trí tuệ của trẻ mẫu giáo. Khả năng
KQH cao làm phát triển ở trẻ tính linh hoạt của tư duy, nâng cao khả năng chứng
minh, giải thích, lập luận, phán đoán, giải quyết các tình huống, các vấn đề trong
HĐ nhận thức và học tập ở trường phổ thông sau này [28]. Từ đó, bằng cách thức
này, con người sẽ tiết kiệm được sức lực, thời gian, biết cách khám phá và chiếm
lĩnh tri thức một cách hiệu quả. Vì vậy ngay từ lứa tuổi mầm non, sự tổ chức,
hướng dẫn của người lớn sẽ giúp trẻ bước từng bước vững chãi trên con đường
phát triển khả năng KQH.

1





năng KQH cho trẻ trong hoạt động KPMTXQ chưa cao. Do vậy, việc thiết kế và
sử dụng TCHT nhằm phát triển khả năng KQH cho trẻ 5 - 6 tuổi tại TP Huế là một
yêu cầu quan trọng và cần thiết .
Từ những lí do trên, với mong muốn hỗ trợ các GVMN trong quá trình
phát triển khả năng KQH cho trẻ MN, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài:
Thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển khả năng khái quát hóa cho trẻ 5
- 6 tuổi trong hoạt động khám phá môi trường xung quanh. Hi vọng kết quả
nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần hoàn thiện cơ sở lí luận và thực tiễn của việc
thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển khả năng KQH cho trẻ 5 – 6 tuổi
trong quá trình tổ chức cho trẻ KPMTXQ.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn của vấn đề phát triển khả năng
KQH cho trẻ mầm non, thiết kế và sử dụng một số TCHT nhằm phát triển khả
năng KQH cho trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động KPMTXQ.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình phát triển khả năng KQH cho trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động
KPMTXQ ở trường mầm non.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Quy trình thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển khả năng KQH cho trẻ 5
- 6 tuổi trong hoạt động KPMTXQ.
4. Giả thuyết khoa học
Việc thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển khả năng KQH cho trẻ 5
– 6 tuổi trong hoạt động KPMTXQ chưa được GVMN quan tâm. Đó là một
nguyên nhân cơ bản làm cho khả năng KQH của trẻ còn hạn chế. Nếu thiết kế
được những TCHT hấp dẫn, đòi hỏi trẻ phải giải quyết được nhiệm vụ chơi
mang tính khái quát, phù hợp với nội dung hoạt động khám phá, phù hợp với khả


trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động KPMTXQ.

4


6.2.3. Phương pháp đàm thoại
Trao đổi, trò chuyện với trẻ và GVMN , cán bộ quản lí trường MN,
chuyên viên Sở GD & ĐT tỉnh về vấn đề thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát
triển khả năng KQH cho trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động KPMTXQ.
6.2.4. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động
Phân tích các TCHT do GVMN thiết kế và sử dụng trong nhà trường và
sản phẩm hoạt động của trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động KPMTXQ.
6.2.5. Phương pháp thực nghiệm
Sử dụng phương pháp này nhằm xác định hiệu quả và tính khả thi của những
TCHT phát triển khả năng KQH cho trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động KPMTXQ mà
chúng tôi đã thiết kế.
6.3. Phương pháp xử lí số liệu:
Chúng tôi sử dụng một số công thức toán học có liên quan như: công
thức tính tỉ lệ % , công thức tính điểm trung bình cộng, công thức xác định độ
lệch chuẩn, … để lượng hóa kết quả nghiên cứu thực tiễn.
7. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
7.1. Giới hạn về nội dung nghiên cứu
Trong khuôn khổ của luận văn thạc sỹ, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu
quy trình thiết kế và sử dụng TCHT của GV và sự phát triển khả năng KQH của
trẻ 5 – 6 tuổi trong TC này khi tổ chức hoạt động KPMTXQ. Trên cơ sở đó, xây
dựng quy trình thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển khả năng KQH cho trẻ
trong hoạt động KPMTXQ.
7.2. Giới hạn về khách thể và địa bàn nghiên cứu
7.2.1. Khách thế nghiên cứu:
- Nghiên cứu 100 GVMN của 10 trường mầm non trên địa bàn TP Huế.

HỌC TẬP NHẰM PHÁT TRIỂN KHẢ NĂNG KHÁI QUÁT HÓA CHO
TRẺ 5-6 TUỔI TRONG HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ
MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH
1.1. Lịch sử nghiên cứu của vấn đề
TCHT có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phát triển toàn diện nhân
cách cho trẻ nhỏ, đặc biệt là phát triển trí tuệ.Việc thiết kế và sử dụng TCHT
nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ nói chung và khả năng KQH nói riêng đã được đề
cập trong các công trình nghiên cứu về TC cho trẻ trong và ngoài nước. Sau đây
là hệ thống hóa một số quan điểm nghiên cứu về vấn đề này.
1.1.1. Những nghiên cứu về thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển
trí tuệ cho trẻ nói chung và KQH nói riêng cho trẻ MN ở nước ngoài
TC nói chung và TCHT nói riêng từ lâu đã được các nhà sư phạm lựa chọn
là một trong những hình thức để giáo dục trẻ tại trường mầm non. Tuy nhiên việc
thiết kế và sử dụng TCHT để phát triển khả năng KQH cho trẻ được nhìn nhận
theo nhiều hướng khác nhau.
Hướng thứ 1: TCHT là một hình thức tổ chức quá trình sư phạm ở
trường MN và là một trong con đường tác động toàn diện đến nhân cách trẻ
Quan điểm sử dụng TC vào mục đích học tập đã được khẳng định ngay từ
cuối thế kỷ XVIII trong khuynh hướng sư phạm tư sản tiến bộ xuất hiện ở Đức
với các nhà sư phạm như I.B. Bazedora, X.G. Zalxama ..v.v. Các nhà giáo dục
này sử dụng nhiều loại TC khác nhau phù hợp đặc điểm lứa tuổi của trẻ nhằm
làm cho trẻ chú ý hơn đến việc học.
Xuất phát từ nhận thức duy vật về bản chất của TC (quan điểm mácxít đầu
tiên về sự ra đời của TC được G.V.Plêkhanôp đề cập đến trong tác phẩm Những
bức thư không địa chỉ của mình vào năm 1925), E.I. Chikhieva - nhà sư phạm lớn
người Nga xem TC là một hình thức tổ chức quá trình sư phạm trong nhà trường

7



8


dựng môi trường vật chất, tạo không gian để cho trẻ chơi và phát triển trí tuệ.
Đây là “môi trường được chuẩn bị sẵn”, là sự tác động trực tiếp của GVMN đến
trẻ. Hệ thống TCHT với các giáo cụ, vật liệu học tập chuẩn bị sẵn có vai trò quan
trọng trong giáo dưỡng và dạy học cho trẻ MG, đảm bảo cho sự phát triển tri
giác, hình thành các biểu tượng toán, ngôn ngữ của trẻ. Bà đã xây dựng các vật
liệu cho TCHT để phát triển cảm giác, tri giác, như bảng chữ, số, khối trụ, khối
gỗ để cho trẻ thực hiện hành động sờ, sắp đặt, đo, so sánh, tổng hợp v.v... Trẻ
học hình dạng, màu sắc, kích thước, công dụng, chức năng của sự vật, hiện
tượng xung quanh qua việc thử và sai, tự mình tìm kiếm các kiến, tự hoạt động,
tự rút kinh nghiệm Nhà nghiên cứu R. Duke, nghiên cứu và sử dụng các trò chơi,
sự bắt chước, đã chỉ ra TC là phương pháp dạy học có hiệu quả. [40], [41].
Hệ thống giáo dục của Montessori cũng như hệ thống giáo dục của Phroebel
đều xếp các TCHT và những bài luyện tập với đồ vật ở vị trí hàng đầu và vẫn còn xem
nhẹ những TC tự do, sáng tạo của trẻ.
Từ những năm 30 của thế kỷ XX, trường phái tâm lý học - giáo dục học
mácxít ra đời, tiêu biểu là L.X. Vưgôtxki (1896 - 1934), Đ.B. Encônhin, A.N.
Lêônchép A.V. Daparôgiet... đã đưa ra một cách nhìn mới về TC trẻ em. Kế thừa
những quan điểm tiến bộ, đúng đắn của tâm lý học - giáo dục học cổ điển và trên
cơ sở những thành tựu mới của tâm lý học - giáo dục học Mácxít, các nhà tâm lý
học và giáo dục học Xô viết đã để tâm nghiên cứu TC trẻ nói chung và TCHT
nói riêng một cách sâu sắc hơn.Các kết quả nghiên cứu về giáo dục và dạy học
cho trẻ MG của K. Đ. Usinxki, N.A. Krupxcaia, P.Ph. Lêgaph, T.I. Chikhêva,
E.A. Phlorina, A.p. Uxôva v.v... cho thấy trẻ MG có khả năng lĩnh hội hệ thống
kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo bằng cách sử dụng các hình thức, phương pháp,
phương tiện dạy học trên các bài học - TC ở trường MN, khẳng định vai trò chủ
đạo của các bài học - TC nhằm giáo dục toàn vẹn các chức năng nhận thức, tình
cảm, vận động và chuẩn bị năng lực cần thiết cho trẻ vào học ở trường phổ

phát triển tiếng nói của trẻ và dạy trẻ học tính toán [41, 12, tr. 2].
Ngoài ra trong tác phẩm Các trò chơi và các bài tập phát triển các năng
lực trí tuệ, L.A. Venger và nhóm tác giả cho rằng phát triển trí tuệ ở trẻ MG là

10


yếu tố quan trọng nhất của sự phát triển tâm lí chung của trẻ, chuẩn bị cho trẻ
đến trường phổ thông và cho toàn bộ cuộc sống tương lai của chúng. Phát triển
trí tuệ là một quá trình phức tạp, đó là quá trình hình thành các hứng thú nhận
thức và các năng lực nhận thức, và nội dung cơ bản của nó là phát triển các năng
lực nhận thức. Trong công trình nghiên cứu này, các tác giả đã đưa ra những
TCHT và các bài tập nhằm phát triển các năng lực trí tuệ cho trẻ MG theo từng
độ tuổi, trong đó có một số TC phát triển khả năng KQH cho trẻ (Chẳng hạn, TC
cho trẻ phân loại các đối tượng... )[41,72].
Hay Tođorka Kakacheva và Mara Đernheva tác giả của tác phẩm Các
TCHT trong trường mẫu giáo đã đưa ra những nhóm TC học tập, bao gồm:
+ Những TCHT nhằm cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh.
+ Những TCHT nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
+ Những TCHT nhằm hình thành những biểu tượng và khái niệm toán sơ đẳng.
Những nhóm TC được đưa ra trong nghiên cứu này nhằm phục vụ cho các
môn học trong chương trình giáo dục mẫu giáo, như: “Cho trẻ làm quen vói môi
trường xung quanh”, “Phát triển ngôn ngữ cho trẻ”, “Hình thành những biểu
tượng và khái niệm toán sơ đẳng” [41, tr 06].
Qua tác phẩm Trò chơi trẻ em, nhà giáo dục học Xô viết P.G.Xamarukôva
khẳng định: TCHT là phương tiện giáo dục toàn diện cho trẻ, nhưng nhiệm vụ
giáo dục chủ yếu là phát triển trí tuệ của trẻ. Trong công trình nghiên cứu này bà
khẳng định: trong quá trình chơi các TC trẻ học tập, các quá trình tâm lý nhận
thức được hoàn thiện thêm. Trong các TC với những bức tranh và trong một loạt
các TC bằng ngôn ngữ thực hiện hoàn thiện những thao tác tư duy như so sánh,

trình thiết kế và sử dụng TCHT.
1.1.2. Những nghiên cứu về thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển
trí tuệ cho trẻ nói chung và KQH nói riêng trong hoạt động KPMTXQ ở Việt
Nam
Cũng như trên thế giới, ở Việt Nam, thiết kế và sử dụng TCHT nói chung
và TCHT nhằm phát triển khả năng KQH cho trẻ MN nói riêng được nhiều nhà
tâm lí học, giáo dục học quan tâm nghiên cứu ở nhiều phương diện khác nhau.
Song đều có sự thống nhất với nhau về tầm quan trọng và đặc điểm, bản chất

12


của TCHT trong việc phát triển khả năng KQH cho trẻ nhỏ. Các nghiên cứu của
các tác giả Việt Nam có hai hướng cơ bản sau:
Hướng thứ nhất: Nghiên cứu đặc điểm, bản chất của khả năng KQH và
vai trò của việc phát triển khả năng này cho trẻ mầm non
Ở nước ta, công trình nghiên cứu lý luận và thực nghiệm về sự phát triển
trí tuệ của trẻ nhỏ đã được thực hiện, như các nghiên cứu của các tác giả Phạm
Minh Hạc, Trần Trọng Thuỷ, Hồ Ngọc Đại, Phạm Thị Đức, Trần công Khanh...
Hồ Ngọc Đại và các cộng sự đã nghiên cứu các phương pháp dạy học phát
triển theo các giai đoạn hình thành các thao tác trí tuệ của P.Ia. Ganpêrin trong
dạy môn Toán và Tiếng Việt cho trẻ tiểu học.
Các công trình nghiên cứu của Phạm Thị Đức về sự phát triển khả năng
KQH trong lĩnh hội các khái niêm khoa hoc ở trẻ tiểu học đã chỉ ra rằng sự phát
triển năng lực KQH diễn ra có hiệu quả trong điều kiện dạy KQH từ cụ thể đến
cái chung và từ cái chung đến cái cụ thể [9].
Kết quả nghiên cứu khả năng tư duy trực quan sơ đồ của trẻ MG của tác
giả Trần Xuân Hương cho thấy trẻ e 5 - 6 tuổi có năng lực sử dụng mô hình, sơ
đồ trực quan như là biện pháp nhận thức mối quan hệ bên trong, bản chất của các
sự vật, hiện tượng xung quanh [20].

thế giới xung quanh, có những kỹ năng phù hợp đối với từng đối tượng.
Vai trò của TC trong HĐ KPMTXQ được các tác giả Hoàng Thị Oanh và
Nguyễn Thị Xuân đề cập tới [31]. TC ở đây sử dụng đa dạng: TCHT, TC vận
động, TC sáng tạo… TCHT được đi sâu tìm hiểu về cách chia nhóm cùng tên TC
tương ứng, cách chơi TCHT. Các TC đã thiết kế nhằm hình thành và phát triển
các thao tác tư duy cho trẻ
Một tác phẩm khác của Nguyễn Ánh Tuyết – Trò chơi trẻ em đã đề cập
đến loại TC trí tuệ. Đây là loại TC gần với TCHT. Loại TC này có tác dụng thúc
đẩy hoạt động trí tuệ của trẻ. Trong tác phẩm, bà đã giới thiệu một số TC trí tuệ
dành cho trẻ em, bao gồm cả TC phát triển khả năng KQH cho trẻ.
Theo xu hướng chung của đổi mới phương pháp giáo dục và dạy học hiện
nay là dựa vào mối quan hệ tương tác xã hội giữa các yếu tố cơ bản (giáo viên,
học sinh, môi trường xung quanh) của quá trình dạy học, dựa vào hoạt động tích

14


cực của chủ thể, TC ngày càng được nghiên cứu và đưa vào sử dụng trong các
trường học. Đã có một số công trình nghiên cứu về TC của trẻ MN như là hình
thức, phương tiện, biện pháp, phương pháp giáo dục toàn diện nhân cách cho trẻ
MN nói chung và để củng cố biểu tượng, kỹ năng so sánh, tổng hợp, phân loại
các sự vật và hiện tượng nói riêng. Một số công trình nghiên cứu về TCHT phát
triển khả năng KQH phân loại của trẻ 5 - 6 tuổi, nhưng chủ yếu chỉ dừng lại ở
việc khẳng định tầm quan trọng của việc sử dụng TCHT là phương pháp, biện
pháp tích cực để rèn luyện, củng cố kỹ năng KQH, phân loại và củng cố biểu

tượng. Trong đó có thể kể tới luận văn của thạc sỹ Lê Thị Mỹ Lương - “Nghiên
cứu khả năng khái quát hóa của trẻ MG 5 - 6 tuổi” (ở một số trường mầm non
thành phố Quy Nhơn), khóa luận tốt nghiệp của Lê Thị Minh - “Một số biện
pháp tổ chức TCHT nhằm rèn luyện khả năng KQH cho trẻ MG 5-6 tuổi”, luận

sử dụng TCHT để phát triển khả năng KQH. một cách cụ thể, khoa học giúp các
GVMN và các nhà sư phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quan trọng này.

Tóm lại: Điểm qua các kết quả nghiên cứu trên cho thấy, từ trước đến nay
đã có khá nhiều những công trình nghiên cứu về TCHT nhằm phát triển trí tuệ
cho trẻ và đã đề cập vai trò của TCHT đối với sự phát triển trí tuệ của trẻ nói
chung và khả năng KQH nói riêng. Tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu nào
đi sâu nghiên cứu thiết kế và sử dụng TCHT nhằm phát triển khả năng KQH của
trẻ MG, giải quyết được yêu cầu, nhiệm vụ nghiên cứu một cách thấu đáo. Theo
phương hướng đổi mới phương pháp giáo dục và dạy học hiện nay cần những
TCHT được cải tiến, sáng tạo hơn phù hợp với đặc điểm phát triển trí tuệ của trẻ
nhỏ, đảm bảo hiệu quả của quá trình phát triển khả năng KQH và tư duy ngày
càng nâng cao hơn của trẻ. Những công trình nghiên cứu đã nêu trên là cơ sở
khoa học quan trọng hỗ trợ việc nghiên cứu quá trình cứu thiết kế và sử dụng
TCHT nhằm phát triển khả năng KQH của trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động KP
MTXQ mà đề tài thực hiện.
1.2. Một số khái niệm công cụ của đề tài
1.2.1. Lí luận về KQH và khả năng KQH ở trẻ 5 – 6 tuổi
1.2.1.1. Khái niệm về “KQH” và “sự phát triển khả năng KQH”
a/ Khái quát hóa
Thuật ngữ “khái quát hóa” được sử dụng khá nhiều trong cuộc sống cũng
như trong khoa học giáo dục. Cho đến nay vẫn chưa có một khái niệm chung
thống nhất về KQH. Có nhiều khái niệm KQH được đưa ra, mỗi khái niệm lại
đặc trưng cho một cách quan niệm khác nhau về KQH.

16